Żywienie w chorobie
refluksowej
przełyku
Mgr Anna Kopiczko
Żywienie w chorobie
refluksowej
przełyku
Mgr Anna Kopiczko
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
(GERD - gastroesophageal reflux disease)
GERD jest schorzeniem
przewlekłym, którego istotą
jest zarzucanie kwaśnej
treści żołądkowej do
przełyku co wywołuje
charakterystyczne objawy
i/lub zmiany zapalne w
błonie śluzowej przełyku,
prowadzące do pogorszenia
jakości życia chorych.
Typowe objawy choroby to zgaga i kwaśne
regurgitacje
Atypowe objawy:
•
bóle w nadbrzuszu
•
nudności/wymioty
•
chudnięcie
•
bóle w klatce piersiowej
•
przewlekły kaszel
•
chrypka
•
stany zapalne gardła i strun głosowych
•
astma
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
(GERD - gastroesophageal reflux disease)
Choroba ta występuje zdecydowanie częściej wśród
mieszkańców krajów rozwiniętych przemysłowo
Etiopatogeneza choroby jest wieloczynnikowa
Za podstawową przyczynę choroby uważane są
zaburzenia funkcjonowania dolnego zwieracza
przełyku (LES) i przejściowe spontaniczne relaksacje
tego zwieracza (TLESRs) oraz zaburzenia motoryki
przełyku, opóźnienie opróżniania żołądkowego,
obecność przepukliny rozworu przełykowego
przepony, czynniki psychologiczne, stres
Nieleczona choroba refluksowa przełyku może
prowadzić do poważnych powikłań takich jak
owrzodzenia i krwawienia z przełyku, zwężenie
przełyku, przełyk Baretta, rak przełyku
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
(GERD - gastroesophageal reflux disease)
stan chorobowy polegający na pojawianiu się w
błonie śluzowej dolnej części przełyku ognisk
metaplazji jelitowej dochodzi do zastąpienia
nabłonka wielowarstwowego płaskiego
(prawidłowego dla przełyku) nabłonkiem
walcowatym charakterystycznym dla żołądka)
Dochodzi do przemieszczenia granicy pomiędzy
nabłonkami w okolicy połączenia przełyku z
żołądkiem.
Przełyk Barretta można uważać za zmianę
przedrakową, ponieważ zwiększa ryzyko
wystąpienia raka przełyku
rozwija się u 10–20% osób cierpiących na
przewlekłe zarzucanie treści żołądkowej
(refluks żołądkowo-przełykowy) i zapalenie
błony śluzowej przełyku
dotyczy częściej mężczyzn
Przełyk Barretta
W diagnostyce refluksu żołądkowo-przełykowego
największą rolę odgrywają badania radiologiczne, 24-
godzninna pH-metria i badanie endoskopowe z
pobraniem wycinków
Na zdjęciu radiologicznym można uwidocznić
przepuklinę rozworu przełykowego przepony (jako
przyczynę dolegliwości)
RTG z kontrastem podawanym doustnie służy do
wykrywania wrodzonych wad przewodu pokarmowego.
24-godzinna pH-metria to najlepsza metoda do
wykrywania refluksu żołądkowo-przełykowego.
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
(GERD - gastroesophageal reflux disease) DIAGNOSTYKA
Jedną z form terapii stosowaną w leczeniu tych
chorób jest terapia niefarmakologiczna
polegająca na modyfikacji stylu życia i diety
Należy zaznaczyć, że w przypadku GERD
stosowanie terapii niefarmakologicznej przynosi
pożądane efekty wówczas gdy objawom choroby
nie towarzyszy zapalenie przełyku wywołane
refluksem
Ponadto zalecenia dietetyczne tylko w
niewielkim stopniu mają znaczenie uniwersalne
– aby osiągnąć pożądane rezultaty konieczna
jest indywidualizacja dietoterapii!
Podział strukturalny:
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
(GERD - gastroesophageal reflux disease)
Główne zmiany w stylu życia dotyczą: masy
ciała, objętości posiłków i tempa ich spożycia,
palenia papierosów, pozycji ciała w czasie snu i
odpoczynku, aktywności fizycznej, czynników
psychosocjalnych
Osobom otyłym lub z nadwagą zaleca się
obniżenie masy ciała, gdyż otyłość wiąże się ze
wzrostem ciśnienia śródbrzusznego co nasila
dolegliwości chorobowe
Ponadto BMI>25 jest czynnikiem ryzyka
choroby refluksowej przełyku, nadżerkowego
zapalenia przełyku
Podział psychomotoryczny (funkcjonalny):
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
(GERD - gastroesophageal reflux disease)
Znaczenie ma także objętość spożywanych posiłków i
tempo ich spożycia
Posiłki obfite zwiększają ilość epizodów refluksu, a jeśli
dodatkowo posiłki te charakteryzują się dużą
osmomolalnością to dochodzi do zwiększenia siły refluksu
Zaleca się więc aby chorzy spożywali 5-6 niewielkich
posiłków dziennie
Posiłki powinny być spożywane w spokojnej atmosferze, w
wolnym tempie
Szybkie spożywanie posiłków sprzyja połykaniu większych
ilości powietrza w czasie jedzenia co wpływa na wzrost
ciśnienia wewnątrz jamy brzusznej i przyczynia się do
wzrostu ilości epizodów refluksu
Podział praktyczny (stosowany):
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
(GERD - gastroesophageal reflux disease)
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
(GERD - gastroesophageal reflux disease)
Palenie papierosów przyczynia się do zwiększenia ilości
epizodów refluksu (poprzez upośledzenie oczyszczania
przełyku i zmniejszenie napięcia LES), dlatego też
osobom z objawami choroby refluksowej i dyspepsji
zaleca się „rzucenie” palenia.
Zmniejszenie dolegliwości można również osiągnąć
poprzez przyjmowanie odpowiedniej pozycji w czasie snu
i odpoczynku
Zaleca się aby bezpośrednio po posiłkach nie przyjmować
pozycji leżącej. Uniesienie wezgłowia łóżka o 15-20 cm
sprzyja natomiast sprawniejszemu oczyszczaniu przełyku
w czasie snu co ma wpływ na zmniejszenie objawów
chorobowych
Czynniki psychologiczne i psychosocjalne mogą
odgrywać rolę w pojawianiu się objawów chorobowych
U osób, u których dominują takie cechy jak:
neurotyczność, skłonność do negatywnego oceniania
stanu własnego zdrowia, somatyzacji objawów i do
depresji, objawy choroby refluksowej przełyku i
depresji występują częściej
Dotychczas nie udało się jednak jednoznacznie określić,
jaki typ osobowości sprzyja omawianym chorobom.
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
(GERD - gastroesophageal reflux disease)
Równie istotnym elementem terapii
niefarmakologicznej co modyfikacja stylu
życia jest przestrzeganie odpowiedniej diety
Osoby z objawami GERD powinny unikać:
produktów i potraw tłustych, odsmażanych i
ciężkostrawnych, pikantnych, cebuli i warzyw
cebulowych, pomidorów i przetworów
pomidorowych, owoców cytrusowych i soków
z tych owoców, czekolady i wyrobów
czekoladowych, kawy, naparu z mięty,
napojów gazowanych i alkoholu.
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
(GERD - gastroesophageal reflux disease)
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
(GERD - gastroesophageal reflux disease)
Czynniki wywołujące
chorobę
Produkty
Obniżenie ciśnienia w LES
czekolada, napar z mięty, kawa,
mocna herbata, alkohol
TLESRs
tłuszcze, warzywa cebulowe,
szparagi, karczochy
Stymulacja receptorów
czuciowych w przełyku
owoce cytrusowe, soki z
owoców cytrusowych, pomidory,
sok pomidorowy, ostre
przyprawy
Opóźnienie opróżniania
żołądkowego
czekolada, tłuszcze, produkty
zawierające błonnik
rozpuszczalny
Zwiększenie wydzielania soku
żołądkowego
kawa, alkohol
Tabela 1. Czynniki wywołujące objawy
chorobowe.
1. Leczenie GERD zwykle rozpoczyna się od zaleceń
dotyczących modyfikacji stylu życia.
2. Przyjmuj posiłki najpóźniej 2 – 3 h przed snem
3. Unieś wezgłowia łóżka
4. Anatomiczna bariera antyrefluksowa działa znacznie lepiej
podczas snu na lewym boku
5. Przestań palić papierosy
6. Odpowiednia dieta: spróbuj sam zidentyfikować te
składniki pokarmowe, które wpływają na nasilenie objawów
7. Zmniejszenie masy ciała u osób otyłych!
8. Unikaj leków mogących zmniejszać ciśnienie w obrębie
dolnego zwieracza przełyku: metyloksantyn, azotanów,
blokerów kanału wapniowego, B2-mimetyków
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
LECZENIE NIEFARMAKOLOGICZNE
1. Powszechnie akceptowana strategia postępowania w GERD
zakłada rozpoczęcie leczenia od najskuteczniejszej grupy
leków, którymi są
inhibitory pompy protonowej
(IPP) – leki
hamujące wydzielanie kwasu solnego
2. U większości chorych powodują one szybkie ustąpienie
objawów klinicznych niezależnie od stopnia zapalenia przełyku
i powrót parametrów jakości życia do wartości prawidłowych.
3. Wstępne leczenie powinno trwać 4 – 8 tygodni. IPP powinny być
stosowane raz na dobę 30 – 45 minut przed śniadaniem,
ponieważ wtedy najlepiej hamują aktywność pomp
protonowych stymulowanych posiłkami. Dawki standardowe:
20 mg omeprazolu lub 30mg lanzoprazolu lub 40 mg
pantoprazolu.
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
LECZENIE FARMAKOLOGICZNE
4. Po zakończeniu wstępnego 4 – 8 tygodniowego leczenia choroby
refluksowej za pomocą IPP tylko u nielicznych chorych uzyskuje
się trwałą remisję objawów.
5. W ciągu kolejnych 6-12 miesięcy od odstawienia leków dochodzi
do nawrotu aż w 80% przypadków. Dlatego większość chorych
wymaga leczenia przewlekłego, które polega na indywidualnym
dobraniu najmniejszej skutecznej dawki IPP utrzymującej remisję
objawów i niedopuszczającej do nawrotu choroby.
6. Umiarkowaną poprawę może spowodować sukralfat stosowany w
zawiesinie lub leki neutralizujące zawierające wodorotlenek glinu.
7. Przewlekle leczenie antagonistami receptora H2 np. Ranigast
jest skuteczniejsze niż placebo, ale zastosowanie tej grupy leków
jest ograniczone z powodu szybkiego rozwoju zjawiska tolerancji.
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
LECZENIE FARMAKOLOGICZNE- c.d.
Refluks fizjologiczny
,
związany z niedojrzałością
czynnościową przewodu
pokarmowego u dzieci
najmłodszych
(do 18. m.ż.), niezaburzający
prawidłowego rozwoju dziecka
i ustępujący w miarę
wzrastania
Refluks patologiczny
, związany
z dysfunkcją dolnego
zwieracza oraz zaburzeniem
motoryki trzonu przełyku i
żołądka, prowadzący do
rozwoju choroby
refluksowej przełyku.
Objawy z przewodu
pokarmowego występujące
u niemowląt i małych dzieci
Refluks patologiczny u dzieci wpływa na
pogorszenie ich rozwoju fizycznego oraz
powoduje występowanie objawów ze strony
przewodu pokarmowego, układu oddechowego i
ogólnoustrojowych!
Objawy z przewodu pokarmowego występujące u
niemowląt i małych dzieci
Czy możliwe jest
całkowite wyleczenie
refluksu?
Choroba refluksowa przełyku jest schorzeniem
przewlekłym, przebiegającym z okresami
zaostrzeń i remisji
Jak wykazują długoletnie obserwacje, blisko
połowa pacjentów z rozpoznaną chorobą
refluksową w okresie dziecięcym ma w wieku
dorosłym objawy lub wyniki badań wskazujące
na utrzymywanie się choroby, często w formie
skrytej
Jarosz M., Taraszewska A.: Porównanie sposobu
żywienia osób z chorobą refluksową żołądkowo-
przełykową i osób zdrowych. Badania pilotażowe.,
Żyw. Czł. i Metab., 2007, 6, 1595-1605
Marcinkowska-Bachlińska M., Małecka-Panas: Rola
Wzoru zachowania Typu A w patogenezie choroby
refluksowej, Przegl. Gastroenterol., 2006, 1(2), 98-104
Stanley-Rodriguez S., Collings K.L., Robinson M. et al.:
The effects of capsaicin on reflux, gastric emptying
and dyspepsia., Aliment. Pharmacol. Ther., 2000, 14,
129-134
Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa
(GERD - gastroesophageal reflux disease)