Socjalizacja 

Socjalizacja 

i osobowość społeczna

i osobowość społeczna

Rodzi się człowiek.....

Rodzi się człowiek.....

Kiedy się urodziliśmy byliśmy 

Kiedy się urodziliśmy byliśmy 

narcystycznymi, egoistycznymi istotami – 

narcystycznymi, egoistycznymi istotami – 

żądaliśmy różnych rzeczy i chcieliśmy je 

żądaliśmy różnych rzeczy i chcieliśmy je 

mieć natychmiast.

mieć natychmiast.

Chwilę później rozpoczął się proces 

Chwilę później rozpoczął się proces 

socjalizacji, który ma poskromić ów 

socjalizacji, który ma poskromić ów 

narcyzm – dziecko „ląduje” w środowisku 

narcyzm – dziecko „ląduje” w środowisku 

społecznym, gdzie musi wchodzić w 

społecznym, gdzie musi wchodzić w 

interakcje i radzić sobie z innymi ludźmi.

interakcje i radzić sobie z innymi ludźmi.

 

 



Socjalizacja – proces przyswajania przez 

Socjalizacja – proces przyswajania przez 

jednostkę wiedzy, umiejętności, wzorów 

jednostkę wiedzy, umiejętności, wzorów 

zachowań, norm i wartości 

zachowań, norm i wartości 

przekazywanych jej przez społeczeństwo.

przekazywanych jej przez społeczeństwo.

Jest rezultatem wpływów zamierzonych 

Jest rezultatem wpływów zamierzonych 

(wychowania) i niezamierzonych.

(wychowania) i niezamierzonych.

Dwie główne fazy socjalizacji: socjalizacja pierwotna 

Dwie główne fazy socjalizacji: socjalizacja pierwotna 

i wtórna.

i wtórna.



Socjalizacja pierwotna – przypada na 

Socjalizacja pierwotna – przypada na 

niemowlęctwo i wczesne dzieciństwo. W 

niemowlęctwo i wczesne dzieciństwo. W 

tym czasie dzieci poznają język i 

tym czasie dzieci poznają język i 

podstawowe wzory zachowań, które staną 

podstawowe wzory zachowań, które staną 

się podstawą ich dalszej edukacji. Główną 

się podstawą ich dalszej edukacji. Główną 

instytucją socjalizacji jest rodzina.

instytucją socjalizacji jest rodzina.

Socjalizacja pierwotna odbywa się pod 

Socjalizacja pierwotna odbywa się pod 

wpływem „znaczących innych”.

wpływem „znaczących innych”.

Proces internalizacji

Proces internalizacji

E. Aronson – „efekt wujka Karola”.

E. Aronson – „efekt wujka Karola”.

Wujek Karol jest wspaniałym człowiekiem, którego 

Wujek Karol jest wspaniałym człowiekiem, którego 

podziwiamy od dziecka. Marzymy, że w przyszłości 

podziwiamy od dziecka. Marzymy, że w przyszłości 

będziemy tacy jak on. Przejmujemy jego poglądy i 

będziemy tacy jak on. Przejmujemy jego poglądy i 

staramy się zachowywać tak jak on.

staramy się zachowywać tak jak on.

Efekt trwa, póki wujek Karol pozostaje dla nas osobą 

Efekt trwa, póki wujek Karol pozostaje dla nas osobą 

znaczącą, dopóki wyznawane przez niego poglądy 

znaczącą, dopóki wyznawane przez niego poglądy 

nie zostaną podważone przez sprzeczne z nimi. 

nie zostaną podważone przez sprzeczne z nimi. 

Stanie się tak wówczas, gdy jakaś grupa 

Stanie się tak wówczas, gdy jakaś grupa 

ważniejsza dla nas będzie wyznawała odmienne 

ważniejsza dla nas będzie wyznawała odmienne 

przekonania. 

przekonania. 

 

 



Socjalizacja wtórna – obejmuje starsze 

Socjalizacja wtórna – obejmuje starsze 

dzieci i rozciąga się na dorosłe życie 

dzieci i rozciąga się na dorosłe życie 

jednostki. Odpowiedzialność za socjalizację 

jednostki. Odpowiedzialność za socjalizację 

przejmują inne instytucje: szkołą, grupy 

przejmują inne instytucje: szkołą, grupy 

rówieśnicze, media, miejsce pracy. 

rówieśnicze, media, miejsce pracy. 

Zachodzące tam interakcje uczą jednostkę 

Zachodzące tam interakcje uczą jednostkę 

wartości, norm i przekonań składających 

wartości, norm i przekonań składających 

się na wzór kultury, w jakiej żyje.

się na wzór kultury, w jakiej żyje.

Uogólniony inny

Uogólniony inny

Socjalizacja wtórna odbywa się pod 

Socjalizacja wtórna odbywa się pod 

wpływem „uogólnionego innego”.

wpływem „uogólnionego innego”.

Termin ten określa zbiór postaw bądź 

Termin ten określa zbiór postaw bądź 

punktów widzenia grup społecznych. 

punktów widzenia grup społecznych. 

Człowiek nabywa zdolności do 

Człowiek nabywa zdolności do 

przyswajania perspektyw kulturowych i 

przyswajania perspektyw kulturowych i 

wykorzystuje je jako podstawę do 

wykorzystuje je jako podstawę do 

samooceny i rozważań nad kierunkami 

samooceny i rozważań nad kierunkami 

działania.

działania.

Osobowość społeczna i jej elementy składowe

Osobowość społeczna i jej elementy składowe

Opisany proces socjalizacji odgrywa 

Opisany proces socjalizacji odgrywa 

decydującą rolę dla kształtowania się 

decydującą rolę dla kształtowania się 

osobowości jednostki. Ale nim rozpoczną 

osobowości jednostki. Ale nim rozpoczną 

się procesy socjalizacji człowiek posiada 

się procesy socjalizacji człowiek posiada 

już pewne podstawowe składniki 

już pewne podstawowe składniki 

kształtującej się osobowości – których 

kształtującej się osobowości – których 

należy szukać w sferze biologicznej i 

należy szukać w sferze biologicznej i 

psychicznej.

psychicznej.

Osobowość społeczna i jej elementy składowe

Osobowość społeczna i jej elementy składowe

Osobowość to zintegrowana całość 

Osobowość to zintegrowana całość 

elementów biogenicznych, 

elementów biogenicznych, 

psychogenicznych i socjogenicznych.

psychogenicznych i socjogenicznych.

Osobowość społeczna i jej elementy składowe 

Osobowość społeczna i jej elementy składowe 

– cechy biogeniczne

– cechy biogeniczne

Właściwości anatomiczne i fizjologiczne organizmu 

Właściwości anatomiczne i fizjologiczne organizmu 

stanowią jedną z zasadniczych „ram” zachowania 

stanowią jedną z zasadniczych „ram” zachowania 

się człowieka. 

się człowieka. 

Na tę sferę składają się płeć, wzrost, budowa ciała, 

Na tę sferę składają się płeć, wzrost, budowa ciała, 

jego właściwości: system nerwowy, procesy 

jego właściwości: system nerwowy, procesy 

przemiany materii etc.

przemiany materii etc.

Współcześnie uważa się, że w każdym zachowaniu 

Współcześnie uważa się, że w każdym zachowaniu 

jednostki u podstaw leżą również potrzeby 

jednostki u podstaw leżą również potrzeby 

biologiczne, skłaniające człowieka do zachowań 

biologiczne, skłaniające człowieka do zachowań 

służących zaspokojeniu tych potrzeb.

służących zaspokojeniu tych potrzeb.

Osobowość społeczna i jej elementy składowe 

Osobowość społeczna i jej elementy składowe 

– cechy psychogenne

– cechy psychogenne

Do cech psychogennych osobowości należą: 

Do cech psychogennych osobowości należą: 

pamięć, uczucia, charakter, wola, wyobraźnia, 

pamięć, uczucia, charakter, wola, wyobraźnia, 

spostrzegawczość, inteligencja.

spostrzegawczość, inteligencja.

Ani czynniki biogenne, ani psychogenne nie są 

Ani czynniki biogenne, ani psychogenne nie są 

decydujące dla zachowań ludzkich, bowiem są 

decydujące dla zachowań ludzkich, bowiem są 

modyfikowane w procesie socjalizacji

modyfikowane w procesie socjalizacji

Osobowość społeczna i jej elementy składowe 

Osobowość społeczna i jej elementy składowe 

– cechy socjogenne

– cechy socjogenne

Trzecia grupa cech osobowości to cechy socjogenne 

Trzecia grupa cech osobowości to cechy socjogenne 

– czyli cechy pochodzenia społecznego.

– czyli cechy pochodzenia społecznego.

J. Szczepański wyróżnia cztery podstawowe 

J. Szczepański wyróżnia cztery podstawowe 

socjogenne elementy osobowości: kulturowy ideał 

socjogenne elementy osobowości: kulturowy ideał 

osobowości, role społeczne oraz jaźń subiektywną 

osobowości, role społeczne oraz jaźń subiektywną 

i odzwierciedloną.

i odzwierciedloną.

Osobowość społeczna i jej elementy składowe 

Osobowość społeczna i jej elementy składowe 

– cechy socjogenne

– cechy socjogenne

Człowiek przystosowuje się do życia w 

Człowiek przystosowuje się do życia w 

społeczeństwie – socjalizuje poprzez kulturowe 

społeczeństwie – socjalizuje poprzez kulturowe 

wzory zachowań.

wzory zachowań.

Wzór kulturowy określa sposób zachowania uznany 

Wzór kulturowy określa sposób zachowania uznany 

w danej grupie, dopuszczalny i skuteczny w 

w danej grupie, dopuszczalny i skuteczny w 

określonej sytuacji.

określonej sytuacji.

Wzory zachowań stają się dla człowieka 

Wzory zachowań stają się dla człowieka 

przedmiotem internalizacji.

przedmiotem internalizacji.

Osobowość społeczna i jej elementy składowe 

Osobowość społeczna i jej elementy składowe 

– cechy socjogenne

– cechy socjogenne

Internalizacja – podstawowy mechanizm 

Internalizacja – podstawowy mechanizm 

przejmowania w procesie socjalizacji wzorów 

przejmowania w procesie socjalizacji wzorów 

zachowań, norm i wartości tworzonych przez 

zachowań, norm i wartości tworzonych przez 

dana kulturę.

dana kulturę.

Pewne zachowania, wartości, potrzeby, sposoby 

Pewne zachowania, wartości, potrzeby, sposoby 

porozumiewania czy umiejętności skłonni 

porozumiewania czy umiejętności skłonni 

jesteśmy traktować jako własne, jako coś 

jesteśmy traktować jako własne, jako coś 

naturalnego.

naturalnego.

Teoria osobowości społecznej

Teoria osobowości społecznej

Kulturowy ideał osobowości

Kulturowy ideał osobowości

 to ideał 

 to ideał 

wychowawczy służący jako wzór do 

wychowawczy służący jako wzór do 

naśladowania, przekazywany młodzieży w 

naśladowania, przekazywany młodzieży w 

szkołach i innych instytucjach 

szkołach i innych instytucjach 

wychowawczych, w rodzinie i w grupach 

wychowawczych, w rodzinie i w grupach 

rówieśników. 

rówieśników. 

Teoria osobowości społecznej

Teoria osobowości społecznej

Jaźń subiektywna

Jaźń subiektywna

 – zespół wyobrażeń o 

 – zespół wyobrażeń o 

sobie wytworzonych przez jednostkę na 

sobie wytworzonych przez jednostkę na 

podstawie jej traktowania przez otoczenie 

podstawie jej traktowania przez otoczenie 

społeczne. 

społeczne. 

Teoria osobowości społecznej

Teoria osobowości społecznej

Jaźń odzwierciedlona 

Jaźń odzwierciedlona 

(G.H. Mead) – nasze 

(G.H. Mead) – nasze 

wyobrażenia na temat tego jak wyobrażają 

wyobrażenia na temat tego jak wyobrażają 

nas sobie inni ludzie.

nas sobie inni ludzie.

 

 

Teoria osobowości społecznej

Teoria osobowości społecznej



Rola społeczna

Rola społeczna

Każdy człowiek w różnych kręgach, grupach 

Każdy człowiek w różnych kręgach, grupach 

i zbiorowościach zajmuje jakąś pozycję, z 

i zbiorowościach zajmuje jakąś pozycję, z 

którą powiązane są wzory zachowania. 

którą powiązane są wzory zachowania. 

Krąg czy grupa oczekuje od swoich 

Krąg czy grupa oczekuje od swoich 

członków, że zajmując daną pozycję, będą 

członków, że zajmując daną pozycję, będą 

działali zgodnie z tym wzorem 

działali zgodnie z tym wzorem 

określającym zachowania uznane za 

określającym zachowania uznane za 

idealne. 

idealne. 

Rola społeczna, a osobowość

Rola społeczna, a osobowość

Wykonywanie roli polega na okazywaniu pewnych 

Wykonywanie roli polega na okazywaniu pewnych 

cech osobowych. 

cech osobowych. 

Jednostka nie spełniająca pod tym względem 

Jednostka nie spełniająca pod tym względem 

(pełnienia roli) oczekiwań grupy naraża się na 

(pełnienia roli) oczekiwań grupy naraża się na 

sankcje różnego rodzaju.

sankcje różnego rodzaju.

Rola społeczna, a osobowość

Rola społeczna, a osobowość

Jaki jest związek roli społecznej z osobowością? – 

Jaki jest związek roli społecznej z osobowością? – 

człowiek ucząc się ról przyswaja je sobie jako 

człowiek ucząc się ról przyswaja je sobie jako 

część własnego „ja” i czyni je elementami własnej 

część własnego „ja” i czyni je elementami własnej 

osobowości.

osobowości.