Wybrane zagadnienia prawa

Zagadnienia tematyczne

Źródła prawa, procedura tworzenia

prawa, trójpodział władzy, władza

sądownicza

Prawa człowieka w konstytucji i prawie

międzynarodowym, z uwzględnieniem

praw dziecka i osób niepełnosprawnych

Zdolność do czynności prawnych osoby

fizycznej a ubezwłasnowolnienie

Prawo wobec osób niepełnosprawnych

Prawa autorskie – odpowiedzialność

karna, cywilna i dyscyplinarna za plagiat

Pojęcie prawa i normy

prawnej



Prawo = system norm ustanowionych przez

organy władzy publicznej



Norma prawna = zakaz albo nakaz

określonego postępowania



Aby dana norma obowiązywała musi:



Być wydana przez odpowiedni organ z

zachowaniem odpowiedniej procedury



Być zgodna z normami wyższego rzędu –

weryfikacja przez Trybunał Konstytucyjny



Akty normatywne są generalne i abstrakcyjne

– akty stosowania prawa (wyroki, decyzje

administracyjne) są konkretne i indywidualne

Hierarchia aktów prawnych



Konstytucja



Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią

zgodą wyrażoną w ustawie



Ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe



Rozporządzenia



Akty prawa miejscowego



Akty prawa wewnętrznego danych organów i instytucji

– nie stanowią prawa dla ogółu obywateli, nie mogą

stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, są

wiążące w hierarchii danej instytucji



Zarządzenia – tylko na podstawie upoważnienia ustawowego



Uchwały



Postanowienia



Wytyczne



Instrukcje

Ustawa



Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, Senatowi,

Prezydentowi, Radzie Ministrów, grupie 100 tyś. obywateli

mających bierne prawo wyborcze



Projekt rozpatruje się w trzech czytaniach, poprawki mogą

wnosić: wnioskodawca projektu, posłowie, Rada Ministrów,

projekt może być opracowywany w komisji



Ustawę przyjmuje się zwykłą większością głosów w obecności

co najmniej połowy posłów



Uchwaloną ustawę przekazuje się do Senatu



Senat ma 30 dni na: przyjęcie jej bez zmian, uchwalenie

poprawek, odrzucenie w całości – jeśli w ciągu 30 dni nic nie

zrobi, ustawę uważa się za przyjętą



Jeśli Senat zaproponował poprawki, albo odrzucił ustawę,

wraca ona do Sejmu – ten uchwałę Senatu może odrzucić

bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej

połowy ustawowej liczny posłów, inaczej uchwałę (poprawkę

lub odrzucenie) Senatu uważa się za przyjętą

Ustawa



Następnie ustawę przedstawia się Prezydentowi do podpisu – ma

na to 21 dni, może w tym czasie wystąpić do Trybunału

Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie jej zgodności z

Konstytucją, nie może odmówić jej podpisania, jeśli Trybunał

stwierdzi zgodność, jeśli jednak Trybunał stwierdził jej

niezgodność z Konstytucją, prezydent odmawia jej podpisania



Jeśli Prezydent nie wystąpił z wnioskiem do Trybunału, może z

umotywowanym wnioskiem przekazać ustawę Sejmowi do

ponownego rozpatrzenia



Sejm może przyjąć ustawę ponownie w tym samym brzmieniu

większością 3/5 w obecności co najmniej połowy posłów; w takim

wypadku Prezydent w ciągu 7 dni podpisuje ustawę, nie może jej

skierować do Trybunału



Po podpisaniu Prezydent zarządza ogłoszenie ustawy w Dzienniku

Ustaw – ogłoszenie w Dz. U. jest warunkiem wejścia w życie

Ratyfikowane umowy

międzynarodowe



Umowa międzynarodowa najpierw jest podpisywana (przez organ

wskazany w umowie), co nie znaczy, że obowiązuje w porządku

krajowym



Ratyfikuje ją Prezydent RP i ogłasza w Dz. U., wtedy dopiero

wchodzi w życie i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej

stosowanie wymaga wprowadzenia ustawy



Ratyfikacja umowy międzynarodowej wymaga zgody wyrażonej w

ustawie, jeśli dotyczy ona:



Pokoju, sojuszy, układów politycznych i wojskowych



Wolności, praw i obowiązków obywatelskich wynikających z

Konstytucji



Członkowstwa RP w organizacji międzynarodowej



Znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym



Spraw uregulowanych w ustawie lub do których Konstytucja

wymaga ustawy



Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą

wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawami, jeśli są z

nią sprzeczne



O zamiarze przedłożenia Prezydentowi do ratyfikacji umów

międzynarodowych, których ratyfikacja nie wymaga zgody

wyrażonej w ustawie, Prezes Rady Ministrów zawiadamia Sejm.

Ratyfikowane umowy

międzynarodowe



Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy

międzynarodowej przekazać organizacji międzynarodowej

lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów

władzy państwowej w niektórych sprawach.



Ustawa, wyrażająca zgodę na ratyfikację takiej umowy

międzynarodowej, jest uchwalana przez:



Sejm większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy

ustawowej liczby posłów oraz



Senat większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy

ustawowej liczby senatorów.



Wyrażenie zgody na ratyfikację takiej umowy może być

uchwalone w referendum ogólnokrajowym



Uchwałę w sprawie wyboru trybu wyrażenia zgody na ratyfikację

podejmuje Sejm bezwzględną większością głosów w obecności co

najmniej połowy ustawowej liczby posłów.



Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą

Polską umowy konstytuującej organizację

międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest

stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w

przypadku kolizji z ustawami.

Prawo Unii Europejskiej

T r a k t a t y

( p r a w o p i e r w o t n e )

R o z p o r z ą d z e n i a

( p r a w o w t ó r n e

b e z w z g l ę d n i e o b o w i ą z u j ą c e )

D y r e k t y w y

( p r a w o w t ó r n e

z o b o w i ą z k i e m d o s t o s o w a n i a

p r a w a k r a j o w e g o d o d y r e k t y w y )

D e c y z j e

( p r a w o w t ó r n e

b e z w z g l e d n i e o b o w i ą z u j ą c e

k o n k r e t n y c h a d r e s a t ó w )

R e z o l u c j e , S t a n o w i s k a , O p i n i e ,

Z a l e c e n i a , R e k o m e n d a c j e , K o m e n t a r z e

S t r a t e g i e , W y t y c z n e , D e c y z j e R a m o w e , i t p

( p r a w o w t ó r n e n i e w i ą ż ą c e )

Rozporządzenia



Wydawane są przez organy wskazane w

Konstytucji:



Prezydent



Rada Ministrów



Ministrowie



Na podstawie upoważnienia zawartego w

ustawie i w celu jego wykonania



Upoważnienie określa organ właściwy



Organ upoważniony nie może przekazać swoich

kompetencji



Zakres spraw przekazanych do uregulowania



Wytyczne dotyczące treści aktu

Trójpodział władzy

Władza ustawodawcza

Władzę ustawodawczą w Rzeczypospolitej Polskiej

sprawują Sejm i Senat – stanowią prawo.

Sejm sprawuje kontrolę nad działalnością Rady

Ministrów w zakresie określonym przepisami

Konstytucji i ustaw.

Władza wykonawcza



Prezydent RP



Premier i Rada Ministrów



Organy terenowej administracji publicznej –

wojewodowie

Władza sądownicza



Sąd Najwyższy i sądy powszechne



Sądy wojskowe



Trybunały – stanu i konstytucyjny



Prokuratura i organy ścigania

Zasady wymiaru

sprawiedliwości



Zasada sądowego wymiaru sprawiedliwości – wyroki wydawać

mogą tylko sądy (wyjątek – mandat za wykroczenie), pozbawiać

wolności mogą tylko sądy



Zasada niezależności sądownictwa – wyjątek – prawo łaski

Prezydenta



Zasada niezawisłości sędziów – wobec stron i innych organów

władzy



Podległość tylko Konstytucji i ustawom/aktom międzynarodowym

wyższego lub równego rzędu – prawo skierowania do TK zapytania o

zgodność ustawy z Konstytucją



Powołanie na czas nieoznaczony przez Prezydenta na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa – nieusuwalność sędziów – tylko z

ustawowo określonych wypadkach wyłącznie na mocy orzeczenia

sądu



Immunitet formalny – ściganie za przestępstwa tylko za zgodą sądu

dyscyplinarnego, ściganie za wykroczenia – tylko dyscyplinarne



Zakaz przynależności do partii politycznych, sprawowania mandatu

parlamentarnego oraz powołania na stanowisko w administracji

państwowej



Zasada udziału obywateli w sprawowaniu wymiaru

sprawiedliwości



Zasada wieloinstancyjności postępowania

Sądy powszechne

Sąd Najwyższy

(kasacyjny)

Sąd Apelacyjny

(odwoławczy

II instancja)

Sąd Okręgowy

(odwoławczy

II instancja)

Sąd Okręgowy

(I instancja)

Sąd Rejonowy

(I instancja)

Cywilny

Karny

Rodzinny, opiekuńczy

i nieletnich

Grodzki

Pracy

Gospodarczy

Ksiąg wieczystych

Rejestrowy (KRS)

Cywilny i rodzinny

Karny

Gospodarczy

Pracy i ubezpieczeń

społecznych

Sądownictwo administracyjne

Naczelny

Sąd Administracyjny

Administracyjny

Sąd Wojewódzki

Izba Finansowa

Izba Gospodarcza

Izba

Ogólnoadministracyjna

Organ władzy państwowej

(odwoławczy – III instancja)

Samorządowe Kolegia

Odwoławcze

(II instancja)

Organ władzy państwowej

(odwoławczy II instancja)

Organ władzy

Samorządowej

(organ I instancji)

Organ władzy państwowej

lub samorządowej w ramach

zadań zleconych (organ I instancji)

Postępowanie przed sądem



Postępowanie cywilne – KPC



Postępowanie procesowe – pozew, powód, pozwany, pełnomocnik,

wartość przedmiotu sporu, wyrok, apelacja, ew. kasacja



Koszty postępowania – wniosek o zwolnienie z kosztów, postanowienie,

zażalenie



Postępowanie nieprocesowe – wniosek, wnioskodawca, uczestnik

postępowania, pełnomocnik, postanowienie, apelacja, ew. kasacja



Postępowanie egzekucyjne – komornik, skarga na czynności

komornika, powództwo przeciwegzekucyjne



Postępowanie karne – KPK



Postępowanie przygotowawcze – policja, prokurator, pokrzywdzony,

podejrzany, obrońca, postanowienie, zażalenie, umorzenie



Postępowanie przed sądem karnym - akt oskarżenia, oskarżony,

obrońca, oskarżyciel publiczny, oskarżyciel posiłkowy, oskarżyciel

prywatny, pełnomocnik, wyrok, apelacja, kasacja



Postępowanie w sprawach wykroczeń – policja, izba skarbowa, straż

lasów państwowych, straż graniczna, straż miejska, mandat,

wniosek o ukaranie, obwiniony, wyrok, apelacja



Postępowanie administracyjne – KPA



Strona postępowania, decyzja organu administracyjnego,

pełnomocnik, odwołanie, skarga do sądu administracyjnego

Document Outline