Psychologiczne podstawy 

edukacji 3

Adam Jagiełło-Rusiłowski

Koncepcja człowieka w 

psychologii humanistycznej 

(fenomenologicznej)

• Metodologiczny spór Skinnera i 

Rogersa : czy jest obiektywna wiedza 
tzn. wolna od podmiotowości?
- dotyczy metodologii- badawczej
- kwestia podmiotowości

Postulaty psychologii 

humanistycznej Rogersa

Założenie a priori

• O wewnętrznym 

mechanizmie sterowania 

zachowaniem 

(rozpoznawanie wew 

impulsów do kierowania 

soba)

• Potencjale 

wewnątrzsterowności

• Rozwoju napędzanym 

potrzebą 

samoaktualizacji

• Intuicyjnym 

rozpoznawaniu 

wewnętrznych impulsów

Rogersowska wizja 

człowieka

• dylemat mógłbym –powinienem

• Podmiotowa wizja „ja 

idealnego” i dążenie do 

zgodności z obrazem „ja” 

(aktualizacji) 

wewnątrzsterowania

• Pomoc „klientowi” w 

osiągnięciu wysokiej 

samooceny i wyborze działań

• Rola grupy w potrzebie uznania

• Jeśli idealne ja jest daleki od 

samooceny to człowiek staje się 

podatny na podpowiedzi z 

zewnątrz 

• Osoba potrzebująca pomocy nie 

jest traktowana tylko 

indywidualnie ale łączy się ich 

w grupy. (Zaspokojenie 

potrzeby uznania)

Kryteria samooceny

Kryteria 

zewnętrzne  są 

destruktywne 

przez 

blokowanie  

możliwości 

zaspokojenia 

potrzeb

Uzależnieni

e 

rzeczywisto

ści od 

siebie, 

wolność 

wewnętrzn

a

Teoria potrzeb Maslowa

mechanizm sterujący 

człekiem

Potrzeby organiczne (np. sen, pożywienie,  brak 
napięcia)

 uznania i szacunku

Miłości i przynależności 

Bezpieczeństwo: opieka i oparcie, 
pewność jutra

Estetyczne
Poznawcze

    Samo-
realizacji

potrzeby 
wyższe

niższe

• Motywy podzielił na dwa typy

- motywy obrony i wzrostu

• Bez miłości nie ma samo- 

aktualizacji! 

Teoria predestynacji- drugi 

motyw

• Proces stawania się tym, kim się jest, dążenie 

do wewnętrznej spójności, spełnianie 

swojego przeznaczenia lub powołania

• Samo-aktualizacja – proces podczas którego 

człowiek staje się „bardziej ludzki niż zwykle”

• Człowiek samo-aktualizujący się odznacza się 

spontanicznością, dystansem wobec zdarzeń, 

osiąganiem intymności w związkach, 

niezależnością, poczuciem humoru itp.

• Koncentracja na tu i teraz

Kryteria

Psycho-
analiza

Behavio-ryzm

Psychologia
Humani-
styczna

Psycho-logia 
poznawcza

Socjo-
biologia

Post-
modernizm

Kim jest 
człowiek

Niewolnik, 
przedmiot, 
pionek.. Osoba 
przestawiana 
przez biologię

Pionek, 
człowiekiem 
steruje 
sytuacja 
nagroda/kara

Podmiot 
wszechwładny, 
wolny

Prosty/zło-żony

złożony

prosty

złożony

Interesy

libido

Redukcja 
popędów, chęć 
bycia 
nagrodzonym

rozwojowe

Strategie

Mechanizmy 
obronne 

Skuteczne 
zachowanie

samorealizacja

Biologia/
Doświad-
czenie

biologia

doświadczenie

Biologia

Wolność/
konieczność

konieczność

konieczność

wolność

Czas

Przeszłość, 
determinacja

Przeszłość- 
zachowanie 
wyuczone

taraźniejszość

Stabilność/
zmienność

stabilność

zmienność

zmienność

Metafora

maszyna

maszyna

bóg

Koncepcja aktywnego umysłu 

(Neisser)

Człowiek jak komputer?

• Między bodźcem a zachowaniem są 

procesy pośredniczące: percepcja, 
myślenie, rozwiązywanie problemów, 
kodowanie i zapamiętywanie

• Ludzie to jednostki przetwarzające 

informacje: pobierające dane z zewnątrz, 
kodujące, interpretujące, magazynujące i 
stosujące do zmian rzeczywistości

Założenia Kelly’ego

• Prototypem zachowania ludzkiego 

jest zachowanie badawcze

• Antycypacja jest podstawowym 

procesem psychicznym, więc 
działania są warunkowane sposobem 
przewidywania zdarzeń

1 założenie

Konstruowania

2 założenie

Różnic indywidualnych

3 założenie

Organizacji

4 założenie

Dychotomii

5 założenie

Wyboru (wybór jednej z kilku pewnych teorii)

6 założenie

Zakresu zastosowania

7 założenie

Doświadczania

8 założenie

Modulacji

9 założenie

Fragmentacji

10 założenie

Podzielania (jeśli maja podobne nastawienie do zycia 

to powinny być podobne a nie inne)

11 założenie

Uspołecznienia

Teoretyczny punkt wyjścia:

• Gromadzenie doświadczenia polega 

na tworzeniu dychotomicznych 
reprezentacji o dynamicznym 
charakterze

• Im większe doświadczenie tym 

większa jest zgodność wewnętrzna 
konstuktów

• Z ich treści wynikają zachowania 

Więcej założeń

Naiwny 

teoretyk

(Meadows)

Człowiek jest aktywnym badaczem 

potwierdzającym lub odrzucającym swoje 

oczekiwania

Integrator

Znaczenie poszczególnych doświadczeń jest 

modyfikowane przez kontekst

Sprawca

Poznawcza kontrola nad światem i sobą służy 

zrozumieniu i kształtowaniu go według własnych 

oczekiwań

Kameleon

Doniosłość zdarzeń decyduje o sposobie 

zorganizowania systemu 

Wizjoner

Wyobrażenia innych niż znane stanów rzeczy

Wymigiwacz 

Unikanie rozbieżności i dążenie do zgodności 

poznawczej

Pragmatyk

Od racjonalności do skuteczności

Wyważony 

Wzbogacanie doświadczenia, ale tłumienie zbyt dużej 

różnorodności

Teoria dysonansu 

(Festinger)

• http://www.youtube.com/watch?

v=sHvgr6--Lf8&feature=related

Kryteria socjobiologiczne

Człowiek jest ssakiem 

(Wilson):

• Dominują mężczyźni
• Potomstwo wymaga długiej opieki
• Działa w interesie własnym (egoizm)
• Przeważa zamiłowanie do działań 

zręcznościowych 

Podstawowe założenia 

socjobiologii

• 1. Genetyczna determinacja zachowań
• 2. Przechowywanie tych, które 

zapewniają sukces reprodukcyjny

• 3. Ewolucyjny sens zachowania poznać 

można

 przez obserwację zdolności do 

przetrwania jednostek przejawiających 
to zachowanie

Dwa altruizmy

krewniaczy
• Bliżej niż dalej 

spokrewnieni

• Bliżsi sąsiedzi
• Lepiej rozpoznawalni

odwzajemniony
• Małe ryzyko dawcy
• Duży pożytek 

beneficjenta

• Prawdopodobieństwa 

odwrócenia ról

• Pamiętanie i przyszłe 

spotkanie 

In statu nascendi

Wzorce postępowania 

(Bauman)

Nasycone „ja” (Gergen)

• Nasycanie ja poprzez technologie 

(zbiorowa świadomość i relacyjność)

• Zanik indywidualizmu – 

nagocjowalność wszyskiego łącznie z 
wiedzą/prawdą

• Zmiana poprzez otwarty dialog 

(niepowtarzalność skryptów)