Aksjologiczny wymiar w pedagogice

AKSJOLOGIA

Nauka o wartościach i wartościowaniu; tu-

w wychowaniu. W wychowaniu nie chodzi

o to, żeby wszyscy ludzie byli tacy sami,

tak samo myśleli, czuli, robili to samo.

Chodzi o to żeby każdy zachował swoja

indywidualność, żeby każdy mógł

realizować swoje cele, żeby jedni drugim

nie przeszkadzali w tym lecz pomagali.

Aksjologiczne podstawy celów

wychowania

Warunkiem skuteczności wszelkich działań ludzkich

jest dokładne określenie celów. Cele (zadania

wychowawcze) to normy postulujące określone

stany rzeczy, czyli tzw. standardy wychowawcze,

wskazujące na pożądane cechy osobowości i

zachowania.

Celem – nazywa się taki stan rzeczy, którego

osiągnięcie jest postulowane czyli celem

wychowania jest określony postulat dotyczący

oddziaływań międzyludzkich.

Cele kształcenia i wychowania, z punktu

widzenia świeckiego:

Stanowią najogólniejszą wizję pożądanych

właściwości fizycznych, umysłowych,

społecznych, kulturowych

i duchowych jednostki ludzkiej, które chce się

uzyskać poprzez tworzenie odpowiednich

warunków indywidualnego rozwoju i jego

stymulowanie, zwłaszcza w systemie oświatowo

– wychowawczym zarówno na, jak i poprzez

inne formy kształcenia oraz zabiegi mające na

celu przyswojenie uczniowi i wychowankowi nie

tylko wiedzy i związanych z nią umiejętności,

ale też poglądów, przekonań, orientacji i

motywacji.

Cele kształcenia i wychowania realizowane są

nie tylko przez pojedynczego nauczyciela,

grupę nauczycieli danej szkoły, nauczycieli

jednego typu szkół działających w danym

systemie oświatowo – wychowawczym, czy

różnych przedmiotów i specjalności, ale poprzez

dobór treści kształcenia, strukturę danego

systemu oświatowo – wychowawczego w skali

makro i mikro, stosowane metody pracy

edukacyjnej, a przede wszystkim zasady i

praktykę promowania ucznia, system oceniania

pracy szkoły, nauczyciela i ucznia.

Treści celów wywodzą się najczęściej z

przyjętego ideału wychowania.

Wyróżnione przez niego cele

wychowania wynikają z akceptowanych

przez niego założeń aksjologicznych

i światopoglądowych. Jako podstawę

przyjął marksistowską formułę

określającą relację między człowiekiem a

światem (człowiek jest tworem

materialnym zakotwiczonym w realnym

świecie, który dla jednostki staje się

jedynym punktem odniesienia dla jej

działań).

Wyróżnia się dwie grupy zabiegów

koncepcyjnych jakie stosuje się w teleologii

wychowania:

1.W praktyce edukacyjnej da się wyróżnić dwa rodzaje

celów wychowania:

ostateczne

i etapowe (wychowawca dostosowuje rzeczywistość

empiryczną dla zaprojektowanej)

2.Określane są cele rozwojowe, wskazujące jakie

efekty powinny przynieść podejmowane zabiegi

wychowawcze na danym etapie rozwoju

psychofizycznego dziecka, wskazują standardy

rozwojowe, które umożliwiają ocenę skuteczności

wychowania, pedagog może podjąć działania

usprawniające lub korygujące dotychczasowy stan

psychofizyczny dziecka.

Koncepcje stanowienia celów

wychowania

Cele wychowania zmieniały się w

poszczególnych epokach

historycznych,

ponieważ wynikają one z systemu

wartości dominujących w danym

społeczeństwie,

z tradycji narodowych i ideologii. Ich

inspiracją mogą być religie, systemy

filozoficzne, polityczne. Stanowią one

wyraz określonych wartości, które są

powszechnie akceptowane. Ich aprobata

wynika z uznanych systemów

które je

opracowały:

Cele wychowania

wywodzono ze świata

natury

, kiedy rozwój człowieka tłumaczono

przez analizę teorii determinizmu. Zadatki

wrodzone przesądzały o kształcie fizycznym

jednostki i jej stanie umysłowym. Rolą

wychowania było usuwanie barier hamujących

swobodny rozwój dziecka. Natura stała się

egzekutorem poczynań wychowanka.

2.Cele wychowania wywodzono ze

świata

wartości uniwersalnych (wartości

ponadczasowych)

– ich źródłem i środkiem

przekazu była kultura i z niej należało

wyprowadzać cele wychowania, które miały

charakter ponadczasowy, niezmienny i

obiektywistyczny. Wychowanie traktowane

było jako proces wzrastania dziecka w świat

wartości kultury, wartości uniwersalnych.

Cele wychowania wywodzono

z analizy przebiegu

życia społecznego.

Wychowanie jest przygotowaniem

ludzi do życia w ściśle określonych warunkach, które

zmieniają się wraz z postępem ekonomicznym

i politycznym. Wychowanie jest zakorzenione w

środowisku społecznym i trzeba odwoływać się do

panujących w nim wartości, norm i oczekiwań ludzi.

.Cele wychowania uzasadniane

na gruncie

wychowania panującej ideologii.

Ideologia wskazuje te

wartości, jakie powinno osiągać się poprzez specjalne

zabiegi wychowawcze, wskazuje obszary możliwych

działań wychowanków, treści tych działań i kreśli wizję

szczęśliwej przyszłości mającej być ostatecznym

rezultatem wychowania. Pedagogika staje się

instrumentem w realizacji założeń ideologicznych. Cele

wychowania obmyślają politycy i ideolodzy,

wychowawcy realizują je w praktyce. Teleologia

wychowania jest działem filozofii kreującym cele, a

teoria wychowania sprowadza się do roli nauki

poszukującej optymalnych środków do ich realizacji.

.Cele wychowania wywodzone z

wartości religijnych

– cele wychowania

określone zostały w dekalogu a ich

twórcą jest Bóg. W wychowaniu chodzi

więc o wyegzekwowanie i uzasadnienie

przykazań boskich. Są one wyrażane we

wszystkich kulturach i systemach

edukacyjnych, odpowiadają istocie

stosunków międzyludzkich. Wychowanie

jest wrastaniem człowieka w wartości

ofiarowane przez Boga.

Rodzaje celów wychowania

1.Cele ogólne (cele ostateczne) – mają

charakter uniwersalny, nie podlegają

alienacji, noszą znamię człowieczeństwa.

Włącza się je w konkretne konteksty

społeczne, nie są poddawane w gotowej

postaci ale wypracowuje się je w

konkretnej sytuacji wychowawczej

2.Cele swoiste (charakterystyczne są dla

kultury i obyczajów grupy społecznej).

Funkcje celów wychowania:

1.Są punktem odniesienia, do którego w systemie dydaktyczno-

wychowawczym wszystko się przymierza i ocenia

2.Regulacyjna – przeciwdziałają nadmiernemu rozbudowywaniu

środków

3.Organizująca – wobec treści, metod, form organizacyjnych,

kształcenia nauczycieli, badań oświatowych

4.Koordynująca – pobudzają i umacniają entuzjazm, jeśli są

autentyczne, integrują, mobilizują

5.Prospektywna - ,,twórcze przepowiadanie”, przenoszenie się w

przyszłość, by tworzyć ją lepszą

6.Wzmacnianie poczucia bezpieczeństwa

Analizując wzajemne relacje między

wartościami a celami wychowania można

powiedzieć, że odmienne są żródła wartości.

W pierwszym przypadku wynikają z koncepcji

człowieka, w drugim – z empirii, gdyż wyrażają

konkretne potrzeby społeczne. Treścią celów

są więc wartości. Różnica między tymi

koncepcjami tkwi w założeniach

światopoglądowych i aksjologicznych. Jedne

odwołują się do wizji świata, który nadejdzie.

Wychowanie jest traktowane jako instrument

przekształcania świadomości ludzi i

urzeczywistniania tej wizji w życiu

praktycznym. Inni stoją na straży istniejącego

porządku społecznego i utrwalają go w

świadomości pokoleń.

Wartości przejawiają się w celach wychowania:

1.Pośrednio ( gdy w celu wychowania jedne wartości

współwystępują w powiązaniu z innymi lub

wzajemnie się uzupełniają).

2.Bezpośrednio – gdy celem wychowawczym jest

urzeczywistnienie pewnej wartości.

Istnieje obecnie potrzeba rozważenia istotnych

wartości i znalezienia sposobu przekładania tych

wartości na język praktyki edukacyjnej. Postuluje się

konieczność „edukacji aksjologicznej”, czyli edukacji

prowadzącej do świadomego wybierania wartości i

określenia ich hierarchii jako podstaw konstruowania

własnej filozofii życiowej.

Hierarchia uznawanych wartości stanowi podstawowe

uwarunkowanie ludzkich zachowań. Wartości są

czynnikiem ukierunkowującym postawy, zachowania,

motywy postępowania. Wpływają na ocenę innych

ludzi, zdarzeń, zachowań, wyznaczają postawy

wobec różnych obiektów.

Najważniejsze jest umacnianie wartości

podstawowych, zwłaszcza DOBRA,

PIĘKNA

i PRAWDY. Do uniwersalnych wartości

zalicza się: wolność, sprawiedliwość,

humanizm, pokój, godność. Nadrzędną

wartością w ujęciu współczesnej

aksjologii jest człowiek, jego życie i

rozwój, samorealizacja, wolność,

tożsamość, podmiotowość. Związek

wartości i celów edukacji wynika z

faktu, że działalność szkoły jest

nastawiona na wychowanie.

Document Outline