Wyższa Szkoła gospodarki
w Bydgoszczy
PEDAGOGIKA CZASU
WOLNEGO
Wykład II
Opracowała:
dr Bożena Sowińska
Wykład II
Pedagogika czasu
wolnego
Opracowała
dr Bożena Sowińska
Pedagogika czasu wolnego
jest subdyscypliną pedagogiki,
która istnieje w wielu
uniwersytetach Unii
Europejskiej
Problem czasu wolnego we
współczesnym świecie
O ile nie budzi wątpliwości fakt istnienia
czasu wolnego i jego stopniowego
narastania, o tyle wśród wypowiedzi
pedagogów i socjologów zajmujących się
tą problematyką, brak jest jednomyślności
dotyczącej jego treści, zadań, zakresu,
który on obejmuje
Problem czasu wolnego we
współczesnym świecie
Postępująca automatyzacja i technizacja pracy
umożliwia tę samą pracę wykonywać w krótszym
czasie, to jednak wymaga od jej wykonawców
stałej uwagi, intensywnego wysiłku
psychicznego, odpowiedzialności i ustawicznego
podwyższania kwalifikacji. W następstwie tego,
człowiek musi coraz więcej czasu poświęcić na
regenerację sił psychofizycznych zużytych w
czasie pracy, na doskonalenie swoich
kwalifikacji. To sprawia, że do problemu urasta
właściwa organizacja i umiejętne wykorzystanie
czasu wolnego od pracy.
Problem czasu wolnego we
współczesnym świecie
Czas wolny to kolejny, obok szkoły i pracy,
aspekt życia, który zawiera potencjalne
wartości poznawcze, kształcące i
wychowawcze. Może on stanowić trudną
do przecenienia wartość dla człowieka.
Zamiast tego staje się groźną pułapką,
gdy funkcjonuje w naszym życiu jako czas
pusty
Problem czasu wolnego we
współczesnym świecie
Nadmiar wolnego czasu, nieumiejętność jego
spożytkowania, lenistwo, próżniactwo,
wygodnictwo i pustka wewnętrzna mogą
doprowadzić do różnego rodzaju dewiacji. Czas
wolny wypełniony pustką i bezczynnością sprzyja
popadaniu w pijaństwo i narkomanię,
konsumpcjonizm i zależność od taniej rozrywki.
Nie ulega wątpliwości, że człowieka od
najmłodszych lat trzeba wychowywać do
właściwego spędzania czasu wolnego.
Problem czasu wolnego we
współczesnym świecie
Wskaźnikiem poziomu rozwoju
człowieka w każdym okresie jego
życia jest stopień aktywności w
czasie wolnym i rodzaj
podejmowanych w nim zajęć
Uczeń lub pracownik, który przejawia znaczne
zaangażowanie, innowacyjność, kreatywność,
przedsiębiorczość, w szkole i pracy zawodowej,
także jest aktywny w czasie wolnym. Sięga po
zajęcia z kręgu wyższej kultury. Zadaniem
pedagogiki czasu wolnego jest
diagnozowanie aktywności ludzkiej w aspekcie
jego wydatkowania i form spędzania.
Problem czasu wolnego we
współczesnym świecie
Czas wolny człowieka we wszystkich
okresach jego rozwoju należy objąć
oddziaływaniem pedagogicznym.
W. Nahrstedt
Pedagogika czasu wolnego
Definicję tego terminu oraz jego wykładnię teoretyczną przedstawił B.
Chmielowski. Uproszczony jej sens podał J. Pięta:
Pedagogika czasu wolnego jest dyscypliną
tworzącą wzory postępowania zgodnie z
potrzebami jednostki. Jest nauką zdolną w
każdej sytuacji do skutecznego działania,
która przeciwdziała powierzchownemu
kultowi rekreacji i wypoczynku i stwarza
założenia do wszelkiej działalności instytucji
wczasowych.
Natomiast R. D. Tauber i W. Siwiński definiują następująco:
Pedagogika czasu wolnego zajmuje się
teoretycznymi i praktycznymi
problemami przygotowania człowieka
do umiejętnego spożytkowania
wolnego czasu.
Pedagogikę czasu wolnego należy określić jako naukę zajmującą się
ustalaniem i formułowaniem celów wychowania do rekreacji i turystyki, a
następnie wykrywaniem sposobów i warunków ich efektywnej realizacji.
Pedagogika czasu wolnego
(zadania)
• Dostarczanie
zasad
stawiania
diagnoz
dotyczących
rzeczywistości wychowawczej, a więc dochodzenia do
znajomości stanu wyjściowego, warunków i osiągnięć
wychowania.
• Wychowanie człowieka do rekreacji i turystyki, kształtowanie
motywacji dla zachowania zdrowia.
• Kształtowanie odpowiedzialności i świadome wpływanie każdej
jednostki na zdrowie własne, rodziny, a docelowo i narodu, a
dalej: wykształcenie w każdym podmiocie odpowiedzialności za
stwarzanie właściwych warunków do uprawiania kultury
fizycznej (m.in. walka o tlen, czystą wodę, zdrową żywność).
• Stwarzanie nowych zachowań jednostek i grup społecznych
przez dostarczenie godziwej rozrywki, w tym widowisk
sportowo-rekreacyjno-turystycznych jako istotnych elementów
zapobiegających kumulacji stresów psychicznych, narkomanii,
alkoholizmowi, paleniu tytoniu, itp.
R. D. Tauber, W. Siwiński
Pedagogika czasu wolnego
(przedmiot zainteresowań
badawczych)
• proces wychowania do czasu wolnego i
ukazywanie wzajemnych prawidłowości i zależności
występujących pomiędzy czasem wolnym a jego
funkcjami i wzorami spędzania;
• określanie zadań dla instytucji zajmujących się
czasem wolnym;
• animatorzy czasu wolnego – ich predyspozycje;
• kształcenie, dokształcanie i doskonalenie kadr dla
organizowania i wykorzystania czasu wolnego w
skali globalnej, regionalnej i lokalnej.
K. Denek
Pedagogika czasu wolnego
(badania)
Typy badań
Charakter
prac
naukowych
Najczęściej
stosowane
metody
badawcze
Techniki
badawcze
stosowane;
wdrożeniowe;
interdyscyplinarne;
jednorazowe
jednostkowe;
jednorazowe
przekrojowe;
ciągłe;
patronackie;
empiryczne
opisowe;
opisowo-
analityczne;
opisowo-
wyjaśniające;
opisowo-
analityczno-
wartościujące;
syntetyczno-
teoretyczne
sondaż diagnostyczny;
analiza
indywidualnych
przypadków;
eksperyment
pedagogiczny;
metoda historyczno-
porównawcza
kwestionariusz
ankiety;
wywiad;
analiza
dokumentów;
obserwacja;
socjometria;
testy;
inwentarze
R. D. Tauber, W. Siwiński
Pedagogika czasu wolnego
(tezy – postulaty, założenia)
J. Pięta
Tezy
Charakterystyka
Narastanie
czasu wolnego
Ciągły wzrost ilości czasu wolnego stwarza
wiele problemów społecznych.
Zagospodarowa
nie czasu
wolnego
Przy wypełnianiu treściami czasu wolnego
ważne jest poznanie potrzeb i mechanizmów
ludzkiego działania.
Rozwój
człowieka
Rozwój osoby ludzkiej polega na jej rozwoju
biologicznym, społecznym i kulturalnym.
Warunki
zaspokojenia
potrzeb
Nasycenie środowiska życia pozytywnymi
wzorami,
wartościami
i
instytucjami
wychowawczymi.
Ukierunkowani
a wychowania
Na realizację zadań profilaktycznych i
kreacyjnych.
Edukacja równoległa
(kształcenie równoległe, wychowanie równoległe),
termin ten pojawił się wraz z ekspansją mass
mediów Zauważono wtedy, iż wraz ze wzrostem
korzystania z telewizji, Internetu, prasy, radia
pojawił się szeroki strumień oddziaływań
edukacyjnych, mających istotny wpływ na
odbiorców tych mediów, w szczególności dzieci i
młodzież. Powstała w tej sytuacji nowa
rzeczywistość edukacyjna, charakteryzująca się
tym, iż obok normalnej szkoły wyrosła jakoby
druga, rządząca się odmiennymi prawami,
skupiająca wszystkie planowe i samorzutne
oddziaływania kształtujące osobowość młodej, i
nie tylko, generacji poza murami klasy szkolnej.
Edukacja równoległa
Termin edukacja równoległa obejmuje także
oddziaływania różnych organizacji
społecznych i politycznych, placówek
wspomagających oświatę, turystykę, sport i
indywidualne czytelnictwo. Jednakże
najsilniejszy wpływ na odbiorców mają
mass media, dorównując w tym
instytucjom szkolnym, a nawet w wielu
przypadkach je przewyższają
Edukacja ustawiczna
(kształcenie ciągłe, edukacja permanentna) to
proces ciągłego doskonalenia kwalifikacji
ogólnych i zawodowych. Zasada współczesnego
systemu oświaty, zgodnie z którą kształcenie trwa
przez całe życie człowieka, obejmując
odnawianie, poszerzanie i pogłębianie jego
kwalifikacji ogólnych i zawodowych.
Dawny pogląd o podziale życia ludzkiego na okres przygotowania się
do życia poprzez naukę szkolną, okres pracy i okres dojrzałego
uczestnictwa w życiu społecznym stał się dzisiaj nieaktualny. Wobec
gwałtownych zmian, jakim podlega rzeczywistość, a zwłaszcza
wobec tempa postępu naukowo-technicznego, wykształcenie zdobyte
w systemie szkolnym stopniowo staje się przestarzałe, toteż
koniecznością jest kontynuowanie kształcenia przez całe życie w
takich formach organizacyjnych i rozmiarach, jakie dla przedstawicieli
danego zawodu są optymalne, tzn. jakie umożliwiają im odnawianie i
rozszerzanie kwalifikacji ogólnych i zawodowych.
Edukacja ustawiczna
Zadania kształcenia ustawicznego realizowane są
poprzez:
• prowadzone przez specjalistów kursy kilkumiesięczne,
które mają umożliwić – co kilka lat – odnawianie wiedzy i
umiejętności
oraz
rozszerzanie
zainteresowań
zawodowych;
• placówki oświatowe dorosłych, placówki doskonalenia
zawodowego (włączając w to doskonalenie robotników
kwalifikowanych);
• studia dla pracujących;
• studia podyplomowe;
• uniwersytety powszechne różnych typów;
• formy indywidualnego samokształcenia;
• kursy organizowane przez wydziały zatrudnienia dla
osób bezrobotnych w celu zdobycia nowych kwalifikacji.
Andragogika
(pedagogika dorosłych) to jedna z nauk
pedagogicznych zajmująca się badaniem
zagadnień kształcenia, samokształcenia i
wychowania młodzieży pracującej i
dorosłych.
Praktyczne znaczenie andragogiki wzrasta w miarę realizacji założeń
kształcenia
ustawicznego.
Zadaniem
andragogiki
staje
się
opracowywanie optymalnych rozwiązań w zakresie doboru treści
kształcenia i wychowania dorosłych, metod i środków, form
organizacyjnych, wykorzystania środków masowego przekazu, oraz
ustalanie
racjonalnych
odstępów
między
okresami
bardziej
intensywnego kształcenia, zwłaszcza na kursach o charakterze
zawodowym – w zależności od rodzaju pracy zawodowej.
Wincenty Okoń
Role życiowe człowieka
dorosłego
1
. Wczesna dojrzałość:
- wybór partnera i przygotowanie się do życia w małżeństwie;
- założenie rodziny i wychowanie dzieci;
- prowadzenie domu i zainicjowanie życia zawodowego;
- podejmowanie obowiązków obywatelskich i poszukiwanie pokrewnych grup
społecznych.
2. Wiek średni:
- przyjęcie odpowiedzialności społecznej i obywatelskiej;
- osiągnięcie i utrzymanie określonego standardu życia;
- przystosowanie się do fizjologicznych zmian wieku średniego, organizowanie
spędzania czasu wolnego;
- głęboka integracja w małżeństwie;
- pomoc dorastającym dzieciom, aby stały się odpowiedzialne i szczęśliwe;
- przystosowanie się do starzejących się rodziców.
3. Późna dojrzałość:
- przystosowanie do słabnącego zdrowia i sił, do życia na emeryturze,
skromniejszych
dochodów i ograniczenia wydatków;
- adaptacja do życia w zmienionych warunkach, związanie się z grupą ludzi w
podobnym wieku, organizowanie sobie zadowalających warunków życia;
- poświęcanie się wypełnianiu obowiązków społecznych i obywatelskich;
- przeżywanie śmierci małżonka (małżonki).
Andragogika czasu wolnego
jest jedną z dyscyplin szczegółowych
andragogiki stosowanej, należącej z kolei
do andragogiki ogólnej.
Wartościowe zagospodarowanie czasu wolnego nie jest
umiejętnością wrodzoną, lecz wymaga odpowiedniego
przygotowania. Zagadnienia te bada andragogika
czasu wolnego. Bada jak dorośli wykorzystują czas
wolny, śledzi, w jakim stopniu w czasie wolnym:
- oddają się rozrywce i wypoczynkowi;
- czy zajmują się wychowywaniem dzieci;
- czy poświęcają czas na uczestnictwo w kulturze;
- czy uczą się wiadomości i umiejętności potrzebnych w
pracy zawodowej, itd.
Propozycje pytań egzaminacyjnych
1.
Wyjaśnij( w kontekście czasu wolnego), co może doprowadzić
do różnego rodzaju dewiacji.
2.
Wyjaśnij, czemu sprzyja czas wolny wypełniony pustką i
bezczynnością.
3.
Co jest jednym ze wskaźników poziomu rozwoju człowieka w
każdym okresie jego życia?
4.
Podaj definicję pedagogiki czasu wolnego.
5.
Co jest przedmiotem zainteresowań badawczych pedagogiki
czasu wolnego?
6.
Podaj najczęściej stosowane metody badawcze pedagogiki
czasu wolnego (cztery).
7.
Wyjaśnij pojęcie edukacja równoległa.
8.
Wyjaśnij pojęcie edukacja ustawiczna.
9.
Czym jest andragogika.
10. Wymień role życiowe człowieka we wczesnej dojrzałości,
wieku średnim, późnej dojrzałości.
Bibliografia
1. Denek Kazimierz: Pedagogiczne aspekty
czasu wolnego. „Lider” 2006 nr 12 s. 8-14.
2. Okoń
Wincenty:
Nowy
słownik
pedagogiczny. Warszawa 2001.
3. Pięta Jan: Pedagogika czasu wolnego.
Warszawa 2008.
4. Popularna encyklopedia mass mediów.
Red. J. Skrzypczak. Poznań 1999.
5. Tauber Roman Dawid, Siwiński Wiesław:
Pedagogika czasu wolnego. Poznań 2002.
Dziękuję za uwagę