Zróżnicowanie 

człowieka 

współczesnego pod 

względem budowy 

ciała

Każdy z nas żyje w innym środowisku. 

Czynniki środowiska wpływają w pewnym 

stopniu na nasz rozwój zmieniając nasze 

cechy biologiczne i psychiczne. Wszystko 

to określa się mianem 

biotopu człowieka. 

W ciągu naszego życia cały czas występują 

oddziaływania fenotypu z genotypem, w 

wyniku, czego tworzy się konstytucja ciała 

człowieka.

Fenotyp zespół dostrzegalnych cech 

organizmu (wygląd i właściwości), powstałych 

jako wynik oddziaływania warunków 

środowiska na właściwości dziedziczne 

(genotyp) organizmu.

Genotyp, zespół wszystkich genów, 

warunkujący właściwości dziedziczne 

danego organizmu. Każdy żywy organizm 

ma swój indywidualny zestaw genów, różny 

od genotypów innych osobników tego 

samego gatunku.

Przez pojęcie 

typologii budowy ciała 

rozumiemy podzielenie rozmaitych 

rodzajów i typów budowy ciała 

ludzkiego pod względem podobieństwa i 

różnic poszczególnych cech. W rożnych 

systemach typologicznych ujmowano 

najczęściej takie właściwości jak:

•  

budowa morfologiczna

 decydująca o wyglądzie      

              i kształcie ciała, 
•  

cechy mówiące o aktualnym stanie tkanek         

 

(

kośćca, mięśni, tkanki tłuszczowej)

•  

cechy fizjologiczne i biochemiczne, 

przemiany 

materii, czynności hormonalnej, typ układu krążenia,
•  

typ układu nerwowego

 decydujący o cechach    

osobowości psychicznej,
•  

właściwości odpornościowe ustroju,                    

     

cechy patologiczne i anomalie.

Typologia Hipokratesa została 

uzupełniona przez Galena. 

Wyróżnione zostały cztery typy 

temperamentów – humory:

Pierwsza typologia – Hipokratesa 

(IV w.p.n.e.) wyróżniła dwa typy:

suchotniczy 

– o szczupłej budowie, 

apoplektyczny 

– o budowie silnej, 

masywnej.

sangwinik– człowiek o żywym i zmiennym 

usposobieniu

(łac. sanguis- krew)

melancholik – mało uczuciowy i mało 

aktywny

(gr. melas- czarna, chole- żółć)

choleryk – pobudliwy i mało wytrwały w 

działaniu

(gr. chole- żółć)

flegmatyk – mało pobudliwy, lecz wytrwały 

i konsekwentny w działaniu

(gr. phlegma, śluz)

Opisuje zdrowie jako stan zależny od 

czterech soków organizmu: krwi, 

flegmy, żółci czarnej i żółtej. 

Uważał że poszczególne soki biorą się z 

następujących organów ciała:

krew z serca (Sangwinik)

flegma z głowy (Flegmatyk)

żółć z wątroby (Choleryk)

czarna żółć ze śledzion (Melancholik)

Środowisko jest mozaiką bodźców. Każdy 

bodziec wpływa na wywołanie reakcję, 

które staja się podłożem naszych reakcji. 

Kształtowanie się postawy już w okresie 

wzrostu wykazuje cały szereg różnic 

uwarunkowanych czynnikami 

genetycznymi. W tym okresie 

zarysowuje się już przyszły 

konstytucjonalny typ człowieka.

Ludzie na całym świecie mają określone 

typy morfologiczne. Ernst Kretschmer, 

niemiecki   profesor neurologii i 

psychiatrii. 

W latach 1888-1964 pracował w 

Marburgu. Podzielił on wszystkich ludzi 

na cztery typy konstytucjonalne według 

cech morfologicznych. 

Wyróżnić możemy następujące 

typy:

leptosomiczny

atletyczny

pykniczny

Leptosomiczny – o smukłej 

budowie, małej masie ciała, 

przewadze wymiarów 

długościowych nad 

szerokościowymi, długiej szyi, 

wąskiej twarzy, płaskiej klatce 

piersiowej i ostrym kącie 

podżebrowym (poniżej 90º). 

Krańcowa postać tego typu 

określona została jako typ 

asteniczny,

Zdaniem 

E. Kretschmera 

przedstawiciele typu leptosomicznego 

to osoby zamknięte w sobie, mało 

towarzyskie, drażliwe i egocentryczne, 

mające trudności w dostosowaniu się 

do otoczenia, zdolne do myślenia 

abstrakcyjnego. W wieku dorosłym 

wykazują tendencję do schizofrenii.

Atletyczny – o silnej 

budowie, silnym rozwoju 

kośćca i mięśni, szerokiej 

twarzy i szyi, silnie 

wysklepionej klatce 

piersiowej z kątem 

podżebrowym ok.90º, o 

szerokich barkach, 

wąskiej miednicy, długich 

kończynach o szerokich 

dłoniach i stopach, 

Typ atletyczny cechuje mała 

wrażliwość, mała plastyczność umysłu i 

mało abstrakcyjne myślenie, duża 

sumienność i drobiazgowość, trudność 

w porozumiewaniu się z otoczeniem, 

reakcje powolne i ociężałe – rzadko 

wybuchowe i gwałtowne; skłonność do 

epilepsji. 

Pykniczny – o przewadze 

wymiarów poprzecznych 

nad długościowymi, 

przysadzistej budowie, 

drobnym szkielecie i 

słabo rozwiniętych 

mięśniach, tendencji do 

odkładania się tkanki 

tłuszczowej, krótkiej szyi i 

szerokiej twarzy, 

zaokrąglonych konturach 

ciała i kącie 

podżebrowym powyżej 

90º. 

Przedstawiciele typu pyknicznego są 

towarzyscy, wykazują łatwość w 

nawiązywaniu kontaktów z 

otoczeniem, cechuje ich myślenie 

konkretne ze stylem działania 

skłonnym do improwizacji. W 

późniejszym wieku wykazują 

tendencje do depresji maniakalnej.

W koncepcji W.H. Sheldona,  

amerykańskiego 

psychologa i psychiatry, konstytucja jest kombinacją 

trzech komponentów: endomorfii, mezomorfii i 

ektomorfii.

Endomorfia wyraża się silnym rozwojem narządów 

trawiennych oraz ogólną miękkością i okrągłością ciał 

wynikającą także z dużego otłuszczenia.

 Mezomorfia charakteryzuje się silnym rozwojem mięśni 

i dobrym wykształceniem szkieletu, co daje ciału 

charakter kanciasty i równocześnie masywny. 

Ektomorfia uwidacznia się silnym rozwojem skóry i 

układu nerwowego, ciało osobnika jest więc wydłużone, 

wysmukłe, o dużym stosunku powierzchni do masy.

Endomorficzn
y

Mezomorficzny

Ektomorficzny

W klasyfikacji Sheldona każdy z wyróżnionych typów 

posiada określone zainteresowania, skłonności czy 

sposoby reagowania. 

Endomorf jest pogodny, tolerancyjny, towarzyski i uprzejmy, pragnie 

sympatii i uczuć, lubi spać i ma głęboki sen, uprawia ćwiczenia 

fizyczne i spotyka się z innymi ludźmi, aby jeść. 

Mezomorf jest pewny siebie, lubi aktywne życie i wysiłek fizyczny, 

dominację i ryzyko, jest mało wrażliwy. Je i spotyka się z innymi 

ludźmi, aby ćwiczyć. 

Ektomorf charakteryzuje się nadwrażliwością, powściągliwością i 

chęcią ukrycia się, wyostrzoną uwagą i nadmierną szybkością 

reakcji. Ma lekki sen, nie lubi kłaść się do łóżka, ale nie lubi także 

wcześnie wstawać. Je i ćwiczy po to, aby spotykać się z ludźmi.