Psychologia kliniczna

27.05.21

Stres



Jest to

psychofizjologiczna reakcja

organizmu

człowieka na sytuację

utrudniającą lub blokującą zamiary i

działanie



Ponieważ zamiary i działania to

zawsze zaspakajanie potrzeb, stres

jest przeszkodą w zaspakajaniu

potrzeb - frustracją



Stresor to zewnętrzny czynnik

powodujący Stres



Stres jest często mylony ze stresorem

27.05.21

Zagrożenie - stres i lęk



Istotą stresu jest

zagrożenie

(przeszkoda)

zaspokojenia potrzeb, od drobnych do

największych w tym zdrowia i życia.



Stresowe sytuacje są spowodowane

warunkami (wymaganiami) zewnętrznymi

oraz wielkością i jakością naszych potrzeb



Głównymi emocjami i uczuciami w stresie są



lęk, strach,

złość, gniew, zmęczenie,

zagubienie.

27.05.21

Stadia stresu

przewlekłego



Stadium pobudzenia



Stadium alarmowe



Stadium przystosowania



Stadium wyczerpania

27.05.21

Stadium pobudzenia - alarmu



Reakcja fizjologiczna



Wydzielanie adrenaliny i noradrenaliny

(katecholamin), działających pobudzająco -

mobilizująco



Wydzielanie hormonów rdzenia nadnerczy

(sterydów) – działających ochronnie



Reakcja psychologiczna



lęk, strach,

złość, gniew, zmęczenie,

zagubienie.



Wyostrzenie uwagi, przyspieszenie reakcji,

napięcie mięśni.

27.05.21

Stadium pobudzenia - alarmu

ORGANIZM JEST POBUDZONY

I CHRONIONY.

Gdy w tym czasie usunie się

(poczucie) zagrożenia i uspokoi

emocje, wyjdzie się zwycięsko i

być może z lepszym zdrowiem

psychofizycznym, niż było przed

stresem

27.05.21

Stadium dystresu



Adaptacja

(przystosowanie) do stresu

odbywa się kosztem potrzebnych funkcji

organizmu, (np. Odporności na

zakażenia, obciążeniem układu naczyń i

serca i in.) –



Adaptowanie się prowadzi po dłuższym

czasie do

wyczerpania

możliwości

przystosowania, odczuwanego w

objawach psychicznych i fizycznych

27.05.21

Skutki zbyt intensywnego

lub długiego dystresu



Skłonność do chorób psychosomatycznych



Zmniejszenie odporności na infekcje,

chorobę wrzodową, choroby serca i inne

schorzenia narządowe



Zaburzenia lękowe i afektywne w postaci

ostrego lub przewlekłego zespołu

stresowego, przewlekłego zmęczenia,

wypalenia zawodowego

27.05.21

Sytuacja kryzysowa czyli ostra

reakcja stresowa



Jest to ostra reakcja organizmu w stanie

wyczerpania. Wywołana silnym,

nagłym,

powtarzającym

się lub

utrzymującym

się zagrożeniem zdrowia

i życia, swojego i najbliższych, którego

ofiara nie jest w stanie usunąć.



Występują wtedy objawy psychiczne

(szok), polegające na utracie kontroli

nad sobą i otoczeniem (ruchy bezładne,

płacz, krzyk, lub znieruchomienie i

milczenie), które pogarszają sytuację.

27.05.21

Ratowanie



Wymaga szybkiej pomocy specjalistycznej –

wyszkolonego psychologa lub psychiatry.



Zwykle także policji, pogotowia ratunkowego i

straży pożarnej.



W naszym kraju działają Ośrodki Pomocy

Kryzysowej (psychologicznej), i tworzy się

ratownictwo zintegrowane,



Przy ratownictwie zintegrowanym na jeden nr

telefonu -

112

- wzywa się jednocześnie

wszystkie służby ratunkowe. Tak ma być w

całej UE i u nas.

27.05.21

Zespół zaburzeń po urazie

stresowym

(Post Tramatic Stress Disorder- PTSD)



Trwa miesiące i lata po często

powtarzanym, silnym stresie.



Wymaga leczenia psychiatrycznego



Objawy (często ukrywane)



Zaburzenia snu, koszmary



Niespodziewane napady i stany lękowe



Obniżona wrażliwość emocjonalna,

odosabnianie się, zmienność nastroju,

zachowań.



Obniżona zdolność do pracy i udziału w rodzinie

27.05.21

Potrzeby najczęściej

stresowane (frustrowane)



W życiu człowieka, w naszej

cywilizacji



Bezpieczeństwa



Więzów



Pozycji socjalnej z poczuciem wartości



Zdrowia

27.05.21

Choroby i uraz



Wywołują reakcje stresową, która

może ujemnie wpływać na

pierwotne szkody chorobowe



Wiedza o stresie jest koniecznym

elementem wiedzy

terapeutycznej

27.05.21

Strata



Strata to pozbawienie źródła lub

drogi do zaspakajania potrzeb, jej

cechą jest nieodwracalność



Odwracalna strata okresowa – to stresor



Strata, to więcej niż stresor, wywołuje stres i

zaburzenia afektywne



Wywołuje więcej uczuć negatywnych i

wymaga podobnych interwencji jak w stresie



Charakterystyczne uczucia: żal, smutek, obniżony

nastrój aż do depresji, żałoba



Rodzaj pomocy zależy od intensywności

zaburzeń po stracie

Intensywność zaburzeń po

stracie



Zależy od



okoliczności w jakich strata powstała



nagłości – brak przygotowania



braku zabezpieczeń



od wielkości szkody jakie wyrządziła



jak duże stałe ograniczenia spowoduje w życiu

osoby poszkodowanej



jakie są możliwości i chęci zastąpienia szkody

27.05.21

Kalectwo, trwała

niesprawność



Jest stratą i powoduje reakcję na

stratę, która przebiega w trzech

fazach



1. Nie zgoda, zaprzeczenie



2. Smutek, żal, zniechęcenie,

zagubienie, obniżenie nastroju, aż

do depresji



3. Mobilizację, staranie o

przystosowanie

27.05.21

Strata i pomoc



Towarzyszenie na etapach buntu, rezygnacji i

depresji



Budzenie chęci do powrotu do istniejących

warunków i ludzi



Wskazywanie na posiadane zasoby i

sprawności, na wartość własną i swoje

możliwości



Towarzyszenie w budowaniu nowych wzorców

zachowania i nawyków



Pomoc w ponownym osiągnięciu nowej pozycji

społecznej

27.05.21

Stopień obciążenia stresem

lub stratą



Można obliczyć różnymi sposobami.



Np. przy pomocy tabeli zmian życiowych Rahe

i Holmes’a, zamieszczonej na następnych

trzech slajdach.



Należy zaznaczyć, które z zaznaczonych zmian

życiowych przeszło się w ostatnich sześciu

miesiącach i podsumować odpowiadającą im

liczbę jednostek (ostatnia kolumna tabeli).

27.05.21

Strategie radzenia sobie ze

stresem



Unikanie, odraczanie, negowanie;

nieskuteczna i szkodliwa



Reagowanie emocjonalne – np. złość, strach,

pobudzenie, zahamowanie, inne wyrażanie

emocji;

rozładowuje, jednak przesadzone może

osłabić niezbędne rozumowanie.



Uruchomienie funkcji poznawczych np.:

poszukiwanie informacji, analiza sytuacji,

szukanie porady;

najskuteczniejsze, wiążą się z

poczuciem koherencji

27.05.21

Odraczanie i negowanie



Powoduje, że spotkanie ze stresem

jest nieprzygotowane, zaskakujące

budzące silną reakcję alarmową z

wydzielaniem adrenaliny i sterydów,

stres przedłuża się powodując

zmniejszenie odporności na infekcje,

przeciążenie układu krążenia,

uszkodzenie błony śluzowej żołądka i

dwunastnicy

27.05.21

Reagowanie na stres agresją i

innymi emocjami



Powoduje przytłumienie myślenia

racjonalnego co utrudnia wyjście z

sytuacji stresowej i do reakcji

alarmowej dodaje inne reakcje

emocjonalne. Powoduje to

przedłużanie i nasilenie stresu co

prócz szkód typowych może

wywoływać zaburzenia nerwicowe i

psychosomatyczne

27.05.21

Refleksja i informacje



Przewidywanie stresu i wcześniejszy

namysł nad sytuacją często są możliwe.



Poznawanie aspektów sytuacji stresującej,

zbieranie informacji o wszystkim, co może

jej dotyczyć.



Informacje i rozważanie o możliwościach

ochrony i naprawy strat.



Takie działania łagodzą stres, skracają jego

trwanie, zmniejszają szkodliwe reakcje.

27.05.21

Dodatnie skutki stresu



Przeżycie stresu z uniknięciem

nadmiernych szkodliwych reakcji,

powoduje, że organizm staje się

sprawniejszy w funkcjach fizjologicznych i

umysłowych, które brały udział w

usuwaniu sytuacji stresującej.



Zwykle towarzyszy temu poczucie sukcesu

z pozytywnymi emocjami również

wzmacniającymi zdrowie.

27.05.21

Zmysł lub poczucie

koherencji

JEST TO OSOBISTA ZDOLNOŚĆ DO RADZENIA

SOBIE ZE STRESEM, na którą składa się:



Zmysł

rozumienia

świata i ludzi,

uporządkowania doświadczeń i struktury losu



Poczucie

zaradności,

umiejętność dotarcia do

właściwych środków i ich wyboru celem

utrzymania i rozwijania egzystencji dającej

zadowolenie



Poczucie

sensu życia

, dostrzegania i

strzeżenia wartości dla których warto żyć,

działać, walczyć.

27.05.21

Zasoby przeciw stresowe



Osobiste



Mieszkanie, majątek,



Praca zarobkowa, charytatywna, hobby



Wykształcenie zawodowe, ogólne, samokształcenie



Atrakcyjność fizyczna,



Zdrowie, zdrowy styl życia, sprawność fizyczna



Zachowania p/stresowe i łagodzące stres



Społeczne



sieć osobistych związków i kontaktów

interpersonalnych



umiejętność korzystania ze społecznych

zabezpieczeń fizycznych, psychologicznych i

finansowych

27.05.21

POSTĘPOWANIE P/STRESOWE



Uregulowanie stosunków międzyludzkich na

zasadzie więzi, przyjaźni i zrozumienia



Uporządkowanie swego mieszkania, miejsca

pracy i pracy zawodowej



Ciągłe kształcenie się i ćwiczenie zdolności

do samokształcenia do przystosowania do

zmian



Ustalanie planu każdego dnia, miesiąca i

roku, całego życia,

realizowanie marzeń i

pragnień

27.05.21

Łagodzenie i leczenie

przebytego nadmiernego

stresu



Trening relaksacyjny wg Schulz’a



Trening relaksacyjny wg Jackobson’a



Medytacje klasyczne



Medytacje z myślą przewodnią



Joga



Sen

27.05.21

Religijność

ułatwia radzenie sobie ze stresem



Modlitwa



Odnoszenie swoich problemów do

Pisma Świętego



Odnoszenie się do świętych



Związek z przodkami



Udział w obrzędach swojej wiary

27.05.21

Stres zawodowy



Występuje u osób zajmujących się

pomaganiem innym ludziom



Fizjoterapeuci są narażeni na stres

zawodowy



Chroni przed stresem:



Wysokie umiejętności profesjonalne i dobra

komunikowanie się z pacjentami i innymi

osobami



Satysfakcja z pracy



Zachowywanie zasad higieny życia i pracy

27.05.21

Zmęczenie zawodowe



PRZYCZYNY



Długotrwała i zbyt intensywna praca



Praca pozaetatowa



Niedostateczny sen i wypoczynek



USUWANIE



Wypoczynek, rekreacja

27.05.21

Wypalenie zawodowe

(burnout)



PRZYCZYNY



Bariery i błędy w komunikacji między ludźmi



Brak wsparcia społecznego



Niedostatki w wykształceniu profesjonalnym



Nadmierna praca



Niedobór satysfakcji zawodowej



Błędna interpretacja trudności zawodowych

27.05.21

Wypalenie zawodowe



Pierwsze objawy



Wyczerpanie emocjonalne i psychofizyczne



Depersonalizacja podopiecznych



Obniżenie satysfakcji z pracy (zbyt wygórowane

oczekiwania)



Nadmierne narzekania



Obniżenie wydajności w pracy



Zaburzenia komunikacji w pracy i w domu



Zaburzenia zdrowia emocjonalne i somatyczne

27.05.21

Usuwanie wypalenia

zawodowego



Porada psychologiczna



Urlop wypoczynkowy



Podnoszenie kwalifikacji

zawodowych w ramach

urlopu szkoleniowego



Zmiana miejsca pracy lub

zawodu



Psychoterapia

27.05.21

Zapobieganie wypaleniu

zawodowemu



Podnoszenie kwalifikacji zawodowych



Rozwijanie kompetencji interpersonalnych



Umiejętność dawania i brania wsparcia

społecznego



Dobrze zorganizowane własne życie codzienne



Dostrzeżenie pierwszych objawów

przeciążenia stresem i odpowiednie

reagowanie

27.05.21

Pochodzenie promocji

zdrowia



Z badań patogenezy,

badań stresu

higieny i profilaktyki, z przyczyn

ekonomicznych i dla złagodzenia

ograniczeń medycyny powstała nowa

dyscyplina medycyny:



PROMOCJA ZDROWIA

– nauka jak żyć

zdrowo, samodzielnie, szczęśliwie,

minimalizując koszty medyczne i nie

nadużywając medycyny.

27.05.21

Patogeneza i profilaktyka



Badania

patogenezy

(przyczyn) chorób,

wykazały, że przyczyny obecnie

najważniejszych chorób mają źródło w sposobie

życia



Ustalono błędy w

stylach życia

Dotyczą one:



Odżywiania (za dużo i zły skład)



Ruchu i wysiłku (za mało)



Używek (papierosy, alkohol)



Przekonań (utrwalone błędne poglądy)

27.05.21

Salutogeneza



Powstaje kierunek nauki badający ile

stresu trzeba i można znieść,

by tworzyć życie

zdrowe, szczęśliwe i

samodzielne



Salus – zdrowie, genesis –

pochodzenie =

= salutogeneza

27.05.21

Cel promocji zdrowia



Samodzielne dbanie o swoje zdrowie

w myśl hasła „TWOJE ZDROWIE W

TWOICH RĘKACH”



Umiejętność brania odpowiedzialności

za siebie i swoje zdrowie



Szeroka

edukacja

zdrowotna: w

szkole, w mediach, w osiedlach (rady,

kluby, spotkania itp.)

27.05.21

Zasoby zdrowia



Promocja zdrowia zwiększa zasoby

zdrowia, uczy zachowań

prozdrowotnych



jest częścią medycyny szeroko pojętej,



jest powiązana z psychologią kliniczną i

zdrowia oraz edukacją zdrowotną



Medycyna naprawcza usuwa utracone

zdrowie (chorobę)

27.05.21

Ekonomiczne uzasadnienia

promocji zdrowia



Diagnozowanie i leczenie jest bardzo

kosztowne a koszty i możliwości służby

zdrowia ciągle rosną



Tylko bogaci ludzie mogą sobie pozwolić na

pełne korzystanie z medycyny



Nawet najbogatsze państwa nie są w stanie

zapewnić pełnej pomocy wszystkim swoim

obywatelom

27.05.21

Promocja zdrowia łagodzi

ograniczenia medycyny



Redukcjonizm – czyli niedocenianie

potrzeb i emocji pacjenta



Technizacja – fascynacja aparaturą i

wiara, że jest wszechmocna



Jatrogenia – szkodliwe, uboczne skutki

terapii



Totalizm instytucjonalny – wymagania

przekraczające wymogi terapii



Odpowiedzialność prawna

27.05.21

World Health Organisation (WHO)

Światowa Organizacja Zdrowia

(ŚOZ)



Stwierdziła skuteczność promocji zdrowia



Uznała ją za najważniejsze zadanie dla

wszystkich członków



Każdy pracownik służby zdrowia powinien

być czynnym promotorem zdrowia

27.05.21

Cel wykładu

Przygotowanie się do rozwiązywania sytuacji

trudnych – stresu

Udział fizjoterapeuty w promocji zdrowia

POZNAJ SIEBIE

to podstawa kultury osobistej,

umożliwia kontrolowania siebie i innych

27.05.21

Miary zdrowia (główne)



Przeciętna długość życia –

i przewidywanie trwania życia dla

określonego wieku



Przyczyny zgonów



Zachorowalność



Chorobowość

27.05.21

Długość życia w Polsce



W roku 1900 43 lata mężczyźni

48 lat kobiety



W roku 2005 70 lat mężczyźni

75 lat kobiety

27.05.21

Przyczyny wydłużenia życia



Usunięcie chorób zakaźnych



Rozwój bakteriologii



Stacje sanitarno-epidemiologiczne



Higiena życia codziennego



Podniesienie stopy życiowej



Zlikwidowanie przednówków i niedożywienia



Higiena osiedli i mieszkań – wodociągi, kanalizacja,

wywóz i utylizacja śmieci



Zmniejszenie umieralności niemowląt



Właściwe żywienie i higiena niemowląt

27.05.21

Najczęstsze przyczyny

zgonów



W roku 1900

w roku 2000



Grypa, zapalenie płuc

Choroby serca



Gruźlica

Rak



Zakażenia pokarmowe

Wypadki

komunikacyjne



Choroby serca

Udary mózgu



Udary mózgu

Choroby płuc



Choroby nerek

Grypa, zapalenie płuc



Wypadki

Samobójstwa



Rak

Cukrzyca



Choroby dziecięce

Choroby wątroby



Błonica

Zabójstwa

27.05.21

Zachorowalność



Ogólna

– liczba

wszystkich

nowych

zachorowań na rok (miesiąc lub inny

okres) w określonej populacji



Szczegółowa – liczba

nowych

zachorowań



Na określoną chorobę (np. nowotwory)



W ograniczonym rejonie (np. powiecie, kraju)



W ograniczonej populacji (np. grupy

wiekowe, płeć)

27.05.21

Chorobowość



Ogólna - aktualna liczba wszystkich

chorych w danej populacji



Szczegółowa –



dla poszczególnych chorób



dla rejonów np. województw, krajów



dla środowisk np. miast, grup wiekowych

27.05.21

Choroby psychiczne w

Polsce



Chorobowość:

ok. 649 tys.

w r. 1995

(1,6%)

ok. 1275 tys.

w r. 2004

(3,3%)



Zachorowalność:

ok. 176 tys.

w r. 1995

(0,4%)

ok. 335 tys.

w r. 2004

(0,8%)



Ok. 70% poniżej 50 r. życia

Bez alkoholizmu i narkomanii

27.05.21

Choroby psychiczne w Polsce.

Komentarz



Zachorowalność i chorobowość wzrosła w ciągu

10 lat o ok. 100% (podwoiła się)



Znaczna część wzrostu spowodowana jest

większą zgłaszalnością chorujących i lepszym

rozpoznawaniem chorób



Najczęstsze są zaburzenia lękowo-nerwicowe

(ok. 28%) i afektywne (ok. 22%), ich liczba

rośnie nadal.



Liczby zaburzeń organicznych (ok. 15%), i

schizofrenii ok. 10% b. nieznacznie rosną

27.05.21

Zachorowalność na nowotwory w

Polsce



Nowotwory ok. 105 tys. w r. 1995

ok. 114 tys. w r. 2002

(Wzrost o

8%)



W tym 58 tys. mężczyźni 56 tys. kobiety



Ok. 70% powyżej 50 r. życia



Najczęstsze nowotwory:



Mężczyźni: płuca, żołądek, prostata



Kobiety: sutek, jajnik i macica, żołądek

27.05.21

Cechy osobowości związane

z podatności na

zachorowania 1.



Osobowość A – niecierpliwi, ambitni,

ciągle spieszący się, zapracowani,

lubiący dominować, nieufni –

skłonni

do chorób serca, nadciśnienia

tętniczego, udarów, miażdżycy



Osobowość B – spokojni, cierpliwi,

refleksyjni, łatwi w kontakcie,

niespieszni –

mało chorują

27.05.21

Psychiczne cechy

podatności na zachorowanie



Osobowość C – tłumiący emocje,

zwłaszcza żalu i pretensji, uczucie

krzywdy, kontakty płytkie, ukryte

zawiści –

skłonność do nowotworów

złośliwych (carcinoma)



Osobowość D – słaba odporność na

stres, słaba wiara w siebie, uległość i

bunty, labilność –

skłonność do depresji

27.05.21

Poczucie sensu życia



To najważniejszy składnik odporności

na stres



Można go mierzyć za pomocą testu

sensu życiowego

Document Outline