Fizjologia bakterii

„Najlepszym środowiskiem życia 

drobnoustrojów jest takie środowisko, 

które w pełni dostarcza im wszelkich 

koniecznych składników odżywczych, 

oraz stwarza im najlepsze warunki 

środowiskowe”

 

 

I. SKŁADNIKI  ODŻYWCZE

WĘGIEL

Jest niezbędny do wzrostu wszystkich bakterii



Bakterie autotroficzne

 – CO

2

 jako jedyne 

źródło węgla



Bakterie heterotroficzne

 – węglowodany, 

aminokwasy (bardziej złożone składniki 
odżywcze)

JONY NIEORGANICZNE

Jony są niezbędne do wzrostu wszystkich bakterii
K

+

, Mg

2+

, N, S, fosforany i wiele metali śladowych



Bakterie halofilne

 – do optymalnego 

wzrostu wymagają dużego stężenia sodu

 

 

SKŁADNIKI ORGANICZNE

W różnych ilościach w zależności od różnych 

gatunków drobnoustrojów są niezbędne do ich 
wzrostu



Np. 

węglowodany, aminokwasy, krótkołańcuchowe 

polipeptydy, witaminy, puryny, pirymidyny

CZĄSTECZKI BĘDĄCE DONORAMI 

ELEKTRONÓW



Np.

amoniak, azotyny, siarkowodór

 – źródło energii

CZĄSTECZKI BĘDĄCE AKCEPTORAMI 

ELEKTRONÓW



Tlen

 – oddychanie tlenowe



Pirogronian, mleczan i inne związki

 - fermentacja

 

 

II. Wzrost

TEMPERATURA



Bakterie psychrofilne

 – najlepiej rosną w temp. 

0 – 10

0

C



Bakterie mezofilne

 – najlepiej rosną w temp. 20 

– 40

0

C

         (większość bakterii chorobotwórczych dla człowieka)



Bakterie termofilne

 – najlepiej rosną w temp. 50 

– 60

0

C

pH

Dla większości bakterii chorobotwórczych optymalne 

pH zawarte jest pomiędzy 

6,8 – 7,4

 

 

TLEN

Zapotrzebowanie: 

(5 grup)



Bezwzględne tlenowce

 – wzrost hamowany 

ograniczoną dostępnością tlenu w 
środowisku.Bakterie wymagają obecności tlenu 
atmosferycznego.



Bezwzględne beztlenowce

 -  wzrost 

hamowany niskim ciśnieniem tlenu (10

-5

 atm.). Giną 

przy 0,5% tlenu



Względne beztlenowce

 – wykorzystują 

cząsteczkowy tlen i ze związków organicznych. Flora 
fizjologiczna przewodu pokarmowego człowieka



Bakterie mikroaerofilne

- rosną w 

zwiększonym ciśnieniu parcjalnym CO

2 

(5 – 15%)



Bakterie aerotolerancyjne

 – mogą przeżyć, 

ale nie rosnąć w obecności tlenu atmosferycznego

 

 

PODŁOŻA
I podział: (ze względu na jakość składników)

 Naturalne
 Półsyntetyczne
 Syntetyczne

II podział: (ze względu na konsystencję)

 Płynne
 Półpłynne
 Stałe

III podział – (ze względu na skład)

 Podłoża proste
 Podłoża wzbogacone
 Podłoża wybiórczo – namnażające
 Podłoża wybiórczo – różnicujące
 Podłoża specjalne
 Podłoża transportowe

 

 

I podział:

• Podłoża naturalne

 – skład jakościowy i ilościowy 

bliżej nieokreślony

• Podłoża półsyntetyczne

- skład jakościowy i 

ilościowy znany w przybliżeniu

• Podłoża syntetyczne

 -  o ściśle określonych 

składzie chemicznym i ilościowym

II podział:

• Podłoża płynne

 – np.. Bulion mięsny, bulion 

cukrowy

• Podłoża półpłynne

 – z dodatkiem agaru  0,5 – 1%

• Podłoża stałe

 – podłoża agarowe 1,5 – 3,0 %

 

 

 

III podział:


Podłoża proste

 

- płynne – bulion cukrowy
- stałe – agar zwykły

Dla wzrostu drobnoustrojów o niskich 

wymaganiach wzrostowych



Podłoża wzbogacone

 – z dodatkiem krwi, 

surowicy  lub innych składników 
wspomagających wzrost. Podłoża 
namnażające.
- płynne - bulion mózgowo – sercowy
- stałe - agar krwawy, 

 

 

• Podłoża wybiórcze:



Wybiórczo  - namnażające

 - są to podłoża z 

dodatkiem substancji, które umożliwiają 
wzrost tylko określonych gatunków bakterii 
np.

Podłoże Loewensteina – Jensena – dla prątków 

(Mycobacterium)

Agar czekoladowy -  wg Vogesa – dla dwoinki 

rzeżączki

Pożywka SF – do izolacji Salmonella i Shigella
Podłoża do izolacji np. Helicobacter pylori

 

 



Wybiórczo  -  różnicujące

  –  są  to  podłoża 

wybiórcze  zawierające  dodatkowo  czynnik 
różnicujący i wskaźnik (np. wskaźnik zmiany pH 
–  purpura  bromokrezolowa,  czerwień  fenolowa, 
błękit  bromotymolowy).  Zmiana  zabarwienia 
podłoża  w  trakcie  wzrostu  informuje  o 
określonej właściwości danego substratu.np..
-  Mac  Conkeya  –  dla  bakterii  z  rodziny 
Enterobacteriaceae
(rozkład laktozy  - zmiana pH – kolonie różowe)
 - Chapmana – dla gronkowców
(rozkład  manitolu  –  zmiana  PH  –  zmiana 
zabarwienia podłoża z amarantowego na żółte)
 - Clauberga dla maczugowców
(z  telurynem  potasu  –  wzrost  w  postaci 
czarnych, metalicznych kolonii)

 

 

Podłoże Sabourauda – dla grzybów
Podłoże SS – dla wzrostu Salmonella, Shigella
Podłoże z cetrimidem – dla wzrostu pałeczek 

Pseudomonas



Podłoża  specjalne

  –  są  to  podłoża  z  dodatkiem 

węglowodanów 

lub 

innych 

specyficznych 

substratów.  Służą  np.  do  określania  cech 

biochemicznych.

Do oznaczania lekowrażliwości: 
1.

 

Muellera  - Hintona

Krótki  szereg  biochemiczny  dla  bakterii  z 

rodziny Enterobacteriaceae

1. Podłoża Kliglera
2. Podłoże z 10% laktozą pod parafiną
3. Woda peptonowa z tryptofanem
4. Podłoże Christensena

 

 



Podłoże Kliglera – 

rozkład glukozy, laktozy, 

wytwarzanie H

2

S i gazu

Rozkład glukozy = skos łososiowy + słupek żółty
Rozkład laktozy = skos żółty + słupek żółty
Brak rozkładu cukrów = barwa czerwona
Wytwarzanie H

2

S = czarny strąt (pierścień)

Wytwarzanie gazu = popękanie skosu 



Podłoże z laktozą pod parafiną

 – 

beztlenowy rozkład laktozy

Zmiana zabarwienia z fioletowego na żółty

 

 



Woda peptonowa z tryptofanem

 – rozkład 

tryptofanu do indolu

 odczynnik Ehrlicha – zmiana zabarwienia na 

ciemnoróżowe



Podłoże Christensena

 – rozkład mocznika przez 

ureazę

Zmiana zabarwienia podłoża z żółtego na 

różowoamarantowe

Inne dodatkowe: (szereg wzbogacony) np.

Podłoże Simonsa

 – z malonianem lub cytrynianem jako jedyne 

źródło węgla ( z zielonego na niebieskie)

Podłoże Clarka

  - namnażające do prób MR i VP

MR – (methyl – red) typ fermentacji glukozy (do kwasów)
+ czerwień metylowa = pH>4,5 czerwone, pH>4,5  żółte
VP – (Vogesa – Proskauera) typ fermentacji glukozy (do acetoiny)
+ KOH i α-naftol = karminowe zabarwienie

 

 



Podłoża transportowe:

Służą do zabezpieczenia żywotności 

drobnoustrojów podczas transportu do 
laboratorium próbek materiałów.

1.

Podłoża transportowe – zestaw transportowy 
nr 1

2.

Podłoża transportowo – wzrostowe np.. 
Uromedium, podłoża do posiewu krwi.

 

 

 

Rodzaje posiewów

Posiew murawkowy:
Posiew redukcyjny:

 ma na celu wyizolowanie 

pojedynczych kolonii drobnoustrojów

1 komórka bakteryjna = 1 kolonia (klon)

 

 

Metody hodowli beztlenowców

Eksykator anaerostat
GEN- box Gas  - Pack

Opisy kolonii (morfologia)

Kształt
Wielkość
Brzeg
Powierzchnia
Struktura
Kolor
Konsystencja
Zapach
Inne np. typ hemolizy