ERGONOMIA JAKO NAUKA 
INTERDYSCYPLINARNA
KODEKS PRACY- OBOWIĄZKI 
PRACODAWCY I PRACOWNIKA

Paulina Mikołajczyk

Patrycja Smoleń

DEFINICJA ERGONOMII



Według Polskiego Towarzystwa 
Ergonomicznego (1983): 



ergonomia to nauka stosowana zmierzająca 
do optymalnego dostosowania narzędzi, 
maszyn, urządzeń, technologii, organizacji i 
materialnego środowiska pracy oraz 
przedmiotów powszechnego użytku do 
wymagań i potrzeb fizjologicznych 
psychicznych i społecznych człowieka 

Można wyróżnić następujące elementy 
pojawiające się w różnych definicjach 
ergonomii:



jest to nauka stosowana (w odróżnieniu od nauk 

teoretycznych) dlatego, że tematyka badań wynika z 

zapotrzebowania praktycznego, a dorobek naukowy 

może i powinien być weryfikowany przez 

zaprojektowanie i zrealizowanie zmian w zastanej 

rzeczywistości 



charakteryzuje się humanocentryzmem, tzn. ocena 

rozwiązań technicznych i organizacyjnych, związanych 

ze współdziałaniem człowieka i środków technicznych, 

dokonywana jest przy założeniu, że dobro (dobrostan) 

człowieka musi być traktowane priorytetowo w stosunku 

do kryteriów technicznych lub ekonomicznych, co w 

kontekście inżynierskim przekłada się na zasadę, 

zgodnie z którą technikę należy dostosować 

(doprojektować, dopasować) do człowieka, a człowieka 

do techniki - jedynie w ograniczonym zakresie 



akcentowana jest konieczność harmonijnego, 

efektywnego współdziałania człowieka i 

środków technicznych 



zainteresowania ergonomii dotyczą określonego 

systemu działania, złożonego z podsystemu 

ludzkiego i podsystemu technicznego 



zainteresowania ergonomii rozciągają się na 

wszystkie przejawy kontaktów człowieka ze 

środkami technicznymi, mające miejsce 

podczas pracy, nauki, rekreacji, sportu, podróży, 

zajęć domowych, leczenia, rehabilitacji, 

wspomagania niepełnosprawności itd. 

Wyższa jakość ergonomiczna 
(ergonomiczność) urządzeń technicznych, 
którymi posługuje się człowiek w procesie 
pracy, sprzyja:

 



lepszej i wydajniejszej pracy 



zmniejszeniu biologicznych kosztów pracy 



zmniejszeniu liczby i kosztów braków oraz 

błędów popełnianych w pracy 



zwiększeniu bezpieczeństwa pracy i eliminacji 

chorób zawodowych 



lepszemu wykorzystaniu czasu pracy 



ograniczeniu absencji chorobowej 



zwiększeniu satysfakcji z pracy oraz pozytywnej 

motywacji 



odczuwaniu zadowolenia i przyjemności z 

kontaktu z urządzeniami technicznymi. 



Zbyt niski poziom ergonomicznej 
jakości obiektów technicznych (w 
stosunku do oczekiwań 
użytkowników) jest źródłem wielu 
dodatkowych kosztów i strat - 
zarówno ekonomicznych, jak i 
społecznych .

Można je podzielić na trzy 
kategorie:



straty ekonomiczne bezpośrednie, których wielkość 

możliwa jest do oszacowania (np.: mała wydajność i 

produkcja braków spowodowana przemęczeniem, 

nadmiernym hałasem, złym oświetleniem, wysoką 

temperaturą, skutki wypadków przy pracy, choroby 

zawodowe, zwolnienia lekarskie) 



straty ekonomiczne pośrednie, których wielkości nie 

można w prosty sposób oszacować (np. utrata zdrowia, 

duża płynność kadr, niszczenie materiałów, narzędzi i 

maszyn wskutek niedbalstwa i nielubienia swojej pracy) 



straty moralne, nie poddające się ekonomicznej wycenie 

(np. cierpienie, złe samopoczucie spowodowane 

przemęczeniem, niski etos pracy, brak poczucia 

podmiotowości, wzrost bierności i apatii, zanik potrzeby 

wartości wyższych). 



Interdyscyplinarność ergonomii 

związana jest z wzajemnym 

uzupełnianiem się 

(komplementarnością) zagadnień z 

różnych obszarów nauki, co pozwala na 

kompleksowe podejście do układu 

człowiek - praca - środowisko, 

niemożliwe do zrealizowania na 

gruncie poszczególnych nauk 

wyizolowanych.

Dyscypliny składowe ergonomii, 
traktowane równorzędnie, można 
podzielić na 3 grupy:

 



Biologiczne



antropometria (mierzenie parametrów człowieka, np. 

zasięgu kończyn), 



higiena pracy (tworzy zasady ochrony zdrowia w miejscu 

pracy), 



medycyna pracy, 



fizjologia pracy (badanie reakcji organizmu podczas 

pracy), 



psychologia, 



socjologia, 



pedagogika, 



biologia, 



biochemia, 



biomechanika 

Techniczne



urbanistyka, 



architektura, 



inżynieria maszyn, 



inżynieria obiektów, 



inżynieria transportu, 



technologia, 



organizacja, 



bezpieczeństwo pracy, 



prawo 

Organizacyjne



Dopełniają dwa poprzednie obszary, 
podejmując zagadnienia kształtowania 
warunków pracy, wpływające na 
funkcjonowanie maszyn i ludzi. Bez 
rozwiązań organizacyjnych niemożliwe jest 
dostosowanie warunków technicznych do 
organizmu człowieka. Obszarem 
zainteresowań są tu zagadnienia przerw w 
pracy, systemu zmian, itp. 

Kodeks pracy



Kodeks pracy – akt normatywny 
stanowiący zbiór przepisów regulujących 
prawa                          i obowiązki objęte 
stosunkiem pracy w odniesieniu do 
wszystkich pracowników, bez względu na 
podstawę prawną ich zatrudnienia (w 
niektórych przypadkach tylko w zakresie 
nieuregulowanym przez ustawodawstwo 
szczególne, np. ustawa o służbie cywilnej) 
oraz pracodawców.

Do obowiązków spoczywających na 
pracodawcy zgodnie z obowiązującym 
Kodeksem Pracy zaliczyć możemy:



zatrudnienie pracownika za odpowiednim wynagrodzeniem, 

które powinno odpowiadać zarówno posiadanemu przez 

pracownika wykształceniu jak również zakresowi nałożonych na 

niego obowiązków i odpowiedzialności,



sporządzenie umowy o prace w formie pisemnej,



poszanowanie godności jak też dóbr osobistych pracownika,



poinstruowanie pracowników z obowiązującym ich zakresem 

obowiązków, sposobem ich wypełniania oraz przysługujących 

uprawnieniach,



zorganizowanie procesu pracy w sposób umożliwiający pełne 

wykorzystywanie kwalifikacji kadry pracowniczej oraz 

zapobiegający długim przestojom,



zapewnienie możliwie jak najmniejszego stopnia uciążliwości 

pracy,



przeciwdziałanie wszelkim przejawom dyskryminacji w 

zatrudnianiu, zwłaszcza  z powodu płci / wyznania / 

niepełnosprawności / poglądów / wieku / wykształcenia 



terminowość wypłacania wynagrodzenia,



wsparcie pracowników, którzy zdecydowali się podnosić 

posiadane przez siebie wykształcenie. Pracodawca może na 

przykład opłacić koszty czesnego, pomocy dydaktycznych, 

dojazdy na zajęcia i egzaminy, udzielać dodatkowego płatnego 

urlopu na potrzeby związane z edukacją,



zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy 

oraz cyklicznych szkoleń,



bezstronność ocen,



zaspokajanie potrzeb socjalnych pracowników stosownie do 

posiadanych przez pracodawcę możliwości,



przeciwdziałanie mobbingowi w pracy. Pod pojęciem mobbingu 

rozumieć należy każde uporczywe i długotrwałe nękanie bądź 

zastraszanie pracownika prowadzące do obniżenia oceny 

przydatności w pracy. Niestety, takie zjawisko jest ujawniane 

coraz częściej.

Pracownik  jest obowiązany  wykonywać p racę  sumiennie 
i starannie  oraz  stosować  się  do poleceń przełożonych, 
które  dotyczą pracy.  Pracownik  jest  zobowiązany  w  
szczególności:



a) przestrzegać czasu pracy ustalonego w zakładzie,

b) przestrzegać regulaminu pracy,

c) przestrzegać   przepisów  oraz  zasad  bezpieczeństwa 

i   higieny  pracy, a  także  przepisów przeciwpożarowych,

d) dbać o dobro zakładu pracy, chronić  jego  mienie oraz 

zachować w  tajemnicy  informacje, których ujawnienie 

mogłoby narazić pracodawcę na szkodę,

e) przestrzegać tajemnicy określonej w odrębnych 

przepisach,

f) przestrzegać w zakładzie pracy zasad współżycia 

społecznego.

BIBLIOGRAFIA



Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94).



Kowal E., Egronomia w zarządzaniu 
warunkami pracy, Oficyna Wydawnictwa     
Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 
2008.



Wieczorek S., Ergonomia, TARBONUS, Kraków 
2008.



Wykowska M., Ergonomia jako nauka 
stosowana, Uczelniane Wydawnictwo 
Naukowo- Dydaktyczne AGH im. S. Staszica, 
Kraków 2009.