Behawioryzm

Czy człowiek jest 

empirycznie 

weryfikowalny?

Czy człowiek jest 

 empirycznie weryfikowalny?

 

 

 

Behawioryzm- źródła, 

podstawowe założenia:

 Równoległy rozwój kierunku w USA (Watson) i 

Rosji (Pawłow), na początku XX wieku.

 Metodologiczne wyróżniki behawioryzmu:



koncentracja na bodźcach i reakcjach (S       R), 



eksperymentalny charakter wiedzy, 



odrzucenie problematyki 

świadomości 

(antysubiektywizm).

Człowiek kształtuje się pod wpływem 

warunków zewnętrznych !

 

 

Behawioryzm a 

problematyka 

zdrowia/patologii:

 Zdrowy jest człowiek reagujący na bodźce  

zachowaniami zwiększającymi jego przystosowanie 

do środowiska zewnętrznego.

 Patologia to:



brak pożądanych reakcji



wykształcenie się wadliwych reakcji 

    (np. fobie, nałogi).

 Diagnoza koncentruje się na analizie zachowań 
    i czynników oraz praw uczestniczących w 

powstawaniu patologii       analiza behawioralna

 Terapia polega na różnych formach zmiany 

zachowania (na podst. Sęk, 2001).

 

 

Warunkowanie 

klasyczne

        Eksperyment Pawłowa, psy

             

warunkowanie (uczenie się)

                  po warunkowaniu

Bodziec 

Bezwarunkowy:

pokarm

Reakcja

Bezwarunkowa:

wydzielanie śliny

Bodziec Obojętny: 

dźwięk, błysk światła,

rysunek trójkąta

Bodziec 

Bezwarunkowy:

pokarm

Bodziec Obojętny: 

dźwięk, błysk światła,

rysunek trójkąta

Reakcja

Bezwarunkowa:

wydzielanie śliny

 

 

Zasady uczenia się 

klasycznych reakcji 

warunkowych:



Wygasanie

 kilkakrotnie bodziec warunkowy 

(obojętny) występuje bez bodźca bezwarunkowego 

(pokarm).



Samoistne

 odnawianie się reakcji 

    ponowne kilkukrotne równoległe występowanie bodźca 

warunkowego (obojętnego) i bodźca bezwarunkowego 

(pokarm).



Generalizacja bodźca

  podobny bodziec wywołuje 

reakcję warunkową (wydzielanie śliny).



Różnicowanie

 bodźca bodźce przypominające bodziec 

warunkowy (obojętny) wywołują zróżnicowane reakcje.

  

 

 

Warunkowanie klasyczne 

a patologia zachowań:

 Watson & Rayner, fobia „Małego Alberta” 

(1920). 

     Lęk jako reakcja bezwarunkowa na hałas został 

wyuczoną reakcją na białego szczura, uogólnioną 

później na białego królika, maskę Św. Mikołaja, 

włosy eksperymentatora (uwaga: zastrzeżenia 

etyczne!)

 Watson & Johns, odwarunkowanie
    lęku przed

 

białymi królikami u 3-letniego 

Petera (1924).

    S

kojarzenie królika z porcją mleka z biszkoptami 

(uwaga: początkowo królik w dystansie, biszkopty w 

bezpośredniej bliskości!)

 

 

Warunkowanie 

instrumentalne

 Dotyczy rekcji bardziej złożonych niż 

odruchy.

 Prawo efektu Thorndika (1898), koty.
   Reakcja odsunięcia zasuwki klatki 

została „wpojona” przez „zadowalający 

efekt” (zdobycie pokarmu).

Zachowanie jest kontrolowane 

przez jego konsekwencje !

 

 

Skinner, 

czyli 

determinizm idealisty

 „Radykalny behawioryzm”       wyklucza   fizjologię z 

opisu zachowania, wystarczy znać zewnętrzne 

przyczyny działania i jego skutki.

 „Zdarzenia prywatne” (wewnętrzne) są wczesnym 

stadium zachowania przed wystąpieniem jego 

skutków dla środowiska.

 Wolna wola jest złudzeniem.

    

... moje zachowanie w każdej chwili nie jest niczym innym niż 

produktem moich dyspozycji genetycznych, osobistej 

przeszłości i aktualnej sytuacji.” ( Skinner, 1983 za: Tavris & 

Wade, 1997)

Osobowość jest zbiorem wzorców zachowań !

 

 

Typy konsekwencji  i ich 

wpływ na zachowanie

         
        Obojętny

Nie zwiększa ani nie 
zmniejsza 

prawdopodobieństwa 
pojawienia się 

określonego 
zachowania

    Wzmocnienia

(pozytywne/negatyw

ne)

Nasilają reakcję bądź 
zwiększają 

prawdopodobieństwo 
jej wystąpienia

            Kary

(pozytywne/negatyw

ne)

Osłabiają reakcję lub 
zmniejszają 

prawdopodobieństwo 
jej wystąpienia

 

 

           Natura wzmocnień

Jaki jest kierunek zmiany zachowania po 
wzmocnieniu?

Pojawiają się nowe            Dotychczasowe 
zachowania,                       nieprzyjemne
rozbudowują się                 zachowania lub 

nawyki

dotychczasowe reakcje      słabną lub zanikają
           
            „zysk”                              „strata”

Pozytywne

Negatywne

 

 

          

Modyfikacja 

zachowań

     

Czy świat jest skrzynką 

Skinnera?

 Sukcesy procedur behawioralnych 

   
   Wygaszanie działań niepożądanych połączone 

ze wzmacnianiem działań alternatywnych 

zamiast karania ! 

 Niepowodzenia procedur behawioralnych

trening czystości 

posługiwanie się słowami przez osoby autystyczne

kontrolowanie zachowań nieakceptowanych 

społecznie u osób z uszkodzeniami mózgu

pozbywanie się niepożądanych nawyków

cel i znaczenie zachowania modyfikują skuteczność kar i nagród 

zachowania społeczne człowieka mają charakter interakcji

 

 

Teoria społecznego uczenia 

się

 Procesy uczenia się u człowieka mają
    charakter społeczny i polegają na 

obserwacji

    innych ludzi (Dollard & Miller, 1950)
 Wzajemny determinizm osoby i środowiska
   (Bandura, 1986).

                                 
        

ZNACZENIA 

PSYCHOLOGICZNE

 ŚRODOWISKO 

ZACHOWANIE

 

 

Kierunki badań teorii 

społecznego uczenia 

się

 Uczenie się przez obserwację 

(modelowanie)

 Procesy poznawcze: spostrzeganie, 

interpretacja zdarzeń

 Przekonania motywujące: 



lokalizacja kontroli (Rotter 1966,1982,1990)



styl wyjaśniania (Seligman 1991)



poczucie własnej skuteczności (Bandura 1990, 

1994)

 

   

 

 

Modelowanie w rozwoju 

zachowań społecznych 

dzieci

 Eksperyment Bandury (1966) 

    Uczenie się zachowań agresywnych 

poprzez obserwację tego typu zachowań i 

ich konsekwencji u innych dzieci. 

 Eksperyment Hanna & Meltzoff 

(1993)

    Uczenie się „zachowań eksperta” przez 

obserwację modela ma miejsce już w 

przedjęzykowym okresie rozwoju dziecka.