Slajd 1

Prof. dr hab. Jan Kulig

Finanse międzynarodowe: konspekty i skrypt na V semestr studiów zaocznych I

stopnia (F i R),

w r. akad. 2013/14

Temat: Międzynarodowe organizacje finansowe (MOF)

wykłady 6-7

Treść i zakres wykładów:

1. Wprowadzenie - ogólne przesłanki i treść pojęcia międzynarodowej organizacji gospodarczej i

finansowej

;

funkcje i podział, cechy wiodące: wybrane aspekty teoretyczne i definicyjne.

2. Bank Rozrachunków Międzynarodowych (ang.: BIS, Bank for International Settlements): geneza;

organizacja; kierunki działalności; Polska w BIS.

3. Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW; ang.: IMF, International Monetary Fund): geneza i istota

MFW - cele i funkcje; zasoby finansowe i działalność kredytowa; struktura organizacyjna i
członkostwo; współpraca Polski z MFW.

4. Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (BŚ: Bank Światowy; ang.: IBRD, International Bank for

Reconstruction and Development): Powstanie i cele Banku Światowego struktura organizacyjna
działalność kredytowa; Polska a Bank Światowy.

5. Wybrane, regionalne organizacje finansowe: Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR; ang.:

EBRD, European Bank for Re-construction and Development): Polska a EBOR; Europejski Bank
Inwestycyjny (EBI; ang.: EIB; European Investment Bank); współpraca Polski z Europejskim Bankiem
Inwestycyjnym.

Literatura:
Chrabonszczewska E., Międzynarodowe organizacje finansowe, Warszawa, 2006, wyd. SGH;

Kachniewski M., Waszkiewicz A., Finanse międzynarodowe, W-wa 2012, wyd. Open Links, r. 9, s.
172-215.

Wprowadzenie – ogólne przesłanki uzasadniające rolę MOF na
współczesnych rynkach

Nie ma obecnie kraju, który rozwijałby się całkowicie samodzielnie, gdzieś poza rynkiem

światowym.  Wszystkie  kraje,  a  w  szczególności  uboższe,  odczuwają  potrzebę
utrzymywania  kontaktów  w  dziedzinie  wymiany  towarów,  usług,  kapitału,  ludzi,
informacji,  itd.  Z  powodu  znacznego  wzrostu  ryzyka  na  międzynarodowych
rynkach kredytowych, wynika konieczność stosowania  nadzoru nad tym rynkiem - i
szerzej  pojętym  -  rynkiem  finansowym,  co  w  konsekwencji  prowadzi  do  nasilania
się  tendencji  do  konsolidacji  tego  nadzoru.  Dlatego  niezbędna  jest  współpraca
między  bankami  centralnymi  i  innymi  krajowymi  instytucjami  gospodarczymi,  a
międzynarodowymi organizacjami finansowymi.

Konieczna jest też jest pomoc najbardziej zadłużonym krajom oraz kontynuacja

wzmocnionych  przedsięwzięć  służących  likwidacji  ubóstwa.  Należy  nadal  szkolić
dla  tych  bardzo  biednych  krajów  -    urzędników  średniego  i  wyższego  szczebla
zajmujących  się  zarządzaniem  gospodarką  narodową,  programami  jej  rozwoju  oraz
finansowaniem  konkretnych  projektów  w  dziedzinie  np.  irygacji  czy  też  -
urbanizacji.

Bardzo przydatne jest również fachowe poradnictwo i szkolenie w zakresie

opracowywania

metod

środków

rozwiązywania

aktualnych

problemów

gospodarczych tych państw oraz poszczególnych dziedzin gospodarki. Konieczne jest
również prowadzenie badań w dziedzinie spraw gospodarczych i społecznych, których
wyniki służyłyby pomocą krajom rozwijającym się w formułowaniu i realizacji ich
polityki gospodarczej i społecznej.

Wprowadzenie c.d.

Kolejny, nowy i wielce doniosły kierunek działalności MOF to szczególnie istotna i

twórcza  rola,  jaką  MOFy  odegrały  w  procesie  po-socjalistycznej
transformacji systemowej.  W Europie Wsch. i Środkowej dotyczyło to  szczególnie
Polski  (nadmiernie  zadłużonej  na  starcie  do  tego  procesu).  Przejście  do  gospodarki
rynkowej  wymagało  bowiem  wdrożenia  w  życie  dłuższego  szeregu  reform,
szczególnie utrudnionych,  przy braku własnych zasobów finansowych. Zapewne,  nie
byłoby  to  możliwie  bez  finansowego  wsparcia  zagranicy.  Służyć  temu  miała  właśnie
współpraca  z  MFW,  Bankiem  Światowym,  EBOR  oraz  EBI.  Pomoc  kredytowa  i
doradcza ze strony tychże organizacji ułatwiła Polsce przetrwanie, w latach 90-
tych, ciężkiego okresu przebudowy gospodarczo-ustrojowej.

Szczególnie istotne okazało się zakończenie renegocjacji polskiego zadłużenia z czasów

Gierkowskich  (r.  1994).  Równolegle,  pomoc  tychże  organizacji  przyczyniła  się
wydatnie  do  przyspieszenia  procesu  dostosowań  strukturalnych  i  instytucjonalnych,
mających w  końcowym efekcie doprowadzić do akcesji Polski (i innych kandydatów)
do  Unii  Europejskiej.  Wsparcie  finansowe  i  instytucjonalno-szkoleniowe,  jakie
otrzymała  Polska  w  tym  zakresie,  pomogło  szybciej  osiągnąć  standardy  Unii.
Przyczyniło się tym samym do wcześniejszego rozpoczęcia negocjacji członkowskich,
doprowadzając  w  konsekwencji  do  podpisania  traktatu  akcesyjnego  do  UE,  w
grudniu 2003 roku. Dzięki temu,  1 maja 2004 r. Polska stała się, jak powszechnie
wiadomo,  prawowitym członkiem Unii Europejskiej. W traktacie zawarto ideę, iż
będzie ona nadal korzystać z funduszy pomocowych od organizacji światowych, gdyż
proces  dostosowań  do  norm  unijnych  ma  wymiar  długookresowy,    nadal  trwa,
wymagając  konsekwencji  i  wytrwałości.  Warto  dodatkowo  mieć  świadomość,  iż  w
akcie przystąpienia Polski (jak i innych ówczesnych kandydatów) zawarta jest  nowa
klauzula,  stwierdzająca  mianowicie,  iż  kraj  nasz  staje  się  jednocześnie
członkiem EUGiW, ale -  z  tzw. derogacją.

Co się mieści w pojęciu międzynarodowej organizacji gospodarczej i
finansowej?

Wymienione powyżej we wstępie instytucje (jak i inne organizacje

międzynarodowe)  są  aktywnym  podmiotem  gospodarki  światowej  -
organizacjami  państw  lub  banków  centralnych.  Powstały  one  w
wyniku  wielostronnej  umowy  międzynarodowej  dla  wspierania
rozwoju  gospodarczego  i  społecznego  państw  członkowskich
poprzez:  udzielanie  kredytów,  gwarancji  kredytowych,  dokonywanie
inwestycji  kapitałowych  oraz  doradztwo  i  pomoc  szkoleniową.  Do
najczęściej  wymienianych  instytucji  finansowych  zaliczyć  bez  zastrzeżeń
należy organizacje wymienione wyżej we wprowadzeniu.

Celem obecnych wywodów jest prezentacja oraz zwięzła ocena zagadnień

dotyczących:  genezy,  istoty,  głównych  zadań  i  celów  powyższych,
wybranych  organizacji  finansowych.  Uwzględniono  też  zwięźle
kwestie  członkostwa  Polski  w  poszczególnych,  wymienionych
instytucjach.  W  tym  celu  przedstawimy  wpierw  teoretyczne  założenia  i
definicje dotyczące  funkcjonowania  międzynarodowej organizacji  oraz  jej
podstawowe funkcje, jakie spełniają w świecie, a także - ich  klasyfikację.
W każdym  z rozpatrywanych punktów dotyczących światowych instytucji
finansowych,  uwzględniono  w  miarę  możności  ich  wpływ  na  procesy
transformacji

gospodarki

polskiej

(głównie

okresu

lat

dziewięćdziesiątych). Definicje, jak również dane liczbowe do poniższego
wywodu zostały zasięgnięte z literatury przedmiotu, zwłaszcza - pozycji
[1] spisu literatury.

Wstępne aspekty teoretyczne, ustalenia definicyjne i pojęciowe.

Termin „organizacja” jest zazwyczaj wywodzony z dwóch słów: greckiego organon oraz

łacińskiego  organum,  z  których  pierwsze  oznaczało  narząd,  a  drugie  -  narzędzie.
Jednak  najbliższy  współczesnemu  terminowi  organizacja  jest  średniowieczny
łaciński  termin:  organisatio,  przez  który  rozumiano  urządzenie,  układ,  budowę
organizmu.  W  znaczeniu  czynnościowym  organizacja  to  proces  porządkowania,  a
więc podporządkowanie, urządzanie, zakładanie, układanie, regulowanie itd.

W znaczeniu atrybutowym organizacja to cecha przedmiotu (obiektu), którą nazywa się

zorganizowaniem,  będąca  skutkiem  rozpatrywanego  działania.  W  tym  przypadku
zwraca  się  uwagę  na  ustrój  złożonego  przedmiotu,  układ  jego  wewnętrznych
zależności,  a  więc  to,  co  potocznie  rozumiemy  pod  terminem:  struktura.  Łącznie
więc  na  pojęcie  organizacji  składa  się  (i)  układ,  budowa;  (ii)  zespół
wewnętrznych  zależności,  oraz    w  -  znaczeniu  przedmiotowym-  (iii)  sam  jej
obiekt (cechujący się właśnie - zorganizowaniem).

W odniesieniu do sfery międzynarodowej termin organizacja jest stosowany, jak

wcześniej  wskazano,    we  wszystkich  trzech  znaczeniach.  Służy  on  do  określenia
zarówno  działań  porządkujących  i    regulujących  stosunki  między  państwami,  jak
również  -  ich  efektów.  Jednak  tylko  nieliczne  zabiegi  organizacyjne  stosowane  w
stosunkach międzynarodowych dają rezultat w postaci utworzenia ściśle rozumianej
organizacji międzynarodowej. Organizacje międzynarodowe definiuje się zazwyczaj
w  znaczeniu  przedmiotowym,  nawiązując  do  jednego  z  tradycyjnych,
socjologicznych  ujęć  organizacji  społecznej  jako:  grupy  celowej,  zrzeszenia
zmierzającego  do  realizacji  postawionych  przed  sobą  zadań  w  sposób
zorganizowany.

Podstawowe funkcje

Za organizację międzynarodową uznaje się więc zwykle: celowy - wielostronny

związek państw, który nie tylko jest odpowiednio zorganizowany, ale i
właściwie zinstytucjonalizowany. Podstawę prawną organizacji stanowi jej
statut  (czasem  noszący  nazwę  konstytucji).  Uznaje  się,  że  organizacje
międzynarodowe  funkcjonują  wg  trzech  typów  funkcji.  Są  to:  (a)  funkcje
regulacyjne,  polegające  na  ustanawianiu  norm  i  wzorców  o  charakterze
moralnym,  politycznym,  prawnym,  mających  odpowiednio  kształtować
postępowanie  uczestników  stosunków  międzynarodowych;  (b)    funkcje
kontrolne polegające na: ustalaniu stanu faktycznego oraz na konfrontowaniu
go  z  treścią  norm  i  wzorców  w  celu  przystosowania  do  nich  postępowania
uczestników

stosunków

międzynarodowych;

c) funkcje operacyjne polegające na bezpośrednim świadczeniu przez
organizację różnych usług na podstawie jej własnych decyzji, za pomocą jej
zasobów.

Podstawowa rola organizacji międzynarodowych polega na wywieraniu

wpływu  na  swe  środowisko,    w  tym  –  na  postępowanie  członków,  na
zmieniające się sytuacje oraz na rozwój spraw należących do ich kompetencji.
W  tym  celu  muszą  one  posiadać  swoją  osobowość,  odrębną  od  prostej,
arytmetycznej sumy swych członków, Jest to warunek posiadania przez każdą
organizację  podmiotowości  prawnej.  Posiadają  także  władzę  wobec
swych  członków  -  tym  większą,  im  bardziej  decyzje,  które  podejmują,
dotyczą żywotnych interesów państw członkowskich.

Typologia i klasyfikacja organizacji

Z punktu widzenia geograficznego zakresu działalności, wyróżniamy następujące trzy

typy organizacji.

(a). Pierwszy typ – to organizacje powszechne, otwarte dla wszystkich państw; w

praktyce członkostwo w tych organizacjach jest bliskie powszechności, ( w 1999 r.
stanowiły one około 14% wszystkich organizacji w świecie). Trafnym przykładem
organizacji powszechnych są organizacje tworzące system Narodów
Zjednoczonych, w tym:

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ), a w jej obrębie: Światowa Organizacja

Zdrowia  (WHO);  Organizacja  do  spraw  Oświaty,  Nauki  i  Kultury  (UNESCO);  Bank
Światowy  (BŚ);  Międzynarodowy  Fundusz  Walutowy  (MFW);  Międzynarodowa
Organizacja  Pracy  (MOP:  najstarsza  –  bo  powstała  w  r.  1919  –  organizacja  o
zasięgu  międzynarodowym);  Międzynarodowy  Związek  Telekomunikacyjny  (ITU);
Powszechny  Związek  Pocztowy  (UPU);  Światowa  Organizacja  Meteorologiczna
(WMO); Organizacja do Spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO); i in.

(b). Drugi typ – to organizacje regionalne, dostępne dla państw z określonego

regionu;  w  1999  roku  stanowiły  one  prawie  72%  łącznej  liczby  wszystkich
zarejestrowanych  organizacji.  Są  wśród  nich  między  innymi:  Rada  Europy,
Organizacja  Paktu  Północnoatlantyckiego  (NATO);  Europejskie  Stowarzyszenie
Wolnego  Handlu  (EFTA);  Unii  Zachodnioeuropejskiej  (UZE);  Organizacja
Bezpieczeństwa  i  Współpracy  w  Europie  (OBWE);  Organizacja  Państw
Amerykańskich  (OPA);  Organizacje  Jedności  Afrykańskiej  (OJA);  Liga  Państw
Arabskich  (LPA);  Stowarzyszenie  Narodów  Azji  Południowo-Wschodniej  (ang.:
ASEAN - Association of South-East Asian Nations).

Typologia organizacji… c. .d.

Kolejna grupa to organizacje niezwiązane z żadnym regionem, skupiające ograniczoną grupę

państw  pochodzących  z  różnych  kontynentów,    na  podstawie  określonych  kryteriów;  w  1999  r.
stanowiły  14%  łącznej  liczby  organizacji.  Należą  do  nich  m.in.:  Organizacja  Państw
Eksportujących  Ropę  Naftową  (OPEC),    czy    Organizacja  Współpracy  Gospodarczej  i  Rozwoju
(OECD).

Biorąc za kryterium przedmiotowy zakres kompetencji, organizacje można podzielić na dwie grupy.
(i) Grupa pierwsza to organizacje wszechstronne (ogólne, uniwersalne), mające szeroki zakres

kompetencji, obejmujący różne sfery i dziedziny życia. Stanowią one nieliczną grupę organizacji,
a należą do niej przede wszystkim już wymienione: ONZ, OPA, OJA, LPA; z pewnym
zastrzeżeniem do grupy tej można też zaliczyć Wspólnotę Europejską, Radę Europy i OBWE.

(ii) Grupa druga to organizacje wyspecjalizowane (funkcjonalne), mające ograniczony zakres

kompetencji,  pełniące  specyficzne  funkcje  w  określonym  obszarze  życia  społecznego.  Jest  to
dominująca  liczebnie  grupa  organizacji;  ze  względu  na  dziedziny  życia  w  jakich  działają  te
organizacje,  można  wyodrębnić  następujące  ich  podgrupy:  organizacje  gospodarcze  (np.  WTO,
IDA);  UNIDO;    organizacje  polityczno-wojskowe:  (NATO;  UZE);  organizacje  działające  w  sferze
socjalnej:  WHO;  MOP;  organizacje  działające  w  dziedzinie  kultury,  w  tym:  UNESCO;  organizacje
techniczne:  UPU;  ITU;  Organizacja  Międzynarodowego  Lotnictwa  Cywilnego  (ICAO);
Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO); WMO.

(iii) W literaturze przedmiotu wyróżnia się również organizacje integracyjne i organizacje

niemające takiego charakteru. Celem tych pierwszych jest inicjowanie i rozwiązywanie procesu
integracji w określonych dziedzinach, zazwyczaj wyłącznie, lub przede wszystkim w sferze
gospodarczej. Mają one z reguły zasięg regionalny, a większość z nich realizuje początkowe
etapy integracji. Łączne zestawienie cech omówionych w tym punkcie zawiera poniższa Tablica
1.

Wstępna charakterystyka międzynarodowej instytucji/organizacji
finansowej (MOF).

Organizacje międzynarodowe powszechnie uznawane są za uczestników (tj. za

podmioty) stosunków międzynarodowych. Wynika to bowiem z tego, iż są one
całościami odrębnymi od państw członkowskich, dysponującymi autonomią w
stosunku do całej grupy. Decyzje i działania organizacji nie są zwykłą sumą
oczekiwań członków, lecz raczej - ich wypadkową, jak również skutkiem różnych
innych czynników, w tym politycznych i instytucjonalnych.

Organizacje międzynarodowe mogą również rozporządzać podmiotowością prawno-

międzynarodową.  W  porównaniu  z  państwami,  podmiotowość ta  ma    jednakowoż
charakter  pochodny,  a jej  zakres  jest  ograniczony  i  równocześnie odmienny  w
każdej   poszczególnej organizacji.

Reasumpcja: Międzynarodowa organizacja finansowa (MOF) jest to zatem

instytucja  o  zasięgu  międzynarodowym  pełniąca  w  gospodarce  funkcję
podmiotu dokonującego operacji finansowych. Za podstawowe ich cele uznaje
się  dokonywanie  tych  operacji    w  krajach  swoich  członków.  Do  jej  założenia
niezbędny  jest  kapitał  założycielski,  który  wpłacają  państwa  członkowskie  danej
organizacji.

MOFy są wyspecjalizowanymi (tj. funkcjonalnymi) instytucjami, mającymi

ograniczony  zakres  kompetencji,  pełniąc  funkcje  w  określonym  obszarze  życia
społeczno-gospodarczego.
Organizacje te wspomagają swoich członków finansowo, poprzez udzielanie różnego
rodzaju  pożyczek  i  kredytów.  Doradzają  też  w  prowadzeniu  inwestycji,  polityki
makroekonomicznej  i  innych  sprawach  finansowych.  W  dalszych  rozważaniach
zostanie

szczegółowo

omówionych

pięć

MOF:

(i)

Bank

Rozrachunków

Międzynarodowych (BIS); (ii) Międzynarodowy Fundusz Walutowy; (iii) Bank
Światowy; (iv) Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR); oraz (v) Europejski
Bank Inwestycyjny.

Wstępna charakterystyka MOF - dokończenie

Istotna cechą organizacji jest jej wielostronny charakter, co oznacza, że w skład

danej  organizacji  muszą  wchodzić  co  najmniej  trzy  państwa.  Kolejną  istotną
cechą  jest posiadanie przez daną organizację stałych organów. Organizacja w
swym zasadniczym kształcie, w praktyce istnieje i funkcjonuje właśnie w formie
systemu stałych organów, które wspólnie realizują postawione przed nią cele.
W  ich  ramach  przebiegają  wszystkie  procesy  uzgadniania  stanowisk  i
podejmowania  decyzji.  To  one,  w  ramach  otrzymanych  uprawnień,
reprezentują organizację na zewnątrz i działają w jej imieniu.

Rdzeń organizacji stanowią właśnie powyżej wzmiankowane stałe organy.

Powoływane są na czas określony lub długi, o ustalonym składzie i
kompetencjach; o stałych terminach posiedzeń; a przede wszystkim - z
przewidzianym mechanizmem podejmowania decyzji.

Oznacza to, że ich istnienie, funkcjonowanie i działanie zostały trwale

uregulowane  przez  odpowiednie  systemy  zasad,  norm  i  wzorców  działania,
uznanych przez państwa za wiążące. Za minimalne kryterium uznania związku
państw za organizację przyjmuje się zazwyczaj istnienie co najmniej -   dwóch
organów:  międzynarodowego  organu  plenarnego,  zbierającego  się  regularnie,
oraz  stałego  sekretariatu.  To  właśnie  powstanie  i  funkcjonowanie  stałego
sekretariatu odróżnia organizację od konferencji ad hoc  (lub serii konferencji),
których personel administracyjny nie działa między posiedzeniami.

Istotnym czynnikiem warunkującym zaliczenie związku państw w poczet

organizacji międzynarodowych jest również utworzenie jej na podstawie
umowy międzynarodowej będącej równocześnie statutem organizacji.

(ad i): Bank Rozrachunków Międzynarodowych (BRM; ang.: BIS – Bank
for International Settlements): geneza i kapitał

Jest to najstarszy ze wszystkich banków międzynarodowych, bowiem powstał w r.

1930,  na  konferencji  w  Hadze.  Wśród  organizacji  międzynarodowych
zajmuje on miejsce wyjątkowe, z racji  długoletniego doświadczenia i roli jaką
pełni - od początku do dziś – w międzynarodowym środowisku walutowym. Jego
pierwsze  funkcje  –  to  ułatwianie  współpracy  między  bankami
centralnymi  i  organizowanie  rozliczeń    związanych  z  odszkodowaniami
wojennymi z czasów pierwszej wojnie światowej.

Podobnie jak wiele innych banków centralnych, BIS otrzymał prawną formę spółki z

kapitałem akcyjnym. Do założenia tej instytucji wykorzystano  konwencję między
rządami:  Niemiec,  Belgii,  Francji,  Wielkiej  Brytanii,  Irlandii,  Włoch,  Japonii  –  a
rządem  Szwajcarii.  Zostały  tym  samym  uznane  zasady  -    niezbędne  dla
uznania  BIS  za  instytucję  odpowiadającą  wymogom  prawnym  (o  których
była wyżej mowa).

Obok ww. porozumienia z Hagi, powołano także Trybunał Arbitrażowy, złożony z

pięciu członków: Belgii, Francji, Niemiec, Włoch i Wielkiej Brytanii. Kapitał BIS jako
spółki  akcyjnej  sięgający  1,5  mld  franków    w  złocie,  zgodnie  ze  statutem,
pochodził  od  akcjonariuszy  złożonych  z  banków  centralnych.  W  kolejnych
emisjach  część  kapitału  akcyjnego  została  sprzedana  osobom  prywatnym  (z
Belgii,  Francji,  USA).  Sporo  później  (bo  w  r.  2001)  zniesiono  jednak  posiadanie
akcji  przez  osoby  prywatne,  a  całość  tego  typu  akcji  została  wykupiona.  Łączne
zasoby  Banku  składają  się  aktualnie  z:  kapitału  zakładowego;  rezerw;  funduszy
pożyczonych  i  innych  pasywów.  Jednostką  obrachunkową  od  początku  był  złoty
frank,  a  publikowane  rezerwy  wynosiły  (na  początku  obecnego  stulecia)  3,3  mld
złotych fr. szwajc. (fr = 0,29 grama czystego złota). Jednak od 1 kwietnia 2003 r. –
po 73 latach funkcjonowania BIS - złote franki zostały zastąpione przez SDRy.

Członkostwo; funkcje; organizacja BIS

Członkowie BIS to (obecnie) 50 banków centralnych, których przedstawiciele mają

prawo  głosu  na  walnym  zgromadzeniu.  Wśród  nich  jest  także  Polska  (i  jeszcze
kilka krajów Europy Wschodniej i Centralnej). W 2000 r. udziałowcem BIS stał się
Europejski Bank Centralny [EBC]. Funkcja finansowa BIS polega na udzielaniu
krajom  członkowskim  pomocy  finansowej  w  postaci:  kredytów  o  ulgowym
oprocentowaniu;  przyznawaniu  dotacji,  gwarancji,  czy  ubezpieczeń.  Z  punktu
widzenia krajów członkowskich –  jest  to najważniejsza z  funkcji,  szczególnie  –
gdy kraj traci zdolność kredytową, a pomoc międzynarodowej organizacji stanowi
jedyne źródło finansowania potrzeb rozwojowych.

Siedzibą Banku jest Bazylea, z tym, że od 2001 r. BIS posiada przedstawicielstwa w

Hongkongu SAR (ang skrót: Special Autonomous Region; po pol.: specjalny region
autonomiczny, (wraz z sekretariatem), oraz w  Meksyku. Najwyższą władzą  Banku
jest  Zgromadzenie  Ogólne,  składające  się  z  przedstawicieli  wszystkich  krajów
członkowskich  i  zbierające  się  raz  do  roku.    Przyjmuje  ono:  roczne  sprawozdania
Banku;  bilans  i  raporty  audytorów;  decyduje  udziale  dywidendy;  wynagrodzeniu
dyrektorów, oraz udziela absolutorium  Radzie Dyrektorów. Przykładowo, w 2001 r.
na  Walnym  Zgromadzeniu    dokonano  podziału  zysku  w  kwocie  271  mln  CHF,  z
czego  dywidendy  wyniosły  48,6  mln  CHF.  (Przy  okazji  tego  wydarzenia  warto
podać, iż Polska otrzymała wówczas dywidendę  w wysokości 2,88 mln CHF).

Rada Dyrektorów liczy 17 członków i składa się z 6 vice-dyrektorów pochodzących z

poszczególnych krajów członkowskich, oraz Urzędu Rezerwy Federalnej (FED) USA.
Każdy  z  nich  mianuje  jednego  członka  Rady  Najwyższej  –  tej  samej,  co  on
narodowości.  Ponadto  Statut  przewiduje  wybór  nie  więcej,  niż  dziewięciu
dodatkowych  członków.  Rada  wyłania  spośród  siebie  przewodniczącego,  jego
zastępcę oraz trzech dyrektorów departamentów.

Działalność BIS

Przy BIS działają cztery komitety: Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego; Komitet Płatności i

Systemu Rozliczeń; Komitet Globalnego Systemu Finansowego; Komitet Rynków. BIS
gości również sekretariaty: Forum Stabilizacji Finansowej; Międzynarodowego Stowarzyszenia
Depozytów; Międzynarodowego Stowarzyszenia Nadzoru Ubezpieczeń.

Początki aktywnej roli BIS wiążą się, jak wspomniano na początku, z problematyką rozliczeń

odszkodowań wojennych za okres I wojny św. W czasach II wojny św., dzięki temu, iż znajdował się
na  terytorium  neutralnej  Szwajcarii,  BIS  mógł  podjąć  szereg  decyzji    dotyczących  krajów
członkowskich,  mimo  znacznego  ograniczania  jego  działalności.  Zabezpieczył  m.  in.  wkłady
wpisane  w  księgach;  pomagał  również  przelewać  rezerwy  w  złocie  do  krajów  zamorskich.  Po
zakończeniu II wojny św., jego działalność znacznie się ożywiła i to na wielu kierunkach.

Przykładowo wyliczyć można następujące obszary działań: rozwój współpracy między bankami

centralnymi  a  organizacjami  międzynarodowymi;  pomoc  finansowa  dla  banków
centralnych  krajów  członkowskich;  prace  badawcze i  publikacje  danych  statystycznych
o  wysokiej  renomie;  łączność    i  powiernictwo  w  stosunku  do  różnych  organizacji
międzynarodowych i banków centralnych.  BIS aktualnie  jest miejscem spotkań gubernatorów
banków centralnych tworząc forum współpracy międzynarodowej dla organizacji finansowych. BIS
utworzył w 2001 r. Radę Konsultacyjną dla Azji i Pacyfiku.

Znacznym ułatwieniem dla ww. prac, konsultacji i pomocy jest wypracowanie głębokiej i

wszechstronnej  bazy  badawczej.  Dzięki  temu  BIS  stał  się  wysoko  cenionym,
autorytatywnym  centrum  badań;  szkoleń;  wymiany  danych;  kształcenia  kadr.  Początki
późniejszego rozkwitu tej dziedziny aktywności przypadają na lata 1960-te, kiedy to popularności
nabrały tzw. euro-rynki i euro-waluty,  (o których  była poprzednio mowa). Operacje finansowe
szeroko  rozgałęziły  się  w  ówczesnych  latach,  wymykając  się  spod  kontroli  krajowych
regulacji  i  nadzoru  władz  odnośnych  państw.  Zakres  prac  i  studiów  BIS  szybko  ulegał
rozszerzaniu: na początku lat 1990-tych  zaczęto  publikować  i  systematyzować  analizy związane
z tematyką   transakcji     poza-giełdowych   (czyli   znanych jako OTC, to znaczy,  po ang.:
over-the-counter);

kredytów konsorcjalnych (tj. kredytów ze wspólnych źródeł, z udziałem szeregu

krajów  -  uczestników  takich  transakcji);  globalnego  rynku  walutowego;  zadłużenia  i
oddłużania się krajów na różnych kontynentach świata. Sprzyjała temu de-regulacja
rynków  finansowych,  wzrost  innowacyjności  badań  i  analiz,  oraz  i  tendencje
globalizacyjne  w  sferze  finansowych  transakcji  różnego  typu  i  na    różnych
szczeblach.

Polska jest członkiem BIS od samego początku tj. podpisując w 1930 r.

konwencję  jego  utworzeniu.  Nasze  interesy  reprezentuje  w  BIS    Prezes  NBP.
Mamy  w  nim  swój  rachunek  nostro  oraz  lokaty  terminowe    w  walutach
wymienialnych.    Obecnie  NBP  posiada  8  tys.  akcji  BIS,  od  których  otrzymuje
dywidendę.    Już  na  początku  programu    stabilizacyjnego  w  1989  r.  uzyskaliśmy
krótkoterminowy kredyt mostowy  (na kwotę 129 mln USD). W latach 1990-tych BIS
oferował  pomoc  szkoleniową  i  techniczną,  a  nasi  pracownicy  uczestniczyli  w
szkoleniach nie tylko jako słuchacze, ale także – jako wykładowcy.

Najbardziej rozwinięta jest współpraca naszego NBP z: Bazylejskim Inspektoratem

Nadzoru  Bankowego  w  dziedzinie  zasad  nadzoru;  współpracy  z  organizacjami
finansowymi;  dostosowań  do  wymogów  Unii  Europejskiej.  Członkostwo  NBP  w  BIS
zobowiązuje  polski  sektor  bankowy  do  przestrzegania  międzynarodowych
standardów, co skutkuje  w  zmniejszeniu ryzyka bankowego,   podniesieniem jakości
jego usług, a także -  w ograniczeniu dystansu między naszym systemem bankowym
  a  systemem  UE.  Dzięki  naszemu  członkostwu  w  BIS,  NBP  jest  instytucją
budzącą zaufanie międzynarodowe  i prestiż zagranicą.

Działalność… dokończenie. Polska w BIS

(ad ii): Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW): geneza i istota
MFW

Idea utworzenia organizacji międzynarodowej, której zadaniem miała być stabilizacja

kursów walutowych oraz regulowanie zasad funkcjonowania międzynarodowego
rynku walutowego pojawiła się już w latach trzydziestych XX wieku.

John M. Keynes wysunął wówczas projekt utworzenia unii płatniczej, a następnie

międzynarodowych  organizacji  finansowych  posługujących  się  wspólna  jednostką
monetarną  –  zwaną  bancorem,  która  miała  zastąpić  złoto  i  stać  się
pieniądzem  światowym.  Pomysł  ten  jednak  nie  został  zrealizowany.  Ówczesny
kryzys  gospodarczy  skłonił  państwa  o  gospodarce  kapitalistycznej  do  powołania
organizacji międzynarodowej, mającej za zadanie przeciwdziałanie perturbacjom na
międzynarodowym  rynku  walutowym.  Nad  projektem  jej  statutu  pracowano
równolegle  (jeszcze  podczas  II  wojny  światowej)  w  dwóch  odrębnych  gremiach,    i
dzięki nim przedstawiono dwa ważne studia: w Wielkiej Brytanii - był to plan J. M.
Keynesa,  oraz  w  Stanach  Zjednoczonych  –  plan  ówczesnego  sekretarza  Skarbu
USA -  White’a.

Plan Keynesa opierał się na konstrukcji unii clearingowej, w ramach której

wszystkim  krajom  zostałaby  przyznana  kwota  równa  75%  wartości  średnich
rocznych obrotów handlowych. Była  to koncepcja  proponująca  kreację pieniądza
międzynarodowego  (o  wyżej  wymienionej  nazwie:  bancor),  który  zastąpiłby
złoto w roli pieniądza światowego i służył rozliczaniu bilansów płatniczych
krajów  członkowskich.  Sam  bancor miał  być  określony jako  pewna ilość złota,  z
ustalonym  parytetem  pieniądza  obiegowego  w  stosunku  do  kruszcu.  Jednocześnie
zostałyby  ustalone  stałe  parytety  do  nowej  jednostki,  tworząc  tym  samym
podstawy  systemu  stałych  kursów  walutowych.  System  ten  dopuszczał
jednorazową dewaluację w wysokości nie przekraczającej 5%, a dewaluacje głębsze
musiałyby uzyskać zgodę unii clearingowej.

Plan Keynesa versus plan White’a – c.d.

Natomiast plan White'a opierał się na idei stworzenia międzynarodowego

funduszu strefy walutowej, tj. na  idei opartej na założeniach przywrócenia
systemu  dewizowo-złotego,  w  którym  rolę  pieniądza  światowego
odgrywałyby  -  obok  złota  -  wymienialne  na  złoto  waluty  narodowe.
Proponowane  rozwiązanie  zakładało  utworzenie  funduszu,  który  miał  się
składać: w połowie z wkładów państw członkowskich płaconych, w zależności od
sytuacji gospodarczej: w 10-25% w złocie, oraz w 25-40% w walucie narodowej i
w połowie z kredytów. Kredyty walutowe - przeznaczone wyłącznie na pokrycie
deficytów  bilansu  płatniczego  -  mogłyby  być  udzielane  do  wysokości  wkładu
członkowskiego  danego  kraju.  Jeżeli  natomiast  jakiś  kraj  przekroczyłby  swoją
kwotę,  aby  sfinansować  własny  deficyt  bilansu  płatniczego,  to  kredyt
walutowy  mógł  uzyskać  tylko  wówczas,  gdy  zobowiązał  się  do
poddania  odpowiednim  rygorom,  prowadzącym  do  przywrócenia
równowagi w bilansie płatniczym.

Jeszcze w roku 1941 amerykański Departament Skarbu opracował memoriał na

temat

problemów

monetarnych

finansowych,

zalecając

założenie

międzynarodowego  funduszu.  Rok  później  na  polecenie  prezydenta  USA
Franklina  Delano  Roosvelta  wyłoniono  komisję,  której  powierzono  opracowanie
stosownej  propozycji.  W  1943  r.  propozycję  dotyczącą  utworzenia
międzynarodowej  organizacji  walutowej  przedstawiono  ministrom  finansów
krajów kapitalistycznych. Dyskusje tych ministrów doprowadziły do opracowania
wspólnego  projektu  powołania  Międzynarodowego  Funduszu    Walutowego.  W
dniach  1-22  lipca  1944  roku  w  Bretton  Woods  (w  stanie  New  Hampshire)  w
USA odbyła się konferencja założycielska MFW.

Główne treści decyzji z Bretton Woods

Sygnatariuszami MFW były 44 kraje świata. Statut MFW wszedł w życie 27 grudnia

1945  r.  po  ratyfikowaniu  go  przez  29  państw  uczestniczących  w  konferencji
walutowej  i  dostarczających  80%  kapitału  zakładowego  Międzynarodowego
Funduszu  Walutowego.  Sesja  inauguracyjna  już  powołanego  organu  plenarnego
MFW  odbyła  się  8  marca  1946  roku,  przy  czym  MFW  zaczął  funkcjonować
dopiero  od  1  marca  1947  roku.  W  roku  1947  MFW  popisał  umowę  z
Organizacją Narodów Zjednoczonych, stając się organizacją wyspecjalizowaną
systemu ONZ.

Na powyższej konferencji w Bretton Woods zwyciężyła więc ostatecznie

koncepcja White'a, w myśl której równowaga płatnicza krajów uczestniczących
miała być osiągana nie za pomocą ograniczania wymienialności walut i nie -
przez  zdanie  się  na  działanie  wyłącznie  mechanizmów  rynkowych,  jak
miało to miejsce w przypadku systemu waluty złotej, lecz -  przez prowadzenie
odpowiedniej  polityki  gospodarczej,  do  czego  zobowiązały  się  kraje,  które
weszły w skład Funduszu.

System z Bretton Woods był tym samym pierwszym międzynarodowym

systemem walutowym, którego podstawę stanowiły następujące zasady:

- stabilność walutowa (dopuszczalne wahania kursów jedynie o +/- 1% od

kursu urzędowego);

wyznaczenie parytetu walut w złocie lub dolarach amerykańskich;

możliwość zmiany parytetu waluty, po uzgodnieniu z Funduszem, jedynie w
przypadku zaburzeń bilansu płatniczego.

Cele i funkcje MFW

Utworzenie MFW było rezultatem działań na rzecz ustanowienia nowego powojennego

ładu polityczno-gospodarczego i finansowego w gospodarce światowej. MFW
miał  przeciwdziałać  częstym  zmianom  parytetów  walut  oraz  koordynować
współpracę  w  dziedzinie  polityki  walutowej.  Powołanie  MFW  było  więc  częścią
szerszego  programu  zmierzającego  do  stworzenia  trwałego  pokoju  po  wojnie
światowej,  opartego  na  zdrowych  ekonomicznych  i  politycznych  stosunkach
międzynarodowych.  Ośrodkami  tej  współpracy  miały  być  trzy  organizacje
międzynarodowe:  MFW, MBOiR oraz Międzynarodowa Organizacja Handlowa
(GATT/WTO).  Na  czele  Międzynarodowego  Funduszu  Walutowego,  od  czasu  jego
utworzenia,  czyli  od  blisko  60  lat,  zawsze  stał  Europejczyk,  podczas  gdy  jego
„siostrzaną” instytucją - Bankiem Światowym - kieruje Amerykanin. [Jest tak nadal].

Cele MFW zostały określone w artykule I MFW, w postaci sześciu zadań, mających

stanowić wytyczne polityki i decyzji tej organizacji międzynarodowej. Są to
następujące zadania.

1). Popieranie międzynarodowej współpracy walutowej przez stałą instytucję wyposażoną

w aparat do konsultacji i współdziałanie w międzynarodowych sprawach walutowych.

2). Ułatwienie rozwoju i zrównoważonego wzrostu wymiany międzynarodowej,

przyczynianie się przez to do popierania i utrzymywania wysokiego poziomu
zatrudnienia i dochodu realnego oraz rozwijania zasobów produkcyjnych wszystkich
członków, jako naczelnych zadań polityki gospodarczej.

3).

Przyczynianie

się

utrzymania

stabilnych

walut,

utrzymanie

uporządkowanych stosunków walutowych między członkami i uniknięcie
deprecjacji

walut

celach

konkurencyjnych.

Cele … c.d.

4). Pomaganie w tworzeniu wielostronnego systemu regulowania zależności w

zakresie bieżących transakcji między członkami i w usuwaniu ograniczeń
dewizowych, które hamują wzrost handlu światowego.

5). Wzmocnienie zaufania do członków przez stawianie do ich dyspozycji środków

Funduszu, przy odpowiednim zabezpieczeniu i umożliwianiu im w ten sposób
korygowania szkodliwych odchyleń od ich bilansów płatniczych bez uciekania się do
środków oddziaływujących ujemnie na pomyślność gospodarki krajowej lub światowej.

6). Skracanie, zgodnie z powyższym, czasu trwania, i zmniejszenie stopnia, braku

równowagi w bilansie płatniczym członków w obrotach światowych.

Aby te cele osiągnąć, kraje członkowskie współpracujące z MFW oraz między sobą

zobowiązały się do:

- kierowania swoją polityką gospodarczą i finansową w taki sposób, aby utrzymany został

zrównoważony wzrost gospodarczy;

- popierania stabilizacji gospodarczej przez zapewnienie uporządkowanych warunków

gospodarczych i finansowych;

- unikania manipulowania kursem walutowym lub wykorzystania międzynarodowego

systemu walutowego do osiągania nieuzasadnionych korzyści konkurencyjnych do
innych krajów;

- stosowania polityki kursu zgodnie z zasadami określonymi w statucie MFW.

Cele i funkcje - kontynuacja

Rozwój handlu uzależniony jest również od wzajemnego zaufania do polityki

walutowej krajów. Za konieczne uznano zatem współdziałanie i konsultacje krajów
członkowskich w sprawach dotyczących ich polityki walutowej oraz uruchomienie
przez Fundusz międzynarodowej pomocy potrzebnej do stabilizowania kursów i
przywracania równowagi płatniczej.

Na tej podstawie MFW stał się centralną instytucją walutową świata wyposażoną

w trzy ważne funkcje (wymienione niżej na podstawie statutu, które uzupełnia
funkcja czwarta). Są to następujące funkcje.

1). Regulacyjna - stworzenie forum wielostronnych negocjacji i współpracy w

dziedzinie międzynarodowych stosunków walutowych.

2). Kontrolna - nadzorowanie przestrzegania przez kraje członkowskie

ustanowionych przez MFW reguł postępowania dotyczących polityki walutowej,
płatności międzynarodowych i wymienialności walut.

3). Operacyjna - dostarczanie krajom członkowskim środków finansowych w celu

umożliwienia przestrzegania reguł postępowania ustanowionych przez MFW, podczas
procesu wyrównywania lub utrzymywania nierównowagi bilansów płatniczych.

4). Konsultacyjna - nadzorowanie przez MFW uzgodnionych programów

dostosowawczych i wykorzystania kredytów zgodnie z ustalonymi wcześniej
celami.

Uznając, że przyjęte cele nie mogą być zrealizowane natychmiast, głównie za względu

na słabość gospodarczą krajów europejskich po wojnie, w Umowie o MFW
przewidywano okres przejściowy. Nie określano wprawdzie długości tego okresu,
ale ze sformułowań tego I artykułu wynikało, że spodziewano się zniesienia
podstawowych ograniczeń walutowych w krajach członkowskich w ciągu pięciu lat od
rozpoczęcia działalności MFW.

Cele i funkcje… c.d.

Każdy kraj członkowski ma swobodę ustalania reguł kursowych dla swej waluty. Jednakowoż, zgodnie ze

statutem,  MFW  sprawuje  ścisły  nadzór  nad  polityką  kursową  krajów  członkowskich.  W
ramach tego nadzoru odbywają się  okresowe konsultacje z krajami członkowskimi  dla  uzyskania od
nich informacji ekonomicznych.  Jest to niezbędne także w związku z  funkcjami koordynacyjnymi
MFW w międzynarodowym systemie walutowym i międzynarodowej współpracy walutowej.
Sprawowany  przez  MFW  nadzór  nad  polityką  kursową  krajów  członkowskich  uwzględnia  głównie
potrzeby  procesów  dostosowawczych  w  zakresie  bilansów  płatniczych  w  skali  całego
świata.  MFW  sprawuje  ten  nadzór  nad  polityką  kursową  krajów  członkowskich  poprzez  poniższe
działania:

regularną analizę polityki gospodarczej każdego, pojedyńczego kraju członkowskiego na tle innych
krajów, również w powiązaniu z rozwojem gospodarczym, jaki ma miejsce w tych innych krajach, oraz

regularne dyskusje na temat sytuacji gospodarczej w świecie. Pozwala to Funduszowi ocenić politykę
gospodarczą i walutową krajów członkowskich oraz analizować rozwój całej gospodarki światowej.

Przystąpienie do MFW wymagało więc od krajów członkowskich zobowiązania się do długofalowych

ułatwień wymiany handlowej. Drogą do tego miało być uwielostronnienie rozliczeń, a zatem -
stopniowe znoszenie ograniczeń dewizowych i wprowadzanie wymienialności walut.

MFW uczestniczy w koordynacji polityki gospodarczej w skali międzynarodowej poprzez opracowania

dotyczące  głównych  wskaźników  oraz  średnioterminowych  scenariuszy  rozwoju  gospodarczego.  W
ramach  prowadzonego  nadzoru  nad  polityką  kursową MFW  odbywa regularne konsultacje  (z reguły,
co rok) z krajami członkowskimi. Dokonuje wówczas analizy i oceny sytuacji gospodarczej krajów
członkowskich,  polityki  kursowej,  fiskalnej,  budżetowej  oraz  sytuacji  w  bilansie
płatniczym.  Jak    wspomniano  wyżej,  Fundusz  zaczął  działać  w  marcu  1947  roku.  Jednakowoż,
wymienialność  walut  w  wysoko  rozwiniętych  krajach  Europy  Zachodniej,  a  w  związku  z  tym
rzeczywiste uwielostronnienie obrotów płatniczych, stało się faktem dopiero z końcem lat
pięćdziesiątych.

Zasoby finansowe i działalność kredytowa MFW

MFW uzyskuje środki finansowe na działalność z trzech źródeł. Pierwotnym źródłem są

składki państw członkowskich (tzw. kapitał zakładowy Funduszu). Każdy kraj
należący do MFW ma więc wyznaczony udział członkowski, którego wartość jest
wyrażona w specjalnych jednostkach zwanych SDR (od ang: Special Drawings Rights
– prawa specjalnych ciągnień).

Jest to „sztuczny” pieniądz rezerwowy funkcjonujący w obrębie MFW, gdzie kraje

członkowskie  za  własne  waluty  mogły  nabywać  ww.  prawa  ułatwiające
rozliczenia  w  wolnych  walutach.  Jest  on  wpłacany  w  chwili  wstąpienia  do
Funduszu.  Wysokość  udziału  i  sposób  jego  wpłaty  określa  Rada  Gubernatorów,
podobnie  jak  kapitał  zakładowy  Funduszu  niezbędny  do  działalności  operacyjnej
MFW. Bez tych wkładów nie byłoby możliwe udzielanie pomocy krajom członkowskim.

Zasadnicze znaczenie kwot wnoszonych do działalności MFW jako kapitał

zakładowy, wynika z następujących przyczyn:

kwota stanowi podstawę zasobów finansowych MFW;

korzystanie z pomocy Funduszu jest określone proporcjonalnie do wysokości
kwoty każdego państwa członkowskiego;

przydziały SDR na rzecz krajów członkowskich są dokonywane proporcjonalnie
do ich wpłat do kapitału zakładowego Funduszu;

na podstawie wysokości kwoty jest obliczana liczba głosów poszczególnych
członków;

mianowani Dyrektorzy Wykonawczy pochodzą z państw posiadających najwyższe
kwoty.

Zasoby finansowe … c. d.

Każdy udział członkowski składa się z dwóch części: pierwszej, wpłaconej

Funduszowi w międzynarodowym aktywie rezerwowym, i drugiej, wpłaconej w
walucie  własnego  kraju  członkowskiego.  Obecnie  wszystkie  założycielskie
kraje członkowskie wpłacają ¼ udziału w SDR-ach lub wyznaczonych przez
Fundusz  walutach  pełniących  funkcje  walut  rezerwowych.  Natomiast  nowi
uczestnicy  wpłacają  tę  część  udziału  w  wybranych  przez  MFW  walutach  innych
krajów  członkowskich,  za  ich  zgodą.  Część  udziałów,  która  ma  być  wpłacana  w
zasobach  rezerwowych,  powinna  być  ustalana  z  uwzględnieniem  średnich
(posiadanych przez Fundusz) wpłat w zasobach rezerwowych dotyczących krajów
członkowskich Funduszu oraz zasobów kraju ubiegającego się o członkostwo.

Wtórnym źródłem finansowania działalności MFW jest emisja własnego

środka płatniczego pod wymienioną już wyżej nazwą specjalnych praw
ciągnienia (ang. Special Drawings Rights - SDR). Począwszy od 1970 roku
uruchomiono

okresową

kreację

SDR,

tj.

wewnętrznego

pieniądza

międzynarodowego  tworzonego  przez  MFW  (który  pełni  rolę  pieniądza
fiducjarnego  –  nie  wymagającego  żadnego  pokrycia,  lecz  opartego  na
zaufaniu,  a  jednocześnie  -  cieszącego  się  poparciem  krajów  członkowskich  i
pełniącego podstawowe funkcje pieniądza międzynarodowego).

Współcześnie SDR-y na coraz większą skalę pełnią podstawowe funkcje

pieniądza  międzynarodowego,  tj.  miernika  wartości,  środka  płatniczego  oraz
środka tezauryzacji w warunkach światowych. (Nie są one wszakże środkiem
cyrkulacji.)  Dzieje  się  tak,  mimo  iż  zmieniają  się  zasady  ich  kreacji  i
wykorzystania.  Są  one  tym  niemniej  nadal  konsekwentnie  podporządkowane
podstawowym  regułom  funkcjonowania  MFW.  Chociaż  zmienia  się  m.in.  bieżąca
wartość SDR, to przepisy regulujące funkcjonowanie MFW nadal stanowią o tym,
że cała j ewidencja Funduszu prowadzona jest w SDR-ach.

Zasoby finansowe MFW - dokończenie

Największą kwotę w MFW mają, rzecz zrozumiała, Stany Zjednoczone; w 2000 roku było to 38 mld

SDR  (co  wówczas    dawało  im  około  jednej  piątej  wszystkich  głosów).  Jeśli  się  weźmie  pod
uwagę  fakt,  że  główne  decyzje  w  MFW  zapadają  większością  85%  głosów,  to  oznacza  to,  że
USA  dysponują  w  MFW  tzw.  ryglowaną  większością  głosów,  (czyli:    indywidualnym
prawem  weta).    Kraje  wchodzące  w  skład  Unii  Europejskiej,  jako  blok,  dysponują
również w MFW grupowym prawem weta. Ich łączna kwota w MFW wynosi bowiem ok. 25
mld  SDR,( co daje im blisko 27% głosów).

Obok SDR-ów, do własnych zasobów wtórnych zaliczyć można również: dochody osiągane z lokat,

funduszów  powierniczych  oraz  emisji  obligacji.  Własne  zasoby  MFW  uzupełniane  są,  w  razie
potrzeby, zasobami pożyczonymi. MFW zaciągał dotychczas pożyczki ze źródeł oficjalnych (tzn.
skarb  państwa  i  banki  centralne);  ze  Szwajcarii,  oraz  z  Banku  Rozrachunków
Międzynarodowych  (BIS).  Kwoty  udziałowe  członków  stanowią  podstawowe  źródło
finansowe  dla  MFW.  Niektórzy  członkowie  zobowiązali  się  do  pożyczania  od  MFW
dodatkowych  środków,  kiedy  występuje  światowe  zapotrzebowanie  w  międzynarodowym
systemie walutowym.

Poza powyższymi, istnieją dwa dodatkowe źródła uzupełniające:
-

Ogólne Porozumienie Pożyczkowe (ang.: General Arrangements to Borrow; GAB),

Nowe Porozumienie Pożyczkowe (New Arragments to Borrow; NAB).

W Ogólnym Porozumieniu 11 państw uprzemysłowionych (reprezentowanych przez ich banki

centralne)  postanowiono  pożyczyć  Funduszowi  wyszczególnione  waluty  krajowe;  pożyczki  te
oparte  były  na  rynkowych  stopach  procentowych.  Uruchomione  zostały  one  w  1962  r.,  a
odnawiane  -  co  4  lub  5  lat.  Kraje  członkowskie  Funduszu  mogą  uzyskiwać  od  niego
pomoc  finansową  tylko  z  powodu  wystąpienia  u  nich  niekorzystnej  sytuacji
płatniczej,  i  to:  czasowo,    w  celu  rozwiązania  problemów  płatniczych  zgodnie  z
postanowieniami umowy.

Warunkowość pomocy MFW – jako „wierzyciela
ostatniej szansy

”

Podstawowym warunkiem otrzymania kredytu przez państwo będące w trudnej

sytuacji gospodarczej jest uprzednie uzgodnienie programu dostosowawczego
z  MFW  oraz  jego  efektywna  realizacja.  Przyznanie  kredytu  jest  poprzedzone
odpowiednimi  badaniami  gospodarki  kraju  ubiegającego  się  o  pomoc.
Badania  te  przeprowadzają  eksperci  Funduszu.  Negocjacje  są  niezbędnymi
warunkami,  których  spełnienie  jest  konieczne  dla  udzielenia  pomocy
kredytowej.  Każda  decyzja  o  przyznaniu  kredytu  obejmuje  więc  jednocześnie:
szczegółowo  określone  warunki,  terminy  przyznania  kolejnych  rat  kredytu
oraz kryteria oceny realizacji programu dostosowawczego.

Państwa ubiegające się o pomoc Funduszu są zobligowane do przedstawienia

jego organom szczegółowych informacji obrazujących stan gospodarki. Eksperci
MFW następnie analizują bardzo dokładnie ten stan gospodarki. Na podstawie
przeprowadzonych

badań

są

formułowane

przez

Fundusz

programy

dostosowawcze zmierzające do uzdrowienia gospodarki oraz usunięcia trudności
płatniczych kraju. Wypłata kolejnych rat kredytu uzależniona jest od
pozytywnej oceny realizacji uzgodnionego programu dostosowawczego.

Pozytywna ocena Funduszu ma istotne, wręcz fundamentalne znaczenie dla gospodarki

zainteresowanego  kraju.  Chodzi  tu  bowiem  nie  tylko  o  cel  bezpośredni,  jakim  jest
uzyskanie pomocy. Ważniejsze jest  zwiększenie wiarygodności kredytobiorcy w
stosunkach  międzynarodowych  jako  partnera  handlowego  oraz  wzrost
zaufania do jego waluty. Wpływa to z kolei korzystnie na zwiększenie możliwości
zaciągania dalszych kredytów na międzynarodowym rynku kapitałowym,  tym razem
już ponad MFW. Jest on więc swego rodzaju „klucznikiem” do tego rynku.

Warunkowość pomocy MFW - kontynuacja

Aktualnie, obok kredytu podstawowego, obowiązują następujące ułatwienia kredytowe,

(ang.: credit facilities) dostępne dla krajów członkowskich:
1. Promesy kredytowe,
2. Ułatwienia rozszerzone,
3. Polityka rozszerzonego dostępu,
4. Kompensacyjne i awaryjne ułatwienia finansowe,
5. Ułatwienia finansowe zapasów buforowych,
6. Ułatwienia dostosowań strukturalnych,
7. Wzmocnienie dostosowań strukturalnych,
8. Systemowe ułatwienia transformacyjne.

Wyżej wskazane ułatwienia są udzielane, poniekąd, na odmienne cele priorytetowe; są też

one nieco inaczej uwarunkowane. Typowy program warunkujący przyznanie kredytu
obejmuje w rezultacie następujące instrumenty polityki ekonomicznej:

redukcje deficytu budżetowego dla ograniczenia inflacji,

redukcje subsydiów dla nierentownych przedsiębiorstw sektora publicznego gospodarki,

radykalne kontrole wzrostu płac i świadczeń społecznych, liberalizację handlu
zagranicznego, a zwłaszcza redukcję ceł dla zwiększenia konkurencji na rynku krajowym
oraz wymuszenia pożądanych przekształceń restrukturyzacyjnych przedsiębiorstwa,

zapewnienie korzystnych warunków dla napływu inwestycji zagranicznych.

Szerszym rozwinięciem omawianej warunkowości jest tzw. Konsensus Waszyngtoński.

Streszcza go 10 punktów, o których była szeroko mowa w kursie GG, na poprzednim
semestrze.

•

Struktura organizacyjna i członkostwo w MFW

Wymienione środki zastosowane łącznie stwarzają warunki średniookresowej, a tym

bardziej długookresowej poprawy sytuacji gospodarczej kraju ubiegającego się o
pomoc.

Jednakże

wskazane

instrumenty,

zwłaszcza

krótkookresowe

powodują

konieczność  ponoszenia  przez  społeczeństwo  znacznych  wyrzeczeń.  Wyzwalają
bowiem i ujawniają rezerwy zbędnego zatrudnienia i tworzą wrażenie, że przyczyniają się do
wzrostu  bezrobocia.  Ich  rygorystyczne  stosowanie  powoduje  w  rezultacie  najczęściej  ostry
sprzeciw  społeczny,  szczególnie  -  grup  pracowników  przedsiębiorstw  pracujących
nieefektywnie,  którym  cofnięto  dotacje  (np.  w  sektorze  publicznym).  Stanowi  to  element
szerokich

socjologiczno-ekonomicznych

procesów

transformacji

gospodarki

kraju

przechodzącego do funkcjonowania w powiązaniu z rynkiem światowym.

Siedzibą MFW stał się – i pozostaje nadal - Waszyngton. Najwyższą decyzyjną władzą

Międzynarodowego  Funduszu  Walutowego  jest  Rada  Gubernatorów.  Rada  Gubernatorów
składa  się  z  krajowych  gubernatorów  i  ich  zastępców  mianowanych  przez  kraje
członkowskie.  Reprezentowane  są  w  niej  wszystkie  państwa  członkowskie  tworzące  tę
organizację.  Gubernatorem  jest  minister  finansów  danego  kraju  członkowskiego,  a  jego
zastępcą - prezes Banku Centralnego. Do kompetencji Rady należą decyzje związane z:

członkostwem,

udziałami i parytetami walut,

współpracą z innymi organizacjami międzynarodowymi, podziałem czystego dochodu,
zatwierdzaniem zmiany statutu,

zajmowaniem się sprawami budżetowymi (w tym: zatwierdzaniem wysokości kredytów i ich
oprocentowania).

Rada pełni także funkcje nadzorcze w stosunku do Dyrekcji Wykonawczej, której może

przekazać wszystkie inne uprawnienia, poza wyżej wymienionymi. Organ ten spotyka się
rutynowo raz do roku, dokonując przeglądu sytuacji finansowej na rynku międzynarodowym.
Sesje nadzwyczajne mogą być zwoływane na życzenie 15 członków dysponujących 25%
głosów. Kworum stanowi 2/3 ilości głosów. Co trzecia sesja odbywać się ma w innym kraju
członkowskim, natomiast pozostałe przeprowadzane są w Waszyngtonie.

Struktura… - działalność operacyjna i członkostwo - kontynuacja

Działalnością operacyjną MFW zajmuje się również szereg departamentów i jednostek. Do

głównych  organów  należą:  Sekretariat,  Departamenty  Regionalne,  Departament
Prawny.  W  Departamentach  Regionalnych  analizuje  się  sytuację  gospodarczą
poszczególnych regionów. Departamenty Funkcjonalne i Usług Specjalnych opracowują
procedury  pomocy  konkretnym  krajom  członkowskim  i  świadczą  im  pomoc.  Zajmują
się również kształceniem nowych kadr w ramach kursów prowadzonych przez Instytut
MFW.  D.  Informacja  i  Łączność  odpowiadają  za  kontakt  i  współpracę  MFW  z  innymi
organizacjami  lub  regionami.  Departament  Usług  Pomocniczych,  w  tym  usługi
administracyjne, lingwistyczne, oraz Sekretariat -  służą MFW jako całość.

Pierwotnymi członkami Międzynarodowego Funduszu Walutowego są państwa, które

podpisały  jego  statut  na  konferencji  walutowo-finansowej  w  Bretton  Woods
przed  1  grudnia  1945  r.  Członkiem  wtórnym  MFW  może  natomiast  zostać  każde
autonomiczne  państwo,  które  wyrazi  gotowość  i  chęć  uczestnictwa  w  MFW  (złoży
akces, przyjmie pracowników Funduszu i dokona negocjacji członkowskich); które jest
w  stanie  sprostać  i  zaakceptować  wymagania  statutowe  Funduszu  oraz  -  zostanie
przyjęte  na  członka  MFW  (w  tym  -  otrzyma  co  najmniej  85%  ogólnej  liczby  głosów  w
organie plenarnym – Radzie Gubernatorów).

Liczba krajów członkowskich MFW szybko wzrastała. Członkami założycielami było 41

państw (w tym, również Polska). W 1947 r. skład członkowski stanowiły 43 kraje, w
1960 r. - 69, a już 1969 roku MFW zrzeszał 115 państw; następnie w 1974 r. liczba ta
wzrosła do 126, w 1985 r. -148, w 1990 r. - 152, a w 1995 r. - 178, w 1999 r. członkami
MFW

było

już

182

państwa

świata.

Członkostwo w MFW – c.d.

Polska była, jak wspomniano poprzednio, jednym z krajów założycielskich

Funduszu. Jednak pod naciskiem ZSRR wystąpiła z MFW 14 marca 1950 roku;
nieco później wystąpiły również inne kraje (Czechosłowacja w 1954 roku oraz
Kuba w roku 1964).

W 1981 r. Polska zwróciła się z prośbą o ponowne przyjęcie do MFW, jednak za

względów politycznych jej rozpatrzenie zostało odłożone. Ponownie Polska stała
się członkiem MFW dopiero 12 czerwca 1986 roku.

Członkostwo w Funduszu daje możliwość korzystania z niżej oprocentowanych

kredytów  niż  w  innych  źródłach  komercyjnych,  przy  jednoczesnym
skoncentrowaniu miejsca  pobierania kredytu.  W przypadku emisji SDR  członek
uzyskuje  możliwość  otrzymania  nieoprocentowanej  i  bezzwrotnej    pożyczki.
Dodatkową  zaletą  przynależności  do  MFW  jest  podniesienie  wiarygodności
kredytowej danego kraju na arenie międzynarodowej.

Każdy kraj członkowski zobowiązany jest do zgłoszenia przynależności do

wybranego fragmentu systemu walutowego i przestrzegania jego zasad,
informowania o bieżącej sytuacji gospodarczej w dziedzinie handlu panicznego,
bilansu płatniczego, rezerw dewizowych itp. Zobowiązany jest on również do
przedstawiania programów stabilizacyjnych i równoważenia bilansu płatniczego,
oraz przestrzegania wskazówek MFW.

Członkostwo - kontynuacja

Każdy członek MFW ma prawo do wystąpienia z organizacji w drodze

pisemnego zawiadomienia. Wystąpienie uzyskuje moc prawną w
momencie otrzymania zawiadomienia przez MFW. MFW może
również zawiesić kraj członkowski w jego prawach.

Zgodnie z postanowieniami statutowymi, kraj członkowski może

zostać wykluczony z organizacji, gdy nie dopełnia swych
obowiązków wynikających ze statutu. Jednak, przed podjęciem
jakichkolwiek

działań

kwestii

wykluczenia,

państwo

członkowskie powinno być poinformowane i mieć czas na
odniesienie się do danej sytuacji zarówno ustnie, jak i pisemnie.

Status MFW przewiduje, iż w większości decyzje podejmowane są
przez głosowanie ważone - odróżnia to MFW od innych organizacji
międzynarodowych.  Głosowanie  powyższe  polega  na  tym,  że
każde państwo członkowskie dysponuje nie jednym głosem, lecz
różną  ich  liczbą.  Zasada  przydziału  głosów  jest  następująca:
każdy  kraj  członkowski  posiada  250  głosów,  a  każdy  kolejny  głos
jest przyznawany za wpłatę do kapitału MFW kwoty 100 tys. SDR.
Największą  liczbą  głosów  w  MFW  dysponują  przede  wszystkim
USA, a następnie -  Japonia, Niemcy, Francja i Wielka Brytania.

Współpraca Polski z MFW

Polska, która uczestniczyła w konferencji w Bretton Woods, należała do grupy państw

założycielskich  MFW.  Na  czele  delegacji  polskiej  stał  ówczesny  minister  skarbu
Ludwik Grosfeld. Dokument przystąpienia Polski do tej organizacji został złożony w
dniu 26 marca 1946 r. Kwota udziałowa Polski w 1946 r. wynosiła 125 mln USD, co
stanowiło  1,52%  ogólnej  kwoty  kapitału  własnego  Funduszu.  Suma,  którą  Polska
wpłacała  na  początku  działalności  funduszu,  plasowała  ją  na  dziesiątym  miejscu
pod względem udziału poszczególnych państw w kapitale zakładowym Funduszu.

Niestety, współpraca między MFW a Polską nie układała się dobrze. Wynikało to

głównie  z  napiętej  sytuacji  politycznej  w  stosunkach  międzynarodowych  na
przełomie  lat  1940.  i  1950tych.  Jedną  z  najważniejszych  kwestii  spornych  w
stosunkach  Polski  z  Funduszem  należało  ustalenie  parytetu  polskiej
jednostki  pieniężnej,  gdyż  stanowiło    to  podstawowy  warunek  uzyskania
dostępu  do  kredytów  MFW.  Ponadto  Polska  w  wyniku  złej  kondycji
gospodarczej  po  II  wojnie  światowej  nie  była  w  stanie  wpłacić  25%  swojej  kwoty
udziałowej  w  złocie.  W  następstwie  tych  oraz  wszystkich  pozostałych,
niekorzystnych okoliczności Polska wystąpiła z Funduszu w marcu 1950 roku.

W latach 70-tych nastąpiła zmiana negatywnego stanowiska Polski wobec Funduszu.

Wiązało  się  to  niewątpliwie  z  poprawą  stosunków  politycznych  i  handlowych  na
linii  Wschód  -  Zachód  zachodzących  w  tym  czasie.  Jednakowoż,  na  początku  lat
1980tych  Polska  znalazła  się  w  obliczu  gwałtownego  kryzysu  finansowego.
Zadłużenie  Polski  u  wierzycieli  zachodnich  w  1971  roku  wynosiło  1,14  mld  USD,
natomiast do 1979 r. drastycznie wzrosło - o ponad 20 mld USD.

Polska w MFW - zadłużenie

Wskazana wysokość zadłużenia zagranicznego i problem jego obsługi

spowodował,  że  Polska  zaczęła  odczuwać  coraz  dotkliwiej  potrzebę  pomocy
na  dużą  skalę.  Dnia  10  listopada  1981  r.  Polska  przedłożyła  odpowiednim  władzom
MFW  oficjalny  wniosek  o  ponowną  akcesję.  Ostatecznie,  dopiero  12  czerwca  1996  r.
Polska  po  raz  drugi  została  członkiem  MFW.  Kwota  udziałowa  wynosiła  wówczas  680
mln SDR, jednak po ostatniej podwyżce (przed samą akcesją) kwot suma ta wzrosła do
988,5  mln  SDR.  Obecnie  kwota  udziałowa  Polski  jest  najważniejszą  spośród  państw
byłego  bloku  wschodniego,  które  przystąpiły  do  Funduszu.  Interesy  Polski  w  MFW
reprezentowane są przez Ministra Finansów. Narodowy Bank Polski jest właścicielem tej
części wkładu naszego kraju w MFW, który wnoszony jest w walucie krajowej.

Po ponownym przyjęciu do MFW Polska nie została jednakowoż w sposób

automatyczny objęta kredytami Funduszu. Dopiero zmiany, jakie dokonały się w
Polsce r. na płaszczyźnie politycznej i gospodarczej w trakcie 1989 r. i później sprawiły,
że  zasadniczo  zmienił  się  klimat  wzajemnych  stosunków.  Od  tamtej  pory  Fundusz
zaczął  odgrywać  centralną  rolę  we  wspieraniu  wysiłków  polskich  w  procesie
zmian  gospodarczych  i  ekonomicznych.  W  ciągu  lat  1990-tych  Polska
podpisała  cztery  porozumienia  z  MFW  o  przyznaniu  kredytów,    m.in.  na
reorganizację  systemu  gospodarczego  i  zmniejszenie  deficytu  płatniczego.  Oprócz
wsparcia  finansowego,  Polska  mogła  skorzystać  także  z  pomocy  technicznej  oraz
doradztwa  w  zakresie  polityki  makroekonomicznej.  Poniżej  przedstawiono  szczegóły
kolejnych  porozumień  zawartych  w  ówczesnym  okresie.  Na  tym  najbliższym  nam
przykładzie:  własnego  kraju  jaskrawo  widać,  iż  pomoc  MFW  ma  silnie
uwarunkowany charakter. Gdy wcześniej uzgodnione warunki nie są spełnione – po
prostu  nie  dochodzi  do  wypłaty  odnośnych  rat.  Na  następnych  slajdach
przedstawione są etapy odnośnych porozumień po upadku komunizmu.

Polska w MFW – oddłużanie: etapy

). Pierwsze porozumienie Polski z MFW zostało zatwierdzone 5 lutego 1990 r.

Dotyczyło ono wsparcia rządowego programu stabilizacyjnego. Poprzedzone było
wystosowaniem w grudniu 1989 r. do władz MFW listu intencyjnego (ang.: letter of
intent), który zawierał szczegóły programu gospodarczej stabilizacji w Polsce.
Uzgodniony program stał się podstawą do przyznania Polsce kredytu typu „promesy
kredytowej” w wysokości 545 mln SDR, tj. około 710 mln USD, na okres od lutego 1990
r. do marca 1991 r. Polska nie uzyskała jednak całej pożyczonej kwoty, gdyż nie była w
stanie sprostać warunkom umowy zawartej z Funduszem. Już na początku 1990 r.
nastąpił bowiem wyraźny wzrost cen, a następnie doszło do obniżenia się dochodów
ludności aż o 25%. PKB w całym 1990 r. był niższy o 12% w porównaniu z 1989 roku.
Zatem stan polskiego zadłużenia zagranicznego w walutach wymienialnych wzrósł pod
koniec 1990 roku o prawie 6 mln USD w porównaniu z końcem 1989 r. W wyniku
niekorzystnej oceny sytuacji gospodarczej Fundusz zawiesił wypłacanie kolejnych
transz kredytu. W rezultacie Polska wykorzystała zaledwie 345 mln z SDR z ogólnej,
wyżej wymienionej kwoty pożyczki.

2). Drugie porozumienie z MFW typu tzw. „ułatwienia rozszerzone”, zostało zawarte w

kwietniu 1991 r. na okres trzech lat. Wynosiło ono tym razem 1,8 mld  SDR, (tj. około
2,5 mld USD). Aby uruchomić to porozumienie Polska musiała wystosować kolejny  list
intencyjny  oraz  memorandum  rządu  polskiego    omawiające  program  przekształceń
strukturalnych naszej  gospodarki w latach 1991-1993. Kłopoty gospodarcze związane
m.  in.  ze  zbyt  szybkim  narastaniem  deficytu  budżetowego  w  połowie  1991  roku,
spowodowały jednak, że MFW i tym razem wypłacił Polsce tylko 13% z ogólnej
sumy środków przewidzianych w ramach drugiego porozumienia.

Oddłużanie - kontynuacja

3) Trzecie porozumienie między Polską a MFW, typu: „promesy kredytowej”

zostało  zawarte  w  marcu  1993  r.  na  okres  12  miesięcy.  Przyznawało  ono  Polsce
kredyt  w  wysokości  476  mln  SDR,  (tj.  około  655  mln  USD).  Część  powyższej  sumy
została  przeznaczona  na  pokrycie  redukcji  zadłużenia  Polski  wobec  banków
komercyjnych.  Tym razem Polsce udało się wykorzystać pozostałe środki finansowe
do marca 1994 r., po stwierdzeniu wykonania przez Polskę kryteriów wykonawczych
na przebudowę systemu podatkowego i przyspieszenie procesu prywatyzacji.

4) Czwarte porozumienie z MFW, również typu „promesy kredytowej”, zostało

zatwierdzone w sierpniu 1994 r. Wysokość kredytu ustalono na sumę 545 mln  SDR,
t(j.  około  791  mln  USD).  Podobnie  jak  w  przypadku  trzeciego  porozumienia,
otrzymane  środki  Polska  przeznaczyła  na  finansowanie  redukcji  zadłużenia  wobec
banków  komercyjnych.  W  ramach  powyższych  porozumień  Polska  uzyskała  kredyty
na łączną kwotę 1 237,4 mln SDR (1,8 mld USD). Całe zadłużenie wobec Funduszu
zostało spłacone przedterminowo w 1995 r.

Ogólnie rzecz biorąc, członkostwo Polski w MFW daje jej szereg korzyści: wymiernych i

niewymiernych.  Do  korzyści  wymiernych  należy  korzystanie,  jak  wskazano,    z
kredytów  MFW  i  przydział  SDR  po  wznowieniu  ich  dalszej  kreacji.  Do  korzyści
niewymiernych  z  kolei  zaliczyć    należy  włączenie  Polski  do  międzynarodowego
systemu  walutowego  i  międzynarodowej  współpracy  walutowej.  Były  to  w
szczególności następujące elementy:

- uzyskanie dostępu do kredytów innych międzynarodowych organizacji finansowych;
- utworzenie Funduszu Stabilizacyjnego na zapewnienie wewnętrznej

wymienialności polskiego złotego;

Oddłużanie Polski wobec MFW - dokończenie

- uzgodnienie i przeprowadzenie redukcji i reorganizacji polskiego zadłużenia w

ramach porozumienia zawartego z tzw. Klubem Paryskim (obejmującego długi z
państwami);

- zawarcie umowy o redukcji polskiego zadłużenia wobec prywatnych banków komercyjnych

zgrupowanych w tzw. Klubie Londyńskim,

- przekształcenie Funduszu Stabilizacyjnego - w Fundusz Prywatyzacji Banków Polskich.

Ponadto, obowiązkiem Polski było dostarczanie do MFW wielu informacji ekonomicznych; odbywanie

corocznych konsultacji z tą instytucją; prowadzenie polityki walutowej, gospodarczej i finansowej, która
ma  sprzyjać  przywracaniu  równowagi  gospodarczej  i  płatniczej.  Per  saldo,  Polska  plasuje  się  w  MFW
raczej  na  liście  beneficjentw  Funduszu,  niż  na  liście  państw,  które  wnoszą  istotny  wkład netto  w jego
funkcjonowanie.  Dla  Polski  współpraca    z  MFW  miała  istotne  znaczenie  nie  tylko  dla  zmniejszenia
wysokości  jej  zadłużenia  ,  ale  –  zwłaszcza  dla  poprawy  międzynarodowej  wiarygodności
finansowej.

Dzięki negocjacjom zmniejszającym wielkość tego długu Polska uzyskała bowiem ponownie dostęp do

międzynarodowego  rynku  kapitałowego  i  zagranicznych  kredytów,  np.  Banku  Światowego  czy
Europejskiego  Banku  Inwestycyjnego.  Władze  polskie  musiały  jednak  uwzględniać  fakt,  iż  spłata
polskiego  zadłużenia  w  ciągu  następnych  lat  będzie  stanowić  ogromne  obciążenie  dla  budżetu
państwa. W latach 1990-1999 Polska została objęta okresem przejściowym, w którym spłaty zadłużenia
ograniczono do minimum tak, aby nie spowalniać tempa transformacji gospodarczej w naszym kraju.

Od 2000 r. koszty obsługi długu zagranicznego stopniowo wzrastały. Były to poważne kwoty. Spłaty rat i

odsetek tylko z tytułu zadłużenia budżetu państwa w latach 2000-2009 wyniosły około 35 mld USD,
(wobec 16 mld USD w latach 1990-1999). Najwyższe płatności przypadały na lata 2007 i 2008, kiedy
średnio w roku Polska musiała przeznaczyć na ten cel po 5 mld USD. Ostateczny termin spłat łącznego
zadłużenia przypadł dopiero w końcu ubiegłego, 2012 r.

•

(

ad iii): World Bank - Międzynarodowy Bank Odbudowy

i Rozwoju
(MBOiR; Bank Światowy) - powstanie i cele

Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (Bank Światowy) jest kolejną z najważniejszych

międzynarodowych organizacji finansowych. Został powołany jednocześnie z MFW na
Monetarnej i Finansowej Konferencji w Bretton Woods, która odbyła się w dniach 1-22 lipca 1944
roku. Bank Światowy rozpoczął swoją działalność 25 czerwca 1946 roku.

Członkami Banku Światowego mogą być tylko kraje zrzeszone w Międzynarodowym

Funduszu  Walutowym.  Pierwotnymi  członkami  były  44  kraje,  w  tym  również  Polska  i  Kuba,
(które jednak wystąpiły z Banku Światowego z powodów gospodarczo-politycznych odpowiednio
w  czerwcu  1950  i  w  listopadzie  1960).  Początkowo  członkiem  organizacji  była  także
Czechosłowacja,  która  z  powodu  niewykonania  swych  zobowiązań  wobec  Banku  Światowego
została w toku odpowiednich procedur wyłączona z członkostwa.

Celem Banku Światowego miało być skierowanie gospodarki światowej na właściwe,

rynkowe  tory  po  II  wojnie  światowej.  Stojące  przed  krajami    potrzeby  były  ogromne,
dotycząc:    odbudowy  dróg  i  innych  połączeń  komunikacyjnych,  systemów  energetycznych  i
innych  podstawowych  urządzeń  infrastruktury    gospodarki,  zniszczonych  wojną  krajów  Europy.
To  zadanie  zostało  powierzone  właśnie  Międzynarodowemu  Bankowi  dla  Odbudowy  i  Rozwoju.
Pierwszą  formą  pomocy    dla  krajów  Europy  Zachodniej  stał  się    dobrze  znany  w  Europie
amerykański Plan Marshalla. Następnie Bank Światowy przesunął kierunek swojej działalności
pomocowej na rozwijające się  kraje Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej.

Założyciele Banku mieli na myśli uczynienie go instytucją globalną, której członkostwo

obejmowałoby w końcu wszystkie kraje świata. Wkrótce jednak po spotkaniach w Bretton Woods
stało  się  oczywiste,  że  duch  międzynarodowej  współpracy  został  wyparty  przez  rozłam
ideologiczny,  dotyczący  struktury  systemów  polityczno-ekonomicznych.  Aczkolwiek  Związek
Radziecki  wysłał  swoich  delegatów  do  Bretton  Woods,  to  jednak  nie  stał  się  on  członkiem
założycielem  Banku.  Kraje  znajdujące  się  w  strefie  jego  wpływów,  które  były  pierwotnymi
członkami Banku, wkrótce zmuszone zostały z niego wycofać się.

MBOiR - członkostwo

Spośród 45 członków założycieli, w 1947 r. były to: 32 to kraje europejskie i latynoskie.

W  następnej  dekadzie  dołączyły  również  kraje  azjatyckie,  a  w  1967  roku,  po
uzyskaniu niepodległości - kraje afrykańskie; wówczas członkostwo Banku wyniosło
106 krajów. Obecnie (w roku 2011) liczba członków Banku Światowego wynosi 2008
krajów  (włączając  w  to  również  od  1986  roku  Polskę).  Członkostwo  w  Banku
Światowym  można  podzielić  na  członkostwo  pierwotne    oraz  wtórne.  Pierwotni
członkowie  to  państwa,  które  podpisały  Kartę  Banku  na  konferencji
założycielskiej. W momencie powstania Bank liczył 45 członków. Do państw, które
miały  największy  udział  w  kapitale  założycielskim  należały:  USA,  Wielka  Brytania,
Chiny,  Francja,  Indie,  Kanada,  Holandia,  Belgia,  Austria.  Członkostwo  nabyte
(wtórne) przypada państwom, które podpisały statut Banku w okresie późniejszym i
spełniły  warunki  określone  przez  tę  organizację.  Jak  wspomniano  wyżej,  warunek
niezbędny do nabycia w nim członkostwa w Banku Światowym to przynależność do
MFW. Państwo, które chce nabyć członkostwo w Banku powinno podpisać umowę i
ratyfikować  statut.  O  przyjęciu  decyduje  Rada  Gubernatorów.  Po  uzyskaniu
członkostwa, kraj nowoprzyjęty musi wpłacić wyznaczony udział członkowski.

Zawieszenie państwa w prawach członkowskich jest rodzajem sankcji, którą stosuje się

w  przypadku  niewypełnienia  przez  nie  zobowiązań  wobec  Banku.  Sankcja  ta  jest
uruchamiana  z  reguły  automatycznie  wobec  państwa,  które  zalega  ze  składką
członkowską  za  okres  dwóch  lat;  jest  ona  związana  z  pozbawieniem  go  prawa  do
głosowania.  Decyzję  o  zawieszeniu  podejmuje  Rada  Gubernatorów.  Członkostwo
może zostać przywrócone po wpłaceniu zaległych składek, jednak nie później niż po
upływie jednego roku od zawieszenia.

MBOIR – warunki uczestnictwa

Spośród 45 członków założycieli, w 1947 r. były to 32 to kraje europejskie i latynoskie. W

następnej  dekadzie  dołączyły  również  kraje  azjatyckie,  a  w  1967  roku,  po  uzyskaniu
niepodległości kraje afrykańskie - wówczas członkostwo Banku wyniosło 106 krajów. W
roku  2011  liczba  członków  Banku  Światowego  wyniosła  2008  krajów  (włączając  w  to
również  od  1986  roku  Polskę).  Członkostwo  w  Banku  Światowym  można  podzielić  na
członkostwo pierwotne  oraz wtórne. Pierwotni członkowie to państwa, które podpisały
Kartę  Banku  na  konferencji  założycielskiej.  W  momencie  powstania  Bank  liczył  45
członków. Do państw, które miały największy udział w kapitale założycielskim należały:
USA,  Wielka  Brytania,  Chiny,  Francja,  Indie,  Kanada,  Holandia,  Belgia,  Austria.
Członkostwo  nabyte  (wtórne)  przypada  państwom,  które  podpisały  statut  Banku  w
okresie późniejszym i spełniły warunki określone przez tę organizację.

Jak wspomniano wyżej, warunek niezbędny do nabycia członkostwa w Banku Światowym

stanowi  przynależność  do  MFW.  Państwo,  które  chce  nabyć  członkostwo  powinno
podpisać  umowę  i  ratyfikować  statut.  O  przyjęciu  decyduje  Rada  Gubernatorów.  Po
uzyskaniu członkostwa, kraj nowoprzyjęty musi wpłacić wyznaczony udział członkowski.
Zawieszenie państwa w prawach członkowskich jest rodzajem sankcji, którą stosuje się
w  przypadku  niewypełnienia  przez  nie  zobowiązań  wobec  Banku.  Sankcja  ta  jest
uruchamiana  z  reguły  automatycznie  wobec  państwa,  które  zalega  ze  składką
członkowską  za  okres  dwóch  lat  i  jest  związana  z  pozbawieniem  go  prawa  do
głosowania.  Decyzję  o  zawieszeniu  podejmuje  Rada  Gubernatorów.  Członkostwo  może
zostać przywrócone po wpłaceniu zaległych składek, jednak nie później niż po upływie
jednego roku od zawieszenia.

Uczestnictwo - kontynuacja

Po upływie tego terminu państwo takie automatycznie przestaje być

członkiem Banku. Utratę członkostwa w Banku powoduje również utrata
członkostwa  w  MFW.  W  pewnych  sytuacjach  Rada  Gubernatorów
poprzez  głosowanie,  może  podjąć  decyzję  o  utrzymania  w  prawach
członkowskich  MFW  państwa,  które  utraciło  status  członka  Banku
Światowego.

Każdy członek Banku ma prawo do wystąpienia z jego szeregów na własne

żądanie. Dokonuje się to poprzez wysłanie pisemnej informacji o
wystąpieniu z organizacji, wcześniej jednak musi uregulować wszystkie
zobowiązania finansowe wobec Banku, (jeśli takowe posiada).

Aktualnie priorytetowym celem powstania Banku jest wspieranie

rozwoju  gospodarczego  i  ograniczenie  ubóstwa  w  krajach
rozwijających  się.  Bank  udziela  kredytów  w  celu  zmniejszenia
ubóstwa  oraz  finansowania  inwestycji  przyczyniających  się  do  wzrostu
gospodarczego  tych  krajów.  Inwestycje  obejmują  pomoc  doraźną
realizowaną  przez  budowę  dróg,  elektrowni,  szkół  czy  systemów
irygacyjnych,  jak  również  dostarczanie  pomocy  merytorycznej  i
doradztwa  fachowego  oraz  organizowanie  różnego  rodzaju  służb
szkolenia  rolniczego,  szkoleń  nauczycieli,  programów  żywienia  oraz
poprawy sytuacji dzieci i kobiet w krajach Trzeciego Świata .

Obszary działalności Banku Światowego

Najważniejsze dziedziny działalności Banku Światowego są następujące:
-  odbudowa zniszczonych przez wojnę gospodarek krajów członkowskich;
-  popieranie prywatnych inwestycji zagranicznych na terytorium krajów członkowskich;
-  doprowadzenie do równowagi w wymianie międzynarodowej;
-  rozwój przedsiębiorstw lokalnych poprzez dostarczanie im zagranicznych źródeł finansowania.

Do celów statutowych Banku, które zostały określone w Karcie Banku, należą następujące

zadania.

1. Pomoc w odbudowie i rozwoju państw członkowskich przez ułatwienie inwestycji, łącznie z

odbudową przedsiębiorstw zniszczonych podczas wojny i przystosowaniem produkcyjnych
możliwości do celów pokojowych oraz pobudzanie postępu gospodarczego w krajach mniej
rozwiniętych.

2. Popieranie prywatnych inwestycji zagranicznych za pomocą gwarancji albo udziałów w

pożyczkach  i  innych  lokatach,  dokonywanych  przez  prywatnych  inwestorów.  Natomiast,  jeśli
nie  dysponuje  się  kapitałem  prywatnym  na  odpowiednich  warunkach,  Bank  ma  prawo
uzupełniać  prywatne  środki  na  inwestycje  przez  dofinansowanie  przedsięwzięcia  na
dogodnych  warunkach  z  własnego  kapitału  i  zgromadzonych  funduszów  oraz  z  innych
własnych środków.

3. Popieranie długofalowego zrównoważonego wzrostu międzynarodowej wymiany i utrzymanie

równowagi bilansów płatniczych przez zachęcanie do międzynarodowych inwestycji,
mających na celu rozwijanie zasobów produkcyjnych członków, co ma spowodować
podniesienie stopy życiowej i polepszenie warunków pracy w krajach członkowskich.

4. Koordynowanie własnych pożyczek ze środków uzyskanych od innych organizacji

międzynarodowych oraz dbanie o rozwój i finansowanie przedsiębiorstw lokalnych ze źródeł
zagranicznych

Cele Banku - ewolucja

Po ponad 50 latach działalności Banku doświadczenie potwierdziło słuszność

podstawowych jego celów. Jednak problemy, z którymi borykają się kraje wraz z
rozwojem gospodarczym i rozwojem nowych technologii zmieniły się. Dlatego też do
sfer zainteresowania Banku dołączyły nowe wyzwania, które są związane z:

1.  inwestowaniem w ludzi, ze szczególnym naciskiem na ochronę zdrowia i edukację;
2.  działaniami  na rzecz ochrony środowiska naturalnego;
3.   stymulowaniem rozwoju sektora prywatnego;
4.   wzmacnianiem zdolności działania rządów różnych państw;
5. promowaniem pro-rynkowych reform gospodarczych.

Ostatnie konferencje ONZ inicjowane przez MBOiR (dotyczące w szczególności

Milenijnych  Celów  Rozwoju  do  2015  r.),  przyjęły  szereg  nowych    zadań  i
celów  na  XXI  wiek.  Bank  Światowy  pomaga  je  osiągnąć  i  będzie  nadzorował  ich
realizację w krajach, które współfinansuje. Celami tymi są w szczególności:

-  zredukowanie do połowy liczby osób żyjących w skrajnym ubóstwie, do roku 2015;
-  tworzenie uniwersalnego systemu edukacji podstawowej do 2015;
-  osiągnięcie równości płci wśród uczniów w szkołach podstawowych i średnich do roku

2005;

- zmniejszenie śmiertelności noworodków i dzieci do 5 roku życia, oraz śmiertelności

urodzeń - o ¾ do roku 2015;

- wprowadzenie powszechnego dostępu do usług medycznych do roku 2015;
- obniżenie obecnego globalnego i krajowego zużycia zasobów naturalnych do roku

2015.

Cele - rekapitulacja

Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju pomyślany został jako instytucja

koordynująca i kontrolująca działalność inwestycyjną w skali światowej, a tym
samym  -  gwarantująca  możliwie  najlepsze  efekty  gospodarcze,  przyczyniające  się
(przez  oddziaływanie  na  inwestycje)  do  zrównoważonego  i  w  miarę  bezkonfliktowego
wzrostu  wymiany  międzynarodowej.  Bank  pośredniczy  między  instytucjami
finansowymi  pożyczającymi  swe  kapitały  a  członkami  korzystającymi  z  tych  pożyczek.
Zgodnie  ze  statutem  MBOiR  oddziałuje  na  kierunki  i  charakter  cyrkulacji  kapitału
prywatnego.

Własne zasoby angażuje natomiast tylko w te inwestycje, które nie zdołają przyciągnąć

prywatnego kapitału (z powodu np. długiego cyklu inwestycyjnego czy niskiej
rentowności). Szczególnie ważne dla rozwoju gospodarczego inwestycje w dziedzinach
takich, jak: transport, łączność, rolnictwo, oświata, leśnictwo i in. – mogą tu liczyć na
priorytetową pomoc Banku, gdyż ich pomyślny rozwój stwarza jednocześnie warunki do
napływu kapitału prywatnego.

Należy także zaznaczyć, że pomimo iż Bank Światowy nie jest instytucją tworzącą

standardy  odnośnie  do  pożądanych  zmian  systemowych,  to  jednak  jego
doświadczenia okazały się pomocne przy wspieraniu realizacji procesu reform
w krajach rozwijających się. Bank Światowy pomagał MFW np. w tworzeniu Kodeksu
Dobrych  Praktyk  w  dziedzinie  Przejrzystości  Skarbowej,  a  obecnie  współpracuje  przy
jego wprowadzaniu w życie. W ślad za tym opracowano szereg zasad instytucjonalnych,
które  mogą  przyczyniać  się  do  prawidłowej  realizacji  reformy  sektora  publicznego  i
stosowania metod dobrego zarządzania.

Grupa Banku Światowego obejmuje, oprócz samego Międzynarodowego Banku Odbudowy

i Rozwoju (ang.: International Bank for Re-construction and Development - IBRD), inne
afiliowane przy nim instytucje finansowe. Instytucje te udzielają kredytów i pożyczek dla
szerzonych w swoich kręgu państw. Do instytucji tych zaliczyć należy :

-      Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju (International Development Association - IDA);
-     Międzynarodową Korporację Finansową (International Finance Corporation - IFC);
-      Wielostronną Agencję Gwarancji Inwestycyjnych (Multilateral Investment Guarantee

Agency - MIGA);

- Międzynarodowe Centrum dla Rozwiązywania Sporów Inwestycyjnych (International

Center for Settlement of Investment Disputes - ICSID).

Bank Światowy jest utworzony w formie spółki akcyjnej, gdzie liczba głosów jest

proprcjonalnie  adekwatna  do  kapitału  włożonego  do  MFW.  Bank  działa  pod
kierownictwem  Zarządu  Gubernatorów.  Każdy  z  krajów  członkowskich  Banku
reprezentowany  jest  przez  jednego  gubernatora,  którym  jest  zwykle  funkcjonariusz
rządowy szczebla ministerialnego.

Zarząd Gubernatorów przekazuje swoje uprawnienia mniejszemu gronu przedstawicieli -

Zarządowi  Dyrektorów  Wykonawczych,  z  siedzibą  w  Waszyngtonie.  Zarząd
Dyrektorów Wykonawczych odpowiedzialny jest za politykę Banku Światowego w zakresie
jego operacji oraz za zatwierdzanie wszystkich pożyczek. Decyzje pożyczkowe oparte są
na  kryteriach  ekonomicznych,  a  nie  politycznych.  Prezes  Banku  Światowego  jest
przewodniczącym  Zarządu  Dyrektorów  Wykonawczych.  Kierownictwo  i  codzienna
działalność  Banku  prowadzone  są  przez  około  7100  członków  personelu  z  ponad  100
krajów.

Struktura Grupy Banku Światowego

Organizacja MBOiR

Szczegółowa struktura organizacyjna Banku Światowego obejmuje pięć składowych

oddziałów organizacyjnych wymienionych poniżej.

Rada Gubernatorów  - składająca się z przedstawicieli wszystkich członków, którzy noszą
godność gubernatorów. Każde państwo wyznacza po jednym gubernatorze i jednym jego
zastępcy  za  okres  pięciu  lat.  Rada  ustala  ogólną  politykę  Banku  i  może  podejmować
decyzje we wszystkich sprawach dotyczących Banku. Jest uprawniona do przekazywania
Dyrektorom  Wykonawczym  części  swych  kompetencji.  Do  jej  wyłącznych  kompetencji
należy:

-  przyjmowanie nowych członków i ustalanie warunków ich przyjęcia,
-  zawieszanie w prawach członkowskich,
-  zwiększanie lub zmniejszanie kapitału zakładowego,
-  zawieszanie na stałe operacji Banku,
-  dzielenie czystego dochodu i jego aktywów,
-  zawieranie porozumień o współpracy z innymi organizacjami międzynarodowymi.

Każdy członek dysponuje w Radzie 250 głosami plus 1 głos za każdą posiadaną akcję kapitału

zakładowego Banku. Pięć najbardziej uprzemysłowionych państw zachodnich miało w
połowie 1991 rok ponad 43% wszystkich głosów, w tym: USA - 17,59%; Japonia - 8,01%;
Niemcy - 6,19%; Wielka Brytania - 5,93%; Francja - 5,93%. Podjęcie decyzji w większości
spraw wymaga zwykłej większości oddanych głosów. W nielicznych, najważniejszych
podejmowanych

decyzjach,

wymaga

większości

gubernatorów

dysponujących

większością wszystkich głosów, a nawet większością 3/5 gubernatorów dysponujących
większością 4/5 wszystkich głosów. Kworum Rady stanowi większość gubernatorów,
dysponujących co najmniej 2/3 wszystkich głosów. Rada zbiera się raz do roku (jesienią),
równocześnie

sesją

Rady

Gubernatorów

MFW.

Organizacja B. Św. – c.d.

2. Dyrekcja Banku - organ ten składa się z prezesa i 24 dyrektorów wykonawczych.

Pięciu  dyrektorów  mianowanych  jest  przez  państwa,  mające  największy  udział  w
kapitale zakładowym Banku, (tj. USA, Wielka Brytania, Niemcy, Francja i Japonia).
Dyrektorzy  wykonawczy  prowadzą  bieżące  operacje,  powołują  komitety
pożyczkowe  i  inne  komitety,  przyznają  pożyczki  oraz  wykonują  funkcje
delegowane im przez Radę Gubernatorów. Decyzje podejmują zwykłą większością
głosów. Kworum stanowi większość dyrektorów dysponujących co najmniej połową
wszystkich głosów. Dyrektorzy mianowani dysponują taką liczba głosów, jaką mają
państwa,  przez  które  zostali  mianowani.  Natomiast  każdy  dyrektor  z  wyboru  ma
tyle głosów, ile mają państwa, które na niego głosowały. Posiedzeniom dyrektorów
wykonawczych  przewodniczy  Prezes,  który  jednak  nie  ma  prawa  głosowania,
posiada  natomiast  decydujący  głos  w  przypadku  równego  podziału  głosów.
Dyrektorzy wykonawczy zbierają się tak często, jak wymaga tego sytuacja.

3. Grupa Doradcza - składająca się z siedmiu członków wybieranych przez Radę

Gubernatorów spośród specjalistów z dziedziny bankowości, przemysłu rolnictwa i
handlu.  Służy  ona  radami  organom  Banku  w  sprawach  jej  ogólnej  polityki.  Ma
biura  w  nowym  Jorku,  Paryżu,  Londynie,  Genewie;  misje  regionalne  w  Tokio,
Bangkoku, Abidżanie; zaś przedstawicielstwa - w 45 stolicach krajów rozwijających
się.  Bieżące  sprawy  Banku  prowadzi  Prezes,  powołany  i  odwoływany  przez
dyrektorów wykonawczych, którzy także nadzorują jego działalność. Funkcji tej nie
może jednak pełnić gubernator ani dyrektor. Prezes kieruje też pracami personelu
Banku.

Organizacja - dokończenie

4. Departamenty Operacyjne: koncentrują swoją działalność na

sześciu  regionach  geograficznych  (Afryka  Zachodnia,  Afryka
Wschodnia  i  Południowa,  Europa,  Bliski  Wschód  i  Afryka
Północna, Azja Wschodnia i Pacyfik, Azja Południowa, Ameryka
Łacińska  i  Karaiby).  W  ten  sposób  występuje  podwójna
kontrola  wykorzystania  pożyczek  Banku.  Każda  inwestycja
znajduje  się  pod  nadzorem  pracowników  departamentu
zajmującego się daną  dziedziną gospodarki  oraz pracowników
departamentu

zajmującego

się

określonym

regionem

geograficznym.

5. Departamenty Funkcjonalne: zajmują się różnymi dziedzinami

m.in.  finansami,  usługami  prawnymi  i  ekonomicznymi.
Podzielone  są  na  dziewięć  jednostek,  ze  względu  na  sfery,
którymi  się  zajmują,  np.  Departament  Rolnictwa,  czy
Departament  Zasobów  Ludzkich.  Każdy  projekt  finansowany
przez Bank znajduje się pod nadzorem zarówno departamentu
funkcjonalnego, jaka i departamentu operacyjnego.

Działalność kredytowa Banku Światowego

Bank Światowy zorganizowany jest, jak wcześniej wspomniano, w formie spółki akcyjnej,

przy  czym  wszystkie  akcje  są  w  posiadaniu  krajów  członkowskich  Banku  Światowego  i
polegają  na  udzielaniu  pożyczek  z  funduszów  własnych  i  z  funduszów  obcych,
wypożyczonych  przez  Bank  na  międzynarodowym  rynku  kredytowym  (przez  emisję
obligacji).  Bank  udziela  również  gwarancji  pożyczkom  zaciąganym  przez  rządy  krajów
członkowskich,  ich  banki  i  przedsiębiorstwa  (z  gwarancjami  rządowymi)  w  bankach
komercyjnych. Jego zasoby zasilane są z czterech źródeł wymienionych niżej.

1. Kapitał zakładowy powstały w drodze subskrypcji akcji rozprowadzonych między kraje

członkowskie. Udziały państw członkowskich składają się z dwóch części:
- kapitału wpłaconego, z czego 1% uiszczany jest w złocie lub w dolarach, natomiast
pozostałe 9% w walucie narodowej;
- funduszu gwarancyjnego (90%), stanowiącego zabezpieczenie zobowiązań Banku z tytułu
emitowanych obligacji i udzielanych gwarancji.

Kapitał zakładowy ustalony początkowo w wysokości 10 mld USD zwiększył się następnie

kilkakrotnie. Wiązało się to ze wzrostem liczby członków, rozszerzeniem działalności banku
i podwyższeniem kapitału zakładowego. W 1995 roku kapitał subskrybowany Banku
Światowego wynosił 176,4 mld USD, czyli 96% kapitału zakładowego (184 mld USD).

2. Emisja własnych długoterminowych obligacji lokowanych na najbardziej chłonnych rynkach

kapitałowych  (USA,  Kanada,  Wielka  Brytania,  Szwajcaria)  i  na  międzynarodowym  rynku
kapitałowym  (np.  na  eurorynku),  przy  czym  obligacje  te  są  oprocentowane,  a  termin  ich
umorzenia  wynosi  15-30  lat.  Obligacje  te,  gwarantowane  przez  wspomniany  poprzednio
fundusz gwarancyjny Banku, są uważane za pierwszorzędne

papiery wartościowe i cieszą się dużym popytem na rynkach kapitałowych.

Źródła kredytowania – c.d.

3. Sprzedaż obligacji w kraju, który zaciągnął pożyczkę w Banku.
4. Dochód uzyskiwany z różnych, pozostałych operacji przeprowadzonych przez Bank.

Nadwyżki i rezerwy uzupełniają kapitał wpłacony do Banku. Źródłem finansowania Banku

Światowego jest również cesja wierzytelności. Polega ona na udostępnianiu przez Bank
niespłaconej części udzielonej pożyczki innym instytucjom finansowym. Poprzez taką
operację Bank odnawia zdolność udzielania nowych pożyczek. Zasoby finansowe Banku
powiększane są również dzięki kwotom spłat udzielanych pożyczek .
W swej działalności kredytowej Bank stosuje szereg kryteriów. Każdy projekt
inwestycyjny finansowany przez Bank musi być ściśle określony. Finansowanie
danego projektu inwestycyjnego nie może konkurować z już działającym w danym kraju
mechanizmem finansowym. Stanowi ono również finansowanie uzupełniające,
występujące równolegle z udziałem środków wewnętrznych kraju korzystającego z
kredytów Banku Światowego. Środki pochodzące z pożyczek Banku powinny być głównie
przeznaczane na wydatki dewizowe, przy czym mogą być wykorzystywane do zakupów w
dowolnej walucie i w dowolnym kraju. Wydatki wewnętrzne (lokalne) związane z
realizacją dofinansowywanej inwestycji powinny być pokryte w walucie danego kraju.

Z posiadanych funduszy Bank może udzielać pożyczek rządom krajów członkowskich oraz

instytucjom  publicznym  i  prywatnym,  jeśli  korzystają  one  z  gwarancji  rządów,  Banku
Centralnego  lub  innej  instytucji  państwa  członkowskiego.  Kredyty  przeznaczane  są  w
zasadzie tylko na sfinansowanie konkretnych przedsięwzięć inwestycyjnych, ale zdarzają
się również przypadki przyznania kredytów na cele bardziej ogólne. Bank Światowy może
także  udzielać  pożyczek  bankom  krajowym  finansującym  inwestycje.  W  takich
przypadkach kredyty te są dzielone przez te właśnie banki na konkretne przedsięwzięcia
inwestycyjne, realizowane przez miejscowe przedsiębiorstwa, a nawet osoby fizyczne.

Działalność kredytowa MBiR – c.d.

Terminy spłaty kredytów udzielonych przez Bank Światowy są ustalane na 5-20 lat. Ich

oprocentowanie zależy od oprocentowania środków pieniężnych, które Bank
gromadzi na rynkach kapitałowych, a więc kształtuje się na zasadach
komercyjnych.

Ten sposób oprocentowania kredytów Banku Światowego był krytykowany przez wiele

krajów mniej rozwiniętych pod względem gospodarczym, gdyż kredyty te były dla
nich po prostu za drogie. Od pożyczek i udzielanych gwarancji Bank pobiera prowizję
od zaangażowania w wysokości 0,5%-1,5% rocznie w stosunku do niewykorzystanej
sumy udzielanych kredytów. Okres karencji wynosi z reguły 5 lat.

Udzielane przez Bank Światowy kredyty i pożyczki mają zmienną stopę procentową.

Kraje najuboższe uzyskują kredyty nieoprocentowane. Kredyty udzielane są
długoterminowo, na okres 15-25 lat, najczęściej na finansowanie rolnictwa,
przemysłu

sektora

publicznego.

Bank Światowy udziela czterech rodzajów pożyczek:

1. na dostosowanie strukturalne - udzielane są rządom lub agencjom rządowym na

rozwój lub transformację gospodarek w formie kredytu w ramach transz;

2. na przeznaczenia celowe - udzielane na konkretny projekt rządom bądź

ministerstwom

3. linie kredytowe - udzielane ministrom bądź bankom, które popożyczają uzyskane od

Banku Światowego środki na konkretne przedsięwzięcia inwestycyjne;

4. gwarancje dla państw członkowskich zaciągających pożyczki w innych organizacjach

międzynarodowych.

Pożyczki Banku Światowego - kontynuacja

Rozpatrując pożyczki Banku Światowego według sektorów zauważa się, że w największym stopniu

finansowane  są  takie  sektory  jak:  finansowy  i  opieka  socjalna:  między  22-27%,  transport  i
edukacja około 25-30% oraz rolnictwo  i przemysł (łącznie: 10-12%). Najmniej finansowane
są wodociągi i kanalizacja -  około 4-8% całości kredytowania; (patrz wykres, następny slajd). Przy
udzielaniu kredytów Bank Światowy stosuje następujące zasady :

- zasada nie przekraczania przez niespłacone pożyczki kapitału wpłaconego do Banku
powiększonego o kapitał na żądanie i zatrzymane zysk i nadwyżki;
- zasada podziału ryzyka między różne regiony geograficzne i objęcia pomocą największej ilości
krajów;
- zasada udzielania kredytów w walutach w jakich Bank sam zaciąga pożyczki;
- zasada udziału funduszów własnych kraju członkowskiego w finansowym projekcie;
- zasada spłaty kredytu i transferu, co oznacza, że kraj pożyczający powinien być w stanie
spłacić zaciągniętą pożyczkę długoterminową;
- zasada rentowności ogólnej projektu, co oznacza, iż podlegający projekt inwestycyjny powinien
mieć odpowiednią rangę gospodarczą dla uzasadnienia pożyczki dewizowej;
- zasada realności projektu, oznacza że każda koncepcja danej inwestycji musi być dobrze
przygotowana i możliwa do realizacji.

Każdy wniosek o pożyczkę badany jest przez ekspertów Banku w tzw. sześciostopniowym „cyklu

projektowym”. Jest to rodzaj zabezpieczania się Banku. Procedura związana z udzielaniem pożyczek
przewiduje sześć następujących etapów:

1. identyfikacja projektu - głównie leży to w gestii rządów krajów pożyczających;
2. przygotowanie - pożyczający ma za zadanie zbadanie technicznych, ekonomicznych,
społecznych i środowiskowych aspektów projektu;
3. oszacowanie - Bank Światowy dokonuje własnej, niezależnej oceny projektu w czterech głównych
obszarach: technicznym, instytucjonalnym, ekonomicznym i finansowym;
4. negocjacje i przedłożenie Zarządowi Dyrektorów Wykonawczych niezbędnych raportów i
dokumentów pożyczkowych do aprobaty;
5. realizacja projektu i nadzór Banku jego wykonywania;
6. ocena - porównanie kosztów projektu, jego korzyści, harmonogramu realizacji i efektywności z
pierwotnymi założeniami.

Polska a Bank Światowy

Polska należała do państw założycielskich Banku Światowego i MFW. Konflikt polityczny

między Wschodem a Zachodem spowodował wystąpienie Polski w dniu 14 marca 1950 r. z
obu wymienionych organizacji finansowych. Po zmianach politycznych w roku 1956 zostały
podjęte starania o ponowne przystąpienie Polski do tych organizacji, jednakże początkowo
nie zostały uwieńczone powodzeniem, z uwagi na sprzeciw Stanów Zjednoczonych.

Po zawieszeniu wypłacalności Polski wobec wierzycieli oraz rozmów z przedstawicielami Klubu

Paryskiego  i  MFW  Polska  złożyła  wniosek  o  przyjęcie  do  MFW  i  Banku  Światowego  10
listopada 1981 roku. Po przyjęciu do MFW Polska została przyjęta w poczet członków Banku
Światowego 27 czerwca 1986 roku. Stała się tym samym 150 członkiem Banku z udziałem w
kapitale  zakładowym  w  wysokości  1,3  mld  USD.  Polska  została  również  członkiem
organizacji  afiliowanych  przy  Banku  Światowym.  Koordynatorem  współpracy  Polski  z
Bankiem Światowym jest Prezes NBP.

Poczynając od 1990 roku Bank Światowy aktywnie wspiera zmiany przeprowadzane

w polskiej gospodarce. Jego celem jest również wzmocnienie perspektyw stałego rozwoju
i wzrost stopy życiowej Polaków. Wsparcie Banku może przybierać różnorodne formy:

- współpracy personelu Banku z przedstawicielami polskich instytucji w zakresie tworzenia
polityki gospodarczej i społecznej oraz programów i projekt finansowych przez Bank;
- udzielania pożyczek;
- wsparcia w zakresie koordynacji pomocy technicznej i finansowej z innymi
międzynarodowymi instytucjami finansowymi;
- współpraca w analizie kwestii rozwojowych i wyborze optymalnych rozwiązań z
wykorzystaniem globalnych doświadczeń Banku Światowego.

Polska w MBOiR – c.d.

W pierwszym okresie powrotu do B. Św., (lata 1990-1996) skoncentrowano się na obszarach

omówionych poniżej w kolejnych punktach.

1. Odtworzenie stabilizacji makroekonomicznej i wzmocnienie wiarygodności

kredytowej.
Warunkiem  skutecznego  wdrażania  reform  w  Polsce  było  odtworzenie  stabilizacji  i
rozwiązanie  problemu  ogromnego  zadłużenia.  W  tym  celu  Bank  przyznał  Polsce  na
początku 1990 r., przy ścisłej współpracy z MFW Pożyczkę Dostosowania Strukturalnego.
Miała  ona  zapewnić  międzynarodowe  wsparcie  dla  zmiany  harmonogramu  spłaty
polskiego  zadłużenia  i  ułatwić  proces  zawierania  umów  oddłużających  z  Klubem
Paryskim i Klubem Londyńskim.

2. Wsparcie rozwoju sektora prywatnego. Pomoc Banku Światowego w tej dziedzinie

nie była zbyt udana i spotykała się często ze słuszną krytyką. Ten rodzaj kredytowania
najczęściej  rozmijał  się  z  rzeczywistością.  Okazało  się,  że  to  nie  small-business  jest  w
Polsce  najbardziej  kapitałochłonny  (i  że  nie  stać  go  na  drogie  pożyczki),  ale  dawne,
duże  przedsiębiorstwa  państwowe.  Barierą  mogły  być  również  sztywne  zasady
statutu Banku Światowego, wymagające uzyskania kosztownych  gwarancji. Nie cieszyły
się  również  powodzeniem  pożyczki  na  rozwój  rolno-spożywczy.  Były  one  drogie  i
opiewały w dewizach, podczas gdy polscy przedsiębiorcy przestawiali się na rozliczenia
złotowe.  Kredyty  inwestycyjne  były  długoterminowe,  podczas  gdy  przedsiębiorcy
oczekiwali krótkoterminowych kredytów obrotowych.

3. Poprawa systemu zabezpieczeń socjalnych. W celu zapobieżenia negatywnym

skutkom  przekształceń  gospodarki  (wzrost  bezrobocia  i  liczby  ludzi  ubogich)  Bank
Światowy  zaoferował  Polsce  pomoc  techniczną  i  finansową  wspomagającą  wzrost
zatrudnienia  oraz  poprawę  stanu  opieki  zdrowotnej,  szkolenia  osób  dorosłych  oraz
finansowanie  projektu  kredytu  na  budownictwo  mieszkaniowe.  Jednakże  wdrożenie
powyższych projektów napotykało spore trudności.

Polska i Bank Św. - kontynuacja

4. Reforma sektora energetyki. Pomoc Banku Światowego polegała na

przeprowadzeniu dogłębnych analiz, doradztwa w dziedzinie technologii i wpływu
zmian w sektorze na całą gospodarkę.

5. Przebudowa podstawowej infrastruktury. Bank Światowy przyznał priorytet

finansowaniu  inwestycji  przyczyniających  się  do  poprawy  sytuacji  polskiej
infrastruktury  technicznej.  Z  pożyczek  Banku  finansowano:  przekształcenia  w
Polskich  kolejach  Państwowych,  restrukturyzację  Telekomunikacji  Polskiej  S.A.,
budowę nowych i modernizację istniejących dróg.

6. Ochrona środowiska. Mając na uwadze zniszczenia polskiego środowiska

naturalnego,  Bank  przyznał  Polsce  pożyczkę  na  wzmocnienie  zarządzania
ekologicznego.  W  tej  dziedzinie  przyznano  również  pożyczkę  na  wdrożenie
odpowiednich  praktyk  zarządzania  gospodarką  zasobów  leśnych,  odbudowę
lasów  skażonych,  sadzenie  drzew  na  terenach  nienadających  się  pod  uprawy
rolne, wzmocnienie struktury zarządzania finansami.

W drugim okresie, czyli w latach 1997-1999 Bank Światowy wspierał Polskę w

jej aspiracjach do uzyskania członkostwa w Unii Europejskiej. Polska
uzyskała:
- pomoc w zakresie formułowania i wdrażania założeń polityki, koniecznych z
punktu widzenia trwałego wzrostu;
- pomoc tym dziedzinom polskiej gospodarki, które mogą doświadczyć
niekorzystnych dla nich zmian kierunków polityki Wspólnot lub stanowić źródło
znacznych strat ekonomicznych dla kraju, przez udostępnienie niezależnego
potencjału analitycznego oraz wsparcia inwestycyjnego;
- pomoc w społecznym ugruntowaniu reform i redukcji ubóstwa.

Polska i MBOiR - dokończenie

W omawianych latach kontynuowano część projektów rozpoczętych wcześniej. Ponadto finansowano

projekty z zakresu m. in :
- poprawy zarządzania i funkcjonowania instytucji gminnych,
- modernizacji najważniejszych dróg krajowych oraz remont dwóch mostów i budowę trzech nowych
oraz budowę 12 obwodnic,
- likwidacji skutków powodzi w Polsce południowej,
- budowy komercyjnych, samofinansujących się miejskich rynków hurtowych,
- restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego.

W roku 2000 pomoc Banku Światowego koncentrowała się głównie na:

- przygotowaniu i wdrażaniu kompleksowych programów wielosektorowych obejmujących problemy
zabezpieczenia socjalnego (chodzi tu przede wszystkim o restrukturyzację górnictwa węgla
kamiennego i tworzenie miejsc pracy poza rolnictwem - na obszarach wiejskich);
- doradztwie w realizacji reformy finansów publicznych i kwestii związanych z członkostwem w Unii
Europejskiej i przystąpieniem do Wspólnot; w reformie samorządu terytorialnego, konsolidacji i
prywatyzacji sektora elektroenergetycznego, opracowania metod oceny wpływu przystąpienia do UE
na kluczowe sektory, analiza efektywności kosztowej i programów społecznych w zakresie edukacji,
służby zdrowia i opieki socjalnej;
- opracowanie projektów i inicjatyw związanych z konkretnymi problemami rozwojowymi z zakresu
ochrony środowiska naturalnego, reformy sektorów socjalnych, inwestycji prywatnych w zakresie
infrastruktury.

W kolejnym roku 2001 Polska otrzymała kolejne pożyczki na restrukturyzację górnictwa, na dostosowania

strukturalne, poprawę sprawności energetycznej w rejonie Krakowa, wprowadzenie podatku
manipulacyjnego orazmodernizację portów. Udostępnione przez Bank Światowy linie kredytowe,
zostały jednak wykorzystane w niskim stopniu. Przyczyny tego stanu mają przede wszystkim
charakter przedmiotowy: luki informacyjnej o kredytach Banku Światowego, dostępne zazwyczaj w
dużych ośrodkach miejskich. Ponadto koleją bariera ma charakter psychologiczny. Ważną barierą,
która ograniczyła wykorzystanie przydzielonych kredytów było również niezbyt sprzyjające otoczenie
makroekonomiczne w kraju i szereg wymagań dotyczących zakupów towarów i usług.

(

ad iv): Regionalne organizacje finansowe: (a)

Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR)

Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju – EBOR (ang.: European Bank for Reconstruction and

Development)  jest  instytucją  finansową  o  charakterze  regionalnym,  która  ze  względu  na
przyświecające  jej  cele  ma  dla  Polski  istotne  znaczenie.  Głównym  celem,  dla  którego
utworzono  Bank,  była  pomoc  finansowa  państw  Zachodu  na  rzecz  państw  Europy
Środkowej i Wschodniej w ich procesie transformacji systemowych. Inicjatywę powołania
do  życia  takiego  Banku  po  raz  pierwszy  oficjalnie  przedstawił  prezydent  Francji  F.  Mitterand  w
październiku 1989  roku. Po  zorganizowaniu kilku  spotkań  z udziałem  „technicznych ekspertów”
oraz  trzech  plenarnych  spotkań  odbywających  się  w  Paryżu  (15-16  stycznia,  8-11  marca  i  9
kwietnia 1990 r.), 29 maja 1990 roku utworzono EBOR, gdy 40 państw oraz dwie organizacje,
tj.  Europejska  Wspólnota  Gospodarcza  i  Europejski  Bank  Inwestycyjny,  podpisały  umowę
powołująca do życia tę instytucję. Umowa weszła w życie w końcu marca 1991 roku. Na siedzibę
Banku

wybrano

Londyn.

Podstawowym celem Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju jest wspieranie transformacji

ustrojowej i zmian w modelu gospodarczym - przejście od gospodarki państwowej,
centralnie zarządzanej do gospodarki wolnorynkowej - w państwach Europy Środkowo-
Wschodniej poprzez udzielanie im pomocy finansowej. Pozostałe kluczowe cele EBOR to:

- bliska i skoordynowana współpraca w celu wspierania postępu gospodarczego w krajach Europy
Środkowej i Wschodniej,
- udzielanie pomocy finansowej krajom członkowskim w celu realizacji reform gospodarczych,
strukturalnych i sektorowych, zwłaszcza takie procesy, jak demonopolizacja, czy prywatyzacja
mogą liczyć na poparcie finansowe Banku,
- szereg inwestycji w regionie,
- umacnianie sektora finansowego,
- reforma systemu prawnego,
- rozwój infrastruktury niezbędnej do wzrostu sektora prywatnego,
- podtrzymywanie zasad demokracji, pluralizmu i gospodarki rynkowej w tych krajach.

Funkcje EBOR

EBOR w krajach swoich operacji finansowych wspiera działania związane z

wdrażaniem strukturalnych i sektorowych reform gospodarczych. Promuje
konkurencyjność, prywatyzację i przedsiębiorczość, z uwzględnieniem
specyficznych potrzeb poszczególnych krajów. Poprzez swoje inwestycje Bank
promuje również działalność sektora prywatnego, umacnianie instytucji i
systemów prawnych oraz rozwój infrastruktury niezbędnej dla funkcjonowania
sektora prywatnego.
Do podstawowych funkcji EBOR należy :
- funkcja kredytowa, polegająca na dostarczaniu krajom członkowskim środków na
finansowanie określonych projektów,
- funkcja katalizatora procesów finansowania różnych projektów przez inne
instytucje finansowe,
- funkcja mobilizacyjna krajowego i zagranicznego kapitału oraz
doświadczonej kadry kierowniczej,
- funkcja popierania inwestycji produkcyjnych,
- funkcja doradcza, polegająca na udzielaniu pomocy technicznej w celu
przygotowania, finansowania i realizacji odpowiednich przedsięwzięć pojedynczych
lub realizowanych w ramach konkretnych programów inwestycyjnych,
- funkcja stymulująca rozwoju rynków kapitałowych,
- funkcja wspierania ekonomicznych przedsięwzięć, rozwoju i modernizacji miast i
wsi,
- funkcja promocyjna rozwoju rolnictwa, transportu, oświaty i opieki zdrowotnej, jak
również promocja i wspieranie projektów z zakresu ochrony środowiska naturalnego,
- funkcja gwarancji,
- funkcja konsultacyjna.

Członkostwo w EBOR oraz jego kapitał

Członkami Europejskich Odbudowy i Rozwoju są kraje wysoko uprzemysłowione oraz kraje

Europy  Środkowej  i  Wschodniej.  Obecnie  EBOR  liczy  60  członków,  w  tym  58  krajów,  z
tego  26  państw  -    to  kraje  Europy  Środkowej  i  Wschodniej,  w  których  Bank  prowadzi
swoją  działalność.  Członkami  EBOR  są  cztery  poniższe  grupy  państw  i  dwie
instytucje:

1. Kraje Europy Środkowej i Wschodniej: Albania, Armenia, Azerbejdżan, Białoruś,
Bośnia i Hercegowina, Bułgaria, Chorwacja, Gruzja, Kazachstan, Kirgizja, Republika
Macedonii, Mołdawia, Rumunia, Federacja Rosyjska, Tadżykistan, Turkmenistan,
Ukraina, Uzbekistan;
2. Kraje Unii Europejskiej (po 1 maja 2004): Austria, Belgia, Cypr, Republika Czech,
Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Litwa,
Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Republika Słowacji, Słowenia,
Szwecja, Węgry, Włochy, Wielka Brytania;
3. Inne państwa europejskie: Islandia, Izrael, Lichtenstein, Norwegia, Szwajcaria,
Turcja,
4. Państwa pozaeuropejskie: Australia, Egipt, Japonia, Kanada, Republika Korei
Południowej, Meksyk, Maroko, Nowa Zelandia, Stany Zjednoczone,
5. Dwie instytucje: Europejski Bank Inwestycyjny i Wspólnota Europejska.

Najważniejszym elementem kapitału Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju jest

statutowy kapitał akcyjny. W skład zwykłych zasobów kapitałowych wchodzą także:
- fundusze uzyskane dzięki pożyczkom z krajów członkowskich;
- fundusze uzyskane dzięki pożyczkom na rynkach kapitałowych na całym świecie;
- fundusze uzyskane dzięki spłacie pożyczek lub gwarancji.

Fundusze EBOR - c.d.

Do końca 1998 r. fundusze dodatkowe zaangażowane przez innych

inwestorów  jako  część  operacji  EBOR  wyniosły  30,9  mld  euro.  Proces
oceny i zatwierdzania projektów przez EBOR, z wieloetapową analizą ich
celowości, stanowi dowód na realizację przez Bank przemyślanej strategii
i  staranności  wypełniania  swojej  misji.  Inwestycje  Banku  wywierają
bardzo  duży  wpływ  na  właściwy  kierunek  reform  i  tempo  rozwoju
poszczególnych państw operacji.

Pomoc finansowa EBOR ma szczególne znaczenie dla krajów Europy

Środkowej  i  Wschodniej,  a  tym  samym  również  dla  Polski.  Dzięki
udostępnionym  przez  Bank  środkom  udało  się  rozpocząć  i  kontynuować
proces  transformacji  wielu  gospodarek  krajów  tego  regiony  w  kierunku
gospodarek rynkowych.

Naczelnym organem EBOR jest Rada Gubernatorów, składająca się z

przedstawicieli  wszystkich  członków,  którzy  dysponują  głosami,
proporcjonalnie do liczby posiadanych akcji. Podjęcie decyzji przez Radę
wymaga  co  najmniej  75%  wszystkich  głosów.  Rada  Gubernatorów
przekazuje prawo podejmowania decyzji Radzie Dyrektorów, która składa
się  z  23  członków:  11  wybierają  państwa  Wspólnot  Europejskich,  po  4
państwa  Europy  Środkowej  i  Wschodniej  oraz  pozostałe  państwa
europejskie  i  pozaeuropejskie.  Pozostałymi  organami  Banku  są:  komitet
Wykonawczy i Sekretarz Generalny. Personel EBOR liczy 350 osób. EBOR
może  tworzyć  oddziały  w  państwach  członkowskich.  W  Polsce
przedstawicielstwo EBOR ma swą siedzibę w Warszawie.

Obszary i formy finansowania

Siłą Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju jest jego zdolność do działania w obu sektorach,

zarówno prywatnym, jak i publicznym oraz połączenie zasad funkcjonowania i procedury
banków inwestycyjnych i banków rozwoju.
EBOR proponuje szeroki zakres instrumentów finansowych, dostosowanych do wymagań
poszczególnych projektów. Oferuje takie formy finansowania jak kredyty, inwestycje kapitałowe oraz
gwarancje. W każdym przypadku Bank kieruje się zdrowymi zasadami bankowymi i inwestycyjnymi.
Podstawowe formy finansowania przedsięwzięć przez EBOR to:
- pożyczki z maksymalnym okresem spłaty 10 lat (15 lat w przypadku przedsięwzięć
infrastrukturalnych) dla przedsiębiorstw prywatnych, prywatyzowanych lub państwowych;
- nabywanie udziałów kapitałowych w celu wzmocnienia kapitału krajowego i zagranicznego;
- udzielanie gwarancji i poręczeń w celu umożliwienia dostępu przedsiębiorstwom do
międzynarodowego rynku kapitałowego.
Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju jest jedną z kilku instytucji międzynarodowych, które swoja
strategię od kilku lat ukierunkowują na rozwój sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP)
w państwach Europy Środkowej i Wschodniej. Efektem tych działań jest fakt, iż około 36% wszystkich
użytych przez EBOR środków w 1996 roku skierowanych zostało do lokalnych instytucji finansowych.
Można wyróżnić trzy pola aktywności EBOR zmierzające do wzmocnienia małych i średnich
przedsiębiorstw.
1. Pierwszym jest wzmocnienie lokalnego sektora bankowego: poprzez uruchamianie linii
kredytowych typu „apel” z gwarancjami rządowymi dla banków lokalnych; udzielanie MŚP kredytów z
wykorzystaniem instytucji pośredniczących; współfinansowanie wraz z bankiem lokalnym projektów
udziału kapitałowego MŚP w bankach komercyjnych; pomoc bankom lokalnym w zarządzaniu
aktywami; ułatwienia w uzyskaniu gwarancji dla banków nowych lub działających w państwach, gdzie
jedyną alternatywą dla transakcji handlowych jest pokrycie w gotówce.
2. Drugą formą wspierania działań jest współfinansowanie lub finansowanie funduszy kapitałowych
tzw. venture capital (kapitał ryzyka), działających na poziomie państw czy regionów.
Na ogół venture capital finansuje następujące fazy rozwoju MŚP :
- finansowanie fazy „zasiewu” (seed financing) wczesny etap rozwoju,
- finansowanie startu (start-up financing rozpoczęcie działalności,
- wczesne faza finansowanie,
- finansowanie ekspansji i wzrostu.

Mieszane formy finansowania. Polska w EBOR

Swoją strategią EBOR objął również finansowanie infrastruktury komunalnej i środowiska, oferując

swym klientom (miastom i gminom) zróżnicowane mechanizmy finansowania inwestycji publicznych w
zależności od stopnia rozwoju ekonomicznego i politycznego kraju kredytobiorcy, jak również wielkości
inwestycji oraz kondycji finansowej i statutu prawnego samego kredytobiorcy. Mogą być przy tym
wykorzystywane następujące mechanizmy finansowania: kredyty gwarantowane przez rząd pojedyncze
oraz programowe oraz kredyty gwarantowane przez miasto lub gminę.

Wśród mechanizmów finansowania inwestycji prywatnych w sektorze usług komunalnych

wyróżnić

można:

-  finansowanie  pojedynczych  inwestycji  prywatnych:  finansowanie  typu  BOT  (budowa-eksploatacja-
przekazanie)  oraz  finansowanie  na  zasadzie  koncesji  lub  leasingu  przedsiębiorstw  już  istniejących,
-  finansowanie  prywatnych  programów  inwestycyjnych  poprzez  wyspecjalizowane  linie  kredytowe  i
inwestycyjne, nie wymagające gwarancji rządowych.

Główne założenia dotyczące działalności EBOR w Polsce znajdują wyraz w publikowanym co kilka lat

dokumencie pt. EBOR: Strategia dla Polski. Głównymi założeniami są:
- wspieranie i promocja rywalizacji, restrukturyzacji, konkurencji oraz rzetelnego zarządzania w
sektorach, które muszą być restrukturyzowane,
- dalsze wspomaganie rozwoju firm prywatnych, szczególnie przez finansowanie małych i średnich
przedsiębiorstw,
- stymulowanie rozwoju rynku finansowego przez współpracę z lokalnymi instytucjami finansowymi,
- finansowanie rozwoju struktury, inwestycji komunalnych i ochrony środowiska, wymagających
dostosowania do standardów Unii Europejskiej,
- dostarczanie szerokiego wachlarza usług finansowych,
- rozwój rynków kapitałowych, m.in. przez propagowanie nowoczesnych instrumentów finansowych.

Priorytety inwestowania w Polsce według EBOR

W opinii Banku sektory wymagające jak najszybszej i największej restrukturyzacji w Polsce to: rolnictwo,

agrobiznes, górnictwo węglowe, przemysł spalinowy i chemiczny, produkcja stali, przemysł
stoczniowy i dystrybucja prasy. Strategia tych sektorów powinna wywoływać jak najniższe koszty społeczne
przy jednoczesnym rozwoju ich potencjału w warunkach silnej konkurencji. Bank oferuje doświadczenie,
ekspertyzy i fundusze. Pomoc Banku polega na gromadzeniu wielu różnych instrumentów przydatnych w
prywatyzacji jakiegoś przedsiębiorstwa czy też grupy przedsiębiorstw. Jest to, więc kombinacja bezpośrednich
inwestycji kapitałowych, kredytów, funduszy wysokiego ryzyka (venture capital) oraz środków dostępnych z
funduszy przeznaczonych na ochronę środowiska.
W przypadku agrobiznesu EBOR wspomaga dostosowanie tego rodzaju usług do norm unijnych, a
mianowicie norm czystości, jakości i ochrony środowiska. Ma to na celu wzrost konkurencyjności na rynku
unijnym tego sektora usług.
W przemyśle stalowym najważniejszym celem EBOR jest uczestnictwo w prywatyzacji i restrukturyzacji
największych hut w Polsce.
Pomoc dla sektora prywatnego wyraża się głównie przez finansowanie małych i średnich
przedsiębiorstw, szczególnie w gałęziach, w których Bank ma największe doświadczenie, czyli agrobiznesie,
przemyśle lekkim, budownictwie i niektórych innych usługach .
Bezpośrednie zaangażowanie pozwala Bankowi wywierać wpływ na poziom zarządzania oraz etyki działalności
gospodarczej, szczególnie w takich działach gospodarki jak: energetyka, nieruchomości, materiały budowlane,
produkty konsumpcyjne oraz pakowanie i dystrybucja żywności. Oprócz finansowania Bank może również
występować jako poręczyciel kredytów i współinwestor. Ponadto utworzono linie kredytowe dla small bussinesu z
pomocą Europejskiego Banku Inwestycyjnego i programu PHARE.
Pomoc w zakresie rynku finansowego polega na współpracy z lokalnymi instytucjami finansowymi w
tworzeniu szerszej gamy produkt bankowych oraz promowaniu idei otwierania rynku dla kapitału
zagranicznego. Ponadto ważnym celem jest pomoc w dziedzinie rozwoju instytucji kredytu hipotecznego
i bankowości detalicznej. Biorąc pod uwagę wprowadzenie reform ubezpieczeń społecznych, EBOR
zainwestował w PWE Winterthur.
Finansowanie rozwoju infrastruktury i ochrony środowiska należy do priorytetowych zadań EBOR w
Polsce. Odbywa się to na poziomie lokalnym. oferowane są różne mechanizmy finansowania inwestycji
publicznych: kredyty pojedyncze lub grupowe, gwarantowane przez urząd, komunalne, kierowane przez
pośredników finansowych, zaś dla miast o dość wysokiej wiarygodności kredytowej, kredyty gwarantowane przez
gminę lub miasto.
Strategia Banku dla polski w dziedzinie infrastruktury koncentruje się głównie na:
- podnoszeniu jakości podstawowych usług komunalnych, w celu dostosowania kraju do standardów UE w
dziedzinie transportu miejskiego, usług wodociągowych i kanalizacji, oczyszczania wód oraz systemu
grzewczego,
- zapoczątkowaniu współpracy podmiotów państwowych i prywatnych w większych miastach,
- rozwoju działalności w zakresie kredytowania wielosektorowych inwestycji w infrastrukturę w małych i średnich
ośrodkach komunalnych.

Priorytety … dokończenie

Istotnym dla rozwoju polskiej infrastruktury jest fakt, iż EBOR ze względu na swoje cele statutowe jest

gotowy podejmować ryzyko, którego nie chcą brać na siebie banki komercyjne i rynek kapitałowy.
Bank uczestniczył również w zakładaniu funduszy kapitałowych dla przedsiębiorstw w szczególności na szczeblu
gminnym, kierowanych do mniejszych przedsiębiorców oraz funduszy przygranicznych, które mogą finansować
rozwój i integrację polskich firm na zasadach regionalnych.

W zakresie finansowania inwestycji małych i średnich przedsiębiorstw Bank współpracuje z następującymi

instytucjami finansowymi:
- Pionier Poland Fund,
- Polski Prywatny Fundusz Kapitałowy,
- Caresbac-Polska S.A.,
- Nowy Fundusz Inwestycyjny Europy Wschodniej,
- Europejski kapitał Odrodzenia,
- Alliance Scaneast Fund.

Efekty działalności EBOR w Polsce są bezpośrednio powiązane ze zmieniającą się w czasie strategią

Banku dla Polski, która każdorazowo określa jego priorytety i zadania do realizacji w czasie kolejnych 2-3 lat.
Według stanu na 30 czerwca 2000 roku EBOR uczestniczył w finansowaniu 102 projektów inwestycyjnych w
Polsce, przez bezpośrednie inwestycje w kwocie 1 431,2 mln euro. Stawia to Bank na pierwszym
miejscu pośród zagranicznych inwestorów kapitałowych. Udział finansowy EBOR umożliwił
zmobilizowanie dodatkowych środków finansowych na te projekty w kwocie 5 751,0 mln euro.

Obecnie EBOR kontynuuje strategię wspierania procesu przemian ustrojowych jako instytucja

„uzupełniająca” przez podejmowanie szerokiej gamy inicjatyw. Strategia uzupełniania - jest realizowana
przez zaangażowanie w różnych segmentach rynku oraz tworzenie nowych metod finansowania w
miarę postępowania procesu transformacji w Polsce. Bank dostosowuje swoją działalność do zmian na
polskim rynku, zastępując kredytowanie inwestycjami kapitałowymi, rozszerza działalność z okolic Warszawy na
inne regiony kraju, przenosi swoje zainteresowanie spółkami z udziałem kapitału zagranicznego na
spółki z kapitałem polskim oraz odchodzi od klasycznej działalności kredytowej na rzecz transakcji
rynku kapitałowego. Bank prowadzi aktywną działalność przede wszystkim w sektorach: infrastruktury,
restrukturyzacji przemysłu oraz wspierania małych i średnich przedsiębiorstw.
Działalność Banku w sektorze prywatnym stanowi 89% finansowania oferowanego przez EBOR, co
jest wskaźnikiem znacznie wyższym niż pierwotnie planowano. 44% finansowania jest oferowane w postaci
inwestycji kapitałowych, a 56% w postaci kredytów. Finansowanie za pośrednictwem innych instytucji
finansowych stanowi około 47%, co znacznie przewyższa założoną wielkość docelową.

Podsumowanie

Podsumowując rolę Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju podczas jego ponad

dziesięcioletniej działalności w Polsce, można zauważyć, iż brał on aktywny
udział w transformacji systemowej Polski głównie poprzez:
- wspieranie rozwoju prywatnych firm, zwłaszcza przez pośrednie
wyspecjalizowane

narzędzia przeznaczone dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP),

- rozwój rynków kapitałowych,
- wspieranie instytucji finansowych i funduszy kapitałowych,
- mobilizację inwestycji krajowych, jak i zagranicznych,
- finansowanie prywatnej i państwowej infrastruktury,
- wspieranie inwestycji komunalnych,
- wspieranie inwestycji w zakresie ochrony środowiska.

W swojej dotychczasowej działalności w Polsce EBOR uczestniczył w wielu

udanych  inwestycjach  kapitałowych,  jak  również  udzielił  istotnych  dla
rozwoju Polski pożyczek we współpracy z lokalnymi oraz zagranicznymi
partnerami.  W  przypadku  inwestycji  kapitałowych  wśród  partnerów
zagranicznych EBOR znaleźli się m.in.: Polish Enterprise Fund/Polish Private Equity
Fund,  Lafarge,  Danuta  czy  Danone  Ciastka.  Przykładowi  partnerzy  lokalni  w  tej
dziedzinie  to:  Pekao  S.A./Unicredito,  Rolimpex,  Hortex,  Stalexport,  czy
Telekomunikacja Polska S.A. Jeśli chodzi o działalność kredytową warto wspomnieć
o  tak  znanych  partnerach  zagranicznych,  jak:  Fiat,  Huta  Luccini,  Pilkington,
Kwidzyn - International Paper, Warsaw Financial Centra czy Cementownia Chełm -
RMC  Group.  Wśród  partnerów  lokalnych  wymienić  można:  Polish  Railways,
Bronisz i Eastbridge/ECI .

(b): Europejski Bank Inwestycyjny (EBI): podstawowe
zadania

EBI został utworzony na mocy artykułu 198 d) i e) Traktatu Rzymskiego podpisanego 25 marca

1957 roku. Rozpoczął pracę 1 stycznia 1958 roku. Statut EBI został załączony do ww.
Traktatu Rzymskiego w formie Protokołu. Europejski Bank Inwestycyjny jest agencją
wyspecjalizowaną Unii Europejskiej. Działalność Banku jest nadzorowana przez Radę
Unii

Europejskiej.

Siedzibą

Banku

jest

Luksemburg.

Członkami  Banku  są  państwa  należące  do  Wspólnot  Europejskich.  Pierwotnie  było  sześć
krajów: Francja, Niemcy, Belgia, Holandia, Luksemburg i Włochy. Nabywanie członkostwa w
Banku jest ściśle związane z przyjmowaniem nowych członków do Wspólnot. W 1973 roku.
Członkami  Banku  zostały  również  Wielka  Brytania,  Dania  i  Irlandia,  w  1981  r.  Grecja,  w
1986  r.  Hiszpania  i  Portugalia,  a  w  1995  r.  Austria,  Finlandia  i  Szwecja  .

Działalnością Banku kierują następujące organy:

- Rada Gubernatorów,
- Rada Dyrektorów, Komitet Kierowniczy, Komitet kontrolny.

Europejski Bank Inwestycyjny ma zadanie przyczyniać się w oparciu o rynki

kapitałowe i o swe własne zasoby, do równomiernego, pozbawionego zakłóceń
rozwoju wspólnego rynku w interesie Wspólnoty. W tym celu ułatwia on przez
udzielanie pożyczek lub gwarancji, nie mając na względzie zysku, finansowanie
wymienionych niżej projektów we wszystkich gałęziach gospodarki:
- projektów dotyczących rozwoju regionów słabiej rozwiniętych,
- projektów dotyczących modernizacji czy przekształcenia przedsiębiorstw lub tworzenia w
związku ze stopniowym organizowaniem wspólnego rynku nowych placówek, które ze
względu na swe rozmiary lub swój charakter nie mogą być w pełni finansowane z różnych
pozostających do dyspozycji poszczególnych członków Wspólnoty,
- projektów, którymi wspólnie jest zainteresowanych kilku członków Wspólnoty i które ze
względu na swoje rozmiary lub swój charakter nie mogą być w pełni sfinansowane przez
poszczególnych członków Wspólnoty.

Środki kapitałowe w dyspozycji EBI

Kapitał zakładowy EBI pochodzi z wkładów państw członkowskich i ze środków

uzyskanych  na  międzynarodowych  rynkach  kapitałowych.  Na  1999  r.  kapitał
subskrybowany  wynosił  100  mld  euro.  Największe  udziały  w  Banku  mają
Niemcy,  Francja,  Włochy  i  Wielka  Brytania  -po  17,7.  Pozostałe  udziały
kształtują  się  następująco:  Hiszpania  -  6,54%,  Belgia  i  Holandia  -  po  4,92%,
Szwecja - 3,25%, Dania - 2,50%, Austria - 2,44%, Finlandia - 1,40%, Grecja -
1,35%,  Portugalia  -  0,86%,  Irlandia  -  0,62%  i  Luksemburg  -  12%.  Przyjęcie
nowego  członka  pociąga  za  sobą  wzrost  kapitału  subskrybowanego
odpowiednio do kapitału wniesionego przez nowego członka.

Państwa członkowskie wpłacają 25% ogólnej sumy subskrybowanego kapitału

Pozostała zaś część ma charakter funduszu gwarancyjnego za zobowiązania
EBI

jest

wpłacana

żądanie

Banku.

Odpowiedzialność poszczególnych państw członkowskich z tytułu działalności
kredytowej sięga wielkości kapitału subskrybowanego, a nie wpłaconego.
Rada Dyrektorów może zażądać pozostałej części kapitału subskrybowanego
do wysokości, która jest niezbędna do pokrycia zobowiązań Banku.

Każdy członek powinien wtedy uiścić wpłatę proporcjonalnie do swego udziału.

Rada  gubernatorów  może  kwalifikowana  większością  zdecydować  o
udzieleniu  przez  kraje  członkowskie  specjalnych  oprocentowanych  pożyczek,
jeżeli Bank prosi o takie pożyczki do finansowania specyficznych projektów i
gdy  Rada  Dyrektorów  wykaże,  że  Bank  nie  jest  zdolny  do  osiągnięcia
potrzebnych funduszów na rynku kapitałowym na warunkach właściwych dla
rodzaju i celu projektów, które mają być sfinansowane.

Źródła kredytów udzielanych przez EBI

Źródłem

udzielanych

kredytów

są

przede

wszystkim

pożyczki

zaciągane

międzynarodowych  rynkach  kapitałowych.  Na  rynkach  tych  Bank  cieszy  się  dobrą
renomą,  co  wynika  z  przestrzegania  przez  niego  reguł  gry,  do  których  należą:  wiarygodność  i
solidność dłużnika, stała obecność na rynkach kapitałowych oraz umiejętność przystosowania się
do  zmieniających  się  warunków  rynkowych.  Pożyczki  zaciągane  przez  Bank  pochodzą  od
instytucji  publicznych  i  prywatnych.  Kwota  zaciąganych  przez  Bank  pożyczek  nieustannie
rośnie, co dowodzi jego znaczenia w finansowaniu zadań Wspólnot.

Fundusze pożyczkowe Banku są gromadzone w drodze emisji na rynku kapitałowych własnych

obligacji długoterminowych, oprocentowanych według stopy rynkowej oraz w wyniku sprzedaży
na  tych  rynkach  obligacji  wypuszczonych  przez  dłużników  Banku  i  stanowiących  pokrycie
udzielonych  przez  Bank  pożyczek  długoterminowych.  Lokowanie  obligacji  Banku  na  rynku
kapitałowym  jest  uwarunkowane  charakterem  podaży  funduszów  pieniężnych  na  tym  rynku.
Obligacje  Banku  mogą  być  lokowane  na  trzech  rodzajach  rynków  kapitałowych:  krajowych
Wspólnoty, w krajach nie-członkowskich oraz międzynarodowym rynku, tzw. rynku euro-emisji.

Obligacje lokowane na rynkach krajowych Wspólnoty są wyrażane w europejskiej walucie

kraju  wierzycielskiego.  Podaż  funduszów  pieniężnych  na  tym  rynku  jest  wyznaczana
przez  oszczędności  osób  fizycznych,  rezerwy  instytucji  prawa  publicznego  i
towarzystw  ubezpieczeniowych,  przez  fundusze  specjalnych  instytucji  lokacyjnych.
Obligacje  lokowane  na  pojedynczych  rynkach  zagranicznych  są  emitowane  zgodnie  z
panującymi na tych rynkach metodami emisji i przepisami dotyczącymi pożyczek zagranicznych.

Odmienny charakter mają międzynarodowe obligacje lokowane na rynku euro-emisji. W zakresie

działalności  emisyjnej  EBI  występują  dwie  alternatywy  gwarancji  walutowych.  Alternatywa
pierwsza  -  bank  udziela  pożyczek  wyrażonych  w  różnych  walutach,  z  wyjątkiem  waluty  kraju
dłużnika,  alternatywa  druga  -  bank  udziela  pożyczek  w  różnych  walutach

a także w walucie

narodowej dłużnika.

68.

Wytyczne EBI w przydzielaniu kredytów

EBI może udzielać nisko oprocentowanych pożyczek, przeznaczonych na priorytetowe

cele  UE.  Duża  część  kredytów  jest  udzielanie  mniej  rozwiniętym  regionom
Wspólnoty.  EBI  ma  również  swój  udział  w  rozszerzaniu  programów  pomocy
Wspólnoty  Europejskiej  stymulujących  rozwój,  w  szczególności  w  oparciu  o
porozumienia o współpracy i umowy stowarzyszeniowe, które Wspólnota zawarła z
12  krajami  basenu  Morza  Śródziemnego  oraz  z  70  krajami  Afryki,  Karaibów  i
Pacyfiku.  Bank  pożycza  również  poważne  sumy  w  oparciu  o  programy  Wspólnot
Europejskich - PHARE i TACIE, państwom Europy Środkowej i Wschodniej, byłemu
ZSRR, a także na mniejszą skalę, pewnej liczbie państw Azji i Ameryki Łacińskiej, a
od 1995 r. również Afryce Południowej.

Przy udzielaniu pożyczek Bank kieruje się następującymi wytycznymi:

- pożyczki udzielane są pod warunkiem, że inne środki również są zaangażowane,
- finansowane są projekty, które przyczyniają się do wzrostu ogólnej efektywności,
- inwestycje produkcyjne powinny być rentowne i zyskowne,
- pożyczka musi być poręczona poprzez inne państwo, lub instytucje prawa
publicznego,
- łączna kwota pożyczek i gwarancji udzielonych przez Bank nie może przekraczać
250% jego kapitału subskrybowanego,
- pożyczki udzielane są z reguły na 7-12 lat,
- stopa procentowa od pożyczek udzielonych przez Bank oraz prowizja od
gwarancji jest kształtowana na warunkach panujących na rynku kapitałowym i
powinna być kształtowana w taki sposób, aby przychody z nich były w stanie
sprostać zobowiązaniom Banku i pokryć wszelkie wydatki i utrzymać środki
rezerwowe,
- na pokrycie kosztów administracyjnych Bank pobiera tylko 0,15% marży.

Procedury udzielania pożyczek – c.d.

Wnioski o udzielenie pożyczki lub gwarancji mogą być składane do Banku za pośrednictwem

Komisji  bądź  organów  kraju  członkowskiego,  na  którego  terytorium  projekt  ma  być
realizowany.  Wnioski  mogą  być  również  składane  bezpośrednio  do  Banku.  Wnioski  te  są
przedkładane w pierwszym przypadku do zaopiniowania przez kraj członkowski, w drugiej
sytuacji  Komisji.  Kraj  członkowski  i  Komisja  powinny  udzielić  opinii  w  ciągu  dwóch
miesięcy  od  ich  otrzymania.  Rada  Dyrektorów  rozpatruje  przedstawione  jej  wnioski  o
udzielenie  pożyczki  lub  gwarancji  po  rekomendacji  Komitetu  Kierowniczego.  Komitet
Kierowniczy bada, czy złożone wnioski odpowiadają postanowieniom Statutu.

Gdy Komitet Kierowniczy poprze udzielenie pożyczki bądź też gwarancji, powinien

przestawić projekt kontraktu Radzie Dyrektorów, może również wydać własną popierającą
opinię, która w tym przypadku może być uznana za istotną .
Bank udziela kredytów i poręczeń, jeśli przedłożone projekty w całości lub części
przyczyniają się do realizacji poniższych celów:
- rozwoju regionów zacofanych strukturalnie,
- zwiększenia konkurencyjności przemysłu europejskiego, np. przez rozwój nowych
technologii lub wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP),
- poprawy infrastruktury europejskiej,
- ochrony środowiska naturalnego,
- zaopatrzenia w energię.

Na wielkie projekty są przyznawane pożyczki indywidualne, na mniejsze - środki są udzielane

w  postaci  pożyczek  ramowych  (pożyczek  globalnych).  Są  one  instrumentem  wspierania
MŚP. Pożyczki ramowe są przyznawane bankom lub innym instytucjom finansowym, które
wykorzystują  pozostawione  im  do  dyspozycji  środki  na  finansowanie  poszczególnych
projektów,  stosowanie  do  przedstawionych  wyżej  kryteriów  kredytowania  EBI.  Kredyty
udzielane  przez  EBI  są  klasyfikowane  z  trzech  punków  widzenia:  według  gałęzi
gospodarczego przeznaczenia, według gałęzi gospodarczych, według miejsca inwestycji.

Współpraca Polski z EBI datuje się od końca listopada 1989 r., gdy Rada Gubernatorów EBI

przyznała Polsce i Węgrom fundusz kredytowy w wysokości 1 mld ecu na lata 1990-
1993, przeznaczony na pomoc w restrukturyzacji gospodarki. Oficjalne stosunki Polska
nawiązała z EBI, podpisując 3 lipca 1990 r. Porozumienie Ramowe o Współpracy
Finansowej.

Od 1990 r. EBI w porozumieniu z władzami polskimi wspierał między innymi

następujące sektory: komunikacyjny i telekomunikacyjny, energetyczny i
przemysłowy. W latach 1990-1999 Bank Inwestycyjny udzielił Polsce pożyczek na
ogólną sumę około 2.797 mln euro.

Polska znalazła się w gronie państw, które w największym stopniu dotychczas

korzystały z pomocy finansowej Banku. Od 2001 r. kredyty EBI dla Europy
Środkowej i Wschodniej sięgają 3,5-4,0 mld euro rocznie, z tego dla Polski około 1 mld
euro. Oznacza to, że Polska stała się największym kredytobiorcą w EBI .

Do najważniejszych pożyczek udzielonych Polsce przez EBI w latach dziewięćdziesiątych,

można zakwalifikować:

- kredyt w wysokości 200 mln ecu przeznaczony na modernizację linii kolejowej

Warszawa-Berlin,
- pożyczkę w wysokości 225 mln ecu na budowę odcinka autostrady A4 (Wrocław-
Gliwice),
- kredyt na sumę 50 mln ecu, który prawie w całości został wykorzystany przez stronę
polską na przebudowę lotniska w Warszawie,

(Graficzną ilustrację podziału pożyczek EBI dla Polski wg sektorów przedstawia następny slajd).

Współpraca Polski z Europejskim Bankiem
Inwestycyjnym

EBI - dokończenie

EBI wraz z EBOR oraz funduszem PHARE opracował projekty inwestycyjne, których celem była

odbudowa infrastruktury w Polsce na obszarach zniszczonych przez powódź w lipcu 1997 r.;
na ten cel Bank uruchomił linię kredytową w wysokości 300 mln ecu,

pożyczkę w wysokości 150 mln ecu przeznaczoną na budowę 25 km odcinka autostrady A4
na południu od Katowic; kredyt w wysokości 150 mln ecu na rozwój mobilnych sieci
telefonii,

kredyt w wysokości 200 mln ecu przeznaczony na modernizację linii kolejowej na odcinku
Warszawa-Terespol.

Bank angażuje się również w prace w dziedzinie szeroko pojętej ekologii. W tym celu w

Sztokholmie podpisano umowę o otwarciu nowej linii kredytowej w wysokości 35 mln ecu na
sfinansowanie inwestycji prowadzonych przez małe firmy w Polsce. Po zaproszeniu Polski do
negocjacji akcesyjnych z Unią Europejską EBI zdecydował, że będzie wspierał, wraz z
Bankiem Światowym i EBOR, proces dostosowań polskiej gospodarki do wymogów unijnych.

Współpraca Polski z EBI, podobnie jak z pozostałymi międzynarodowymi instytucjami

finansowymi,  dotyczyła  głównie    czerpania  z  ich  pomocy  finansowej.  Podjęcie
przez  Polskę  procesu  całościowych  reform  gospodarczych  sprawiło,  że  pomoc
finansowa,  jaką  uzyskała  Polska  ze  strony  międzynarodowych  organizacji
finansowych,  okazała  się  bardzo  pożądanym  elementem  zasilającym  proces
reform. Pomoc instytucji finansowych w latach dziewięćdziesiątych sięgnęła ponad 7
mld  ecu. Najnowsze dane dotyczące kredytów EBI udzielonych Polsce w ostatnich 5 latach
przedstawiono na następnym slajdzie.  Przedstawione tam kwoty są kilkakrotnie wyższe od
przytaczanych wyżej; dotyczą ostatnich 5 lat.

(Patrz następny slajd).

Document Outline