WYŻYNA MAŁOPOLSKA

Wzgórze Wawelskie

od strony Wisły

Mnogość zabytków

architektonicznych w

Krakowie wynika z długiej

historii miasta i wielości

funkcji, które spełniał

będąc stolicą państwa,

prężnym ośrodkiem

miejskim i centrum

handlowym regionu,

ośrodkiem uniwersyteckim

i kulturalnym. Dodatkowo

Kraków szczęśliwie

stosunkowo mało ucierpiał podczas zawieruchy wojennej (największego

spustoszenia dokonywały w nim powtarzające się od średniowiecza pożary).

K R A K Ó W

Renesansowy dziedziniec

zamku - skrzydło

wschodnie

i południowe

W efekcie Kraków jest jednym z najważniejszych europejskich ośrodków

turystycznych z cennymi zabytkami z różnych epok. Znajduje się

tu ponad 6 tys. zabytkowych obiektów.

Krakowskie Sukiennice podlegały przez wieki wielu przemianom i

ich obecny kształt w niczym nie przypomina dawnych Sukiennic. Już

w roku 1257 książę Bolesław Wstydliwy przy lokacji Krakowa zobowiązał

się postawić kramy sukienne. Stanowiły one podwójny rząd kramów

kamiennych,tworzących jakby uliczkę po środku Rynku.

Sukiennice w tej postaci przetrwały do połowy XIV stulecia.

Sukiennice

Wnętrze sukiennic

Nowe, murowane

Sukiennice wystawił

król Kazimierz III Wielki.

Środkowa hala o

długości 108 m,

szerokości 10 m z

dwoma rzędami

kramów na głębokość

7,5 m. W osi długiej

było to 18 kramów, które

nakryte były sklepieniami,

a otwarte do wnętrza ostrołukowymi lub półkolistymi portalami. Od strony południowej

i północnej wybudowano zdwojone, ostrołukowe arkady.

Barbakan –

budowla obronna,

służąca do

zwiększenia

ochrony bramy.

Składał się z

osłoniętego przejścia

(tzw. szyi), która

łączyła mur

obronny z np.:

basztą, wieżą,

basteją, rondelą,

tarasem, bastionem

lub rawelinem.

Barbakan

rozpowszechnił się

w średniowieczu

i w różnych formach przetrwał do połowy XVII wieku.

Barbakan

Jasna Góra

Zespół klasztorny zakonu paulinów w

Częstochowie. Jest jednym z

najważniejszych miejsc kultu maryjnego.

Na Jasnej Górze znajduje się obraz

Matki Bożej z Dzieciątkiem pochodzący

z Bełza, w którym od XV wieku w

katolicyzmie – szczególnie polskim,

Maryja czczona jest jako

Matka Boża Królowa Polski.

C Z Ę S T O C H O W A

Muzeum składające się z dwóch sal wystawowych oraz działającego zakładu

produkcyjnego (Częstochowskie Zakłady Przemysłu Zapałczanego SA),

wykorzystującego linię technologiczną

z lat 30. XX wieku. Jest ono jedynym

czynnym

muzeum zapałek w Europie

Muzeum produkcji

zapałek w

Częstochowie

Zegar słoneczny

na ścianie

kościoła św. Trójcy

J Ę D R Z E J Ó W

Jednym z najważniejszych zabytków

Jędrzejowa jest Muzeum im.

Przypkowskich. Muzeum im

Przypkowskich w Jędrzejowie

powstało w wyniku przekazania państwu

3 lutego 1962 kolekcji zegarów słonecznych,

przyrządów astronomicznych oraz

biblioteki starodruków przez rodzinę

Przypkowskich. W zbiorach znajduje się

także list Zygmunta Starego z roku 1535

pisany do Mikołaja Przypkowskiego.

Klasztor oo. Cystersów w

Jędrzejowie

W 1990 roku minęła 850. rocznica

przybycia cystersów do Polski i

założenia klasztoru w Jędrzejowie.

Zbiegła się ona z obchodzoną w

Europie 900. rocznicą urodzin

Bernarda z Clairvaux - założyciela

zgromadzenia. Opactwo w

Jędrzejowie, także w dużej mierze

za sprawą bł. Wincentego Kadłubka,

odegrało ogromną rolę w krzewieniu kultury duchowej i materialnej w Polsce. Sam Wincenty

Kadłubek i późniejsi przełożeni klasztoru utrzymywali rozległe kontakty w Europie, nie tylko

z cystersami. Do miejsca tego często pielgrzymowali m.in. metropolita krakowski ks. kard.

Karol Wojtyła, a także prywatnie i oficjalnie Stefan kardynał Wyszyński. Był tu również Prymas

Polski kard. Józef Glemp i wiele razy ks. kard. Franciszek Macharski. Przy grobie bł.

Wincentego modlił się także arcybiskup Luiggi Poggi, kierownik Zespołu Stolicy Apostolskiej

do Spraw Stałych Kontaktów Roboczych z Rządem PRL. Opactwo jędrzejowskie zostało

włączone przez Radę Kultury Europy do Europejskiego Szlaku Cystersów.

Bazylika w Wiślicy

Bazylika Narodzenia Najświętszej

Marii Panny z 1350 roku,

ufundowana przez Kazimierza

Wielkiego, ponoć jako pokuta za

zabójstwo kanonika Marcina Baryczki

(tzw. kościół ekspiacyjny). Wnętrze

zdobią gotyckie sklepienia: krzyżowo-

żebrowe i ostrołukowe, oparte

na trzech filarach na środku bazyliki.

Kościół został zniszczony w czasie I

wojny światowej przez Austriaków.

Odbudowany został w latach

1919-1926 według projektu Adolfa SzyszkoBohusza. W

podziemiach odkryto fundamenty dwóch wcześniejszych

romańskich kościołów z tzw. płytą wiślicką. W prezbiterium

widoczne są fragmenty bizantyjsko-ruskiej polichromii z lat 1397-

1400. W głównym ołtarzu umieszczono figurę Matki Boskiej (tzw.

Madonna Łokietkowa) z około 1300.

W I Ś L I C A

Dom Długosza - wikariat

z1460.

Budowla z cegły,

ufundowana przez

słynnego historyka, kronikarza

Jana Długosza, jako

mieszkanie dla

wikariuszy kolegiaty

wiślickiej. We

wnętrzach odkryto

fragmenty polichromii

z XV w.. Obecnie

mieści

się w nim plebania

i muzeum.

Dom Długosza

Ruiny zamku w Rabsztynie

Szlak Orlich Gniazd jest jedną z

najpopularniejszych tras wycieczkowych.

Prowadzi z Krakowa do Częstochowy przez

Ojcowski Park Narodowy, Pieskową Skałę,

Olkusz, Ogrodzieniec, Klucze, Smoleń, Pilicę,

Podzamcze, Mirów i Ostrężnik. Ma długość

równą 163 km.

Jego nazwa pochodzi od zamków

obronnych, usytuowanych wzdłuż trasy,

zbudowanych na stromych skałkach

wapiennych tak, jak orle gniazda.Szlak składa się głównie z ruin zamków i strażnic. Niegdyś

Król Kazimierz Wielki podjął się zadania stworzenia systemu obronnego zabezpieczającego

granice, ważniejsze szlaki handlowe i zaludnione obszary, czego dowodem są owe pozostałości.

Co najmniej kilkanaście twierdzy powstało właśnie na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej

z konieczności obrony handlowego traktu z Krakowa do

S Z L A K O R L I C H G N I A Z D

S Z Y D Ł Ó W

Szydłów - "kamienne

miasto"

lub "Polskie

Carcassonne

nazywane tak gdyż zachowały się

w dużej części mury obronne.

W 1329 r ma miejsce druga

lokacja Szydłowa wówczas

Władysław Łokietek nadaje

przywilej lokacyjny oparty na

prawie niemieckim. Średnio-

wieczne miasto zostało otoczone

murami obronnymi przez

Kazimierza Wielkiego.

W połowie XIV w. król Kazimierz Wielki opasuje Szydłów murami miejskimi z

bramami i funduje kościół farny pw. św. Władysława. W poł. XIV w. wzniesiono

także zamek usytuowany w zachodniej części miasta. Szydłów od XIV w. jest

także siedzibą bogatej gminy żydowskiej. Podczas drugiej wojny światowej ma

miejsce holokaust ludności żydowskiej (było to wówczas miasteczko z

przewagą ludności żydowskej), Szydłów niszczą bombardowania w czasie

ofensywy styczniowej 1945 r. Obecnie Szydłów jest siedzibą gminy.

Na uwagę zasługują organizowane turnieje rycerskie

Fara p.w. św. Władysława z XIV w

Wzniesiona w połowie XIV w. z fundacji

Kazimierza Wielkiego wyróżnia

się z otoczenia smukłą gotycką sylwetą.

Murowana cegły z kamiennymi ciosami

konstrukcyjnymi i detalem

ucierpiała bardzo w styczniu 1945 r.

Odbudowana wróciła do dawnej świetności.

Średniowieczny obwód warowny miasta

Wzniesiony w połowie XIV w. z fundacji

Kazimierza Wielkiego, zachowany jest w dużej

części - 680m muru.W skład obwodu

wchodziły trzy bramy wjazdowe - Opatowska,

Sandomierska i Krakowska, oraz baszty

obronne. Jedyną zachowaną jest Brama

Krakowska wzniesiona w połowie XIV w.

i nadbudowana w wieku XVI.

Z przebudowy w XVI w. jest attyka wieńcząca

budowlę i strzelnice dla broni palnej. Bramę

Poprzedza "szyja" przedbramia. Pozostałe

bramy Sandomierską i Opatowską rozebrano

w ciągu XIX w. Z tej ostatniej

ocalały nikłe ślady obok ruiny kościoła

p.w. św. Ducha

U J A Z D

Zamek Krzyżtopór

Z rozległych

przestrzeni Wyżyny

Sandomierskiej

wyrastają pod niebo

mury potężnego

zamku. Choć czasy

jego świetności

dawno minęły

wielkość i siła tej

budowli nadal robi

wielkie wrażenie.

O L Ę G B O R E K

Henryk Sienkiewicz z

Oblęgorkiem związany jest

od 1900 roku, kiedy to z

okazji 25 lecia pracy literackiej

otrzymał w darze od

społeczeństwa, majątek ziemski

i stylowy pałac. Dworek

stanowił dla poety letnią

rezydencję.

Od 1958 r. w pałacyku mieści się muzeum, oddające wiernie

wygląd wnętrza z czasów gdy przebywał tu i tworzył Henryk

Sienkiewicz. Obejrzeć tu można wystawę biograficzno – literacką

obejmującą m in. Obchody jubileuszu 25 – lecia pracy twórczej

poety.W dworku odbywają się liczne imprezy kulturalne.

P I Ń C Z Ó W

Wzniesiona w stylu

manierystycznym w 1600 r. Znajduje się na

szczycie Góry św. Anny. Zaprojektował ją

Santi Gucci, a jej fundatorem był

Zygmunt Myszkowski. Budowla ma kształt

kwadratu. Przykryta jest kopułą z latarnią.

Kruchta kaplicy przykryta jest podobną,

choć znacznie mniejszą kopułą. W przeszłości

kaplica otoczona była umocnieniami i stanowiła

część systemu fortyfikacyjnego

pińczowskiego zamku.

Kaplica św. Anny

Pierwotną świątynię wzniesiono w stylu

gotyckim. Współcześnie zachowała się z niej

gotycka kruchta zachodnia ze

sklepieniem krzyżowo-żebrowym.

Kościół przebudowano w XVII w. w stylu

manierystycznym. W połnocnym skrzydle

budynku znajduje się zegar słoneczny z

1723 r. Współcześnie w budynku mają

swoją siedzibę: Muzeum Regionalne,

Pińczowskie Samorządowe Centrum

Kultury oraz kino Belweder.

Kościół farny pw. św. Jana Ewangelisty

Jest budowlą

jednonawową. Wzniesiono

go w stylu późnorenesansowym.

Do nawy z obydwu stron dobudowane

są kwadratowe kaplice przykryte

kopułami z latarnią. Północna kaplica

nosi wezwanie św. Jana Nepomucena,

południowa Pana Jezusa Na fasadzie

zachodniej umieszczony jest herb

fundatorów Jastrzębiec. Prezbiterium

posiada sklepienie kolebkowe z

lunetami. Barokowy ołtarz główny pochodzi z 2. poł. XVII w. Za ołtarzem znajduje się oratorium

zakonne. Wyposażenie kościoła pochodzi z XVIII w. W jednym z ołtarzy bocznych znajduje się

uznawany za cudowny obraz Matki Boskiej Mirowskiej. Pochodzi on z 2. poł. XVII w.

Według tradycji miał go przywieźć z Rzymu margrabia Zygmunt Myszkowski.

Na budynek klasztorny składają się trzy skrzydła połączone krużgankami. Wybudowano

go w latach 1686-1706.

Klasztorny kościół pw.

Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny

Wybudowana w latach 1594-

1609. Jest jedną znajstarszych

synagog zachowanych w

Polsce. Znajdujące się

wewnątrz malowidła

pochodzą z lat 40. tych XVII

w. Przedsionek świątyni

przyozdobiony jest

polichromią przedstawiającą

m.in. teksty modlitw i motywy

roślinne. W

sali kahalnej

zachowane są fragmenty

malowideł. Wśród nich m.in.

inskrypcja z

Synagoga Stara

przepisami dotyczącymi sprawiedliwości. W

sali męskiej

znajduje się zachowany

manierystyczny Aron ha-kodesz. Również tutaj zachowane są fragmenty polichromii.

Synagoga otoczona jest murem z pozostałości starych macew. Mur ten stanowi pomnik Pamięci o

Holocauście miejscowych Żydów.

Zamek w Opocznie –

widok od strony

zachodniej

Prawdopodobnie został zbudowany

z polecenia Kazimierza Wielkiego

w latach 1360-1365 jako element

powstałego w tym samym czasie

systemu fortyfikacji miasta

Pełnił on funkcje urzędowe i admistracyjne – stanowił siedzibę starostów

Po II wojnie światowej obiekt wykorzystano jako szpital, a od 1976 roku

swoją siedzibę ma tutaj Muzeum Regionalne

O P O C Z N O

Ruiny zamku w Iłży

Na Górze Zamkowej pozostałości
kamiennego zamku biskupów
krakowskich, wzniesionego około
1340 r. przez biskupa Jana Grota,
przekształconego około 1560 r. w
renesansową rezydencję

- okrągła wieża bez szczytu z XIII w.

- podstawa kwadratowej wieży z XIV w.

- ślady wjazdu - filary mostu wjazdowego

- jedna ściana zewnętrzna z kluczowymi strzelnicami

I Ł Ż A

Ł Y S O G Ó R Y

Jest drugim co do wielkości

(595 m n.p.m.) masywem

Gór Świętokrzyskich. W

czasach pogańskich stał się

miejscem kultu religijnego,

na rozwój którego miał

niewątpliwie wpływ rozkwit

przemysłu metalurgicznego

u podnóża góry oraz żyzne

ziemie, sprzyjające

osadnictwu.

Opactwo Święty Krzyż

na szczycie Łysej Góry

Z tego okresu pochodzą pozostałości kamiennego wału kultowego, usypanego w pierwszych

wiekach naszej ery, a rozbudowanego w wiekach VIII-X. Zachowały się ślady w postaci

wałów o zarysie eliptycznym, widocznych na długości

Opactwo

pobenedyktyńskie

na Świętym Krzyżu

Według legendy opactwo

benedyktyńskie założył

Bolesław Chrobry w

1006. Od XIV w.

nazywane Świętym

Krzyżem, jako że

przechowywane są tu

relikwie

drzewa

Krzyża świętego,

na którym miał

umrzeć

Jezus Chrystus,

podarowane w XIIw. przez św. Emeryka, syna Stefana I, króla węgierskiego.

Odtąd stało się jednym z najważniejszych polskich sanktuariów i celem licznych pielgrzymek.

Dymarki Swiętokrzyskie”

ogólnopolska renomowana

impreza, organizowana od 1967

r. w Nowej Słupi, odwiedzana

w ciągu jej dwóch dni trwania

przez około 20 tys. turystów

z kraju i zagranicy. Impreza s

tanowi jedną z wizytówek

regionu oraz województwa

świętokrzyskiego.

N O W A S Ł U P I A

Dymarki są ściśle związane z datowanym na czasy starożytne rozwojem

w regionie świętokrzyskim przemysłu górniczego i hutniczego. Podczas

festynu można zapoznać się z dawnymi metodami wytopu żelaza, oraz

zobaczyć tradycje dawnych mieszkańców Gór Świętokrzyskich Na

„Dymarkach” odbywają się również liczne koncerty estradowe oraz

kiermasz wyrobów ludowych.

Document Outline