Historia 

psychologii

XVII wiek-problem 

psychofizyczny

• Problem psychofizyczny
• 1.Katrtezjusz (Rene Descartes)-1594-1650
• Substancja rozciągła-ciało
• Zachodzące zmiany w ciele polegają na 

przemieszczaniu się trwałych cząsteczek, 
czyli na pewnej formie ruchu 
mechanicznego .

• Ruch ten opiera się na takich, na przykład 

zależnościach jak:

• Zasada bezwładności
• Zasada oddania ruchu
• Wniosek: ciało jest częścią świata materii i 

należy je traktować w sposób 

mechanistyczny

• Dusza nie jest zasadą życia –nie porusza 

ciałem.

• Zasadą ruchu według, której porusza się 

ciało jest ciepło naturalne, które ma swoje 

siedlisko w sercu i powoduje krążenie krwi. 

• Ciało ludzkie jest maszyną.
• Zwierzęta również są automatami.
• Zmysły-poddział na zewnętrzne i wewnętrzne.
• Zewnętrzne- 5 zmysłów ( za Arystotelesem)
• Jedynie odnośnie wzroku podaję nowe 

wyjaśnienie wsparte odkryciem przewodzenia 
nerwowego.

• UMYSŁ-substancja nierozciągła, rzecz 

myśląca

• Res cognitans- Dusza
• Idee-operację umysłu, gdy ten myśli.
• Idee wrodzone-nie zależą od świat 

zewnętrznego, nie powstają z przyczyn w 

stosunku do nas zewnętrznych, pojawiają 

się w formie przypomnień, a 

doświadczenie jest tylko okazją do ich 

uświadomienia.

• Wiara w oczywistość świadomości, uczucie 

pewności, pojęcie Boga i pojęcie „ja”.

• Idee wrodzone –są ostateczne, 

niewyprowdzalne z czegoś innego, 

wiecznie prawdziwe.

• Aksjomaty matematyczne, pojęcie 

przestrzeni, ruch-należą do idei 

wrodzonych( należą do umysłu, nie są 

nam dane w doświadczeniu).

• Umysł zawiera również idee nabyte-

zależą one od warunków zewnętrznych 

oraz idee wytworzone przez umysł.

• „ Namiętności duszy”-1649.
• Dwa czynniki ciało i dusza zostały 

potraktowane jako odrębne, natomiast 
namiętności oznaczają część 
psychofizyczną.

• Namiętność –wszystkie aspekty życia 

świadomego, które zależą od czynników w 
stosunku do duszy zewnętrznych.

• Są to wszystkie formy 

poznania( spostrzeżenia) 

• procesy indukcji, rozumowania oraz emocje i 

uczucia.

• Kartezjusz uznał, że siedliskiem namiętności 

jest mózg.

• Namiętność-oznacza to, co nam się zdarza, 

jej przeciwieństwem są działania, których 
sami jesteśmy przyczyną.

• Namiętności mogą podlegać kontroli i umysł 

ma zdolność zmieniania ich 
natury(interakcjonizm)

• Część psychofizyczna umiejscowiona jest 

w szyszynce.

• Kartezjusz wyróżnił 6 emocji 

podstawowych:

• zaciekawienie, pożądanie, radość, miłość, 

nienawiść i smutek (są nieredukowalne ).

• Emocje pierwotne łączą się tworząc 

emocje złożone np. pogardę, dumę, 
nadzieję, zawiść itp..   

• Idee i emocje maja tendencje do łączenia 

się.

• „Gdy raz połączyliśmy jakieś działanie 

cielesne z jakąś myślą, później jedno nigdy 
nie przedstawia się bez drugiego”.

• Cel jaki sobie postawił Kartezjusz to 

całkowite rozdzieleni wszystkich procesów 
myślenia od procesów fizycznych.

• Myślę, więc jestem –kładzie nacisk na 

istnienie 

• Podmiotu poznającego i na jego funkcję 

myślenia.

• Podkreśla autonomię myślenia w sensie 

swoistości jego funkcji i ich odmienności od 
własnego ciała i wszelkich zjawisk 
fizycznych.

• Podkreśla tezę o istnieniu substancji 

myślącej jako całkowicie różnej od 
substancji rozciągłej, która ogarnia 
całokształt zjawisk fizycznych.

OKAZJONALIZM

• Nicole  Malebranche (1638-1715).
• „ Poszukiwanie prawdy”-1674 rok.
• Poszukiwanie prawdziwej 

przyczynowości.

• Sprawstwo-zdolność do powodowania 

zmian w realnej rzeczywistości.

• Jest to odmiana związku przyczynowego 

między podmiotem a wywołanym 
przezeń skutkiem.

• Związek duszy z ciałem?
• Ciało nie działa na duszę ani na siebie 

wzajemnie, gdyż nie przysługuję mu 

wiedza o zachodzących zmianach.

• Zakwestionowanie poglądu 

utożsamiającego podmiot sprawczy od 

podmiotu psychicznego , czyli duszą 

obdarzona wolą.

• Wola ludzka nie ma zdolności 

sprawczych, wola nie wywołuje ruchu. 

• Nie ma bezpośredniej zależności między 

chęcią ruch a wywołaniem samego ruchu.

• Spowodowane jest to odmienną natura 

przeżycia psychicznego i fizycznej natury 
ruchu.

•  Psychika ludzka jest pozbawiona mocy 

sprawczej, ale obserwujemy pewne 
związki między podmiotem psychicznym 
a ciałem.

• Powiązanie przyczynowe w tej koncepcji 

traktowane jest jako powtarzalne, 
automatyczne, zawierające następstwo 
czasu lub współwystępowania.

• Bóg jako istota  doskonała sprawia 

wszelkie przemiany fizyczne i 
psychiczne, działa wedle stałych 
schematów i nie narusza porządku, który 
sam ustanowił. 

• Ilekroć dusza ma nowe idee, w mózgu 

tworzą się ślady i odwrotnie, gdy tworzą się 
nowe ślady powstają nowe idee.

• Pomiędzy tymi dwoma szeregami, 

cielesnym i myślowym nie ma związku 
przyczynowego. 

• „Prawdą jest, ze ramie porusza się wtedy, 

kiedy chcemy, że jesteśmy  naturalną 
przyczyna tego ruchu. Ale przyczyny 
naturalne

• Nie są wcale prawdziwymi 

przyczynami, są to jedynie przyczyny 
 okazjonalne, które działają tylko 

dzięki

 sile i skuteczności woli Bożej”.

• Gottfrid Wilhelm Leibniz (1646-1716)
• Wszystkie byty są rodzajem substancji.
• Monady-są to zamknięte całości, nie 

oddziałowują na siebie, różnicuje je 

stopień świadomości. 

• Organizmy składają się z monad o 

różnych stopniach świadomości.

• To co nazywamy materia martwą jest 

względnie nieświadome.

• Ma najmniejszy stopień świadomości.
• Natura monad wyznacza miejsce 

organizmu w obrębie skali życia.

• Rozumna istota ludzka zajmuje 

miejsce najwyższe(pomijając naturę 
Boga) i obejmuje nieskończony 
szereg monad niższych.

• Harmonia wprzód ustanowiona

• Baruch de Spinoza (1632-1677).
• Umysł i ciało są aspektami 

podstawowej jedności. Każde 
zdarzenie cielesne współistnieje z 
jakimś zdarzeniem myślowym i jest z 
nim współrzędne.

• Natura ciała jest przyczyna afektów, 

natura umysłu jest przyczyną idei tych 
afektów cielesnych.

• Uczucia są więc stanami zarówno 

umysłu i ciała.

• Podstawowe uczucia to :

radość, 

smutek i pożądanie.

• Pożądanie- to świadome pragnienie.
• Klasyfikacja emocji:

• Podstawowy afekt +idea przyczyny 

(zewnętrzna lub wewnętrzna).

• Radość+idea  przyczyny 

zewnętrznej=miłość

• Smutek +idea przyczyny 

zewnętrznej=nienawiść.

• Zawiść jest to nienawiść, pobudza ona 

człowieka tak, że smuci się z czyjegoś 

szczęścia i przeciwnie cieszy się z czyjegoś 

nieszczęścia.

• „ O niewoli ludzkiej” r. Etyki 

(1675)-”człowiek poddający się afektom nie 

jest panem siebie, lecz włada nim los”.

• Zrozumieć nasze emocje  i ich źródła 

oznacza wyzwolić się z niewoli.

• „ Jeżeli teraz droga wiodąca, jak okazałem 

do tego wydawała się niezmiernie trudna , 
to można ją odnaleźć. Gdyby bowiem 
szczęście było pod ręką i gdyby można je 
było odnaleźć bez wielkiego trudu, jak 
mogłoby dojść do tego, że wszyscy 
nieomal je zaniedbują”.