Kultura, władza i nierówność.

Na podstawie ksiązki: 

E. Baldwin, B. Longhurst, S.Mccracken, 

M.Ogborn, G. Smith 

WSTĘP DO KULTUROZNAWSTWA

Punkt wyjścia:



Rożnica pomiędzy bogatymi i biednymi 

społeczeństwami świata jest ogromna i 

stanowi jedno ze źródeł napięć we 

współczesnym świecie i jego niestabilności. 



Pytania:



Jak kultura uzasadnia, powiela i produkuje 

te nierówności?



Jakie są sposoby realizowania władzy 

kulturowej?

Pojęcie „Władzy”



Wszystko jest polityką, a władza jest 

wszędzie.



M. Foucault: „Władza jest wszędzie nie 

dlatego, że wsystko obejmuje, lecz 

dlatego, że wszystko ją generuje”.

Stiven Lukes, trzy ujęcia 

władzy.



1. „jednowymiarowe” 



Osoba A może spowodować, iż osoba B 

uczyni coś, czego w innej sytuacji by nie 

uczyniła.



2. „dwuwymiarowe”



Grupa A może określać nie tylko wynik 

„gry”, ale i reguły „gry”.



3. „trójwymiarowe”

Cd...

Lukes: „...dysponująca nią [władzą] grupa 

jest w stanie zabronić ludziom uskarżać 

się na swą sytuację, gdyż tak może 

kształtować ich percepcję, pojęcia i 

preferencje, że akceptują swe miejsce w 

istniejącym porządku, gdyż albo nie 

widzą żadnych nowych rozwiązań, albo 

uważają go za naturalny i niezmienny, 

albo za boski i uświęcony.”

M. Foucault, władza 

produktywna

•

Władza wyraża się w tworzeniu i 

przetwarzaniu świata w określony 

sposób:

•

Tworzy dyskursy, obiekty i tożsamości

•

Nie polega tylko na zakazach

•

WŁADZA „PŁYNIE ZE 

WSZYSTKIEGO”.

Teoria Marksa: nierówności

•

U podstaw wszystkich nierówności 

leżą stosunki ekonomiczne:

•

1.Zawsze występowała fundamentalna 

sprzeczność pomiędzy tymi członkami 

społeczeństwa, którzy posiadają środki 

produkcji i sprawują nad nimi kontrolę 

a całą resztą, która, żeby żyć, musi 

pracować, i to na warunkach, 

narzuconych przez tych pierwszych.

Teoria Marksa: nierówności 

cd.

•

2. Nierówność zasadza się na tym, czy 

ktoś jest właścicielem środków 

produkcji, czy też właścicielem tylko 

własnej siły roboczej (zdolność do 

pracy).

•

3. Klasa dominująca stanowiąca 

mniejszość w społeczeństwie, wspiera i 

upowszechnia przekonania i wartości, 

które utrwalają, usprawiedliwiają i 

uzasadniają stan istniejący.

Teoria Marksa: baza i 

nadbudowa.

Nadbudowa:

Struktura rodziny, systemy 

przekonań religijnych i 

innych, formy organizacji 

politycznych, systemy 

prawa i edukacji

Baza materialna/ 

sposób produkcji

Marks: koncepcja kultury

•

Wszystkie instytucje państwowe 

funkcjonuja w kręgu wartości 

kulturowych, które sprzyjają interesom 

klasy panującej. 

•

   Posiada:

•

Władzę

•

Uprzywilejowany dostęp do wiedzy

•

   Staje się dominująca siłą kulturową.

•

„MYŚLI KLASY PANUJĄCEJ SĄ W 

KAŻDEJ EPOCE MYŚLAMI 

PANUJĄCYMI.”

Max Weber: status i 

nierówności

•

Funkcjonowanie władzy jest bardziej 

istotne dla społeczeństwa, niż jego 

baza ekonomiczna.

•

Włądza wynika jak z bogactwa, tak i 

np. z wiedzy.

•

Główną rolę odgrywają:



Klasy (możliwości rynkowe)



Stany (sposób życia, społeczny prestiż 

i szacunek)

Max Weber: status i 

nierówności cd.

•

Przykład hierarchii:

•

a/W społeczeństwie angielskim 

różnicuje i wartościuje osoby wymowa 

i sposób wypowiedzi. 

( pozaekonomiczne kryteria hierarchii 

społecznej, kompetencje językowe).

•

b/Rodzice częściej przerywają 

rozmowę dzieciom, mężczyźni 

kobietom, lekarze pacjentom

Społeczeństwa kastowe.

•

Ustroje kastowe oparte na kryteriach 

religijnych i rytualnych. 

•

Indie, 4 kasty (warny), które różnią się 

od siebie stopniem rytualnej czystości.

Uzasadnienie nierówności.

•

Według Webera:

•

Trzy typy panowania:

•

1/ tradycjonalne (akceptuj, gdyż 

zawsze się tak robiło)

•

2/ charyzmatyczne (akceptuj, gdyż 

wyjatkowe zdolności wodza czy 

proroka odmienią twoje życie)

•

3/ legalno – racjonalne (akceptuj, gdyż 

tego wymagają prawa rządzące w 

naszym społeczeństwie)

Pojęcie hegemonii.

•

Antonio Gramsci:

•

hegemonia – zdobywanie akceptacji 

dzięki uzasadnianiu istniejącego stanu 

rzeczy przy uzyciu składających się na 

wspólną kulturę idei, znaczeń i 

wartości.

Habitus. Pierre Bourdieu

•

Całość uwewnętrznionych tendencji i 

postaw, która kształtuje ludzkie 

spostrzeżenia, myśli, preferencje itd, 

wyrażające się w zachowaniach 

codziennych.