background image

METABOLIZM 

LIPIDÓW

Katedra i Zakład Biochemii

background image

TRANSPORT LIPIDÓW W 

TRANSPORT LIPIDÓW W 

ORGANIZMIE I POMIĘDZY 

ORGANIZMIE I POMIĘDZY 

TKANKAMI

TKANKAMI

• WKT „wolne kwasy tłuszczowe

       - związane z albuminami – 

absorbowane w jelicie

 i przenoszone

do wątroby, mięśni i adipocytów oraz 

endogenne KT

 pochodzące głównie 

z tkanki tłuszczowej transportowane do
wątroby i mięśni, a także pozostałych
wykorzystujących je tkanek
b) 

Lipoproteiny

 – chylomikrony, 

     VLDL, LDL, IDL i HDL  
c) 

„ciała ketonowe”

 – acetooctan

     i β-hydroksymaślan

background image

Chylomikrony

Chylomikrony

Transportują lipidy diety z enterocytów do 
tkanek organizmu

Większość lipidów to triglicerydy

Mało białka

ApoA-I, ApoA-II, ApoB-48, ApoC

Resynteza: TAG, EstryCh i 
Fosfolipidy
Apolipoproteina B-48
Wit. rozp. tłuszczach

do limfy                   do krwi

background image

Tab. 1 Rodzaje kwasów tłuszczowych 

Ogólny wzór strukturalny kwasu tłuszczowego 

(CH

3

(CH

2

)

n

COOH) 

n – liczba parzysta

 
 

Kwasy 

tłuszczo

we

Wzór

Liczba 

wiązań 

podwójnyc

h

Liczba

atomów 

C

Palmityni

an

CH

3

-(CH

2

)

14

COOH

-

16

Stearynia

n

CH

3

-(CH

2

)

16

COOH

-

18

Oleinian

CH

3

-

(CH

2

)

7

CH=CH(CH

2

)

7

C

OOH

1

18

Linolan

CH

3

-(CH

2

)

4

-

(CH=CHCH

2

)

2

(CH

2

)

6

C

OOH

2

18

Linolenia

n

CH

3

-CH

2

-

(CH=CHCH

2

)

3

(CH

2

)

6

C

OOH

3

18

 

C16:0

C18:0

C18:1, 

9

C18:2, 

9,12

C18:3, 

9,12,15

background image

Kwasy Tłuszczowe jako źródło 

Kwasy Tłuszczowe jako źródło 

energii

energii

α- oksydacja – retikulum endoplazmatyczne, mitochondria –  służy prawdopodobnie
                          utlenianiu nietypowych KT (np. z gr. –CH

3

) [utl. C 2 poprzez –OH 

                          i usunięcia C 1 jako CO

2

,

 

z utlenieniem –OH do –COOH – skrócenie o 1C

β - oksydacja – mitochondria – energia, udział karnityny, acetylo-CoA;  
                         peroksysomy – skracanie KT n > 20C, rozgałęzionych, hydroksylowanych,
                         brak udziału karnityny i zysku energii

ω – oksydacja – retikulum endoplazmatyczne – metabolizm nietypowych KT (w tym 
                        hydroksykwasów poprzez utlenienie ostatniego węgla (CH

3

-

 

)

                        do grupy –COOH,
                        powstawanie krótkich kwasów dikarboksylowych
                         
                         

background image

Synteza kwasów tłuszczowych 

Synteza kwasów tłuszczowych 

-lipogeneza

-lipogeneza

Syntaza KT

acetylo-CoA + 7 malonylo-CoA + 14 

(NADPH + H

+

)

kwas palmitynowy (16 C) + 7 CO

2

 + 14 

NADP

 + 8 CoA + 

6 H

2

O

Acetylo~CoA łączy się z malonylo~CoA
7 kolejnych etapów katalizowanych przez 
wielofunkcyjny enzym

syntazę kwasów tłuszczowych

Proces aktywny w tkance tłuszczowej, w gruczołach 
mlekowych 
w czasie laktacji

Granica - 16 C (palmitynian)
Kluczowymi enzymami regulacyjnym są:

karboksylaza acetylo~CoA (powstaje 
malonylo~CoA)
syntaza kwasów tłuszczowych

background image

Synteza 

Synteza 

de novo

de novo

 Kwasów 

 Kwasów 

Tłuszczowych

Tłuszczowych

źródło acetylo~CoA w cytozolu

źródło acetylo~CoA w cytozolu

cytrynian

szczawiooctan  +  

acetylo~CoA

CoA

ATP

ADP + Pi

Liaza cytrynianowa
 

acetylo-CoA

acetylo-CoA

NADH

NADPH

background image

Źródło  
NADPH

Cykl pentozowy 

 dehydrogenaza G6P (NADP)

oraz

background image

Synteza malonylo~CoA

Synteza malonylo~CoA

Acetylo~CoA

Malonylo~CoA

CO

2

ATP

ADP + Pi

Karboksylaza acetylo~CoA

biotyna

(HCO

3

-

)

background image

fosfopantoteina – 

grupa prostetyczna ACP

ACP

Synteza kwasów tłuszczowych

Synteza kwasów tłuszczowych

background image

w drugim cyklu syntezy KT 

butyrylo-

ACP

 kondensuje 

z malonylo-

ACP 

tworząc β–ketoacylo-

ACP

który w wyniku redukcji, dehydratacji

i ponownej redukcji jest przekształcany 

do acylo-

ACP

Acylo-

ACP

 rozpoczyna trzeci cykl syntezy 

kwasów tłuszczowych.

Synteza kwasów tłuszczowych

Synteza kwasów tłuszczowych

background image

REGULACJA allosteryczna

REGULACJA allosteryczna

Acetylo~CoA

Malonylo~CoA

CO

2

ATP

ADP + Pi

Karboksylaza acetylo-CoA

biotyna

Cytrynian         palmitoilo~CoA  

+

--

background image

aktywna

karboksylaza

acetylo-CoA

(forma 

            

nieufosforylowana

)

nieaktywna 

karboksylaza

 acetylo-CoA

(forma 

ufosforylowana

)

częściowo 

aktywna

karboksylaza

acetylo-CoA

cytrynian

cytrynian

P

P

REGULACJA

REGULACJA

background image

Acetylo~CoA

Malonylo~CoA

CO

2

ATP

ADP + Pi

Karboksylaza acetylo-CoA

           

(aktywna)

Karboksylaza acetylo-CoA

-P

         (nieaktywna)

biotyna

Synteza malonylo~CoA 

Synteza malonylo~CoA 

regulacja hormonalna

regulacja hormonalna

P

i

Fosfataza

białkowa

+

     Insulina

(w krótkim czasie –P)
(na dłużej przez 
indukcję syntezy tego enzymu)

ATP

ADP

_--_

Glukagon

adrenalina

background image

Wydłużanie kwasów tłuszczowych 

i wprowadzanie wiązań 

podwójnych

U Eukariontów wydłużanie KT dłuższych niż palmitynian (C16) 

i tworzenie wiązania podwójnego są katalizowane przez enzymy 

zlokalizowane na powierzchni gładkiego retikulum 

endoplazmatycznego. 

Donorem

 jednostek dwuwęglowych jest 

malonylo-CoA,

a wydłużny KT jest związany z CoA,

 a nie z ACP.

Wprowadzenie wiązania podwójnego wymaga aktywności 

3 enzymów: 

reduktazy cytochromu b

5

 [NADH, O

2

], 

cytochromu b

5

 i desaturazy. Δ

9

,

  

Δ

6

,

 

Δ

5

,

 

Δ

4

background image

Wiązania podwójne

W organizmach ssaków 

nie występują

 enzymy 

zdolne do tworzenia wiązań podwójnych w położeniu 
dalszym niż przy węglu 

C9.

Dlatego ssaki 

nie potrafią

 syntetyzować 

NNKT

kwas linolowy     

C18: cis - Δ

9

, Δ

12  

(

ω-6) 

            

do syntezy kwasu arachidonowego

kwas linolenowy

 C18: cis - Δ

9

, Δ

12

,  Δ

15  

(

ω-3) 

przekształcany do kwasu dokozaheksaenowego (DHA)

    C 22:6 & kwasu eikozapentaenowego (EPA) C 20:5

background image

Funkcje Niezbędnych Kwasów 

Funkcje Niezbędnych Kwasów 

Tłuszczowych

Tłuszczowych

Eikozanoidy

Lipidowe mediatory zapalenia 
syntetyzowane z kwasu 
arachidonowego i EPA

Zawierają

Prostaglandyny

Prostacykliny

Tromboksany

Leukotrieny

background image

Tłuszcze obojętne stanowią 

materiał

zapasowy

background image

Funkcje Triglicerydów

Funkcje Triglicerydów

Dostarczają niezbędne KT do 
funkcjonowania organizmu

Produkcja energii

Izolacja 

Ochrona

background image

Rezerwa Energetyczna

Rezerwa Energetyczna

Adipocyty

Podskórna tkanka tłuszczowa

Trzewna tkanka tłuszczowa

Nadmiar energii

Insulina stymuluje 

magazynowanie 

triacylogliceroli

Lipogeneza

(Synteza KT & 

triacylogliceroli)

background image

Aktywacja Kwasów 

Aktywacja Kwasów 

Tłuszczowych

Tłuszczowych

Dodanie CoA 

background image

Synteza triacylogliceroli – 
lipogeneza

Kwas fosfatydowy

background image

H

2

C

OH

C

HO

H

H

2

C O P

H

2

C

OH

C

H

2

C O P

O

     sn-glycerol -3P

ATP

ADP

glycerol

glycerol

kinase

minor

pathway

glycerol-3P

dehydrogenase

NADPH+H

+

NAD

dihydroxyacetone-

phosphate

glycolysis

insulin

+

major

pathway

3 acyl-CoA

Triacylglycerol

Lipogeneza 

w wątrobie i tkance tłuszczowej 

P-dihydroksyaceton

kinaza 

glicerolowa

dehydrogenaza

3P-glicerolu

background image

Metabolizm Lipidów 

Metabolizm Lipidów 

Złożonych

Złożonych

background image

Fosfolipidy: glicerofosfolipidy, sfingofosfolipidy

kwas palmitynowy w pozycji sn1 i sn2 

+ białka = surfaktant (dipalmitoilolecytyna)

background image

Synteza Lipidów Złożonych

Synteza Lipidów Złożonych

Glicerofosfolipidy  

[1] 

kwas fosfatydowy + CTP

 => CDP-diacyloglicerol + PP

           CDP-diacyloglicerol + cholina (etanoloamina, seryna, 

inozytol) =>

                    

lecytyna

 (fosfatydyloetanoloamina, 

fosfatydyloseryna, 

                    4,5-difosfoinozytyd) + CMP   

[2] 

DAG + CDP-cholina

 (CDP-etanoloamina, CDP-seryna, 

                    CDP-inozytol) => 

lecytyna

 (fosfatydyloetanoloamina,

                    fosfatydyloseryna, 4,5-difosfoinozytyd) + CMP 

[3] wzajemne przekształcenia fosfolipidów pomiędzy sobą – 
udział 

                    m.in. metylacji i SAM jako dawcy grup –CH

      

fosfatydyloetanoloamina + 3 SAM => fosfatydylocholina 

(lecytyna)

background image

Synteza Lipidów Złożonych

Synteza Lipidów Złożonych

   Sfingofosfolipidy

palmityloCoA + seryna => => => sfingozyna
sfingozyna + acyloCoA => ceramid
Ceramid + CDP-cholina => sfingomielina
Ceramid + UDP-glukoza lub UDP-galaktoza =>  cerebrozydy
Cerebrozydy + UDP-monosacharyd (+CMP-NANA) => 
                     gangliozydy                                      
Gangliozydy oparte na sfingozynie – to co odróżnia 
grupy A, B i 0 krwi człowieka

background image

wiązanie amidowe (wiązanie peptydowe)

X- cholina, etanoloamina, 
seryna, inozytol lub 
inny związek

O – mono- lub oligosacharyd

X

background image

Sterole & 

Sterole & 

Estry Steroli

Estry Steroli

Steroid 

 cyklopentanoperhydrofenantren

background image

Synteza Cholesterolu

Synteza Cholesterolu

Całkowita dzienna synteza cholesterol – 
ok. 700mg/24 h

Zaleca się spożycie 300 mg/dzień 

W wątrobie powstaje do 50% 
endogennego cholesterolu, 10% w 
jelitach. Wszystkie komórki jądrzaste są 
zdolne do syntezy cholesterolu.

Enzymy syntezy znajdują się we frakcji 
mikrosomalnej i cytosolowej komórki

background image

cholestero
l

  acetoacetylo-

CoA

+

acetylo-CoA

+

H

2

O

3-hydroksy-3-metylo-

glutarylo-CoA

(HMG-CoA

)

mewalonian

reduktaza

w cytosolu

(mikrosomy)

Enzym

 rozszczepiający

mitochondriach

acetylo-CoA

acetooctan

2 x acetylo-CoA

syntaza

HMG-CoA

Cytozolowa tiolaza

NADPH

background image

mewalonian 5-fosfomewalonian

5-pirofosfomewalonian

pirofosforan 
izopentenylu

ATP

ATP

ATP

cholesterol

C6

C6

C6

C5

background image

izomeryzacja

pirofosforan izopentenylu

dimetyloallilopirofosforan

C5

C5

background image

dimetyloallilopirofosforan

pirofosforan geranylu

pirofosforan farnezylu

skwalen

cholesterol

pirofosforan

izopentenylu

pirofosforan

izopentenylu

pirofosforan

farnezylu

C5

C5

C10

C5

  C15

C15

background image

skwalen (30 at. C)

epoksyd skwalenu (30 at. C)

lanosterol (30 at. C)

cholesterol (27 at. C)

3

4

1

5

19

8

18

14

21

24

26

27

3

1

4

5

19

8

18

21

24

27

26

A

B

C

D

A

B

C

D

3CH

3

dolichol i 

ubichinon

background image

Regulacja syntezy cholesterolu

Regulacja syntezy cholesterolu

Kluczowy enzym - reduktaza HMG-CoA.

[1] hamowanie allosteryczne przez metaboliczne 

pochodne

           mewalonianu i cholesterolu

[2] hamowanie przez modyfikacje kowalencyjna –

          fosforylacja zależna od glukagonu (kaskada z 

udziałem

          cAMP i kinazy białkowej A)  

P-enzym – nieaktywny

[3] aktywacja przez uzależnioną od insuliny 

defosforylację

          

(aktywny) 

(fosfataza fosfobiałkowa);

          insulina stymuluje ekspresję genu reduktazy

 Statyny  

Obniżają poziom cholesterolu we krwi przez hamowanie 

syntezy

cholesterolu (kompetycyjny inhibitor reduktazy HMG-CoA).

background image

Cholesterol

Cholesterol

Cholesterol NIE jest związkiem dostarczającym energii

Jest transportowany do wątroby i usuwany do żółci

55% jako cholesterol

45% jako 

kwasy żółciowe

 

Kwas cholowy i chenodeoksycholowy (pierwotne 

kwasy ż.) (synteza 0.5 g/dzień)

Skonjugowane z glicyną lub tauryną

– Kwas glikocholowy lub taurocholowy 

synteza hormonów steroidowych

 

-

 

kora nadnerczy, 

gonady 

synteza witaminy D

3

 

– wątroba, nerka

Estry cholesterolu = forma magazynowania 

cholesterolu w komórce, zasadnicza postać 

przenoszenia cholesterolu w lipoproteinach.

background image
background image

COOH

OH

HO

OH

3

7

12

COOH

OH

HO

3

7

12

COOH

HO

3

7

12

COOH

HO

OH

3

7

12

CHOLIC ACID

CHENODEOXYCHOLIC ACID

7-dehydroxylation

7-hydroxylation

7-dehydroxylation

DEOXYCHOLIC ACID

LITHOCHOLIC ACID

PRIMARY BILE ACIDS

SECONDARY

BILE ACIDS

Kwasy żółciowe (C 24)

NADPH

Cyt P450

wątroba

Bakterie jelitowe

Bakterie jelitowe

background image

Previtamin D3

HO

HO

CH2

HO

UV

7-Dehydrocholesterol                                                                       

Vitamin D3

(cholecarciferol)

Vit D3 + receptor 

calcium binding protein mRNA transcription

absorption of calcium in the intestine

Cholesterol – prekursor witaminy D

3

1,25(OH)

2

cholekalciferol

Absorpcja Ca

+2

 w jelicie

Transkrypcja mRNA- białka wiążącego Ca

+2

background image

Hormony steroidowe

Hormony steroidowe

Cholesterol (C27)

Cholesterol (C27)

       

       

ACTH

ACTH

pregnenolon 

pregnenolon 

(C21)

(C21)

progestageny 

progestageny 

(C21)

(C21)

 

 

(progesteron - 

(progesteron - 

prekursor)

prekursor)

   

   

glikokortykosteroidy 

glikokortykosteroidy 

(C21)

(C21)

   androgeny 

   androgeny 

(C19)

(C19)

              

              

kortyzol

kortyzol

   

   

mineralokortykosteroidy 

mineralokortykosteroidy 

(C21)

(C21)

aldosteron

aldosteron

              estrogeny 

              estrogeny 

(C18)

(C18)

ACTH

ACTH

 

 

 aktywacja cyklazy adenylanowej (cAMP  ), 

 aktywacja cyklazy adenylanowej (cAMP  ), 

zwiększenie akt. PKA w tkance rdzenia           akt. 

zwiększenie akt. PKA w tkance rdzenia           akt. 

enzymu odcinającego łańcuch boczny, który 

enzymu odcinającego łańcuch boczny, który 

przekształca cholesterol do pregnenolonu. 

przekształca cholesterol do pregnenolonu. 

Zasadniczy efekt fizjologiczny ACTH to produkcja 

Zasadniczy efekt fizjologiczny ACTH to produkcja 

glikokortykosteroidów.

glikokortykosteroidów.

NADPH

Cyt. P450, O

2

background image

eikozanoidy

prostanoidy

leukotrieny

prostaglandyny

prostacyklina

tromboksany

Eikozanoidy – pochodne arachidonianu   C 20

background image

Eikozanoidy – pochodne arachidonianu   C 20

kwas arachidonowy                          

             

leukotrieny

PGG

2

prostaglandyna H

2

Prostacyklina
     PGI

2

inne

tromboksan A

2

prostaglandyny F

2,

 E

2

5-lipooksygenaza (LPO)

Aspiryna

(nieodwracalny inhibitor)

COX-1

Peroksydaza, GSH

                                             COX-2 cyklooksygenaza

background image

aspiryna (kwas acetylosalicylowy)

E-

Ser-OH

cyklooksygenaza (aktywna)

E-

Ser-O

-C-CH

3

 

O

cyklooksygenaza (nieaktywna)

Hamowanie COX przez kwas acetyloasalicylowy

background image

Katabolizm Lipidów –

Katabolizm Lipidów –

mobilizacja zapasów tłuszczu

mobilizacja zapasów tłuszczu

i utlenianie KT

i utlenianie KT

Lipoliza

Transport KT

Pobieranie KT, aktywacja i utlenianie

background image

Lipoliza

Lipoliza

Rozpad triacylogliceroli do glicerolu + 
3 kwasów tłuszczowych (wolnych)

Lipaza hormono-wrażliwa w tkance 
tłuszczowej

Lipaza lipoproteinowa w nabłonku naczyń 
krwionośnych

Wolne kwasy tłuszczowe, zwane też 
nie-zestryfikowanymi kwasami 
tłuszczowymi (transport z albuminami)

background image

Aktywacja lipazy hormono-

wrażliwej

w tkance tłuszczowej

Lipaza hormono-wrażliwa
        

(nieaktywna

)

Lipaza hormono-wrażliwa
            

(aktywna)

OH

O-

P

ATP

ADP

+

cAMP

kinaza białkowa

P

i

H

2

O

fosfataza

Stymulowana 
przez:

-niski poziom 
insuliny
  podczas 
hypoglikemii

-glukagon

- ćwiczenia 
sportowe 
- stres

 

fizjologiczny
  adrenalina

background image

Katabolizm Lipidów – 

Katabolizm Lipidów – 

wykorzystanie

wykorzystanie

glicerolu

glicerolu

Glicerol

glicerol

3-P glicerol 

fosforan

dihydroksyacetonu

kinaza

glycerolowa

ATP

ADP

NAD

+

NADH + H

+

glukoneogeneza

glikoliza

   dehydrogenaza
   3-P glycerolowa

background image

Wykorzystanie acetylo~CoA

Wykorzystanie acetylo~CoA

Acetylo~CoA

Cykl Krebsa

Synteza
kwasów 
tłuszczowych

Ciała Ketonowe

Cholesterol

KT, glukoza, aminokwasy

ATP

background image

Ketony

Ketony

β-oksydacja prowadzi do produkcji 
znacznych ilości acetylo~CoA 

Jeśli brakuje szczawiooctanu, wtedy 
acetylo~CoA nie przechodzi przez 
cykl Krebsa i jest przekształcany do 
ciał ketonowych

Niski poziom glikolizy prowadzi do 
zmniejszonej produkcji szczawiooctanu

background image

Ciała ketonowe – alternatywne 

Ciała ketonowe – alternatywne 

źródło energii dla tkanek 

źródło energii dla tkanek 

obwodowych

obwodowych

 

 

Acetooctan, β-hydroksymaślan, 
aceton

Acetylo~CoA + acetylo~CoA = acetoacetylo~CoA

acetoacetylo~CoA + acetylo~CoA = HMG~CoA

HMG~CoA                   

acetooctan

Liaza HMGCoA

                                 CO

2

        

aceton

 

                          

NAD

+

β

-hydroksymaślan 

NADH+H

background image

Ciała ketonowe – alternatywne 

Ciała ketonowe – alternatywne 

źródło energii dla tkanek 

źródło energii dla tkanek 

obwodowych

obwodowych

W wątrobie acetooctan i β-hydroksymaślan 

nie są

 

utleniane, lecz wędrują do tkanek obwodowych, 
gdzie mogą być przekształcone z powrotem do 
acetylo~CoA i utlenione via cykl Krebsa.

mózg, serce, mięśnie szkieletowe, nerki   

β-hydroksymaślan        acetooctan  
     bursztynylo~

CoA

                  

bursztynian

    acetoacetylo~

CoA

     

    2 acetylo~CoA        

          

tioforaza

NAD

+

      NADH+H

+

 

X

X – dh. 3-hydroksymaślanu

(brak w wątrobie)

background image

Ketoza

Ketoza

Występuje, gdy synteza ciał 
ketonowych przewyższa 
wykorzystanie

Choroba - ketoacidoza

Cukrzyca typu 1

(zależna od insuliny)

Insulina  Glukagon

Lipoliza

Wolne kwasy tłuszczowe w osoczu

Wyrzut ciał ketonowych z wątroby

Ketoacidoza

ketonemia/ketonuria

background image

Degradacja fosfolipidów

a. fosfolipazy

                                 

           O

                                                  CH

 - O 

- C – R

1

O

        R

2

 - C  O -CH

                                               CH

– O - 

P - X

   

A

1

      

A

2

  

C

    

D  

      głównie

              rośliny 

Sok trzustkowy, tkanki

Uwalnia kw. arachidonowy.
Obecna w jadzie węży i 
pszczół.
Jest hamowana przez gliko-
kortykoidy (kortyzol)

tkanki

Lizosomy wątroby

Uwalnia wtórne przekaźniki.

Patogenne bakterie produkują.

background image

Degradacja sfingomieliny

b)

 Sfingomielinaza

Enzym lizosomalny

Uwalnia P-cholinę

Zostaje ceramid ----- 

ceramidaza

Odpowiedź na stres

KT +

Sfingozyna - hamuje 

kinazę białkowa C

Choroba Niemana-Picka – sfingomielina nie jest rozkładana. Brak

sfingomielinazy – rodzaj fosfolipazy C. 

background image

Transport  niezestryfikowanych 

Transport  niezestryfikowanych 

KT

KT

Krążą we krwi w połączeniu z 
albuminami.

Transportowane są do tkanek, które 
potrzebują energii.

Nie są wykorzystywane przez 
erytrocyty (brak mitochondriów) oraz 
przez mózg (brak przepuszczalności 
przez barierię krew-mózg).

background image

Krążenie tłuszczu obojętnego

 i cholesterolu w organizmie

a) Pobieranie tłuszczu obojętnego z chylomikronów 

do komórki

TAG 

tkanka tłuszczowa     – przechowanie
gruczoły mleczne      – wydzielanie
mięśnie i inne tkanki – produkcja 

energii

wątroba

Wolne kwasy tłuszczowe swobodnie przechodzą 

przez błonę, 

TAG nie, dlatego muszą być hydrolizowane w 

naczyniach 

włosowatych przez 

lipazę lipoproteinową

(zewnętrzna strona komórek wyściełających 

naczynia krwionośne, związana przez siarczan 
heparanu)

do glicerolu i kwasów tłuszczowych.

LIPAZA LIPOPROTEINOWA

background image

b) krążenie TAG i cholesterolu w organizmie

Wątroba jest głównym źródłem lipidów i cholesterolu krążących 
we krwi w formie lipoprotein (poza chylomikronami).

Wątroba syntetyzuje TAG z glukozy i innych metabolitów, 
poza tym dostaje ~ 10% zaabsorbowanego tłuszczu z diety
 (remnanty chylomikronów).

Wątroba eksportuje TAG w postaci VLDL.
Wątroba - główny dostawca tłuszczu do mięśni i tkanki tłuszczowej
Wątroba – główne miejsce syntezy cholesterolu w organizmie. 
Dostaje go również z diety via remnanty chylomikronów. Eksportuje 
go w postaci VLDL, które są przekształcane w LDL.

Jest również 

odwrotny kierunek

 transportu cholesterolu

tkanki obwodowe  

       wątroba

background image

Lipaza lipoproteinowa

Ściany naczyń włosowatych tkanki tłuszczowej, serca i 
gruczołów
mlecznych mają dużo lipazy lipoproteinowej. Wątroba dorosłych 
osób nie ma tego enzymu.

Ilość tego enzymu zależy od stanu fizjologicznego organizmu,
np. dużo insuliny/mało glukagonu            wzrost ilości 
lipazy lipoproteinowej 
   

remnanty chylomikronów z całym cholesterolem
 i jego estrami oraz ~ 10% wyjściowego TAG 
pobierane są przez wątrobę (transport receptorowy – 
endocytoza)

 

background image

Skład Lipoprotein

Skład Lipoprotein

50

21

15

8

2

Białka 
(%)

50

79

85

92

98

Lipidy 
(%)

1.063-

1.21

1.019-

1.063

1.006-

1.019

<1.006

<1.006

Gęstość 
(g/mL)

HDL

LDL

IDL

VLDL

Chylomikro

n

background image

Apolipoproteiny

apoB

48

 w chylomikronach

apoB

100

 w VLDL, LDL

Rola: - 

ukierunkowanie transportu

 

np. apoB

100

 na LDL wiąże je do receptora LDL

apoE na remnantach chylomikronów wiąże je z wątrobą

          - 

aktywacja enzymów

 

np. apoCII na chylomikronach konieczna jest do 

            aktywacji lipazy lipoproteinowej  

background image

Synteza VLDL w wątrobie

VLDL dostarczają 

lipidy do tkanek 

obwodowych (TAG)

background image

Zalecany poziom lipidów 

Zalecany poziom lipidów 

krwi

krwi

Całkowity cholesterol: <190 mg/dl

LDL cholesterol: 100-130 mg/dl optymalne 
HDL cholesterol: małe u mężczyzn <40 
mg/dl 

                                małe u kobiet <46 mg/dl 

Triglicerydy: >150 mg/dl (za wysokie)

Dane wg Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego

background image

Lipoproteiny i ryzyko chorób UK

Lipoproteiny i ryzyko chorób UK

LDL – pozytywna korelacja

HDL - negatywna korelacja

background image

Wpływ lipidów na lipoproteiny i 

Wpływ lipidów na lipoproteiny i 

ryzyko chorób układu krążenia

ryzyko chorób układu krążenia

Cholesterol w diecie

Brak efektu na cholesterol we krwi 

Nasycone KT

Wzrost LDL

Kwasy Trans

Wzrost LDL i spadek HDL

Jedno-nienasycone KT

Spadek LDL

Omega-3 (n-3) wielonienasycone KT

Obniżenie cholesterolu we krwi

background image

Wybrane choroby związane z 

Wybrane choroby związane z 

metabolizmem lipoprotein

metabolizmem lipoprotein

1. ABETALIPOPROTEINEMIA

1. ABETALIPOPROTEINEMIA

Brak białka B-48

Brak białka B-48

 - brak 

 - brak 





lipoprotein (LDL) w osoczu. 

lipoprotein (LDL) w osoczu. 

Nie są syntetyzowane VLDL i chylomikrony. Nagromadzenie tłuszczu

Nie są syntetyzowane VLDL i chylomikrony. Nagromadzenie tłuszczu

w komórkach endotelialnych jelita i w wątrobie. Osłabienie i degeneracja

w komórkach endotelialnych jelita i w wątrobie. Osłabienie i degeneracja

mięśni oraz nerwów

mięśni oraz nerwów

2. RODZINNY NIEDOBÓR 

2. RODZINNY NIEDOBÓR 





LIPOPROTEIN

LIPOPROTEIN

 - CHOROBA WYSPY 

 - CHOROBA WYSPY 

TANGIER 

TANGIER 

Brak białka A-I

Brak białka A-I

  - nie powstają HDL, estry cholesterolu są odkładane

  - nie powstają HDL, estry cholesterolu są odkładane

w komórkach układu siateczkowo-śródbłonkowego; pomarańczowy kolor

w komórkach układu siateczkowo-śródbłonkowego; pomarańczowy kolor

migdałków, powiększona wątroba i śledziona.

migdałków, powiększona wątroba i śledziona.

A. 
HYPOLIPOPROTEINEMI
E

background image

B. HYPERLIPOPROTEINEMIE

1. RODZINNY NIEDOBÓR LIPAZY LIPOPROTEINOWEJ (typ I)

1. RODZINNY NIEDOBÓR LIPAZY LIPOPROTEINOWEJ (typ I)

- 4 000 mg% lipidów we krwi, nienormalnie wysokie stężenie 

- 4 000 mg% lipidów we krwi, nienormalnie wysokie stężenie 

chylomikronów. Wysokie VLDL, niskie stężenie LDL i HDL

chylomikronów. Wysokie VLDL, niskie stężenie LDL i HDL

2. RODZINNA HIPERCHOLESTEROLEMIA (typ II)

2. RODZINNA HIPERCHOLESTEROLEMIA (typ II)

Brak receptorów LDL

Brak receptorów LDL

 - stężenie cholesterolu we krwi dochodzi do 1000 mg% 

 - stężenie cholesterolu we krwi dochodzi do 1000 mg% 

(przed 10-tym rokiem życia). Hiperbetalipoproteinemia 

(przed 10-tym rokiem życia). Hiperbetalipoproteinemia 

(LDL). Rozwój miażdżycy, udary i zawały serca.

(LDL). Rozwój miażdżycy, udary i zawały serca.

background image

LDL i atherosclerosis

LDL i atherosclerosis

background image

Document Outline