Górnictwo  jako  jedna  z  ważnych  gałęzi  przemysłu  przy 
całej swej specyfice musi być dostosowane do wymogów 
gospodarki  wolnorynkowej,  dlatego  też  wprowadzony 
został  program  restrukturyzacji  górnictwa.  Program  ten 
przewiduje  przede  wszystkim  likwidację 

kopalń  trwale 

nierentownych 

oraz 

tych, 

których 

złoża 

uległy 

wyczerpaniu. 

Rozróżniono dwa pojęcia:

        

kopalni  częściowo  likwidowanej

  -  w  przypadku 

zlikwidowania  części  zakładu  górniczego,  zbędnej  ze 
względów technicznych,

        

kopalni  całkowicie  likwidowanej

  -  gdy  dochodzi  do 

zaprzestania wydobycia węgla. 

 

 

PRZYCZYNY LIKWIDACJI ZAKŁADU GÓRNICZEGO

1. Wyeksploatowanie pokładu (złoża),

2. Sytuacja ekonomiczna,

3. Brak koncesji,

4. W szczególnym przypadku degradacja środowiska 

naturalnego.

 

 

FORMY LIKWIDACJI ZAKŁADÓW GÓRNICZYCH: 

Likwidacja  z  równoczesnym  zaprzestaniem  wydobycia 
kopaliny, przy braku powiązań technologicznych z innymi 
zakładami  górniczymi,  których  likwidacji  się  nie 
przewiduje,
Likwidacja  zakładu  górniczego,  w  którym  przewiduje 
się  kontynuowanie  wybierania  złoża  w  czasie  likwidacji 
(czas trwania likwidacji będzie odpowiednio wydłużony),
Likwidacja  części  zakładu  górniczego  z  możliwością 
przyłączenia  pozostałej  części  do  innego  zakładu 
górniczego bez przerwania eksploatacji.

Przy wszystkich tych formach likwidacji trzeba mieć 
na  uwadze  ewentualność  przyszłego  wybierania 
pozostawionej części złoża.

 

 

Likwidacja  zakładów  górniczych  węgla  kamiennego,  nie 
oznacza  zaniechania  w  tych  miejscach  wszelkich  innych 
czynności,  w  wielu  przypadkach  należy  utrzymywać  w 
podziemnych 

wyrobiskach 

systemy 

odwadniania 

górotworu,

 

co 

jest 

podyktowane 

względami 

bezpieczeństwa powszechnego i wymogami związanymi z 
zabezpieczeniem 

sąsiednich 

zakładów 

górniczych. 

Systemy  odwadniania  prowadzone  są  jako  roboty 
podziemne  z  zastosowaniem  techniki  górniczej  i 
wykonują  je  nowo  powstające  podmioty  gospodarcze 
zajmujące  się  likwidacją  zakładów  górniczych  i 
następstwami tego procesu.

 

 

PODSTAWY PRAWNE LIKWIDACJI ZAKŁADU 

GÓRNICZEGO.

Zakład  górniczy  jest  to  wyodrębniony  technicznie  i 
organizacyjnie  zespół  środków  służących  bezpośrednio 
do  wydobywania  kopalin  ze  złoża  w  tym  wyrobiska 
górnicze, obiekty budowlane oraz technologiczne, a także 
związane  z  nimi  obiekty  i  urządzenia  przeróbcze. 
Likwidacja  zakładu  górniczego  nie  musi  łączyć  się  z 
likwidacją  przedsiębiorstwa,  zwłaszcza,  że  w  wielu 
przypadkach  utrzymują  one  w  swojej  strukturze 
organizacyjnej  kilka  zakładów  górniczych,  z  których  nie 
wszystkie poddane są likwidacji. 

W  razie  podjęcia  decyzji  o  likwidacji  zakładu  górniczego 
będącego  własnością  Skarbu  Państwa  pod  uwagę  bierze 
się następujące ustawy:

 

 

Ustawa 

z 

dn. 

25 

września 

1981 

r. 

o 

przedsiębiorstwach państwowych

. 

Przewiduje 

ona 

prowadzenie 

postępowania 

przygotowawczego  przed  wydaniem  zarządzenia  o 
likwidacji,  uwzględnienie  i  rozwiązanie  zaistniałych 
problemów 

(ekonomiczne, 

finansowe, 

społeczne, 

organizacyjne,  prawne,  techniczne  a  także  regionalne) 
oraz działania związane z likwidacją zakładu górniczego.

 

 

Rozporządzenie  Wykonawcze  z  dn.  25  sierpnia 
2002, rozdział 5 art. 80, do znowelizowanego Prawa 
geologiczne  i  górnicze  z  dn.  27  lipca  2001  -  który 
uwzględnia obowiązki przedsiębiorcy.

Według tego artykułu przedsiębiorca jest zobowiązany:

1)

zabezpieczyć  lub  zlikwidować  wyrobiska  górnicze 

oraz obiekty i urządzenia zakładu górniczego,

2)

zabezpieczyć 

nie 

wykorzystaną 

część 

złoża 

kopaliny, 

3)

zabezpieczyć sąsiednie złoża kopalin,

4)

przedsięwziąć 

niezbędne 

środki 

chroniące 

wyrobiska sąsiednich zakładów górniczych,

5)         przedsięwziąć niezbędne środki w celu ochrony 
środowiska 

oraz 

rekultywacji 

gruntów 

i 

zagospodarowania terenów po działalności górniczej 

 

 

Do  rekultywacji  gruntów  i  zagospodarowania  terenów,  o 
których mowa w ust. l pkt 5, przepisy o ochronie gruntów 
rolnych 

i 

leśnych 

stosuje 

się 

odpowiednio. 

Z 

zastrzeżeniem  przepisów  art.  109  ust.  l  pkt  5  (budowy  i 
likwidacji  zakładu  górniczego,  w  tym  rekultywacji 
gruntów  i  zagospodarowania  terenów  po  działalności 
górniczej),  w  sprawach  dotyczących  rekultywacji 
gruntów i zagospodarowania terenów właściwe są organy 
określone w tych przepisach. 

 

 

0

10

20

30

40

50

60

70

80

90

100

-7

-6

-5

-4

-3

-2

-1

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Monitoring odpływu z hałd, osadników

Monitoring wód powierzchniowych

Monitoring dopływów dołowych

Przetargi

Przekwalifikowanie, odprawy

Monitoring wzrostu roślin

Planowanie i eksploatacja hałd

Monitorowanie deformacji powierzchni na obszarze górniczym 
oraz obserwacje zachowywania się zasypanych wyrobisk 
szybowych

Sadzenie drzew i 
sianie traw

Zabezpieczanie, wyrównanie i 
rekultywacja terenu

Monitoring poziomu zatopienia

Pzebudowa systemu odwodnienia 
kopalni

Wykonanie systemu odwadniania hałd i 
osadników

Program 
wstępny 
likwidacji 
zakładu

Program likwidacji zakładu i 
korekty

Plan 
ruchu

Uzgodnienia z organem samorządowym, urzędami, 
bankami, itd..

Krzywa wydobycia

Badanie odpadów z hałd i osadników oraz 
wegetacji roślin

Rekultywacja i 
monitoring 
powierzchni po 
obiektach 
zakładu 
górniczego i 
hałdach

Zagospodarowanie i utylizacja 
odpadów z likwidacji (złom, gruz 
budowlany)

Gospodark
a wodna

Infrastruktur
a 

Urządzenia  

Obiekty i 
budynki 

Likwidacja 
obiektów i 
urządzeń 
powierzchniowych

Likwidacja szybów i 
szybików

Zabezpieczenie, tamowanie i podsadzanie 
wyrobisk 

Rabowanie obudowy i urządzeń

Likwidacja dołu 
kopalni

Krzywa kosztów 
likwidacji

Sumaryczna krzywa kosztów 
(narastająca)

Projektowanie 
likwidacji

Właściwa likwidacja i 
monitoring

K

o

sz

ty

 l

ik

w

id

a

cj

i 

[%

]

CHARAKTERYSTYKA CZYNNOŚCI WYSTĘPUJĄCYCH 

PRZY LIKWIDACJI ZAKŁADU GÓRNICZEGO

 

 

PROBLEMY ZWIĄZANE Z 

LIKWIDACJĄ ZAKŁADU 

GÓRNICZEGO - PLAN RUCHU 

LIKWIDOWANEGO

 ZAKŁADU 

GÓRNICZEGO

 

 

Proces wydobycia kopalin w przedsiębiorstwie górniczym 
odbywa  się  w  oparciu  o 

plan  ruchu  zakładu  górniczego

, 

który  ma  zapewnić  bezpieczeństwo  pracy,  prawidłową 
gospodarkę  złożem,  ochronę  złóż  sąsiednich  oraz 
ochronę  środowiska.  Również  przy  likwidacji  zakładu 
górniczego  lub  jego  części  sporządza  się 

plan  ruch 

likwidowanego  zakładu  górniczego  lub  jego  części

, 

stosując  przepisy  o  planach  ruchu  zawarte  w  art

.

  64 

Prawa geologicznego i górniczego.

 

 

O  treści  planu  ruchu  likwidowanego  zakładu  górniczego 
decydują  sposób  likwidacji  zakładu  górniczego  oraz 
termin  zakończenia  likwidacji,  a  także  następstwa 
procesu  likwidacyjnego  wynikające  z  tego  obowiązki 
zawarte  w  art.  80  Prawa  geologicznego  i  górniczego, 
miedzy innymi: 
Ochrona środowiska i rekultywacja gruntów,
Zabezpieczenia  złoża  o  ile  nie  zostało  ono  całkowicie 
wyeksploatowane.

Plan  ruchu  likwidowanego  zakładu  górniczego  wymaga 
uzgodnienia  z  wójtem,  burmistrzem  lub  prezydentem 
miasta. 

Jeżeli  wymagają  tego  okoliczności  przewidziane  w  art. 
80,  organ  nadzoru  górniczego  może  nakazać  stosowanie 
przepisów  niniejszego  rozdziału  do  likwidacji  oznaczonej 
części zakładu górniczego.

 

 

PLAN RUCHU LIKWIDOWANEGO ZAKŁADU 

GÓRNICZEGO 

Plan ruchu likwidowanego zakładu należy przedstawić do 
zatwierd

z

enia  nie 

później  niż  3  miesiące  przed 

rozpoczęciem likwidacji

.

Plan  ruchu  likwidowanego  zakładu  składa  się  z  dwóch 
części:
 Część podstawowa
 Część szczegółowa

Część  podstawowa  -

  powinna  być  przedstawiona  do 

zatwierdzenia  dyrektorowi  OUG  lub  wojewodzie  na  cały 
okres  obowiązywania  planu  ruchu  likwidowanego 
zakładu górniczego, określonego w koncesji. 

Część  szczegółową  - 

 

sporządza  się  na  okres  3  lat,

 

który  to  okres  może  być  skrócony  bądź

 

wydłużony  w 

zależności od przebiegu likwidacji.

 

 

Decyzję  o  zatwierdzeniu  ruchu  likwidowanego  zakładu 
górniczego  podejmuje  dyrektor  OUG  lub  wojewoda  w 
uzgodnieniu  z  wójtem,  burmistrzem  lub  prezydentem 
miasta. 

W  razie  niewykonania  obowiązku  likwidacji  zakładu 
górniczego  lub  jego  oznaczonej  części,  organ  nadzoru 
górniczego  nakazuje  przedsiębiorcy,  w  drodze  decyzji, 
wykonanie tego obowiązku. 

Organ  nadzoru  górniczego  określi  termin  wykonania 
obowiązku  likwidacji  zakładu  górniczego,  a  po  jego 
bezskutecznym 

upływie 

wdroży 

postępowanie 

egzekucyjne.

 

 

HARMONOGRAM LIKWIDACJI ZAKŁADU GÓRNICZEGO

1. 

Etap projektowania likwidacji (wstępny program likwidacji zakładu 

górniczego)

  -  opracowanie  programu  (projektów  i  opinii)  likwidacji 

oraz  planu  ruchu  likwidowanego  zakładu,  ich  uzgodnienia  z 
właściwymi  organami,  przetargi  na  realizację  robót  likwidacyjnych  i 
przekwalifikowanie załóg górniczych (odprawy i osłony).
2. 

Etap      właściwej      likwidacji

      -      kompleks      prac      dołowych  i 

powierzchniowych  mających  na  celu  opłacalne  odzyskanie  maszyn  i 
urządzeń,  zabezpieczenie  lub  wykonanie  prac  adaptacyjnych  w   
wyrobiskach    i    obiektach    powierzchniowych    gwarantujących 
bezpieczeństwo    środowiska,    zabezpieczenie    sąsiednich    zakładów 
górniczych 

i 

ochronę 

pozostawionej 

kopaliny 

i 

kopalin 

towarzyszących,  przygotowanie  ujęć  wody  i  rozpoczęcie  jej 
pompowania,  rekultywację  terenów  po  szybach  i  infrastrukturze 
powierzchniowej oraz likwidowanie hałd lub ich plantowanie, zasianie 
traw i zasadzenie drzew.
3. 

Etap monitorowania obszaru górniczego i usuwanie powstających 

zagrożeń

 - obserwacja deformacji powierzchni terenu, rejestracja 

wydzielających się gazów, pomiary ilości i składu chemicznego 
pompowanej wody i odcieków z zagospodarowanych hałd, obserwacja 
wzrostu roślin oraz zachowania zwierciadła wody w górotworze 
zarówno przy pompowaniu jak i zaniechaniu 

 

 

WSTĘPNY PROGRAM LIKWIDACJI ZAKŁADU GÓRNICZEGO

Wstępny  program  poprzedzający  plan  likwidacji  zakładu  górniczego 
winien zawierać:

1.  Analiza  ilościowa  zasobów  i  kopalin  towarzyszących  łącznie  z 
wodami mineralnymi z uwzględnieniem ich przestrzennej lokalizacji i 
zmian w czasie.

2.  Charakterystyka  warunków  geologicznych  i  hydrogeologicznych 
rejonu.

3.  Istniejące  i  planowane  obiekty  przemysłowe,  budownictwo 
mieszkaniowe  oraz  infrastruktura  zakładu  górniczego  i  zakładów 
zlokalizowanych na obszarze górniczym i w jego otoczeniu.

4. Prawa własności gruntów i obiektów.

5. Koncesja i jej ograniczenia na eksploatację kopaliny podstawowej i 
kopalin towarzyszących.

6.  Analiza  technologicznych  i  ekologicznych  uwarunkowań  dla 
istniejących  obiektów  i  urządzeń  powierzchniowych  łącznie  z 
zakładem przeróbczym, składowiskiem odpadów i zwałami węgla. 

 

 

7.  Metoda  eksploatacji  i  infrastruktura  kopalni  z  uwzględnieniem  jej 
„elastyczności"  w  zmieniających  się  warunkach  geologicznych  i  przy 
różnych ograniczeniach technologicznych oraz wahaniach zbytu.

8. Bieżąca produkcja, zdolność produkcyjna, żywotność i wydajność.

9.  Produkcja  odpadów  i  zanieczyszczonych  wód  oraz  sposoby  ich 
zagospodarowywania.

10. Emisja zanieczyszczeń do atmosfery i źródła hałasu.

11.  Zagrożenie  deformacyjne  powierzchni  w  czasie  prowadzenia 
eksploatacji i po likwidacji zakładu.

12. Marketing:

- rynek krajowy,

- eksport,

- kontrakty krótko- i długoterminowe,

- bezpieczeństwo energetyczne ( surowcowe) kraju lub regionu,

- import a dotacja (ceny w imporcie),

- infrastruktura transportowa, place składowe i przeładunkowe.

 

 

13. Ocena ekonomiczna działalności produkcyjnej zakładu:

- wymagane nakłady inwestycyjne,

- jednostkowe koszty wydobycia,

- warunki kredytowe,

- zadłużenie i płynność finansowa,

- zobowiązania finansowe i odprawy dla zwalnianych górników,

- analiza zysków i strat z uwzględnieniem uwarunkowań społecznych i 
ekologicznych.

    14.  Załoga  kopalni,  jej  kwalifikacje  i  sytuacja  zatrudnieniowa  w 
regionie.

  15. Możliwości kooperacyjne zakładu górniczego, udziały kapitałowe 
i tworzenie nowych podmiotów gospodarczych.

  16. Sformułowanie wariantów prowadzenia lub likwidacji zakładu.

 

 

ETAP WŁAŚCIWEJ LIKWIDACJI

Cała  sieć  wyrobisk  podziemnych  może  pozostać  w  ich 
aktualnym  stanie  do  ich  zawalenia  a  szyby  zamknięte 
płytami  lub  korkami,  może  też  być  częściowo  lub 
całkowicie  podsadzona,  względnie  po  wyłączeniu 
odwadniania  w  miarę  dopływu  wód  zatapiana.  Proces 
likwidacji  kopalni  przez  jej  zatopienie  może  być 
wspomagany  dostarczaniem  wody  z  zewnątrz.  O 
przeznaczeniu wyrobisk lub sposobie likwidacji decydują 
warunki  geologiczne,  a  w  szczególności 

dopływy  wód, 

zagrożenia  gazowe,  stan  spękań  górotworu  i  jego 
własności fizyczne.

 

 

Etap  właściwej  likwidacji  zakładu  górniczego,  nazywana 
często  fizyczną  likwidacją  kopalni,  obejmuje  prace 
dołowe i powierzchniowe, mające na celu: 

 Opłacalne odzyskanie maszyn, urządzeń i złomu,
 Wykonanie prac zabezpieczających wyrobiska górnicze 

- 

rabowanie 

obudowy 

i 

wywoływanie 

zawałów, 

podsadzanie,  wykonanie  tam,  korków  podsadzkowych, 
iniekcji uszczelniającej i wzmacniającej itd.,

  Likwidację  szybów  lub  ich  adaptację  do  spełniania 

innych funkcji,

  Przeprowadzenie  prac  adaptacyjnych  w  wyrobiskach  i 

obiektach 

powierzchniowych 

gwarantujących 

ich 

wykorzystanie  do  innych  celów,  np.  wyrobisk  na 
składowanie  odpadów  lub  magazynowanie  substancji  i 
surowców,  a  budynków  na  biurowce,  sklepy,  magazyny 
itd.,

ETAP WŁAŚCIWEJ LIKWIDACJI

 

 

  Podjęcie  niezbędnych  środków  w  celu  ochrony 

wyrobisk sąsiadujących kopalń,

 Zapewnienie ochrony pozostawionej kopaliny i kopalin 

towarzyszących,

          Przygotowanie  ujęć  wody  i  rozpoczęcie  jej 

pompowania,

  Zapewnienie  w  czasie  likwidacji  właściwej  wentylacji 

wyrobisk, kontroli stężenia gazów i możliwości ich ujęcia,

 Rekultywację 

i 

zagospodarowanie 

terenów 

kopalnianych,  z  równoczesnym  prowadzeniem  robót 
związanych  z  podsadzaniem  płytkich  pustek  i  likwidacją 
zalewisk,

    Likwidację hałd lub ich rekultywację

 

 

LIKWIDACJA WYROBISK 

GÓRNICZYCH

 

 

SCHEMAT LIKWIDOWANEJ KOPALNI W GÓRNICTWIE PODZIEMNYM

OZNACZENIA:

1.Czynna 

część 

kopalni

2.Zlikwidowany 

szyb 

z 

płytą 

zamykającą

3. Korek

4.Zabezpieczenie 

podszybia  -  bez 

tamy i z tamą

5.Szyb 

podsadzkowy

6.Podsadzone 

wyrobisko poziome
7.Podsadzone 
zroby

8. Doszczelnione zroby zawałowe
9. Otwór doszczelniający
10. Ujęcie wody pitnej
11. 12. Zrekultywowane tereny przeznaczone na rekreację
13. Teren w trakcie rekultywacji
14. Otamowane wyrobiska poziome
15. Zatopione wyrobisko

 

 

Staranne  zlikwidowanie  zaszłości  działalności  górniczej 
powinno być podstawowym wymogiem likwidacji zakładu 
górniczego.  To  oczywiste  stwierdzenie  jest  dosyć  trudne 
do  zrealizowania  z  racji  ograniczonych  środków 
finansowych  na  likwidację.  Najbezpieczniej  byłoby 
szczelnie  otamować  i  podsadzić  wszystkie  wyrobiska 
korytarzowe i wypełnić zaprawami iniekcyjnymi dostępne 
zroby zawałowe i spękania w górotworze. Działania takie 
są  wręcz  nierealne,  gdyż  kopalnie  dysponują  często 
setkami  kilometrów  wyrobisk  korytarzowych,  tysiącami 
metrów  sześciennych  komór  i  podszybi,  a  eksploatacja 
była  prowadzona  w  kilkunastu  pokładach  lub  innych 
formach zalegania złoża, na bardzo dużych obszarach.

 

 

Wybór  sposobów  i  zakresu  zabezpieczenia  wyrobisk 
górniczych  uzależniony  jest  od  rodzaju  zagrożeń 
występujących w kopalni, a w szczególności:



gazowych 



wodnych 



skłonności złoża do samozapalenia i tąpań

. 

Dotychczas na skutek braku doświadczenia w likwidacji i 
ograniczenia 

robót 

do 

prostych 

zabezpieczeń 

zarejestrowano  już  w  kilku  polskich  kopalniach  węgla 
pożary  i  wybuch  metanu  w  trakcie  likwidacji,  a  także 
wypłynięcia  materiału  zasypowego  z  szybów,  pojawienie 
się gazów na powierzchni oraz powstanie zapadlisk.

 

 

Kierując  się  z  jednej  strony  szeroko  rozumianymi 
względami  bezpieczeństwa,  a  z  drugiej  minimalizacją 
nakładów na likwidację należy szczególną uwagę zwrócić 
na  szczelne  tamowanie  lub  podsadzanie  wyrobisk  w 
sąsiedztwie  resztek  złoża  i  starych  zrobów,  miejsc 
wydzielania  się  gazów  i  wypływu  lub  nagromadzenia 
wody.  Materiały  i  mieszaniny  do  wykonywania  tam, 
korków  i  podsadzki  muszą  posiadać  odpowiednie 
własności,  które  gwarantują  szczelność  wypełnienia, 
żądaną  przepuszczalność,  nie  ulegają  rozmakaniu  i  przy 
dopływie  wody  „nie  upłynniają  się"  oraz  nie  wchodzą  w 
reakcje  chemiczne,  w  wyniku  których  mogłyby 
powstawać  niebezpieczne  związki.  Mieszaniny  po 
związaniu  powinny  posiadać  odpowiednią  wytrzymałość, 
nie  zmieniającą  się  pod  wpływem  działania  wody, 
atmosfery kopalnianej czy bakterii.

 

 

Kolejnym  zagadnieniem  jest  właściwa  izolacja  starych 
zrobów  mająca  na  celu  ograniczenie  migracji  powietrza 
jak i wypływu gazów. Najczęściej do tego celu stosuje się 
obecnie 

popioły 

lotne 

i 

kopalniane 

odpady 

drobnoziarniste.  Tylko  dobrze  doszczelnione  zroby  i 
otamowane 

lub 

podsadzone 

wyrobiska 

sąsiednie 

gwarantują 

bezpieczeństwo 

dalszych 

robót 

likwidacyjnych

.

Nieco  innej  formy  zabezpieczenia  wymagają  zatopione 
zroby, które mogą wywołać poważne zagrożenie wodne w 
fazie  likwidacji  lub  dla  czynnych  wyrobisk  podziemnych, 
w  których  będzie  prowadzona  inna  działalność,  np. 
magazynowanie 

odpadów. 

Zroby 

te 

muszą 

być 

odizolowane  tamami  wodnymi  z  możliwością  kontroli 
spiętrzania wody, podobnie jak w czynnych kopalniach.

 

 

PROBLEMY HYDROGEOLOGICZNE I 

ZATAPIANIE KOPALNI

Likwidacja  kopalni  może  odbywać  się  tez  przez 
zatopienie.

  Wtedy  istotne  jest  właściwe  odizolowanie 

zatapianej  kopalni  od  kopalń  sąsiednich.  Trzeba  być 
przygotowanym  na  to,  że  zwierciadło  wody  ustali  się  na 
poziomie  najniższego  połączenia  zjedna  z  kopalń 
sąsiednich, zaś wielkość dopływu wody będzie zależeć od 
wysokości  zatopienia.  Kopalnia  sąsiednia  musi  się  liczyć 
ze  zwiększonym  dopływem  i  posiadać  pompy  o 
odpowiedniej  wydajności.  Kopalnia  odosobniona  będzie 
ulegała 

zatapianiu 

do 

wysokości 

poziomu 

piezometrycznego  karbońskiego  piętra  wodonośnego. 
Jeżeli  wystąpi  połączenie  hydrauliczne  z  nadkładem 
karbonu  to  wtedy  zwierciadło  wody  może  ustalić  się  na 
poziomie  pośrednim  wynikającym  z  układu  równowagi 
hydrodynamicznej.

 

 

Oddzielnym 

zagadnieniem 

występującym 

w 

likwidowanych  kopalniach  jest  problem  wód  o  dużym 
zasoleniu  i  zanieczyszczonych  innymi  substancjami,  np. 
wód  radioaktywnych.  Istota  zagadnienia  polega  na 
likwidacji  lub  ograniczeniu  metodami  górniczymi  ich 
wypływu  i  mieszania  z  pozostałymi  wodami.  Nie  można 
dopuścić 

do 

mieszania 

słodkich 

wód 

ze 

zmineralizowanymi  wodami  dopływającymi  z  głębszych 
poziomów. 

W 

trakcie 

tamowania 

wyrobisk 

o 

intensywnych dopływach i zawodnieniu szczególny nacisk 
należy położyć na uszczelnienie górotworu i tam. 

 

 

W  czasie  likwidacji  kopalni  powinno  się  także  zwrócić 
uwagę  na  szczelne  zamknięcie  wiertniczych  otworów 
badawczych 

i 

odmetanowujących, 

które 

mogą 

powodować  drenaż  górotworu  i  stanowić  połączenie 
pomiędzy poziomami wodonośnymi. Otwory te mogą być 
niekiedy  wykorzystane  do  spełnienia  odwrotnego 
zadania,  a  mianowicie  zatłaczania  słonych  wód  do 
wodochłonnych  warstw  górotworu.  Działanie  takie  może 
mieć  miejsce  tylko  przez  pewien  okres,  tzn.  do 
wyczerpania 

chłonności 

górotworu. 

Pewną 

ilość 

zmineralizowanych 

wód 

można 

wykorzystać 

do 

wytwarzania  mieszanin  wypełniających  zroby,  wyrobiska 
korytarzowe  i  szyby  (np.  słone  wody  +  popioły  lotne  + 
cement  +  odpady  drobnoziarniste  +  odpowiednio 
dobrane  komponenty  =  mała  przepuszczalność  i  duża 
wytrzymałość). 

 

 

Proces  zatapiania  kopalni  musi  być  pod  ciągłą 
kontrolą 

obejmującą 

pomiary 

głębokości 

zwierciadła  wody  w  wyrobiskach,  zrobach  i 
horyzontach  wodonośnych  oraz  analizę  zmian 
zawodnienia  górotworu  i  chemizmu  wody.  Istotna 
jest także bieżąca kontrola w kopalniach sąsiednich 
natężenia  dopływu  i  składu  chemicznego  wody. 
Zmiana  natężenia  dopływu  może  świadczyć  o 
powstaniu zbiorników wody w kopalni sąsiadującej z 
likwidowaną.

 

 

LIKWIDACJA SZYBÓW I SZYBIKÓW

 

 

LIKWIDACJA I ZABEZPIECZANIE 

PODSZYBI

 

 

HYDROGEOLOGICZNE 

ASPEKTY LIKWIDACJI 

KOPALŃ GŁĘBINOWYCH 

(PODZIEMNYCH) – NA 

PRZYKŁADZIE KOPALŃ 

WĘGLA KAMIENNEGO.

 

 

Problematyka  hydrogeologiczna  związana  z  likwidacją 
kopalń  ma  duże  znaczenie  praktyczne  ze  względu  na 
powstające  przy  tym  zagrożenia  wodne  zarówno  dla 
wyrobisk 

górniczych, 

szczególnie 

dla 

kopalń 

sąsiadujących  z  kopalnią  likwidowaną,  jak  i  w 
określonych  sytuacjach  dla  powierzchni  terenu  i 
usytuowanych na niej obiektów.

 

 

Likwidacja  poszczególnych  kopalń  może  spowodować 
zmiany  warunków  hydrogeologicznych  na  znacznych 
obszarach 

a 

w 

szczególności 

wystąpienie 

niekontrolowanych  przepływów  z  wyrobisk  kopalni 
likwidowanej  do  kopalń  sąsiednich,  zmieniające  stan 
zagrożenia 

wodnego 

w 

tych 

kopalniach. 

Przed 

przystąpieniem  do  likwidacji  kopalni  przeprowadza  się 
zatem 

analizę 

konsekwencji 

zaprzestania 

jej 

odwadniania.  Analiza  taka  uwzględnia  zarówno  aspekt 
zagrożenia  wodnego  dla  kopalń  sąsiednich,  jak  i 
wpływ zatopienia kopalni na środowisko naturalne i 
gospodarkę wodną rejonu.

 

 

W  ramach  oceny  zagrożenia  wodnego  określa  się 
przede wszystkim:

1)

przewidywaną  rzędną  spiętrzenia  wody  w  zrobach 

w  oparciu  o  analizę  połączeń  z  kopalniami  sąsiednimi 
oraz  możliwości  przepływał  wody  w  wyrobiskach  i 
strefach szczelin, 

2)

przebieg  zatapiania  wyrobisk  w  czasie  na 

podstawie  obliczonych  pojemności  wodnych  zrobów  i 
odwodnionego górotworu oraz natężenia dopływów wody 
do kopalni,

3)

możliwości  zagrożenia  wodnego  kopalni  sąsiedniej 

w  oparciu  o  analizę  szczelności  i  wytrzymałości  filarów 
granicznych,  przypuszczalnych  dróg  przepływu  wody, 
warunków 

sprzyjających 

powstawaniu 

niekontrolowanych zbiorników wodnych w zrobach,

 

 

W  zakresie  oceny  możliwości  wpływu  zatopionej 

kopalni na środowisko naturalne określa się:

1) przewidywaną  mineralizację  i  skład  chemiczny  wód 

stagnujących  w  zrobach  likwidowanej  kopalni  oraz 
wód przepływających do sąsiedniej kopalni,

 
2) przewidywany  wpływ  zatopienia  kopalni  na  istniejące 

ujęcia 

wodne 

wraz 

z 

oceną 

możliwości 

zagospodarowania  wód  w  rejonie  likwidowanej 
kopalni,

3) przewidywany  wpływ  zatopienia  kopalni  na  stosunki 

wodne  w  warstwach  przypowierzchniowych  i  na 
powierzchni terenu,

4) sposoby  likwidacji  szybów  utrudniające  połączenie 

hydrauliczne 

między 

poziomami 

kopalnianymi 

drenującymi odmienne strefy hydrochemiczne. 

 

 

KONTAKTY HYDRAULICZNE MIĘDZY 

WYROBISKAMI GÓRNICZYMI I 

MAKSYMALNE SPIĘTRZENIE WODY 

W ZROBACH - ZAPRZESTANIE 

ODWADNIANIA KOPALŃ 

LIKWIDOWANYCH

 

 

Dla  prawidłowej  prognozy  przebiegu  zatapiania  kopalni 
istotne znaczenie ma rozróżnienie kopalń odosobnionych 
i kopalń zespołowych.

   

Kopalnie  odosobnione  - 

  są  to  takie  kopalnie,  które 

mają  jeden  system  odwadniania  i  nie  są  połączone 
drogami  kontrolowanymi  lub  nie  kontrolowanymi  z 
kopalniami sąsiednimi. 

   

Kopalnie  zespołowe  - 

  natomiast,  to  takie,  które 

składają  się  z  partii  odwadnianych  niezależnie  i 
połączonych  między  sobą  wyrobiskami  górniczymi  na 
różnych  poziomach  oraz  kopalnie  mające  połączenia 
kontrolowane lub nie kontrolowane z innymi kopalniami.

 

 

Przebieg  zatapiania  i  maksymalne  spiętrzenie  wody  w 
zrobach  zależy  od  istnienia  lub  braku  połączeń  między 
kopalnią 

likwidowaną, 

a 

kopalniami 

sąsiednimi. 

Zatrzymanie odwadniania kopalni nie mającej połączenia 
z  kopalniami  sąsiednimi  powoduje 

samozatopienie

 

wyrobisk  górniczych  wodami  z  dopływu  naturalnego. 
Zwierciadło  -  wody  w  zrobach  podnosi  się  stopniowo  do 
uzyskania  równowagi  hydrodynamicznej  z  poziomami 
wodonośnymi  w  otaczającym  górotworze.  Teoretycznie 
zwierciadło  wody  w  zrobach  powinno  się  ustalić  na 
wysokości  statycznego  zwierciadła  wody  w  karbońskim 
piętrze wodonośnym.

 

 

Zatrzymanie  odwadniania  w  kopalni  mającej 
połączenia  z  kopalniami  sąsiednimi  powoduje 
samozatopienie  wyrobisk  górniczych  do  wysokości 
najniższego połączenia.

 Po osiągnięciu tego połączenia 

woda dopływająca do zatapianej kopalni przelewa się do 
kopalni  sąsiedniej,  docierając  do  jej 

urządzeń  głównego 

odwadniania

.  Jeżeli  odwadnianie  sąsiedniej  kopalni  ma 

dostateczną 

rezerwę 

wydajności 

pomp 

i 

może 

odpompować  dodatkowy  dopływ,  proces  zatapiania  się 
kończy,  a  zwierciadło  wody  w  wyrobiskach  pozostaje  na 
rzędnej 

odpowiadającej 

poziomowi 

przelewu. 

W 

przeciwnym  przypadku  odwadnianie  sąsiedniej  kopalni 
musi  również  zostać  wyłączone  i  kopalnia  ta  również 
musi  ulec  zatopieniu  do  zrównania  się  zwierciadła  wody 
ze  zwierciadłem  w  wyrobiskach  pierwszej  kopalni.  Dalej 
obie kopalnie będą zatapiane równocześnie.

 

 

Dla  określenia  prognozy  przebiegu  i  dynamiki 
procesu  zatapiania  wyrobisk  górniczych  w  trakcie 
likwidacji kopalni, niezbędna jest:



Analiza  geometryczna  wyrobisk  górniczych  i 

obliczenia ich pojemności,



Charakterystyka zawierająca informacje o dopływie 

wody do wyrobisk górniczych,



Lokalizacja  i  pojemność  istniejących  aktualnie 

zbiorników wodnych w zrobach,



Znajomość chemizmu wód kopalnianych.

 

 

WPŁYW ZATOPIENIA KOPALNI NA 

ŚRODOWISKO

 

 

Dopływ wody do kopalni po jej zatopieniu będzie zależeć 
od wysokości, na jakiej ustabilizuje się zwierciadło wody 
w  wyrobiskach  górniczych.  W  przypadku  kopalni 
odosobnionej,  w  której  zwierciadło  wody  ustali  się  na 
średniej 

wysokości 

poziomu 

piezometrycznego 

karbońskiego  piętra  wodonośnego,  dopływ  do  kopalni 
zaniknie. Woda w wyrobiskach górniczych znajdzie się w 
równowadze hydrodynamicznej z wodami podziemnymi w 
poziomach 

wodonośnych 

karbońskiego 

piętra 

wodonośnego.

W  przypadku  kopalni  zespołowej  mającej  połączenie  z 
kopalniami  sąsiednimi  zwierciadło  wody  ustali  się  na 
wysokości najniższego połączenia z sąsiednią kopalnią.

 

 

MINERALIZACJA WÓD 

KOPALNIANYCH

 

 

Po  całkowitym  zatopieniu  likwidowanej  kopalni  średnia 
mineralizacja  wody  w  wyrobiskach  będzie  początkowo 
niższa,  niż  w  otaczającym  górotworze,  szczególnie  na 
niższych 

poziomach 

kopalni. 

Z 

upływem 

czasu 

mineralizacja  wody  w  wyrobiskach  górniczych  będzie 
ulegać  dyferencjacji 

(zróżnicowaniu)

  Na  głębszych 

poziomach  będzie  wzrastać  a  na  małych  głębokościach 
woda  będzie  ulegać  stopniowemu  wysładzaniu.  Zmiany 
mineralizacji  będą  szły  w  kierunku  zróżnicowania 
głębokościowego 

mineralizacji 

wody 

zgodnie 

z 

gradientem  hydrochemicznym  wód  podziemnych  w 
danym rejonie.

 

 

Z  upływem  czasu  wody  stagnujące  w  zatopionych 
wyrobiskach  będą  się  wzbogacać  w  siarczany  oraz 
rozpuszczony siarkowodór. Proces ten spowodowany jest 
rozpuszczaniem  produktów  utleniania  pirytów  oraz 
butwienia drewna. Należy się również liczyć ze wzrostem 
zawartości  żelaza  oraz  zanieczyszczeniem  wody  florą 
bakteryjną.

 

 

LIKWIDACJA SZYBÓW

 

 

Szyby  likwidowanej  kopalni  powinny  być  likwidowane  w 
sposób 

uniemożliwiający 

połączenie 

między 

poszczególnymi  poziomami  wodonośnymi. 

Nie  można 

wypełniać  szybów  materiałem,  który  mógłby  być 
szkodliwy 

dla 

środowiska 

naturalnego 

a 

w 

szczególności 

dla 

wód 

podziemnych

. 

Projekt 

likwidacji  kopalni  powinien  przewidywać  zainstalowanie 
w  wybranych  szybach  piezometrów  w  celu  prowadzenia 
obserwacji  przebiegu  procesu  zatapiania  wyrobisk 
górniczych i podnoszenia się w nich zwierciadła wody. 

 

 

Całkowite 

zatopienie 

kopalni 

powoduje 

powrót 

zwierciadła wody do poziomu zbliżonego do pierwotnego 
poziomu  hydrostatycznego  w  górotworze.  Skutki  zmian 
układu  krążenia  wód  w  zlewni  będą  w  takim  przypadku 
zróżnicowane  w  zależności  od  rodzaju  łączności 
hydraulicznej 

wód 

gruntowych 

z 

poziomami 

wodonośnymi  drenowanymi  wcześniej  przez  system 
odwadniania  kopalni.  Łączność  ta  może  przybrać 
następujące formy:

 

 

1.

poziom  wód  gruntowych  jest  całkowicie 

odizolowany 

od 

poziomów 

wodonośnych 

drenowanych przez wyrobiska górnicze,

2.

wody  gruntowe  i  wody  karbońskie  tworzą 

wspólny poziom wodonośny,

3.

kontakt 

wód 

gruntowych 

z 

wodami 

karbońskimi  jest  ograniczony  do  stref  uskokowych, 
okien hydrogeologicznych itp

. 

 

 

W 

pierwszym 

przypadku 

wysokość 

poziomu 

piezometrycznego,  jaki  ustali  się  po  zatopieniu 
zrobów,  nie  będzie  mieć  wpływu  na  warunki  wodne 
na powierzchni. Możliwe są jedynie wypływy wody w 
punktach  kontaktu  z  powierzchnią  nie  w  pełni 
zlikwidowanych 

i 

zabezpieczonych 

wyrobisk 

górniczych,  jak  szyby,  upadowe  itp.  a  także  nie 
zlikwidowane otwory wiertnicze. 

W  drugim  przypadku  w  nieckach  obniżeniowych 
może się pojawić zwiększone zawodnienie terenu.

W  trzecim  przypadku  dawne  strefy  drenażu  wód 
gruntowych mogą stać się strefami ich zasilania.

 

 

WPŁYW PLANOWANEJ LIKWIDACJI 

KOPALNI NA ZMIANY WARUNKÓW 

WODNYCH NA POWIERZCHNI 

TERENU.

 

 

Wpływ  planowanej  likwidacji  kopalni  na  zmiany 
warunków  wodnych  na  powierzchni  ocenia  się  na 
podstawie:

Analizy  zmian  poziomu  hydrostatycznego  i  prognozy 
położenia ustabilizowanego zwierciadła wód karbońskich 
po zatopieniu kopalni,

Analizy  sumarycznych  obniżeń  powierzchni  terenu  i 
zmian  jej  morfologii  w  wyniku  wieloletniej  działalności 
górniczej kopalni, a w szczególności:

 Analizy  zmian  warunków  odpływu  i  retencji  wód 

w zlewni powierzchniowej.

 

 

Analiza  zmian  warunków  odpływu  i  retencji  wód  w 
zlewni powinna umożliwić wyznaczenie obszarów, w 
których  wystąpi  podniesienie  zwierciadła  wody  a 
zwłaszcza  określenie  zasięgu  terenów  zagrożonych 
zatopieniem  a  ponadto  określenie  warunków 
odprowadzenia zwiększonej ilości wód ze zlewni.

 

 

CZĘŚCIOWE ZATOPIENIE KOPALNI

 

 

 

Skomplikowana  sytuacja  górnicza  w  obrębie  siodła 
głównego  i  niecki  bytomskiej  Górnośląskiego  Zagłębia 
Węglowego  powoduje,  że  pomimo  częściowej  lub 
całkowitej  likwidacji  kopalń  generalnie  nie  jest  możliwe 
zaprzestanie  ich  odwadniania.  Konieczność  odwadniania 
zlikwidowanych kopalń lub ich części wynika zazwyczaj z 
przyczyn  organizacyjno-technicznych  mających  na  celu 
ograniczenie 

zagrożenia 

wodnego 

dla 

kopalń 

sąsiadujących z kopalnią likwidowaną.

 

 

Przykładem  odprowadzania  znacznych  ilości  wód  ze 
zlikwidowanych  wyrobisk  górniczych  jest  utrzymywanie 
odwadniania  nieczynnych  kopalń  rud  cynku  i  ołowiu 
wchodzących  w  skład  kombinatu  „Orzeł  Biały"  w 
Bytomiu.  Odwadnianie  to  jest  utrzymywane  celem 
niedopuszczenia  do  stworzenia  zagrożenia  wodnego  dla 
czynnych  kopalń  węgla  kamiennego.  Woda  jest 
pompowana  z  tych  wyrobisk  w  ilości  ponad  22  m

3

/min  a 

jej 

jakość 

praktycznie 

uniemożliwia 

jej 

zagospodarowanie, w związku z czym jest odprowadzana 
do  rzeki  Brynicy.  Przed  zrzuceniem  do  rzeki  z 
pompowanej  wody  usuwana  jest  nadmierna  zawartość 
cynku,  pozostają  jednak  znaczne  zawartości  siarczanów, 
których ładunek wynosi około 41 t jonu SO

4

2-

 na dobę.

 

 

Częściowe  zatopienie  kopalni  do  poziomu  najniższego 
połączenia  z  kopalnią  sąsiednią  nie  spowoduje  istotnego 
zmniejszenia zasięgu leja depresji zlikwidowanej kopalni. 
W  zasięgu  drenującego  oddziaływania  tych  wyrobisk  w 
dalszym  ciągu  będzie  zachodziło  mieszanie  się  wód 
dopływających z odmiennych stref hydrochemicznych. W 
zależności od przyjętych rozwiązań gospodarki wodnej w 
częściowo  zatopionej  kopalni,  wody  nadające  się  do 
wykorzystania 

gospodarczego 

mogą 

nadal 

być 

pompowane  z  wyrobisk,  które  nie  uległy  zatopieniu.  W 
innym  przypadku  do  kopalni  sąsiedniej  będą  dopływały 
wody  mieszane  a  jedynie  poniżej  poziomu  przepływu  w 
zatopionych 

wyrobiskach 

powstaną 

warunki 

do 

utworzenia  się  naturalnej  stratyfikacji 

(uwarstwienie)

 

hydrochemicznej.

 

 

Wobec  rozległej  sieci  połączeń  hydraulicznych  między 
poszczególnymi 

kopalniami 

w 

centralnej 

części 

Górnośląskiego  Zagłębia  Węglowego,  utrzymywanie  ich 
odwadniania  mimo  likwidacji  może  być  realizowane  za 
pomocą 

centralnych  pompowni.

  Pompownie  takie 

byłyby 

lokalizowane 

w 

kopalniach 

o 

najgłębiej 

usytuowanych  połączeniach,  którymi  będzie  następował 
spływ wody ze zlikwidowanych kopalń sąsiednich. 

 

 

Postępująca  likwidacja  kopalń  nie  powinna  ograniczyć 
zatem ilości odprowadzanych do rzek wód kopalnianych, 
może  natomiast  spowodować  zmianę  dotychczasowych 
proporcji ilości tych wód i ładunków soli odprowadzanych 
do zlewni Wisły i Odry.

 

 

UJĘCIA WODNE W 

ZLIKWIDOWANYCH KOPALNIACH. 

 

 

Wody  o  niskiej  mineralizacji,  dopływające  do  kopalń, 
generalnie pochodzą z warstw nadkładu, głównie triasu i 
czwartorzędu.  Wypływy  tych  wód  występują  na 
najwyższych  poziomach  kopalnianych.  Rodzaje  ujęć 
istniejących w kopalniach zależą od:

    Lokalnych warunków hydrogeologicznych, 
    Warunków litologiczno-strukturalnych, 
    Oraz czynników górniczo-technicznych 

 

 

Wody 

o 

niskiej 

mineralizacji 

dopływające 

do 

zlikwidowanej  kopalni  mogą  być  ujmowane  w  specjalnie 
w  tym  celu  utrzymywanych  wyrobiskach  górniczych,  w 
szybach  przekształconych  w  studnie,  za  pomocą  studni 
wierconych  z  powierzchni  do  zatopionych  wyrobisk  oraz 
za  pomocą  studni  wierconych  do  odtworzonych  wskutek 
zatopienia kopalni poziomów wodonośnych.

 

 

Dla 

wykorzystania 

wód 

o 

niskiej 

mineralizacji, 

dopływających  do  wyrobisk  usytuowanych  na  małych 
głębokościach  i  ewentualnie  w  nich  się  gromadzących, 
konieczne  jest  niedopuszczenie  do  ich  mieszania  się  z 
wodami  silnie  zmineralizowanymi,  dopływającymi  do 
głębiej  usytuowanych  wyrobisk.  Można  to  uczynić  bądź 
przez:



Utrzymywanie 

zwierciadła 

wód 

zmineralizowanych  poniżej  ujęć  wód  o  niskiej 
mineralizacji  (przelew  do  sąsiedniej  kopalni, 
utrzymywanie pompowni w kopalni likwidowanej)



Bądź  też  poprzez  odpowiednie  izolowanie 

wyrobisk,  do  których  dopływają  wody  o  niskiej 
mineralizacji.

 

 

Generalną  zasadą  ochrony  ujęć  istniejących  i  budowy 
nowych  ujęć  w  likwidowanych  kopalniach  powinno  być 
maksymalne ograniczenie ilości wyrobisk koniecznych do 
utrzymania  po  likwidacji  kopalni.  Z  tego  względu  ujęcia 
stacjonarne  powinny  być  lokalizowane  w  wyrobiskach 
znajdujących  się  w  bezpośrednim  sąsiedztwie  szybu.  W 
strefie ochronnej ujęcia niedopuszczalne jest składowanie 
w 

wyrobiskach 

górniczych 

lub 

na 

powierzchni 

jakichkolwiek  materiałów,  które  mogłyby  być  źródłem 
zanieczyszczenia ujmowanej wody.

 

 

OBSERWACJE LIKWIDOWANEJ 

KOPALNI

 

 

W  rejonie  likwidowanej  kopalni  niezbędne  jest 
prowadzenie  obserwacji  przebiegu  i  dynamiki  procesu 
zatapiania  zrobów  w  celu  stwierdzenia  trafności 
przyjętych  prognoz  oraz  ich  ewentualnej  korekty. 
Obserwacje te powinny obejmować:



Kontrolę zmian głębokości zwierciadła wody w 

wyrobiskach górniczych i stanu zawodnienia zrobów 
w poszczególnych etapach ich zatapiania,



Kontrolę  zmian  zawodnienia  górotworu  oraz 

kształtowania  się  zwierciadła  wody  w  horyzontach 
wodonośnych.



Kontrolę  chemizmu  wody  w  ujęciach  wód 

podziemnych

.

 

 

W kopalniach sąsiadujących z likwidowaną kopalnią 
należy  prowadzić  pomiary  natężenia  przepływu  w 
wyrobiskach  górniczych,  szczególnie  w  rejonach 
stwierdzonych  lub  przypuszczalnych  kontaktów 
hydraulicznych z kopalnią zatapianą. 

Obserwacje  takie  powinny  być  rozpoczęte  przed 
likwidacją  odwadniania,  aby  można  było  możliwie 
dokładnie określić ilość wody dopływającej z kopalni 
likwidowanej. 

Zmiany  natężenia  tego  dopływu  mogą  bowiem 
świadczyć 

o 

powstawaniu 

niekontrolowanych 

zbiorników wodnych w zrobach kopalni sąsiadującej 
z likwidowaną kopalnią.

 

 

Wody  przepływające  ze  zlikwidowanej  kopalni  do 
wyrobisk  kopalni  sąsiedniej  powinny  być  badane  pod 
kątem  ich 

składu  chemicznego

.  Dopływ większej  ilości 

wód  o  odmiennej  mineralizacji  może  bowiem  zakłócić 
przyjęty  sposób  selekcji  i  zagospodarowania  wód  w 
kopalni sąsiadującej z kopalnią likwidowaną.

 

 

Wymienione  wyżej  obserwacje  i  badania  powinny  być 
prowadzone  systematycznie  w  okresie  zatapiania 
wyrobisk.  Po  zakończeniu  procesu  zatapiania  zakres  i 
częstotliwość  badań  powinny  zostać  określone  przez 
służbę  geologiczną  kopalni  w  dostosowaniu  do  potrzeb 
ruchowych  i  obowiązujących  przepisów  dotyczących 
dokumentowania 

hydrogeologicznego 

i 

zwalczania 

zagrożenia wodnego w kopalniach węgla kamiennego.

 

 

PODSUMOWANIE

 

 

Wskutek likwidacji kopalni i zaprzestania jej odwadniania 
zawsze  następuje  samozatopienie  wyrobisk  górniczych 
wodami z dopływu naturalnego, których skład chemiczny 
zależy  od  charakteru  hydrochemicznego  drenowanych 
poziomów  wodonośnych.  W  trakcie  zatapiania  kopalni 
wody  te  będą  ulegały  mieszaniu  a  po  ustaleniu  się 
równowagi  hydrodynamicznej  nastąpi  ich  stratyfikacja 
zgodnie z regionalnym profilem hydrochemicznym.

 

 

Poziom spiętrzenia wody w zrobach likwidowanej kopalni 
zależy  od  istnienia  lub  braku  połączeń  tych  zrobów  z 
kopalniami 

sąsiednimi. 

W 

kopalni 

odosobnionej 

zwierciadło  wody  w  zrobach  ustali  się  na  poziomie 
swobodnego  zwierciadła  wody  w  górotworze.  W  kopalni 
mającej połączenia z innymi kopalniami, woda w zrobach 
spiętrzy się do poziomu najniższego połączenia, po czym 
nastąpi  grawitacyjny  jej  przepływ  do  niżej  położonych 
wyrobisk kopalni sąsiedniej.

 

 

Większość kopalń węgla kamiennego przede wszystkim w 
obszarze  zagłębia  Górnośląskiego  jest  połączona  między 
sobą.  Ze  względu  na  bezpieczeństwo  czynnych  kopalń 
sąsiadujących 

z 

kopalniami 

zlikwidowanymi 

lub 

przeznaczonymi  do  likwidacji,  w  większości  z  nich 
zachodzi 

konieczność 

utrzymywania 

odwadniania 

wyrobisk górniczych.

 

 

Przed przystąpieniem do likwidacji kopalni konieczne jest 
wykonanie  opracowania  hydrogeologicznego,  którego 
celem 

jest 

określenie 

konsekwencji 

zaprzestania 

odwadniania  kopalni  w  aspekcie  zagrożenia  wodnego, 
jakie  może  powstać  dla  kopalń  sąsiednich  oraz  wpływu 
zatopienia  kopalni  na  środowisko  naturalne,  ujęcia 
wodne itp.

 

 

W rejonie likwidowanej kopalni i w kopalniach sąsiednich 
należy 

prowadzić 

obserwacje 

przebiegu 

procesu 

zatapiania  zrobów  oraz  jego  wpływu  na  otaczające 
środowisko.  W  przypadku  przewidywanego  całkowitego 
zatopienia kopalni i podniesienia się zwierciadła wody do 
poziomu 

wód 

gruntowych, 

obserwacje 

powinny 

obejmować  kontrolę  zmian  położenia  zwierciadła, 
objętości  przepływu  i  mineralizacji  wód  gruntowych  i 
powierzchniowych  w  odpowiednio  zaprojektowanych 
punktach pomiarowych.