PRACA Z DZIECKIEM 

PRACA Z DZIECKIEM 

TRUDNYM

TRUDNYM

 

 

„

„

DZIECKIEM TRUDNYM” 

DZIECKIEM TRUDNYM” 

nazywamy dziecko które:

nazywamy dziecko które:



 

 

ma kłopoty z przystosowaniem się 

ma kłopoty z przystosowaniem się 

do wymagań rodziców, nauczycieli 

do wymagań rodziców, nauczycieli 

i opiekunów.

i opiekunów.



Według W. Okonia                     

Według W. Okonia                     

 

 

ZADZIWIAJĄCE SYTUACJE

ZADZIWIAJĄCE SYTUACJE



Dwaj chłopcy, bez jakiegokolwiek motywu, 

Dwaj chłopcy, bez jakiegokolwiek motywu, 

brutalnie zamordowali spotkanego na swej 

brutalnie zamordowali spotkanego na swej 

drodze przypadkowego rówieśnika. 

drodze przypadkowego rówieśnika. 



Nauczyciel gnębiony przez nastolatków. 

Nauczyciel gnębiony przez nastolatków. 



Koleżanki z zazdrości zamordowały młodą 

Koleżanki z zazdrości zamordowały młodą 

dziewczynę. 

dziewczynę. 



Dewastacja przystanków, parków.

Dewastacja przystanków, parków.



 

 

Bijatyki na ulicach, meczach, dyskotekach.. 

Bijatyki na ulicach, meczach, dyskotekach.. 

 

 

DLACZEGO?

DLACZEGO?

CO SIĘ STAŁO?

CO SIĘ STAŁO?



Co dzień zaskakują nas takie informacje o 

Co dzień zaskakują nas takie informacje o 

brutalnych zachowaniach młodzieży. 

brutalnych zachowaniach młodzieży. 

Bulwersują, budzą przerażenie i ciągłe pytania: 

Bulwersują, budzą przerażenie i ciągłe pytania: 

Dlaczego ? Co się stało ? Jaka nas czeka 

Dlaczego ? Co się stało ? Jaka nas czeka 

przyszłość ?

przyszłość ?



 

 

Zaraz potem narasta gniew: ukarać, wyrzucić 

Zaraz potem narasta gniew: ukarać, wyrzucić 

ze społeczeństwa, zamknąć ! 

ze społeczeństwa, zamknąć ! 



Kiedy opadają emocje pytamy się: 

Kiedy opadają emocje pytamy się: 

–

jak to się mogło wydarzyć ? To niezrozumiałe. 

jak to się mogło wydarzyć ? To niezrozumiałe. 

 

 

C

C

zęsto używamy określeń

zęsto używamy określeń



"dziecko wykolejone”

"dziecko wykolejone”



 

 

"dziecko trudne wychowawczo" 

"dziecko trudne wychowawczo" 



"dziecko moralnie zaniedbane”

"dziecko moralnie zaniedbane”



 

 

"dziecko z zaburzeniami w 

"dziecko z zaburzeniami w 

zachowaniu”

zachowaniu”



„

„

żywe srebro”

żywe srebro”



 

 

"niedostosowane społecznie”

"niedostosowane społecznie”

 

 

Młodzież  niedostosowana 

społecznie

 

 

Wykazuje tendencje społecznie 

Wykazuje tendencje społecznie 

negatywne poprzez:

negatywne poprzez:

 

 



Odwrócenie zainteresowań od wartości 

Odwrócenie zainteresowań od wartości 

pozytywnych i chęć wyżycia się w akcji 

pozytywnych i chęć wyżycia się w akcji 

społecznie destrukcyjnej. 

społecznie destrukcyjnej. 



Podziw i zainteresowanie dla tzw. złych 

Podziw i zainteresowanie dla tzw. złych 

czynników. 

czynników. 



 

 

Nieżyczliwy stosunek do człowieka.

Nieżyczliwy stosunek do człowieka.



 

 

Stałe konflikty z otoczeniem, najczęściej na tle 

Stałe konflikty z otoczeniem, najczęściej na tle 

stosunku do człowieka, do cudzego mienia, 

stosunku do człowieka, do cudzego mienia, 

regulaminów, norm i zarządzeń, 

regulaminów, norm i zarządzeń, 

nieodpowiedniego stosunku do czynów 

nieodpowiedniego stosunku do czynów 

własnych, nieumiejętność zżycia się z grupą. 

własnych, nieumiejętność zżycia się z grupą. 

 

 

Młodzież  niedostosowaną 

społecznie charakteryzuje:



Niechęć do pracy i nauki. 

Niechęć do pracy i nauki. 



Brak poczucia odpowiedzialności za swoje 

Brak poczucia odpowiedzialności za swoje 

czyny. 

czyny. 



Życie chwilą, przygodą, awanturą. 

Życie chwilą, przygodą, awanturą. 



Dużą wyobraźnia. 

Dużą wyobraźnia. 



Brak krytycyzmu, wizji życia w płaszczyźnie 

Brak krytycyzmu, wizji życia w płaszczyźnie 

etycznej - społecznie pozytywnej. 

etycznej - społecznie pozytywnej. 



Nieumiejętność wyjścia z trudnej sytuacji; 

Nieumiejętność wyjścia z trudnej sytuacji; 

brak wiary w możliwość wyjścia z trudnej 

brak wiary w możliwość wyjścia z trudnej 

sytuacji .

sytuacji .

 

 

D

D

zieci niedostosowane 

zieci niedostosowane 

społecznie

społecznie



systematycznie 

systematycznie 

opuszczają lekcje

opuszczają lekcje



 

 

nagminnie wagarują

nagminnie wagarują



 

 

przerywają naukę

przerywają naukę



zachowują się  

zachowują się  

agresywnie wobec 

agresywnie wobec 

kolegów i starszych

kolegów i starszych



uciekają z domu

uciekają z domu



 

 

są leniwe

są leniwe



 

 

piją alkohol

piją alkohol



palą papierosy

palą papierosy

 

 

D

D

zieci niedostosowane 

zieci niedostosowane 

społecznie

społecznie



przebywają w 

przebywają w 

towarzystwie 

towarzystwie 

zdemoralizowanych 

zdemoralizowanych 

kolegów

kolegów



niszczą mienie 

niszczą mienie 

społeczne

społeczne



 

 

dopuszczają się 

dopuszczają się 

kradzieży lub innego 

kradzieży lub innego 

rodzaju wykroczeń 

rodzaju wykroczeń 

wymagających 

wymagających 

interwencji władz 

interwencji władz 

szkolnych lub policji.

szkolnych lub policji.

 

 

Można zauważyć dwa zasadnicze 

Można zauważyć dwa zasadnicze 

rodzaje niedostosowanego 

rodzaje niedostosowanego 

zachowania się

zachowania się



 

 

zachowania 

zachowania 

związane z 

związane z 

depresją,

depresją,



zachowania 

zachowania 

demonstracy

demonstracy

jno - bojowe 

jno - bojowe 

(wrogość

(wrogość

)

)

 

 

 

 

Z

Z

achowania związane z 

achowania związane z 

depresją

depresją



Przejawiają się one brakiem zaufania 

Przejawiają się one brakiem zaufania 

do obcych i nowych sytuacji, dużą 

do obcych i nowych sytuacji, dużą 

ostrożnością w postępowaniu 

ostrożnością w postępowaniu 

wymagającym pokonywania trudności 

wymagającym pokonywania trudności 

lub podejmowania konkretnych 

lub podejmowania konkretnych 

decyzji. 

decyzji. 



Dzieci takie żyją jak gdyby we 

Dzieci takie żyją jak gdyby we 

własnym świecie, zamknięte w sobie, 

własnym świecie, zamknięte w sobie, 

ostrożne i czujne, trzymają się z dala 

ostrożne i czujne, trzymają się z dala 

od innych, są skryte i nieprzyjazne, 

od innych, są skryte i nieprzyjazne, 

wydaje się,że ciągle podejrzewają 

wydaje się,że ciągle podejrzewają 

otoczenie o działania przeciw nim.

otoczenie o działania przeciw nim.

 

 

 

 

Z

Z

achowania związane z 

achowania związane z 

depresją

depresją



Towarzyszą często w tych przypadkach objawy 

Towarzyszą często w tych przypadkach objawy 

zaburzeń emocjonalnych i nerwicowych np.

zaburzeń emocjonalnych i nerwicowych np.

–

nadmierne obgryzanie paznokci,

nadmierne obgryzanie paznokci,

–

 

 

niepewność spojrzenia, 

niepewność spojrzenia, 

–

ogólne zmęczenie rysujące się na twarzy,

ogólne zmęczenie rysujące się na twarzy,

–

 

 

smutek,

smutek,

–

 

 

niespokojny sen, 

niespokojny sen, 

–

są to charakterystyczne symptomy, które w pewnych 

są to charakterystyczne symptomy, które w pewnych 

sytuacjach mogą pomóc w rozpoznawaniu rodzaju 

sytuacjach mogą pomóc w rozpoznawaniu rodzaju 

niedostosowania

niedostosowania

 

 

Z

Z

achowania demonstracyjno - 

achowania demonstracyjno - 

bojowe (wrogość)

bojowe (wrogość)



wrogie nastawienie do dorosłych lub 

wrogie nastawienie do dorosłych lub 

innych dzieci

innych dzieci



ich reakcje są bardzo ostre i gwałtowne, 

ich reakcje są bardzo ostre i gwałtowne, 

nieadekwatne do działających w danych 

nieadekwatne do działających w danych 

sytuacjach bodźców 

sytuacjach bodźców 



 

 

wyraźne przejawy agresji

wyraźne przejawy agresji



 

 

wybuchy gniewu

wybuchy gniewu



 

 

postawa skłonna do bójek i zatargów

postawa skłonna do bójek i zatargów



 

 

dzieci takie pragną bez przerwy być 

dzieci takie pragną bez przerwy być 

obiektem zainteresowania otoczenia

obiektem zainteresowania otoczenia

 

 

Z

Z

achowania demonstracyjno - 

achowania demonstracyjno - 

bojowe (wrogość)

bojowe (wrogość)



reakcja na dezaprobatę lub odrzucenie ich, 

reakcja na dezaprobatę lub odrzucenie ich, 

może wyrazić się 

może wyrazić się 

–

agresywną postawą w momencie zwracania uwagi,

agresywną postawą w momencie zwracania uwagi,

–

"złym humorem",

"złym humorem",

–

 

 

odmawianiem wypełnienia poleceń. 

odmawianiem wypełnienia poleceń. 



Niedostosowani społecznie najczęściej 

Niedostosowani społecznie najczęściej 

są 

są 

–

aroganccy, 

aroganccy, 

–

bezczelni,

bezczelni,

–

 

 

w niechlujnym wyglądzie i zaniedbani, 

w niechlujnym wyglądzie i zaniedbani, 

–

skłonni do intryg oraz agresji. 

skłonni do intryg oraz agresji. 

 

 

Z

Z

achowania demonstracyjno - 

achowania demonstracyjno - 

bojowe (wrogość)

bojowe (wrogość)



Są też nieletni, u których występują 

Są też nieletni, u których występują 

pewne objawy jako cechy dominujące:

pewne objawy jako cechy dominujące:

–

 

 

kłamstwo, 

kłamstwo, 

–

kradzieże,

kradzieże,

–

 

 

włóczęgostwo,

włóczęgostwo,

–

 

 

zaburzenia seksualne 

zaburzenia seksualne 

–

 

 

agresywność,

agresywność,

–

 

 

samobójstwa, 

samobójstwa, 

–

samouszkadzanie 

samouszkadzanie 

–

 

 

używki.

używki.

 

 

DZIECI TRUDNE REKRUTUJĄ

DZIECI TRUDNE REKRUTUJĄ

 

 

SIĘ 

SIĘ 

Z

Z



rodzin nieprzychylnych dziecku

- 

- 

rodzice uzasadniają zachowanie: przemęczeniem, 

rodzice uzasadniają zachowanie: przemęczeniem, 

kłopotami materialnymi, alkoholizmem.Metody 

kłopotami materialnymi, alkoholizmem.Metody 

wychowania polegają tu na karach, bardzo surowych 

wychowania polegają tu na karach, bardzo surowych 

nieproporcjonalnych do przewinień.

nieproporcjonalnych do przewinień.



 

 

rodzin obojętnych dziecku

rodzin obojętnych dziecku

 

 

– rodzice 

– rodzice 

mają własne ważniejsze sprawy. Dziecko mocno zmienia 

mają własne ważniejsze sprawy. Dziecko mocno zmienia 

się w typ bojowy, agresywny.

się w typ bojowy, agresywny.

 

 



 

 

rodzin rozpieszczających dziecko

rodzin rozpieszczających dziecko

 

 

– 

– 

rodzice nie potrafią niczego dziecku odmówić.Dołącza 

rodzice nie potrafią niczego dziecku odmówić.Dołącza 

się do tego przesadna troska o zdrowie dziecka.

się do tego przesadna troska o zdrowie dziecka.

 

 

Zespół 

Zespół 

nadpobudliwości 

nadpobudliwości 

psychoruchowej 

psychoruchowej 

- ADHD

- ADHD

 

 

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej 

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej 

i zaburzeń koncentracji uwagi

i zaburzeń koncentracji uwagi

- (Atention Deficyt Hyperactivity 

- (Atention Deficyt Hyperactivity 

Disorder) –

Disorder) –

 

 

ADHD to najczęściej występujące 

ADHD to najczęściej występujące 

zaburzenie wieku dziecięcego. Cechą 

zaburzenie wieku dziecięcego. Cechą 

charakterystyczną ADHD jest 

charakterystyczną ADHD jest 

występowanie trwałych wzorców 

występowanie trwałych wzorców 

zachowań, które utrzymają się nie krócej 

zachowań, które utrzymają się nie krócej 

niż przez 6 miesięcy, przejawiających się:

niż przez 6 miesięcy, przejawiających się:



nadruchliwością,

nadruchliwością,



nadmierną impulsywnością,

nadmierną impulsywnością,



zaburzeniami koncentracji uwagi.

zaburzeniami koncentracji uwagi.

 

 

Wyróżnia się trzy podtypy zespołu: 

Wyróżnia się trzy podtypy zespołu: 



a.

a.

Typ złożony (najczęściej występujący). 

Typ złożony (najczęściej występujący). 

Dziecko wykazuje, co najmniej 6 objawów 

Dziecko wykazuje, co najmniej 6 objawów 

zaburzeń koncentracji uwagi i co najmniej 6 

zaburzeń koncentracji uwagi i co najmniej 6 

objawów nadmiernej ruchliwości i 

objawów nadmiernej ruchliwości i 

impulsywności. 

impulsywności. 



b.

b.

Typ z przewagą zaburzeń koncentracji 

Typ z przewagą zaburzeń koncentracji 

uwagi. Dziecko wykazuje, co najmniej 6 

uwagi. Dziecko wykazuje, co najmniej 6 

objawów upośledzonej koncentracji, ale mniej 

objawów upośledzonej koncentracji, ale mniej 

niż 6 objawów nadmiernej ruchliwości i 

niż 6 objawów nadmiernej ruchliwości i 

wybuchowości. 

wybuchowości. 



c.

c.

Typ z przewagą nadmiernej ruchliwości i 

Typ z przewagą nadmiernej ruchliwości i 

impulsywności. Dziecko wykazuje, co najmniej 6 

impulsywności. Dziecko wykazuje, co najmniej 6 

objawów nadmiernej ruchliwości i 

objawów nadmiernej ruchliwości i 

impulsywności, ale mniej niż 6 objawów 

impulsywności, ale mniej niż 6 objawów 

upośledzonej koncentracji uwagi. 

upośledzonej koncentracji uwagi. 

 

 

W większości przypadków na 

W większości przypadków na 

wczesnym etapie okresu 

wczesnym etapie okresu 

dojrzewania dochodzi do 

dojrzewania dochodzi do 

stabilizacji zespołu, a objawy 

stabilizacji zespołu, a objawy 

ustępują na przełomie okresu 

ustępują na przełomie okresu 

dojrzewania i wieku dorosłego. 

dojrzewania i wieku dorosłego. 

Nieliczni pacjenci jednak wkraczają 

Nieliczni pacjenci jednak wkraczają 

w dorosłość wykazując 

w dorosłość wykazując 

pełnoobjawowy zespół ADHD. 

pełnoobjawowy zespół ADHD. 

 

 

Etiologia 

Etiologia 

1.

1.

Etiologia zespołu nie jest do końca wyjaśniona; 

Etiologia zespołu nie jest do końca wyjaśniona; 

jego wystąpienie może wiązać się z 

jego wystąpienie może wiązać się z 

jakąkolwiek chorobą lub urazem mózgu na 

jakąkolwiek chorobą lub urazem mózgu na 

dowolnym etapie rozwoju. Prawdopodobnie w 

dowolnym etapie rozwoju. Prawdopodobnie w 

grę wchodzi wiele przyczyn wywołujących. 

grę wchodzi wiele przyczyn wywołujących. 

Część ekspertów przypuszcza, że zespół ma 

Część ekspertów przypuszcza, że zespół ma 

podłoże neurochemiczne, ponieważ u wielu 

podłoże neurochemiczne, ponieważ u wielu 

pacjentów z ADHD obserwuje się odpowiedź na 

pacjentów z ADHD obserwuje się odpowiedź na 

leki z grupy psychostymulantów. 

leki z grupy psychostymulantów. 

2.

2.

Do potencjalnych czynników sprzyjających 

Do potencjalnych czynników sprzyjających 

wystąpieniu zespołu zalicza się narażenie na 

wystąpieniu zespołu zalicza się narażenie na 

trucizny i leki, przewlekłe zapalenie ucha 

trucizny i leki, przewlekłe zapalenie ucha 

środkowego, urazy głowy, powikłania 

środkowego, urazy głowy, powikłania 

okołoporodowe, neuroinfekcje oraz zaburzenia 

okołoporodowe, neuroinfekcje oraz zaburzenia 

psychiczne. 

psychiczne. 

3.

3.

Nie ma danych świadczących o dziedzicznym 

Nie ma danych świadczących o dziedzicznym 

występowaniu zespołu. 

występowaniu zespołu. 

 

 

Jak rozpoznać ADHD

Jak rozpoznać ADHD

a.

a.

Obserwowane zaburzenia zachowania są czymś 

Obserwowane zaburzenia zachowania są czymś 

innym niż nietypowymi, ale mieszczącymi się w 

innym niż nietypowymi, ale mieszczącymi się w 

normie przejawami zachowań dziecięcych. 

normie przejawami zachowań dziecięcych. 

Różnica polega na odmiennym charakterze 

Różnica polega na odmiennym charakterze 

aktywności ruchowej oraz na tym, że 

aktywności ruchowej oraz na tym, że 

wykazywane przez dziecko zaburzenia 

wykazywane przez dziecko zaburzenia 

koncentracji uwagi, nadruchliwość i 

koncentracji uwagi, nadruchliwość i 

impulsywność są nieadekwatne do stopnia jego 

impulsywność są nieadekwatne do stopnia jego 

rozwoju. 

rozwoju. 

b.

b.

Większość nieprawidłowych zachowań można 

Większość nieprawidłowych zachowań można 

zaobserwować we wczesnym wieku, z wyjątkiem 

zaobserwować we wczesnym wieku, z wyjątkiem 

trudności w nauce, które pojawiają się po pójściu 

trudności w nauce, które pojawiają się po pójściu 

dziecka do szkoły. 

dziecka do szkoły. 

c.

c.

Rozpoznanie ADHD opiera się na spełnieniu 

Rozpoznanie ADHD opiera się na spełnieniu 

zebranych w kilka grup kryteriów 

zebranych w kilka grup kryteriów 

diagnostycznych, które zostały zaproponowane 

diagnostycznych, które zostały zaproponowane 

przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne 

przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne 

 

 

 

 

Występowanie, przez co najmniej 6 miesięcy sześciu lub więcej objawów 

Występowanie, przez co najmniej 6 miesięcy sześciu lub więcej objawów 

upośledzonej koncentracji uwagi nieadekwatnych do stopnia rozwoju 

upośledzonej koncentracji uwagi nieadekwatnych do stopnia rozwoju 

dziecka i powodujących trudności przystosowawcze. 

dziecka i powodujących trudności przystosowawcze. 

•

•

Dziecko nie potrafi skoncentrować się na 

Dziecko nie potrafi skoncentrować się na 

szczegółach lub popełnia błędy przez 

szczegółach lub popełnia błędy przez 

nieuwagę; zazwyczaj ma trudności w 

nieuwagę; zazwyczaj ma trudności w 

utrzymaniu uwagi na wykonywanych zadaniach 

utrzymaniu uwagi na wykonywanych zadaniach 

lub zabawie; nie słucha tego, co się do niego 

lub zabawie; nie słucha tego, co się do niego 

mówi; nie stosuje się do poleceń; sprawia mu 

mówi; nie stosuje się do poleceń; sprawia mu 

trudność wykonanie do końca zadań szkolnych 

trudność wykonanie do końca zadań szkolnych 

lub obowiązków pracowniczych, (co nie wynika 

lub obowiązków pracowniczych, (co nie wynika 

z celowego przeciwstawiania się poleceniom 

z celowego przeciwstawiania się poleceniom 

lub trudności z ich zrozumieniem). 

lub trudności z ich zrozumieniem). 

•

•

Ponadto dziecko często ma trudności z 

Ponadto dziecko często ma trudności z 

organizowaniem sobie pracy, unika zajęć 

organizowaniem sobie pracy, unika zajęć 

wymagających ciągłego wysiłku umysłowego, 

wymagających ciągłego wysiłku umysłowego, 

gubi rzeczy niezbędne do wykonywanych zajęć, 

gubi rzeczy niezbędne do wykonywanych zajęć, 

łatwo się rozprasza oraz zapomina o 

łatwo się rozprasza oraz zapomina o 

regularnych, codziennych czynnościach. 

regularnych, codziennych czynnościach. 

 

 

Występowanie, przez co najmniej 6 miesięcy sześciu lub więcej 

Występowanie, przez co najmniej 6 miesięcy sześciu lub więcej 

objawów nadmiernej ruchliwości i impulsywności, 

objawów nadmiernej ruchliwości i impulsywności, 

nieadekwatnych do stopnia rozwoju dziecka i powodujących 

nieadekwatnych do stopnia rozwoju dziecka i powodujących 

trudności przystosowawcze

trudności przystosowawcze

. 

. 



Dziecko nadruchliwe często się wierci, wstaje ze 

Dziecko nadruchliwe często się wierci, wstaje ze 

swojego miejsca w sali lekcyjnej, biega lub 

swojego miejsca w sali lekcyjnej, biega lub 

wspina się na sprzęty w nadmiernym stopniu 

wspina się na sprzęty w nadmiernym stopniu 

lub w nieodpowiednim czasie (w okresie 

lub w nieodpowiednim czasie (w okresie 

dojrzewania powyższy objaw może być 

dojrzewania powyższy objaw może być 

ograniczony do subiektywnego uczucia 

ograniczony do subiektywnego uczucia 

niemożności usiedzenia w miejscu), ma 

niemożności usiedzenia w miejscu), ma 

trudności z zachowaniem spokoju podczas 

trudności z zachowaniem spokoju podczas 

zabawy i zajęć rozrywkowych, stale jest w 

zabawy i zajęć rozrywkowych, stale jest w 

ruchu, wykazuje nadmierną gadatliwość. 

ruchu, wykazuje nadmierną gadatliwość. 



Dziecko impulsywne często wyrywa się z 

Dziecko impulsywne często wyrywa się z 

odpowiedzią nie czekając do końca pytania, ma 

odpowiedzią nie czekając do końca pytania, ma 

trudności z czekaniem na swoją kolej, przerywa 

trudności z czekaniem na swoją kolej, przerywa 

lub przeszkadza innym. 

lub przeszkadza innym. 



Przynajmniej niektóre z objawów powodujących 

Przynajmniej niektóre z objawów powodujących 

pogorszenie funkcjonowania wystąpiły przed 7. 

pogorszenie funkcjonowania wystąpiły przed 7. 

rokiem życia. 

rokiem życia. 

 

 

Jak pomóc dziecku 

nadpobudliwemu 
psychoruchowo ?

• Każde dziecko potrzebuje wiele 

zrozumienia, ale dziecku 
nadpobudliwemu jest ono 
szczególnie potrzebne. Warto 
pamiętać, że jego zachowanie, 
męczące dla otoczenia jemu samemu 
sprawia również poważne problemy.

 

 

D

D

zieciom z ADHD 

zieciom z ADHD 

można pomóc :

można pomóc :



organizując im środowisko 

organizując im środowisko 

zewnętrzne

zewnętrzne

 

 

-uporządkowane otoczenie 

-uporządkowane otoczenie 

to ważny element ewentualnego leczenia 

to ważny element ewentualnego leczenia 

farmakologicznego.Takie dziecko żyje w 

farmakologicznego.Takie dziecko żyje w 

świecie wewnętrznego niepokoju i dlatego 

świecie wewnętrznego niepokoju i dlatego 

świat wokół niego powinien być 

świat wokół niego powinien być 

uporządkowany

uporządkowany

 

 

D

D

zieciom z ADHD 

zieciom z ADHD 

można pomóc :

można pomóc :



 

wykazując więcej 

wykazując więcej 

zrozumienia , tolerancji i 

zrozumienia , tolerancji i 

cierpliwości

cierpliwości

 -warto pamiętać, że jego 

 -warto pamiętać, że jego 

zachowania, męczące dla otoczenia, jemu 

zachowania, męczące dla otoczenia, jemu 

samemu sprawiają również poważne problemy, 

samemu sprawiają również poważne problemy, 

trudniej mu znaleźć przyjaciół, trudno odnieść 

trudniej mu znaleźć przyjaciół, trudno odnieść 

sukces, trudniej usłyszeć pochwały

sukces, trudniej usłyszeć pochwały

 

 

D

D

zieciom z ADHD 

zieciom z ADHD 

można pomóc :

można pomóc :



 

wprowadzając porządek      

wprowadzając porządek      

      i rutynę

      i rutynę

. Większość dzieci lubi, 

. Większość dzieci lubi, 

kiedy rytm dnia jest stały.

kiedy rytm dnia jest stały. 

 

 

D

D

zieciom z ADHD 

zieciom z ADHD 

można pomóc :

można pomóc :



Ograniczając bodźce

Ograniczając bodźce

. Ponieważ 

. Ponieważ 

dziecko łatwo się rozprasza, należy się starać 

dziecko łatwo się rozprasza, należy się starać 

by w otoczeniu był spokój i mogło skupić się na 

by w otoczeniu był spokój i mogło skupić się na 

jednym poleceniu.

jednym poleceniu. 

 

 

D

D

zieciom z ADHD 

zieciom z ADHD 

można pomóc :

można pomóc :



Mówiąc jasno i wyraźnie

Mówiąc jasno i wyraźnie

.

.

 

 

Staraj się, by to, co mówisz, było jak 

Staraj się, by to, co mówisz, było jak 

najbardziej konkretne- nie dawaj dziecku 

najbardziej konkretne- nie dawaj dziecku 

zbyt dużo możliwości wyboru

zbyt dużo możliwości wyboru.

 

 

D

D

zieciom z ADHD można 

zieciom z ADHD można 

pomóc :

pomóc :



Nie krytykując ich.

Nie krytykując ich.



Starając się planować.

Starając się planować.

 

 

Dzieci 

Dzieci 

nadpobudliwe wytrąca z równowagi wszystko, 

nadpobudliwe wytrąca z równowagi wszystko, 

co jest nagłe i niespodziewane

co jest nagłe i niespodziewane



Przewiduj za dziecko 

Przewiduj za dziecko 

wydarzenia.

wydarzenia.

 

 

Rozkładaj jego przyszłe 

Rozkładaj jego przyszłe 

zadania na prostsze, mniej odległe czynności i 

zadania na prostsze, mniej odległe czynności i 

natychmiast nagradzaj dziecko.

natychmiast nagradzaj dziecko.

 

 

 

D

D

zieciom z ADHD 

zieciom z ADHD 

można pomóc :

można pomóc :



Starając 

Starając 

się interweniować w sytuacjach 

się interweniować w sytuacjach 

konfliktowych

konfliktowych



Starając 

Starając 

się dostosować tempo pracy do 

się dostosować tempo pracy do 

możliwości psychofizycznych dziecka.

możliwości psychofizycznych dziecka.



Zapewniając 

Zapewniając 

dziecku specjalistyczną 

dziecku specjalistyczną 

pomoc psychologiczno - pedagogiczną w 

pomoc psychologiczno - pedagogiczną w 

momencie, gdy dziecko zaczyna mieć 

momencie, gdy dziecko zaczyna mieć 

problemy w nauce.

problemy w nauce.

 

 

D

D

zieciom z ADHD 

zieciom z ADHD 

można pomóc :

można pomóc :



Dając 

Dając 

dziecku szansę 

dziecku szansę 

wypowiadania się, jednocześnie 

wypowiadania się, jednocześnie 

porządkuj jego wypowiedzi, 

porządkuj jego wypowiedzi, 



Starając 

Starając 

się budzić 

się budzić 

zainteresowania dziecka i 

zainteresowania dziecka i 

angażować go w bardzo 

angażować go w bardzo 

konkretnym działaniu.

konkretnym działaniu.

 

 

D

D

zieciom z ADHD 

zieciom z ADHD 

można pomóc :

można pomóc :



Podsuwając dziecku 

Podsuwając dziecku 

rozwiązania alternatywne

rozwiązania alternatywne

. 

. 

Zamiast mówić, żeby przestało coś robić, 

Zamiast mówić, żeby przestało coś robić, 

staraj się mu posunąć, co mogłoby zacząć 

staraj się mu posunąć, co mogłoby zacząć 

robić.

robić.

 

 

Samobójstwa 

Samobójstwa 

1.

1.

Termin samobójstwo oznacza czyn 

Termin samobójstwo oznacza czyn 

o charakterze destrukcyjnym, 

o charakterze destrukcyjnym, 

skierowany przeciwko własnej osobie 

skierowany przeciwko własnej osobie 

z zamiarem odebrania sobie życia, 

z zamiarem odebrania sobie życia, 

którego skutkiem jest uszkodzenie 

którego skutkiem jest uszkodzenie 

ciała lub śmierć. 

ciała lub śmierć. 

2.Samobójstwa stanowią trzecią z kolei 

2.Samobójstwa stanowią trzecią z kolei 

pod względem częstości przyczynę 

pod względem częstości przyczynę 

zgonów w okresie dojrzewania 

zgonów w okresie dojrzewania 

 

 

Etiologia 

Etiologia 



1.

1.

Typowe dla okresu dojrzewania 

Typowe dla okresu dojrzewania 

sytuacje stresogenne, w powiązaniu 

sytuacje stresogenne, w powiązaniu 

z ograniczoną umiejętnością 

z ograniczoną umiejętnością 

rozwiązywania problemów, mogą 

rozwiązywania problemów, mogą 

prowadzić do zachowań 

prowadzić do zachowań 

autodestrukcyjnych i zagrażających 

autodestrukcyjnych i zagrażających 

własnemu życiu. Grupę 

własnemu życiu. Grupę 

najwyższego ryzyka stanowią 

najwyższego ryzyka stanowią 

nastolatki wykazujące depresję lub 

nastolatki wykazujące depresję lub 

psychozy oraz nadużywające 

psychozy oraz nadużywające 

alkoholu i narkotyków. 

alkoholu i narkotyków. 

 

 

2.

2.

Typowe czynniki sprzyjające 

Typowe czynniki sprzyjające 

popełnieniu samobójstwa: 

popełnieniu samobójstwa: 



a.

a.

Dane z wywiadu takie jak próby 

Dane z wywiadu takie jak próby 

samobójcze w przeszłości, próba 

samobójcze w przeszłości, próba 

samobójcza podjęta przez członka 

samobójcza podjęta przez członka 

rodziny lub przyjaciela, bycie 

rodziny lub przyjaciela, bycie 

maltretowanym, śmierć rodzica we 

maltretowanym, śmierć rodzica we 

wczesnym okresie życia dziecka. 

wczesnym okresie życia dziecka. 

 

 



b.

b.

Czynniki dotyczące rodziny, 

Czynniki dotyczące rodziny, 

obejmujące konflikty pomiędzy 

obejmujące konflikty pomiędzy 

członkami rodziny, odrzucenie lub 

członkami rodziny, odrzucenie lub 

wrogość ze strony rodziców, 

wrogość ze strony rodziców, 

rozwód i separację, zmianę miejsca 

rozwód i separację, zmianę miejsca 

zamieszkania, nadmierne 

zamieszkania, nadmierne 

oczekiwania rodziców wobec 

oczekiwania rodziców wobec 

dziecka oraz obojętność ze strony 

dziecka oraz obojętność ze strony 

rodziców. 

rodziców. 

 

 



c.

c.

Czynniki dotyczące samego 

Czynniki dotyczące samego 

nastolatka, do których zalicza się 

nastolatka, do których zalicza się 

poczucie beznadziejności, 

poczucie beznadziejności, 

depresję, stosowanie używek, 

depresję, stosowanie używek, 

trudności w radzeniu sobie z 

trudności w radzeniu sobie z 

frustracją, poczucie odrazy wobec 

frustracją, poczucie odrazy wobec 

samego siebie lub winy, 

samego siebie lub winy, 

zaburzenia myślenia, problemy z 

zaburzenia myślenia, problemy z 

wyglądem zewnętrznym, trudności 

wyglądem zewnętrznym, trudności 

z identyfikacją płciową oraz 

z identyfikacją płciową oraz 

osobowość perfekcjonistyczną. 

osobowość perfekcjonistyczną. 

 

 



d.

d.

Czynniki socjalno-środowiskowe 

Czynniki socjalno-środowiskowe 

obejmują dostęp do broni palnej, 

obejmują dostęp do broni palnej, 

izolację, brak skutecznego systemu 

izolację, brak skutecznego systemu 

wsparcia, pobyt w placówce 

wsparcia, pobyt w placówce 

więziennej, ograniczone szanse w 

więziennej, ograniczone szanse w 

dziedzinie edukacji, kariery 

dziedzinie edukacji, kariery 

zawodowej i związków 

zawodowej i związków 

społecznych, styczność z 

społecznych, styczność z 

przypadkami samobójstw innych 

przypadkami samobójstw innych 

osób. 

osób. 

 

 

Proces pielęgnowania dziecka 

Proces pielęgnowania dziecka 

zagrożonego popełnieniem 

zagrożonego popełnieniem 

samobójstwa 

samobójstwa 



a.

a.

Zwykle próba samobójcza 

Zwykle próba samobójcza 

poprzedzona jest wystąpieniem 

poprzedzona jest wystąpieniem 

depresji, której objawy mogą być 

depresji, której objawy mogą być 

jawne lub też dyskretne. 

jawne lub też dyskretne. 

 

 

b.       Do objawów zagrażającego samobójstwa 

b.       Do objawów zagrażającego samobójstwa 

zalicza się: 

zalicza się: 



Najczęstsze problemy psychospołeczne 

Najczęstsze problemy psychospołeczne 



- ospałość i ogólne osłabienie; 

- ospałość i ogólne osłabienie; 



- bezsenność lub wczesne budzenie się rano; 

- bezsenność lub wczesne budzenie się rano; 



- utratę apetytu lub przejadanie się; 

- utratę apetytu lub przejadanie się; 



- nadmierną płaczliwość; 

- nadmierną płaczliwość; 



- oddawanie innym osobom swoich ulubionych 

- oddawanie innym osobom swoich ulubionych 

rzeczy; 

rzeczy; 



- zainteresowanie tematyką śmierci (np. 

- zainteresowanie tematyką śmierci (np. 

muzyką, malarstwem czy filmami z motywami 

muzyką, malarstwem czy filmami z motywami 

śmierci); 

śmierci); 



- wyznanie zamiaru popełnienia samobójstwa. 

- wyznanie zamiaru popełnienia samobójstwa. 

 

 

a.

a.

Staraj się pomóc nastolatkowi w 

Staraj się pomóc nastolatkowi w 

złagodzeniu poczucia beznadziejności i 

złagodzeniu poczucia beznadziejności i 

braku pomocy ze strony otoczenia. 

braku pomocy ze strony otoczenia. 



- Dostarczaj rodzicom, nauczycielom i samym 

- Dostarczaj rodzicom, nauczycielom i samym 

nastolatkom właściwych informacji na temat 

nastolatkom właściwych informacji na temat 

czynników ryzyka samobójstwa, dostępności 

czynników ryzyka samobójstwa, dostępności 

placówek zajmujących się poradnictwem 

placówek zajmujących się poradnictwem 

psychologicznym oraz metod radzenia sobie ze 

psychologicznym oraz metod radzenia sobie ze 

stresem i rozwiązywania problemów. 

stresem i rozwiązywania problemów. 



- Podejmij interwencję kryzysową wobec 

- Podejmij interwencję kryzysową wobec 

nastolatka, który podjął manifestację lub próbę 

nastolatka, który podjął manifestację lub próbę 

samobójczą oraz zaplanuj dalszy nadzór ze 

samobójczą oraz zaplanuj dalszy nadzór ze 

strony rodziny. Upewnij się, że nastolatek 

strony rodziny. Upewnij się, że nastolatek 

rozumie konieczność zaprzestania zachowań 

rozumie konieczność zaprzestania zachowań 

destrukcyjnych. 

destrukcyjnych. 



- W razie konieczności zorganizuj poradę 

- W razie konieczności zorganizuj poradę 

specjalisty lub przyjęcie do szpitala; skieruj 

specjalisty lub przyjęcie do szpitala; skieruj 

nastolatka i jego rodzinę pod opiekę 

nastolatka i jego rodzinę pod opiekę 

profesjonalnego terapeuty, który pomoże im 

profesjonalnego terapeuty, który pomoże im 

przejść przez kryzys. 

przejść przez kryzys. 

 

 



b.

b.

Pomagaj rodzinie pogodzić się 

Pomagaj rodzinie pogodzić się 

ze stratą. Po dokonanym 

ze stratą. Po dokonanym 

samobójstwie doradzaj rodzinie i 

samobójstwie doradzaj rodzinie i 

przyjaciołom ofiary, jak przetrwać 

przyjaciołom ofiary, jak przetrwać 

okres żałoby i zrozumieć jego 

okres żałoby i zrozumieć jego 

znaczenie. 

znaczenie. 

 

 

Uzależnienia

Uzależnienia

 

 

Narkotyki?

Narkotyki?

Na pewno nie moje 

Na pewno nie moje 

dziecko!

dziecko!

 

 

Podstawowe pojęcia

Podstawowe pojęcia



narkotyk

narkotyk

 - środek wywołujący 

 - środek wywołujący 

uzależnienie

uzależnienie



zespół uzależnienia

zespół uzależnienia

 - zjawiska 

 - zjawiska 

fizjologiczne, behawioralne i 

fizjologiczne, behawioralne i 

poznawcze, kiedy zachowania związane 

poznawcze, kiedy zachowania związane 

z używaniem substancji uzyskują 

z używaniem substancji uzyskują 

wyraźną przewagę nad innymi, które 

wyraźną przewagę nad innymi, które 

były charakterystyczne dla danej osoby

były charakterystyczne dla danej osoby

menu

 

 

Skąd się bierze 

Skąd się bierze 

narkomania?

narkomania?



poszukiwanie nowych przyjemnych 

poszukiwanie nowych przyjemnych 

wrażeń

wrażeń



chęć uwolnienia się od stresu, napięć 

chęć uwolnienia się od stresu, napięć 

i problemów

i problemów



chęć akceptacji środowiska

chęć akceptacji środowiska

 

 

Kokaina

Kokaina

Zewnętrzne oznaki używania:

Zewnętrzne oznaki używania:

 

 



nadpobudliwość i wzmożona aktywność 

nadpobudliwość i wzmożona aktywność 



gadatliwość 

gadatliwość 



niepokój psychoruchowy 

niepokój psychoruchowy 



zachowania agresywne 

zachowania agresywne 



rozszerzone źrenice, słabo reagujące na 

rozszerzone źrenice, słabo reagujące na 

światło 

światło 



katar

katar



czerwony nos z krostkami i objawami 

czerwony nos z krostkami i objawami 

egzemy

egzemy

Nazwy slangowe:

koka, koks, gram, śnieg, biała dama, 
witamina C, porcja, charlie.

 

 

Heroina

Heroina

Nazwy slangowe

Nazwy slangowe

: hera, kompot, 

: hera, kompot, 

towar, brown, brown sugar.

towar, brown, brown sugar.

Zewnętrzne oznaki 
używania :

• ślady nakłuć na żyłach 

• zmniejszone nie reagujące na
  światło źrenice 

• wodniste spojrzenie

• brak apetytu

• senność

 

 

LSD

LSD

Zewnętrzne oznaki używania: 

Zewnętrzne oznaki używania: 



rozszerzone źrenice i słaba ich 

rozszerzone źrenice i słaba ich 

reakcja na światło 

reakcja na światło 



dziwne, nieracjonalne wypowiedzi 

dziwne, nieracjonalne wypowiedzi 



wesołkowatość i bełkotliwa mowa 

wesołkowatość i bełkotliwa mowa 



brak koordynacji ruchowej i 

brak koordynacji ruchowej i 

widoczne zaburzenie orientacji 

widoczne zaburzenie orientacji 

przestrzennej

przestrzennej

 

 

Nazwy slangowe: 
kwas, kwach, kwasik, papierek, kryształek, 
kamyczek, trip, ejsid, tejbs, listek, 
nazwy bibułek z kolorowym nadrukiem  np. Asterix. 

 

 

Amfetami

Amfetami

na

na

.

.

Zewnętrzne oznaki używania:

Zewnętrzne oznaki używania:



powiększone źrenice

powiększone źrenice



brak apetytu 

brak apetytu 



duża ruchliwość

duża ruchliwość



szybkie mówienie

szybkie mówienie



stan dużego pobudzenia, po którym występuje wyczerpanie 

stan dużego pobudzenia, po którym występuje wyczerpanie 

i senność

i senność



znaczne ubytki wagi ciała (przy długotrwałym używaniu) 

znaczne ubytki wagi ciała (przy długotrwałym używaniu) 



wahania nastroju od euforii do depresji 

wahania nastroju od euforii do depresji 

powrót

Nazwy slangowe: amfa, speed, power,
proszek, proch, feta, setka, witamina A

 

 

Konopie indyjskie

Konopie indyjskie

haszysz

marihuana

 

 

Nazwy slangowe

Nazwy slangowe

: trawka, grass, pot, 

: trawka, grass, pot, 

marycha, Mary, dżoint, skręt, blant, 

marycha, Mary, dżoint, skręt, blant, 

ziele, zielsko, zioło, hasz, maryśka, skun, 

ziele, zielsko, zioło, hasz, maryśka, skun, 

gandzia, samosieja, afgan, kolumbijka. 

gandzia, samosieja, afgan, kolumbijka. 

Zewnętrzne oznaki używania:

• słodkawa woń oddechu, włosów i ubrania 

• gadatliwość i wesołkowatość, stany 
euforyczne 

• przekrwione oczy (przekrwione spojówki )

• kaszel 

• zwiększone łaknienie, apetyt na słodycze 

• ogólne podniecenie i nadczynność 
psychoruchowa 

• zaburzenia koordynacji ruchowej 

• zaburzenia orientacji przestrzennej 

Konopie indyjskie 

(marihuana, haszysz)

 

 

Ekstaza

Ekstaza

Nazwy slangowe

Nazwy slangowe

: eska, bleta, piguła 

: eska, bleta, piguła 

nazwy własne tabletek, np. UFO, Love,

nazwy własne tabletek, np. UFO, Love,

Superman, Mitsubishi, Vogel, Herz, 

Superman, Mitsubishi, Vogel, Herz, 

Sonne, VW. 

Sonne, VW. 

Zewnętrzne oznaki używania:

• rozszerzenie źrenic 

• pobudzenie 

• mało racjonalne i dziwne 
zachowanie
(np. okazywanie niecodziennej 
sympatii
 wobec innych) 

• czasem brak koordynacji ruchowej 

 

 

Grzyby i kaktusy

Grzyby i kaktusy

Nazwy slangowe

Nazwy slangowe

:

:

 

 

grzybki, 

grzybki, 

psylocyby, psyfki, baluny. 

psylocyby, psyfki, baluny. 

Zewnętrzne oznaki używania:

• gadatliwość i wesoły nastrój 

• silne halucynacje 

• prowadzenie rozmów z wyimaginowanymi 
  osobami 

• wyostrzenie zmysłów wzroku i słuchu

 

 

 

Leki - sterydy

Leki - sterydy

Nazwy slangowe :

Nazwy slangowe :

 

 

koks, deka, wino, metka, mietek,

koks, deka, wino, metka, mietek,

omka, omen, prima, teściu. 

omka, omen, prima, teściu. 

Zewnętrzne oznaki używania:

• poprawa nastroju 

• przypływ energii 

• poczucie siły i kondycji 

• nerwowość, impulsywność, agresywność 

• zmiany skórne (plamy, zaczerwienienia) 

• obrzęk twarzy, przerost żuchwy 

• zaburzenia równowagi hormonalnej

 

 

 

Leki – środki nasenne

Leki – środki nasenne

Nazwy slangowe:

Nazwy slangowe:

dorota, dorotka, efka, erki,

dorota, dorotka, efka, erki,

pestki, piguły, rolki, ziomki.

pestki, piguły, rolki, ziomki.

 

 

Zewnętrzne oznaki używania: 

• zmniejszenie aktywności życiowej 

• senność 

• bełkotliwa mowa 

• wygląd jak po spożyciu alkoholu 

• wymioty 

powrót

 

 

Inhalanty – środki wziewne

Inhalanty – środki wziewne

Nazwy slangowe: 

Nazwy slangowe: 

          

          

solwent, rozpuchol, budzio.

solwent, rozpuchol, budzio.

Zewnętrzne oznaki używania:

• wyraźny zapach rozpuszczalników 

• zaburzenia mowy (mowa zamazana) lub 
  gadatliwość 

• zapalenie spojówek, nadwrażliwość na 
światło 

• nieporadność ruchowa lub ożywienie i 
podniecenie

• kichanie i kaszel 

• regularnie i przez dłuższy czas mogą w 
okolicach 
  nosa i ust występować krosty i wrzody, na 
wargach
  pęknięcia

• wdychany klej wywołuje stan niewielkiej 
euforii

• pojawiające się halucynacje są wynikiem 
  niedotlenienia mózgu

• doświadczenia są bardzo podobne 
  do stanu upicia się, 
  następuje utrata równowagi i 
rozweselenie

 

 

Skutki 

Skutki 

zażywani

zażywani

a

a

 

 

Co powinno Cię 

Co powinno Cię 

zaniepokoić?

zaniepokoić?

Zachowanie:

Zachowanie:

 

 



huśtawka nastrojów, naprzemienne ożywienie i 

huśtawka nastrojów, naprzemienne ożywienie i 

ospałość 

ospałość 



nadmierny apetyt lub brak apetytu

nadmierny apetyt lub brak apetytu



porzucenie dotychczasowych zainteresowań

porzucenie dotychczasowych zainteresowań



kłopoty w szkole (słabsze oceny, konflikty z 

kłopoty w szkole (słabsze oceny, konflikty z 

nauczycielami, wagary)

nauczycielami, wagary)



izolowanie się od innych domowników

izolowanie się od innych domowników



zamykanie się w pokoju, niechęć do rozmów

zamykanie się w pokoju, niechęć do rozmów



zamykanie swojego pokoju na klucz, akcentowanie 

zamykanie swojego pokoju na klucz, akcentowanie 

potrzeby prywatności 

potrzeby prywatności 



częste wietrzenie pokoju, używanie kadzidełek i 

częste wietrzenie pokoju, używanie kadzidełek i 

odświeżaczy powietrza

odświeżaczy powietrza

 

 

• wypowiedzi zawierające pozytywny stosunek do narkotyków 

• zmiana grona przyjaciół, zwłaszcza na starszych od siebie 

• krótkie rozmowy telefoniczne prowadzone półsłówkami 

• późne powroty lub nagłe wyjścia z domu 

• bunt, łamanie obowiązujących w domu zasad

• kłamstwa, wynoszenie wartościowych przedmiotów z domu

• powtarzające się zgłaszanie przez dziecko zagubień 
  lub kradzieży przez rówieśników drobnych sum pieniędzy

• kłopoty z koncentracją

• zmiany w porach spania

• nadmierne reakcje na krytykę lub niewielkie  niepowodzenia

Co powinno Cię 

Co powinno Cię 

zaniepokoić?

zaniepokoić?

 

 

Co powinno Cię 

Co powinno Cię 

zaniepokoić?

zaniepokoić?

Wygląd zewnętrzny

Wygląd zewnętrzny

 :

 :



nowy styl ubierania się 

nowy styl ubierania się 



szybkie wychudzenie lub nagły wzrost masy

szybkie wychudzenie lub nagły wzrost masy



przewlekły katar, krwawienie z nosa

przewlekły katar, krwawienie z nosa



zaburzenia pamięci oraz toku myślenia

zaburzenia pamięci oraz toku myślenia



przekrwione oczy, nadmiernie zwężone lub 

przekrwione oczy, nadmiernie zwężone lub 

rozszerzone źrenice nie reagujące na światło 

rozszerzone źrenice nie reagujące na światło 



bełkotliwa, niewyraźna mowa

bełkotliwa, niewyraźna mowa



brak zainteresowania swoim wyglądem i 

brak zainteresowania swoim wyglądem i 

nieprzestrzeganie zasad higieny

nieprzestrzeganie zasad higieny



słodkawa woń oddechu, włosów, ubrania

słodkawa woń oddechu, włosów, ubrania



ślady po ukłuciach, ślady krwi na bieliźnie, "gęsia 

ślady po ukłuciach, ślady krwi na bieliźnie, "gęsia 

skórka"

skórka"

 

 

Co robić, jak pomóc?

Co robić, jak pomóc?



Naucz się wszystkich faktów dotyczących 

Naucz się wszystkich faktów dotyczących 

narkotyków.

narkotyków.



Szukaj poradni i terapeutów.

Szukaj poradni i terapeutów.



Nie przyjmuj obietnic, jest to chwilowe odroczenie 

Nie przyjmuj obietnic, jest to chwilowe odroczenie 

bólu. Nie zawieraj pozornych umów.

bólu. Nie zawieraj pozornych umów.

 

 



Bądź konsekwentny. Ustal wspólnie z małżonkiem 

Bądź konsekwentny. Ustal wspólnie z małżonkiem 

zasady obowiązujące w domu i wymagaj ich 

zasady obowiązujące w domu i wymagaj ich 

przestrzegania.

przestrzegania.



Przyjmij, że narkomania jest choroba postępującą. 

Przyjmij, że narkomania jest choroba postępującą. 

Jeżeli nie zaczniesz działać dzisiaj, jutro może być 

Jeżeli nie zaczniesz działać dzisiaj, jutro może być 

znacznie trudniej.

znacznie trudniej.

menu

 

 

Nikotynizm 

Nikotynizm 

        

        

 

 

Nikotynizm

Nikotynizm

 to uzależnienie od nikotyny.

 to uzależnienie od nikotyny.

        

        

Nikotyna jest substancją 

Nikotyna jest substancją 

uzależniającą równie silnie jak kokaina 

uzależniającą równie silnie jak kokaina 

czy heroina, lecz w przypadku nikotyny 

czy heroina, lecz w przypadku nikotyny 

proces uzależnienia następuje szybciej.

proces uzależnienia następuje szybciej.

        

        

Nikotyna jest dość silną toksyną 

Nikotyna jest dość silną toksyną 

działającą na układ nerwowy działa na 

działającą na układ nerwowy działa na 

organizm człowieka na wiele różnych 

organizm człowieka na wiele różnych 

sposobów, gdyż wiąże się trwale i 

sposobów, gdyż wiąże się trwale i 

blokuje działanie kilkudziesięciu różnego 

blokuje działanie kilkudziesięciu różnego 

rodzaju enzymów. 

rodzaju enzymów. 

 

 

W małych dawkach działa ona stymulując, 

W małych dawkach działa ona stymulując, 

powodując wzmożone wydzielanie 

powodując wzmożone wydzielanie 

adrenaliny, co powoduje wszystkie 

adrenaliny, co powoduje wszystkie 

związane z tym objawy (zanik bólu i głodu, 

związane z tym objawy (zanik bólu i głodu, 

przyspieszone bicie serca, rozszerzone 

przyspieszone bicie serca, rozszerzone 

źrenice itp.). 

źrenice itp.). 

W większych dawkach powoduje trwałe 

W większych dawkach powoduje trwałe 

zablokowanie działania układu nerwowego, 

zablokowanie działania układu nerwowego, 

gdyż wiąże się ona trwale z tzw. 

gdyż wiąże się ona trwale z tzw. 

receptorami nikotynowymi w komórkach 

receptorami nikotynowymi w komórkach 

nerwowych zaburzając ich metabolizm. 

nerwowych zaburzając ich metabolizm. 

Nikotyna działa przeciwzakrzepowo.

Nikotyna działa przeciwzakrzepowo.

 

 

 

 

W przypadku palenia papierosa nikotyna 

W przypadku palenia papierosa nikotyna 

działa niemal natychmiast po zażyciu 

działa niemal natychmiast po zażyciu 

(ok. 7 sekund), ale utrzymuje się w 

(ok. 7 sekund), ale utrzymuje się w 

organizmie bardzo długo (czas 

organizmie bardzo długo (czas 

półtrwania wynosi 72 godziny). Wszystko 

półtrwania wynosi 72 godziny). Wszystko 

to razem powoduje, że jest ona 

to razem powoduje, że jest ona 

substancją silnie uzależniającą. Nikotyna 

substancją silnie uzależniającą. Nikotyna 

uzależnia fizycznie. Jakkolwiek dawki 

uzależnia fizycznie. Jakkolwiek dawki 

pochłanianie przy paleniu są minimalne, 

pochłanianie przy paleniu są minimalne, 

gdyż większość obecnej w papierosach 

gdyż większość obecnej w papierosach 

nikotyny ulega spaleniu, wystarczają one 

nikotyny ulega spaleniu, wystarczają one 

do szybkiego uzależnienia. 

do szybkiego uzależnienia. 

 

 

Alkoholizm

Alkoholizm

      

      

 

 

Alkoholizm

Alkoholizm

 jest to choroba polegająca na 

 jest to choroba polegająca na 

systematycznym, nadmiernym spożywaniu 

systematycznym, nadmiernym spożywaniu 

napojów alkoholowych. Osoba uzależniona jest 

napojów alkoholowych. Osoba uzależniona jest 

nazywana alkoholikiem. O alkoholizmie mówimy 

nazywana alkoholikiem. O alkoholizmie mówimy 

kiedy 25% tygodniowych kalorii pochodzi z 

kiedy 25% tygodniowych kalorii pochodzi z 

alkoholu. Gdy ten procent przekracza 80% jest to 

alkoholu. Gdy ten procent przekracza 80% jest to 

tzw. skrajny alkoholizm.

tzw. skrajny alkoholizm.

        

        

Pojęcie 

Pojęcie 

alcoholismus chronicum

alcoholismus chronicum

 wprowadził 

 wprowadził 

Magnus Huss w roku 1849. Człowiekiem, który zdjął 

Magnus Huss w roku 1849. Człowiekiem, który zdjął 

z osób uzależnionych odium pogardy i uczynił ich 

z osób uzależnionych odium pogardy i uczynił ich 

pacjentami potrzebującymi pomocy, jest 

pacjentami potrzebującymi pomocy, jest 

amerykański lekarz czeskiego pochodzenia Elvin 

amerykański lekarz czeskiego pochodzenia Elvin 

Morton Jellinek.

Morton Jellinek.

 

 

W 1960 roku w opublikował pracę pt.: 

W 1960 roku w opublikował pracę pt.: 

Koncepcja 

Koncepcja 

alkoholizmu jako choroby

alkoholizmu jako choroby

. E. M. Jellinek pierwszy 

. E. M. Jellinek pierwszy 

przedstawił, w jaki sposób dochodzi do 

przedstawił, w jaki sposób dochodzi do 

powstawania i pogłębiania się uzależnienia od 

powstawania i pogłębiania się uzależnienia od 

alkoholu, podzielił proces powstawania choroby na 

alkoholu, podzielił proces powstawania choroby na 

fazy. 

fazy. 

 

 



Faza wstępna prealkoholowa

Faza wstępna prealkoholowa

, trwająca 

, trwająca 

od kilku miesięcy do kilku lat, zaczyna się 

od kilku miesięcy do kilku lat, zaczyna się 

od konwencjonalnego stylu picia 

od konwencjonalnego stylu picia 



Faza ostrzegawcza

Faza ostrzegawcza

 zaczyna się w 

 zaczyna się w 

momencie pojawienia się luk 

momencie pojawienia się luk 

pamięciowych - 

pamięciowych - 

palimpsestów

palimpsestów

 

 



Faza krytyczna

Faza krytyczna

 rozpoczyna się od utraty 

 rozpoczyna się od utraty 

kontroli nad piciem 

kontroli nad piciem 



Faza przewlekła

Faza przewlekła

 zaczyna się wraz z 

 zaczyna się wraz z 

wystąpieniem wielodniowych ciągów 

wystąpieniem wielodniowych ciągów 

        

        

Zatrzymanie choroby jest możliwe na 

Zatrzymanie choroby jest możliwe na 

każdym etapie i w każdej fazie.

każdym etapie i w każdej fazie.

       

       

 

 

Uzależnienie od 

Uzależnienie od 

komputera 

komputera 

i Internetu

i Internetu

 

 

        

        

W ostatnich latach listę uzależnień uzupełnia uzależnienie 

W ostatnich latach listę uzależnień uzupełnia uzależnienie 

od komputera i Internetu. Pierwsze próby opisu choroby 

od komputera i Internetu. Pierwsze próby opisu choroby 

komputerowej pojawiły się w Stanach Zjednoczonych, a więc 

komputerowej pojawiły się w Stanach Zjednoczonych, a więc 

w kraju, w którym funkcjonuje największa liczba terminali 

w kraju, w którym funkcjonuje największa liczba terminali 

sieciowych, a korzystanie z komputera jest stałym 

sieciowych, a korzystanie z komputera jest stałym 

elementem codziennego sposobu życia. 

elementem codziennego sposobu życia. 

Choroba ta w szybkim tempie rozrasta się w polskim 

Choroba ta w szybkim tempie rozrasta się w polskim 

społeczeństwie, a przede wszystkim atakuje dzieci. W 

społeczeństwie, a przede wszystkim atakuje dzieci. W 

zwalczaniu tej choroby jako pierwsi zaczęli bić na alarm 

zwalczaniu tej choroby jako pierwsi zaczęli bić na alarm 

lekarze, dostrzegając w owym zjawisku elementy zagrożenia.

lekarze, dostrzegając w owym zjawisku elementy zagrożenia.

 

 

Dzieci najpierw siedzą kilka godzin w ławach szkolnych, potem 

Dzieci najpierw siedzą kilka godzin w ławach szkolnych, potem 

- kolejnych kilka - w domu przed komputerem. Dziecko 

- kolejnych kilka - w domu przed komputerem. Dziecko 

mające do wyboru zabawę ruchową na świeżym powietrzu 

mające do wyboru zabawę ruchową na świeżym powietrzu 

i zabawę komputerową wybiera zwykle tą drugą. 

i zabawę komputerową wybiera zwykle tą drugą. 

Wzrasta więc liczba dzieci z wadami postawy, skrzywieniem 

Wzrasta więc liczba dzieci z wadami postawy, skrzywieniem 

kręgosłupa.

kręgosłupa.

 

 

        

        

 

 

Nasilają się także poważne wady wzroku oraz uszkodzenia 

Nasilają się także poważne wady wzroku oraz uszkodzenia 

nerwów odpowiedzialnych za ruchy nadgarstka i dłoni. 

nerwów odpowiedzialnych za ruchy nadgarstka i dłoni. 

Mówiąc o zdrowotnych konsekwencjach wielogodzinnego 

Mówiąc o zdrowotnych konsekwencjach wielogodzinnego 

siedzenia przed komputerem, nie można pominąć ryzyka 

siedzenia przed komputerem, nie można pominąć ryzyka 

tzw. padaczki komputerowej. Intensywne bodźce świetlne, 

tzw. padaczki komputerowej. Intensywne bodźce świetlne, 

zwłaszcza płynące z kolorowych ekranów, mogą w 

zwłaszcza płynące z kolorowych ekranów, mogą w 

poważnym stopniu naruszać sprawne funkcjonowanie 

poważnym stopniu naruszać sprawne funkcjonowanie 

mózgu.

mózgu.

 

 

Jedn

Jedn

ą

ą

 z przyczyn uzale

 z przyczyn uzale

ż

ż

nienia od komputera jest szybki 

nienia od komputera jest szybki 

rozwój techniki informatycznej. Osoba, która chce za tym 

rozwój techniki informatycznej. Osoba, która chce za tym 

rozwojem nad

rozwojem nad

ąż

ąż

y

y

ć

ć

, musi go 

, musi go 

ś

ś

ledzi

ledzi

ć

ć

, poznawa

, poznawa

ć

ć

, a to 

, a to 

oznacza sp

oznacza sp

ę

ę

dzanie przy komputerze bardzo wielu godzin. 

dzanie przy komputerze bardzo wielu godzin. 

Internet to miliardy bajtów danych z ca

Internet to miliardy bajtów danych z ca

ł

ł

ego 

ego 

ś

ś

wiata. Trzeba 

wiata. Trzeba 

czasu, by cho

czasu, by cho

ć

ć

by je przejrze

by je przejrze

ć

ć

. Inny bardzo istotny 

. Inny bardzo istotny 

element uzale

element uzale

ż

ż

nienia ma wymiar na wskro

nienia ma wymiar na wskro

ś

ś

 

 

psychologiczny. 

psychologiczny. 

Wielu m

Wielu m

ł

ł

odych ludzi

odych ludzi

 

 

z zaburzonym obrazem samego siebie, 

z zaburzonym obrazem samego siebie, 

z zani

z zani

ż

ż

onym poczuciem w

onym poczuciem w

ł

ł

asnej warto

asnej warto

ś

ś

ci czuje si

ci czuje si

ę

ę

 w 

 w 

komputerowym 

komputerowym 

ś

ś

wiecie bezpiecznie. W tym 

wiecie bezpiecznie. W tym 

ś

ś

wiecie nie 

wiecie nie 

jest wa

jest wa

ż

ż

na uroda, wzrost, p

na uroda, wzrost, p

ł

ł

e

e

ć

ć

, wykszta

, wykszta

ł

ł

cenie, kolor skóry, 

cenie, kolor skóry, 

przekonania. Wszyscy s

przekonania. Wszyscy s

ą

ą

 sobie równi, nie ma 

 sobie równi, nie ma 

dyskryminacji, a jedynym kryterium warto

dyskryminacji, a jedynym kryterium warto

ś

ś

ci jednostki 

ci jednostki 

jest sprawno

jest sprawno

ść

ść

 poruszania si

 poruszania si

ę

ę

 w sieci. A 

 w sieci. A 

ż

ż

e doskonalenie 

e doskonalenie 

swoich umiej

swoich umiej

ę

ę

tno

tno

ś

ś

ci 

ci 

łą

łą

czy si

czy si

ę

ę

 z wydatkowaniem czasu

 z wydatkowaniem czasu

i ograniczeniem pozainformatycznej aktywno

i ograniczeniem pozainformatycznej aktywno

ś

ś

ci, jest to 

ci, jest to 

kolejny krok zbli

kolejny krok zbli

ż

ż

aj

aj

ą

ą

cy cz

cy cz

ł

ł

owieka do uzale

owieka do uzale

ż

ż

nienia.

nienia.

 

 

J

J

ak pomóc dziecku?

ak pomóc dziecku?

       

       

Je

Je

ż

ż

eli mimo Twoich stara

eli mimo Twoich stara

ń

ń

, dziecko si

, dziecko si

ę

ę

gnie po narkotyki 

gnie po narkotyki 

pami

pami

ę

ę

taj, 

taj, 

ż

ż

e w takiej sytuacji 

e w takiej sytuacji 

nie wolno:

nie wolno:

1.

1.

Wpadać w panikę, krzyczeć, płakać, prosić dziecko by nie 

Wpadać w panikę, krzyczeć, płakać, prosić dziecko by nie 

brało. 

brało. 

2.

2.

Udawać, że to nieprawda, bezgranicznie wierzyć dziecku, 

Udawać, że to nieprawda, bezgranicznie wierzyć dziecku, 

nie wierzyć w fakty. 

nie wierzyć w fakty. 

3.

3.

Przeprowadzać rozmowy z dzieckiem gdy jest ono pod 

Przeprowadzać rozmowy z dzieckiem gdy jest ono pod 

wpływem środka odurzającego. 

wpływem środka odurzającego. 

4.

4.

Doszukiwać się winy w sobie i kolegach dziecka, 

Doszukiwać się winy w sobie i kolegach dziecka, 

usprawiedliwiać je tym samym. 

usprawiedliwiać je tym samym. 

5.

5.

Wierzyć zapewnieniom dziecka, że ma kontrolę nad 

Wierzyć zapewnieniom dziecka, że ma kontrolę nad 

narkotykami i że samo sobie poradzi z tym problemem. 

narkotykami i że samo sobie poradzi z tym problemem. 

6.

6.

Ochraniać dziecko przed pierwszymi konsekwencjami 

Ochraniać dziecko przed pierwszymi konsekwencjami 

używania narkotyków, np. usprawiedliwiać nieobecności w 

używania narkotyków, np. usprawiedliwiać nieobecności w 

szkole spowodowane kacem po zażyciu środków 

szkole spowodowane kacem po zażyciu środków 

odurzających. 

odurzających. 

        

        

 

 

Natomiast powiniene

Natomiast powiniene

ś

ś

, wr

, wr

ę

ę

cz musisz: 

cz musisz: 

1.

1.

Zacząć działać. Problem sam się nie rozwiąże. 

Zacząć działać. Problem sam się nie rozwiąże. 

2.

2.

Porozmawiaj z dzieckiem, wysłuchaj go. 

Porozmawiaj z dzieckiem, wysłuchaj go. 

3.

3.

Postaraj się zrozumieć powód, dla którego 

Postaraj się zrozumieć powód, dla którego 

dziecko sięgnęło po narkotyk. Być może jesteś 

dziecko sięgnęło po narkotyk. Być może jesteś 

w stanie usunąć przyczynę "brania". 

w stanie usunąć przyczynę "brania". 

4.

4.

Skorzystaj z pomocy specjalisty. Wspólnie z 

Skorzystaj z pomocy specjalisty. Wspólnie z 

nim i z dzieckiem ustalcie reguły 

nim i z dzieckiem ustalcie reguły 

postępowania. Dopilnuj konsekwentnego ich 

postępowania. Dopilnuj konsekwentnego ich 

przestrzegania 

przestrzegania 

5.

5.

Stosować zasadę "ograniczonego zaufania". 

Stosować zasadę "ograniczonego zaufania". 

Staraj się wiedzieć gdzie jest 

Staraj się wiedzieć gdzie jest 

i co robi Twoje dziecko 

i co robi Twoje dziecko 

      

      

Nie załamuj rąk i nie poddawaj się!

Nie załamuj rąk i nie poddawaj się!

 

 

 

 

Prośba 

Prośba 

dziecka-

dziecka-

 

 

Janusz 

Janusz 

Korczak

Korczak

 

 

 

 

 

Nie psuj mnie. Dobrze wiem, że 

Nie psuj mnie. Dobrze wiem, że 

nie powinienem mieć tego 

nie powinienem mieć tego 

wszystkiego, czego się domagam. 

wszystkiego, czego się domagam. 

To tylko próba sił z mojej strony.

To tylko próba sił z mojej strony.

 

 

Nie bój się stanowczości. 

Nie bój się stanowczości. 

Właśnie tego potrzebuję – 

Właśnie tego potrzebuję – 

poczucia bezpieczeństwa.

poczucia bezpieczeństwa.

 

 

Nie zwracaj mi uwagi przy innych 

Nie zwracaj mi uwagi przy innych 

ludziach, jeśli nie jest to 

ludziach, jeśli nie jest to 

absolutnie konieczne. O wiele 

absolutnie konieczne. O wiele 

bardziej przejmuję się tym, co 

bardziej przejmuję się tym, co 

mówisz, jeśli rozmawiamy w cztery 

mówisz, jeśli rozmawiamy w cztery 

oczy.

oczy.

 

 

Nie chroń mnie przed 

Nie chroń mnie przed 

konsekwencjami. Czasami dobrze jest 

konsekwencjami. Czasami dobrze jest 

nauczyć się rzeczy bolesnych i 

nauczyć się rzeczy bolesnych i 

nieprzyjemnych.

nieprzyjemnych.

 

 

Nie dawaj mi obietnic bez 

Nie dawaj mi obietnic bez 

pokrycia. Czuję się przeraźliwie 

pokrycia. Czuję się przeraźliwie 

tłamszony, kiedy nic z 

tłamszony, kiedy nic z 

tego

tego

 

 

wszystkiego nie wychodzi.

wszystkiego nie wychodzi.

 

 

Nie zapominaj, że jeszcze trudno 

Nie zapominaj, że jeszcze trudno 

mi jest precyzyjnie wyrazić myśli. 

mi jest precyzyjnie wyrazić myśli. 

To dlatego nie zawsze się 

To dlatego nie zawsze się 

rozumiemy.

rozumiemy.

 

 

 

 

Nie bądź 

Nie bądź 

niekonsekwent

niekonsekwent

ny. To mnie 

ny. To mnie 

ogłupia i wtedy 

ogłupia i wtedy 

tracę całą moją 

tracę całą moją 

wiarę w ciebie.

wiarę w ciebie.

 

 

Nie odtrącaj mnie, gdy dręczę cię 

Nie odtrącaj mnie, gdy dręczę cię 

pytaniami. Może się wkrótce 

pytaniami. Może się wkrótce 

okazać, że zamiast prosić cię o 

okazać, że zamiast prosić cię o 

wyjaśnienia, poszukam ich gdzie 

wyjaśnienia, poszukam ich gdzie 

indziej.

indziej.

 

 

Nie rób z siebie nieskazitelnego 

Nie rób z siebie nieskazitelnego 

ideału. Prawda na twój temat byłaby w 

ideału. Prawda na twój temat byłaby w 

przyszłości nie do zniesienia. Nie 

przyszłości nie do zniesienia. Nie 

wyobrażaj sobie, iż przepraszając mnie 

wyobrażaj sobie, iż przepraszając mnie 

stracisz autorytet. Za uczciwą grę 

stracisz autorytet. Za uczciwą grę 

umiem podziękować miłością, o jakiej 

umiem podziękować miłością, o jakiej 

nawet ci się nie śniło.

nawet ci się nie śniło.