Temat:
Wodogłowie , guzy
mózgu, infekcje, udary.
Klaudia Ś
Radosław Sz
Piotr W
Grupa III; II rok
Temat:
Wodogłowie , guzy
mózgu, infekcje, udary.
Klaudia Ś
Radosław Sz
Piotr W
Grupa III; II rok
Wodogłowie
Definicja
Wodogłowie (łac. Hydrocefalia) – zespół
zmian związanych ze zwiększeniem
ilości płynu mózgowo-rdzeniowego i
poszerzeniem układu przestrzeni
płynowych. Powstaje na skutek
zaburzeń równowagi między
tworzeniem i wchłanianiem płynu
mózgowo rdzeniowego, najczęściej w
przypadkach zaburzeń w jego
przepływie.
Definicja (c.d.)
Rzadziej spotyka się upośledzoną
resorbcję płynu mózgowo
rdzeniowego lub jego nadprodukcję,
która występuje np. w brodawczakach
splotu naczyniowego. Poszerzenie
przestrzeni płynowych może być
również wynikiem pierwotnego zaniku
tkanki nerwowej.
Epidemiologia
Może pojawić się w każdym wieku, najczęściej
dotyka dzieci, zwłaszcza noworodków i
niemowląt w pierwszym roku życia. Dokładna
częstość występowania tej choroby nie jest
znana. Ocenia się jednak, że wodogłowie
występuje mniej więcej u 0,9- 1,5 przypadków
na 1000 nowonarodzonych dzieci. Częstość
występowania wrodzonego wodogłowia u
noworodków z rozszczepami kręgosłupa
ocenia się na 0,32-0,52 a wg innych źródeł na
1,3-2,9 przypadków na 1000 porodów.
Jak powstaje wodogłowie?
Płyn mózgowo rdzeniowy krąży w układzie
komorowym, wpływa do przestrzeni zewnątrz
mózgowych, jest wchłaniany przez ziarnistości
pajęczynówki.
Pojawia się przeszkoda która utrudnia lub
zamyka krążenie albo wchłanianie płynu.
Płyn gromadzi się pod ciśnieniem w układzie
komorowym i czasem w przestrzeniach
zewnątrz mózgowych
Przestrzenie mózgowe stopniowo się
poszerzają
Strzałki wskazują ciemię przednie i tylne.
Otwarte szwy czaszki u niemowląt pozwalają na
powiększanie pojemności czaszki w miarę
rozwoju wodogłowia.
Budowa
sklepienia czaszki
niemowlęcia.
Wodogłowie dzielimy na:
Wodogłowie wrodzone (w przebiegu
zespołu Arnolda-Chiariego, zespołu
Dandy`ego-Walkera, stenozy
wodociągu mózgu)
Wodogłowie nabyte (spowodowane
przebytym krwawieniem
dokomorowym, albo pozapalne)
Ze względu na to gdzie gromadzony jest
płyn:
Zewnętrzne (nadmiar płynu
gromadzi się w przestrzeniach
podpajęczynówkowych wypukłości
mózgu)
Wewnętrzne (nadmiar płynu
gromadzi się w układzie
komorowym)
Ze względu na przyczynę:
Wodogłowie niekomunikujące
(spowodowane jest blokiem przepływu
płynu między komorami, albo uciskiem
wodociągu mózgu)
Wodogłowie komunikujące
(spowodowane zaburzeniami
wchłaniania płynu przez ziarnistości
pajęczynówki, bądź rzadziej przez
nadmierne wytwarzanie płynu np.
nowotwory)
Inne postacie:
Wodogłowie normotensyjne
(zespół Hakima)
Wodogłowie ex vacuo
(poszerzenie układu komorowego
i zwiększenie objętości płynu,
wtórne do zaniku miąższu mózgu)
Wodogłowie usznopochodne
Przyczyny:
Wrodzone zaburzenie przepływu płynu przez
wodociąg mózgu.
Wrodzone zrośnięcie, lub zwężenie wodociągu mózgu.
Często współistniejące z zespołem Arnolda-Chiariego
lub Hydranencefalion
Następstwo krwawień do przestrzeni płynowych,
często w przebiegu niedotlenienia okołoporodowego
Inne choroby np. przepukliny oponowo rdzeniowe, kiła
Przyczyny egzogenne takie jak : nowotwory oraz
zapalenia oponowo- mózgowe
Choroby towarzyszące:
Przepuklina oponowo rdzeniowa
Brak spoidła wielkiego
Zarośnięcie wodociągu Sylwiusza
Rozszczepy czaszki (łac. Cranium
bifidum)
Objawy kliniczne:
Powiększenie główki .Może wystąpić już w
okresie życia płodowego, częściej jednak główka
może zacząć się powiększać w pierwszych
miesiącach życia, osiągając nawet do 60-70 cm
obwodu(norma 32-35cm). Ilość płynu mózgowo
rdzeniowego może zwiększać się nawet do 9-
10l.
Głowa ma kształt gruszkowaty.
Część mózgowa jest bardzo duża , a część
twarzowa niewspółmiernie mała.
Czoło jest wypukłe , a kości czaszki ścieńczałe,
miękkie, uginające się przy lekkim ucisku.
Objawy kliniczne (c.d.):
Szwy są poszerzone, ciemiączka szerokie i
uwypuklone.
Na skórze czaszki często widoczne
poszerzone naczynia żylne.
Gałki oczne często ustawione są w
wytrzeszczu, zwrócone ku dołowi i do
wewnątrz, źrenice przeważnie nie reagują na
światło.
Objawy nadciśnienia śródczaszkowego,
powstaje tarcza zastoinowa, która stopniowo
przechodzi w zanik nerwów wzrokowych.
Objawy kliniczne (c.d.):
Czasem występuje oczopląs,
zaburzenia koordynacji, ruchów
kończyn i drżenie, niedowład kończyn
dolnych, niekiedy napady drgawkowe.
Objaw zachodzącego słońca
U starszych dzieci- bóle głowy,
wymioty, zaburzenia przytomności.
Objawy kliniczne (c.d.):
Główka jest ciężka , dziecko nie może jej
unieść ani stać. Objawom tym może
towarzyszyć niekiedy niedorozwój
umysłowy, chociaż opisano przypadki z
bardzo dużym wodogłowiem wewnętrznym
i prawidłowym rozwojem umysłowym.
Wodogłowie przebiega bezobjawowo do
momentu wzrostu ciśnienia
śródczaszkowego powyżej 3 cm słupa H2O.
Przebieg , rokowanie
Zależne są od nasilenia zaburzeń i od
objawów. W ciężkich przypadkach przy
szybko narastającym nadciśnieniu
śródczaszkowym dziecko umiera w ciągu
pierwszych 2 lat życia. Jeśli choroba jest
mniej nasilona lub ulegnie zahamowaniu,
dziecko może przejść przez życie z
różnymi objawami niedorozwoju
umysłowego i uszkodzenia układu
nerwowego lub nawet bez tych objawów.
Diagnostyka
Pomiar obwodu główki, odpowiednio do wieku
na siatkach centylowych
Pomiar ciśnienia płynu mózgowo rdzeniowego
podczas nakłucia lędźwiowego i komorowego
Badanie radiologiczne czaszki (RTG)
Transiluminacja czaszki
Tomografia komputerowa głowy
USG
Badanie palpacyjne ( ocena napięcia i
wielkości ciemiączek, szerokości szwów
czaszkowych)
Leczenie:
Wyłącznie neurochirurgiczne i
polega
albo na wycięciu splotu
naczyniówkowego albo na
stworzeniu
sztucznych warunków
umożliwiających
odpływ płynu.
Postępowanie
usprawniające:
Zapobiega powstaniu wtórnych powikłań
w układzie ruchu i innych układach.
Opóźnia zniedołężnienie chorego.
Wzmaga siły obronne organizmu.
Poprawia sprawność fizyczną i
psychiczną.
Cele:
Zahamowanie utraty funkcji ruchowych.
Poprawa funkcji motorycznych- inicjacja
ruchu, mobilizacja tułowia i zwiększenie
zakresu ruchu.
Usprawnianie czynności codziennych:
chodzenie, wstawanie z pozycji
siedzącej, odwracanie się, ubieranie się.
Zapobieganie zanikom mięśniowym
Postępowanie fizykalne:
Pole magnetyczne
Ultradźwięki
Balneoterapia
Infekcje mózgu
Definicja:
Zakażenie, infekcja (łac. Infectio)- obecność
zarazków w organizmie, w celu wywołania
choroby muszą one pokonać odporność
organizmu. Jeżeli wrota zakażenia znajdują
się w pobliżu miejsca występowania infekcji
mówi się o zakażeniu miejscowym. Gdy
zakażeniu towarzyszą objawy
ogólnoustrojowej reakcji zapalnej taki stan
nazywa się sepsą.
Podział infekcji układu
nerwowego:
Choroby wirusowe i prawdopodobnie wirusowe
Ostre choroby wirusowe
Przewlekłe choroby wirusowe
Choroby bakteryjne i reumatyczne
Zakażenia grzybicze opon i mózgu
Choroby mózgu wywołane przez pierwotniaki
Robaczyce
Bakteryjne zapalenie opon i niektóre inne
Kiła układu nerwowego
Ostre choroby
wirusowe
Do tej grupy należą ostre choroby
zapalne UN wywołane wirusami oraz
choroby, których etiologia wirusowa nie
została udowodniona przez wyizolowanie
wirusa.
Wirusy powodujące ostre zakażenia
dzielą się na:
grupę posiadającej w budowie kwas RNA
grupę z kwasem DNA.
Grupa I-
RNA- większość wirusów
powodujących pierwotne zapalenia układu
nerwowego np.:
Enterowirusy - zakażenie drogą pokarmową.
(50% wszystkich aseptycznych limfocytarnych
zapaleń opon)
Arborwirusy – na człowieka przenoszone są
przez stawonogi, komary moskity i kleszcze.
Grupa A : Wirusy powodujące zapalenie mózgu o koni,
tzw końskie zapalenia które są patogenne u człowieka.
Grupa B: Do tej grupy należy miedzy innymi zapalenie
mózgu kleszczowe , japońskie, australijskie, St.Louis.
Arborwirusy powodują ciężkie zapalenia mózgu,
opon i rdzenia, z trwałymi następstwami i wysoką
śmiertelnością.
Grupa I-
RNA (c.d.):
wirus wścieklizny
wirus zapalenia splotów naczyniówkowych –
przenoszony drogą kropelkową (powoduje
łagodne zapalenia opon i mózgu)
grupa miksowirusów – zakażenie drogą
kropelkową, wywołujących choroby z
częściowym zajęciem UN (wirusy odry, różyczki,
świnki oraz wirusy grypy typu a,b lub c).
Zapalenia układu nerwowego wywołane przez te
wirusy zaliczane są do tzw. zapaleń
przyzakażnych
Grupa II DNA
-
wirusy odznaczające
się mniejszym tropizmem do tkanki
nerwowej np.
Wirusy opryszczki - do grupy tej należy wirus
opryszczki zwykłej , półpaśca i ospy wietrznej. Może
przejawiać silny nerurotropizm i powodować ciężkie
śmiertelne zapalenia mózgu.
Adenowirusy – rozpowszechniają się w postaci
zakażenia kropelkowego oraz przez przewód
pokarmowy. 30 typów przejawia neurotropizm
powodując łagodne zapalenia opon, czasem mózgu i
móżdżku. Są one przyczyną wielu niezidentyfikowanych
neuroinfekcji i mogą kończyć się bez następstw.
Papova wirusy- wirusy wywołujące onkogenny efekt.
Do układu nerwowego przenikają drogą krwi, wzdłuż
nerwów lub przez blaszkę sitową. Posiadają zdolność
złośliwej transformacji komórki i mogą uaktywniać inne
wirusy. Odgrywają rolę w przewlekłych infekcjach
wirusowych.
Zmiany anatomiczne wywołane przez
wirusy:
Zmiany wywołane w komórce
nerwowej.
Zmiany we włóknie nerwowym,
demielinizacja.
Nacieki zapalne z uszkodzeniem
naczyń krwionośnych.
Odczyn ze strony gleju.
Zapalenia wirusowe można
podzielić
na 3 grupy:
Zapalenia pierwotne (np.
wścieklizna)
Zapalenie dwufazowe
Zapalenia przyzakaźne
Postacie klinicznych zapaleń
wirusowych:
Zapalenia opon mózgowo-
rdzeniowych
Zapalenie mózgu
Zapalenie rdzenia kręgowego
Zapalenie
wielokorzeniowonerwowe
Zapalenie mięśni
Ostre choroby wirusowe:
Choroba Heinego-Medina
Zakażenia układu nerwowego wirusami Coxsackie
i ECHO
Końskie zapalenia mózgu
Kleszczowe zapalenie mózgu
Japońskie zapalenie mózgu B
Zapalenie mózgu St.Louis
Zapalenie mózgu australijskie
Gorączka Zachodniego Nilu
Odrowe zapalenie mózgu
Różyczkowe zapalenie mózgu
Świnkowe zapalenie opon i mózgu
Ostre choroby wirusowe
(c.d.):
Grypowe zapalenie mózgu
Limfocytowe zapalenie splotów naczyniówkowych
Zapalenie mózgu i serca
Wścieklizna
Opryszczkowe zapalenie mózgu
Półpasiec- Ospa wietrzna
Cytomegalia
Ostre krwotoczne zapalenie mózgu
Śpiączkowe zapalenie mózgu tzw. choroba Economo
Żółtaczka zakaźna
Łagodne zapalenia mialgiczne mózgu i rdzenia
Kleszcz – jego ugryzienie może powodować:
Kleszczowe zapalenie mózgu
Dziecko chore na:
Chorobę Heinego-
Medina
wywoływana przez
:
wirus polio
Przewlekłe choroby
wirusowe:
Długi okres wylęgania (miesiące lub lata).
Powolny postępujący przebieg prowadzący do śmierci.
Zajęcie tylko układu nerwowego.
Trudności w znalezieniu i przeszczepieniu wirusa.
Obraz zmian anatomicznych polegający na dominacji procesu
zwyrodnienia nad odczynami zapalnymi.
Przyczyną jest zarazek zwany „wirusem powolnym” , ale zdaniem
badaczy nie jest to termin właściwy ponieważ nie ma się tu
do czynienia z innym rodzajem wirusa lecz z innym rodzajem reakcji
tkankowej. Wirusem „przewlekłym” stać się może każdy wirus,
który wnika do ustroju i pozostaje w nim bezobjawowo przez długi
okres czasu.
Infekcje przewlekłe
w zależności od charakteru
reakcji tkankowych i czynników wywołujących dzielą się na:
Encefalopatie – wirusy powolne( zmiany
zwyrodnieniowe, stan gąbczasty, reakcja
glejowa, brak odczynu zapalnego):
Kuru
Choroba Creutzfelda-Jakoba
Emcefalopatia ze zwyrodnieniem tłuszczowym
( zespół Reye`a)
Zakażenia wirusem utajonym-
(charakteryzują się odczynem
zapalnym):
Podostre twardniejące zapalenie istoty białej
mózgu Van Bogaerta
Inne przewlekłe choroby o
niejasnej etiologii :
Stwardnienie rozsiane
Stwardnienie zanikowe boczne
Choroba Parkinsona
Choroba Picka Jazheimera
Postępujące porażenie nadjądrowe
Postępująca leukoencefalopatia
ogniskowa
Neuropatia rakowa
Postępująca neuropatia rdzeniowo oczna
Fazy przewlekłej choroby
wirusowej:
Wstępna – nieswoiste objawy, niepokój,
otępienie umysłowe, mioklonia, zaburzenia
wegetatywne.
Powstają i rozwijają się objawy neurologiczne
mózgowe, móżdżkowe, pozapiramidowe i
rdzeniowe.
Końcowa- nasilone zmiany neurologiczne i
otępienne, w końcu następuje śpiączka i
zejście śmiertelne.
Choroba trwa od kilku miesięcy do kilku lat,
przebieg może być bardziej lub mniej burzliwy,
czasem może nastąpić samoistna poprawa.
Choroby bakteryjne:
Ziarnica weneryczna pachwin
Ornitoza (choroba papuzia)
Choroba kociego pazura
Riketsjozy układu nerwowego
Bruceloza
Sarkoidoza
Choroby reumatyczne
mózgu
Zmiany reumatyczne mózgu dzielą się na pierwotne
i
wtórne. Rozróżnia się kilka postaci reumatoidalnego
zapalenia mózgu:
Reumatyczne zapalenie mózgu
Reumatyczne zapalenie opon
Reumatyczne poprzeczne zapalenia rdzenia
kręgowego
Psychoza reumatyczna
Pląsawica mała Sydenhama
Zakażenia grzybicze opon i
mózgu
Rzadkie choroby zapalne układu nerwowego
wywołane grzybami. Przeważnie u chorych z
osłabioną odpornością, wyniszczonych
przewlekłymi chorobami takimi jak białaczka ,
ziarnica złośliwa, nowotwory, po radioterapii.
Bardzo rzadko jest to pierwotna choroba. Układ
nerwowy jest zajęty wtórnie.
Etiologia i patomorfologia
Grzyby wnikają do układu nerwowego z miejsca
pierwotnego zakażenia przez ciągłość, drogą krwi
lub chłonki. Układ nerwowy jest zajęty najczęściej w
zakażeniu torulą. Zmiany dotyczą głównie opon, mają
charakter zapalenia z odczynem włóknikowym i
ziarniniakami wzdłuż naczyń, z wtórnym wodogłowiem
wewnętrznym. W tkance nerwowej tworzą się
torbiele, ziarniniaki oraz ropnie.
Objawy:
Zaczyna się powoli, bólami głowy ,
osłabieniem, wyniszczeniem i stanami
podgorączkowymi.
Objawy oponowe.
Objawy ogniskowego lub rozsianego
uszkodzenia układu nerwowego.
Mylona jest z gruźlicą.
Postępuje powoli niekiedy z okresami
zwolnień i nawrotów.
Rokowanie
Na ogół złe, bywają samoistne
wyleczenia,
zależy to od stanu chorego oraz od
rodzaju grzyba wywołującego
chorobę.
Najczęściej spotykane grzybice
układu nerwowego:
Kryptokokoza (toruloza)
Promienica
Kokcydioza
Bielnica
Aspergiloza
Nokardoza
Histoplazmoza
Blastomikoza
Mukormikoza
Mikrosporydioza
Choroby mózgu wywołane
przez pierwotniaki
Grupa chorób zapalnych wywołanych przez
jednokomórkowe pasożyty zwierzęce.
Pierwotniaki wnikają do komórki żywiciela w
której rozmnażają się i doprowadzają do jej
wyniszczenia. Zakażenie następuje drogą
pokarmową lub wprost do krwi poprzez
ukąszenie. Zajęcie układu nerwowego jest
wtórne , krwiopochodne.
Zmiany mają charakter zapalenia ropnego z
dużym odczynem i skłonnością do tworzenia
się ropni. Zakażenie rokuje niepomyślnie i
prowadzi w większości do śmierci.
Amebowe zapalenie mózgu i opon, wywołane
przez Hartmannella i Naegleria.
Leczenie
Prowadzone na oddziałach
zakaźnych.
Podawane są sulfonamidy ,
antybiotyki,
niekiedy konieczne jest leczenie
operacyjne ( usunięcie ropnia).
Do chorób wywołanych przez
pierwotniaki z zajęciem układu
nerwowego należą:
Toksoplazmoza
Czerwonka
Zimnica
Trypanosomiazy
Lejszmaniozy (Kala-Azar)
Amebowe zapalenie mózgu i
opon, wywołane przez
Hartmannella i Naegleria
Robaczyce
Grupa chorób układu nerwowego i mięśni w
przebiegu zakażenia robakami. Zakażenie
następuje drogą pokarmową lub przez skórę
oraz płuca. Do układu nerwowego przedostaje
się jedna z form rozwoju pasożyta powodując
zmiany ogniskowe, lub rozlane z odczynem
zapalnym.
Do chorób pasożytniczych w których
występuje uszkodzenie układu
nerwowego i mięśni należą :
Wągrzyca opon i mózgu
Bąblowiec mózgu
Włośnica
Schistosomatoza
Paragonimoza
Bakteryjne zapalenie opon i niektóre
inne
Zapalenie opon miękkich, mózgu i
rdzenia.
Przyczyną mogą być drobnoustroje
bakteryjne i wirusowe, krętki, pasożyty
i grzyby, same jady bakteryjne i
niebakteryjne, ciała obce w
przestrzeniach płynowych (powietrze ,
krew, produkty rozpadu mózgu).
Wzmożenie ciśnienia śródczaszkowego
wywołane przez rozrost też może
powodować zespół oponowy.
Przykłady:
Ropne zapalenie opon mózgowych RZOM
Nagminne albo meningokokowe zapalenie opon
mózgowo rdzeniowych – NZO
Pneumokokowe zapalenie opon – PZO
Zapalenie opon wywołane przez gronkowce złociste
Zapalenie opon paciorkowcowe
Zapalenie opon wywołane przez pałeczkę okrężnicy
Zapalenie opon wywołane przez leptospiry
Odczynowe zapalenie opon
Jałowe albo Limfocytowe zapalenie opon
Gruźlicze zapalenie opon miękkich – GZO
Hipotonia pierwotna , lub
samoistna płynu mózgowo
rdzeniowego.
Istotą choroby jest spadek ciśnienia płynu
mózgowo rdzeniowego poniżej 50mm
słupa wody. Hipotonie spotykamy po
otwartych i zamkniętych urazach
czaszkowo mózgowych, po operacji
krwiaka podtwardówkowego, dużego
odwodnienia, po zapaleniu opon, na tle
zwłóknienia splotów naczyniówkowych, w
zatruciu barbituranami i tlenkiem węgla.
Objawia się bólem głowy, nudnościami ,
wymiotami.
Zrostowe torbielowate
przewlekłe zapalenie
pajęczynówki.
Może powstać w kanale kręgowym lub
w jamie czaszki. Przyczyną : ropne
zapalenie opon, urazy, porażenie
prądem elektrycznym , choroby
zakaźne.
Zapalenie pajęczynówki rdzenia
Zrostowe zapalenie pajęczynówki koło
skrzyżowania wzrokowego
Inne:
Zapalenie opony twardej.
Ropniak podtwardówkowy –
nagromadzenie ropy pomiędzy oponą
twardą a pajęczynówka.
Zapalenie przestrzeni nadtwardówkowej
rdzenia kręgowego- zmiany zapalne
toczące się w przestrzeni opony twardej
rdzenia.
Zapalenie rdzenia kręgowego.
Kiła układu nerwowego
KUN
Etiologia i patogeneza
Przyczyną postaci KUN jest krętek blady.
Krętki przenikają do o.u.n ., do opon
miękkich, wywołując odczyn zapalny w
płynie mózgowo rdzeniowym. W
większości przypadków zmiany w płynie są
niewielkie, wkrótce ustępują bez leczenia
swoistego . Rzadko zmiany utrzymują się i
wykazują skłonność do powiększania się.
Podział kiły układu
nerwowego:
Kiła oponowo naczyniowa (kiła wczesna)
Kiła bezobjawowa układu nerwowego
Ostre kiłowe zapalenie opon
Kiła oponowo naczyniowa mózgu
Kiła oponowo naczyniowa rdzenia
Kiła naczyniowa mózgu i rdzenia
Kiłak
Kiła miąższowa układu nerwowego (kiła późna)
Wiąd rdzenia kręgowego
Porażenie postępujące
Udary mózgu
Definicja
Udar mózgu (łac. apoplexia celebri) –
każde ogniskowe lub bardziej
uogólnione zakłócenie czynności
mózgu, powstające nagle na tle
zaburzenia w jego ukrwieniu. W wielu
przypadkach udar mózgu jest stanem
zagrażającym życiu, jako zaburzenie
wymaga bezwzględnie hospitalizacji.
Epidemiologia
Udary mózgu występują przede
wszystkim u ludzi starszych,
aczkolwiek w 25% dotyczą osób około
55 roku życia. W Polsce rejestruje się
około 60tys. nowych zachorowań na
udar. Udar mózgu jest 3 co do
częstości przyczyną śmierci i główną
przyczyną częstego kalectwa i braku
samodzielności u osób dorosłych.
Średnie, bezwzględne, 10-letnie ryzyko
wystąpienia udaru mózgu w grupach wg wieku,
w podziale na płeć.
Czynniki ryzyka:
Niemodyfikowalne:
Wiek
Płeć męska
Etniczne – rasa czarna i żółta
Predyspozycje rodzinne i genetyczne
(genetycznie uwarunkowane zespoły
predysponujące do stanów
zakrzepowych)
Czynniki ryzyka:
Modyfikowalne:
Nadciśnienie tętnicze
Choroby serca (migotanie przedsionków)
Cukrzyca
Nikotynizm
Nadużywanie alkoholu
Otyłość
Hipercholesterolemia i dyslipidemia
Zaburzenia krzepnięcia, w tym polekowe
Przebyty udar bądź przemijający atak
niedokrwienny
Rodzaje udarów:
•
Udar krwotoczny
•
Udar niedokrwienny
Udar krwotoczny
Krwotoczny
Powstaje na skutek, rozerwania loży
naczyniowej i wylewu krwi do tkanki
nerwowej dokonując destrukcji tej tkanki.
Krwotok podpajęczynówkowy - stanowi przyczynę
ok. 5% wszystkich udarów. Powstaje najczęściej w
skutek pęknięcia tętniaka lub innych wad
naczyniowych.
Krwotok śródmózgowy- stanowi ok. 10-15%
wszystkich udarów. Krwawienie występuje najczęściej
w okolicy jąder podstawy i torebki wewnętrznej.
Udar krwotoczny
Przyczyny:
Nadciśnienie tętnicze
Tętniaki i malformacje naczyniowe
Skazy krwotoczne
Angiopatia
Skrobiawica
Zażywanie amfetaminy i kokainy
Objawy:
Występuje nagle, często po dużym wysiłku lub stresie
Bardzo silny ból głowy
Szum w uszach
Nudności i wymioty
Utrata przytomności – chory pada, oddech jego staje
się charczący, twarz przekrwiona obrzękła , sino
czerwona, pokryta lepkim potem, często nierówne
źrenice, nie reagują na światło
Rozwija się stan śpiączkowy
Porażenie połowicze
Opadanie kącika ust po stronie porażonej (objaw
fajki)
Objawy oponowe np. sztywność karku
Małe udary krwotoczne może
cechować w zależności od
umiejscowienia:
Płat czołowy – ból okolicy czołowej,
niedowład kończyny górnej
Płat ciemieniowy – ból okolicy skroniowo
ciemieniowej , zaburzenia czucia
Płat skroniowy – ból okolicy skroniowej,
niedowidzenia kwadrantowe
Płat potyliczny – ból oka po stronie
udaru, niedowidzenia połowicze
Udar niedokrwienny
Niedokrwienny
Spowodowany gwałtownym zablokowaniem dopływu
krwi do mózgu, jako wynik zwężenia lub
całkowitego zamknięcia światła naczyń tętniczych.
Może być spowodowany przez:
Zakrzepicę tętnicy mózgowej
Miejscową niewydolność krążenia w mózgu
Naczynioskurcz w mózgu
Zator tętnicy mózgowej
Dochodzi do tzw. zawału mózgu
Udar niedokrwienny
Definicja:
Stanowi 85-90% wszystkich udarów.
Może być wynikiem niedrożności tętnicy
zaopatrującej lub niewystarczającym
przepływem krwi przez damy obszar
mózgu. Do zamknięcia tętnicy może
zaprowadzić zakrzep w miejscu
niedrożności lub materiał zatorowy który
przemieścił się do naczynia mózgowego.
Rodzaje zatorów:
Zator kardiogenny - powstały na skutek chorób
serca takich jak: wady zastawek, ostry zawał
serca, zaburzenia rytmu serca.
Zator wewnątrz tętniczy- źródłem są zmiany
miażdżycowe w tętnicach ulegające fragmentacji
i przemieszczeniu do tętnic mózgowych.
Zator paradoksalny- przedostanie się materiału
zatorowego z układu żylnego (kończyn dolnych
lub miednicy małej)
Do udaru niedokrwiennego może doprowadzić
gwałtowny spadek przepływu krwi przez naczynia
np. przy spadku ciśnienia krwi, który w
połączeniu ze zwężeniem tętnic mózgowych
powoduje niedostateczne zaopatrzenie mózgu.
Przyczyny:
Zaburzenia rytmu serca (migotanie
przedsionków)
Zmiany miażdżycowe
Zakrzep
Wady zastawek
Zawał serca
Zaburzenia krzepnięcia
Zmiany zapalne naczyń
Rozwarstwienie ściany tętnic , pourazowe
lub samoistne
Objawy
(Nie wszystkie objawy muszą
występować):
Niedowład bądź paraliż połowy ciała, może
wystąpić nagle podczas dnia, po wysiłku
fizycznym , albo w nocy.
Osłabienie lub zniesienie czucia po jednej
stronie ciała.
Zaburzenia w zakresie zdolności
wykonywania precyzyjnych ruchów –
apraksja.
Zaburzenia w zakresie zdolności mówienia
i/lub rozumienia mowy – afazja, dysartria.
Zaburzenia w zakresie zdolności do pisania
(agrafia) i czytania (aleksja).
Objawy
(c.d.)
Zaburzenia w zakresie zdolności do
zapamiętywania nowych informacji (amnezja).
Zaburzenia w zakresie zdolności do
rozpoznawania i identyfikowania obiektów
(amnozja).
Zaburzenia w zakresie zdolności do liczenia
(akalkulia).
Zaburzenia w zakresie zdolności do przełykania.
Niedowidzenie.
Napad padaczkowy.
Majaczenie, urojenia i omamy.
Powikłania :
Przedłużona lub długotrwała
śpiączka.
Poważne uszkodzenia fizyczne.
Poważnie uszkodzenia umysłowe.
Śmierć.
Przemijające niedokrwienie
mózgu
Przemijające niedokrwienie mózgu-
TIA- tzw. „mikroudar” powodujący
objawy trwające poniżej 24h które nie
prowadzą do śmierci ani inwalidztwa.
Ryzyko ponownego wystąpienia udaru
mózgu u osób które przeżyły już udar
lub TIA jest bardzo wysokie. Ocenia
się, że 30- 40% pacjentów zachoruje
ponownie na udar w okresie 5 lat.
Diagnostyka:
Tomografia komputerowa głowy
Rezonans magnetyczny
USG tętnic szyjnych
Echokardiografia
Leczenie
Postępowanie lecznicze jest
uwarunkowane od tego czy mamy do
czynienia z udarem krwotocznym czy
niedokrwiennym. Zależy także od
czasu jaki upłynął od pierwszych
objawów (także od stanu pacjenta i
innych dolegliwości).
Etapy:
Pierwsza pomoc
Leczenie fazy ostrej:
Postępowanie ogólne
Postępowanie swoiste
Rehabilitacja
Rehabilitacja:
Rehabilitację należy podjąć najszybciej jak
to tylko jest możliwe, po ustabilizowaniu
stanu pacjenta. Rehabilitacja jest
długotrwała i nie zawsze prowadzi do
odzyskania utraconej funkcji. Optymalną
sytuacją jest prowadzenie jej w
specjalistycznych ośrodkach
rehabilitacyjnych. Powinna być również
kontynuowana w warunkach domowych.
Rehabilitacja chorych po udarze
mózgu
jest częścią szerszego procesu realizowanego
przez wielospecjalistyczny zespół, w skład
którego wchodzą:
Lekarz
Neuropsycholog
Logopeda
Fizjoterapeuta
Pielęgniarka
Terapeuta zajęciowy
Rodzina lub opiekunowie pacjenta
Celem usprawniania pacjenta po
udarze mózgu jest maksymalne
odtworzenie utraconych funkcji
motorycznych przy uwzględnieniu
jego potrzeb i możliwości. Jednym
z głównych problemów pacjentów
po udarze mózgu jest
nieprawidłowe napięcie
mięśniowe.
Proces usprawniania może
być związany z okresami
udaru:
Okres wiotkości – do 3 tygodni
Okres spastyczności – od 6 do 12
miesięcy
Okres względnego wyzdrowienia –
od roku do końca życia
Program usprawniania
leczniczego:
Pozycje ułożeniowe
Ruchy bierne , wspomagane, oporowe.
Pionizacja
Bierna (przy pomocy stołu pionizacyjnego)
Czynna
Reedukacja chodu
Nauka czynności dnia codziennego
Czynności manipulacyjne ręki
Sylwetka udarowca-
typowy wzór
skurczowy w
spastyczności.
Cele usprawniania:
Zapobieganie przykurczom , zesztywnieniom
Zapobieganie odleżynom
Zapobieganie powikłaniom układowym
Zapobieganie nieprawidłowym wzorcom ruchowym
Kształtowanie pamięci ruchowej
Odzyskiwanie sprawności funkcjonalnej
Nauka chorego aby nie starał się niepotrzebnie i w
sposób szkodliwy dla zdrowia kompensować
niepełnosprawność przy pomocy zdrowej części
ciała
Usamodzielnienie pacjenta
Popularne metody
fizjoterapeutyczne:
NDT Bobath
Vojty
PNF
Guzy mózgu
Definicja:
Przez guzy mózgu rozumiemy wszystkie
sprawy chorobowe, które prowadzą do
ograniczenia przestrzeni śródczaszkowej,
najczęściej na skutek zwiększenia zawartości
wewnątrz czaszki.
Wzrost objętości struktur mózgowych
powoduje wzmożenie ciśnienia
śródczaszkowego co daje tak zwane objawy
uogólnione guzów mózgu.
Stany które „naśladują” guzy
mózgu:
Krwiaki nad i pod twardówkowe
Tętniaki
Zapalenie surowicze opon
Klasyfikacja guzów
śródczaszkowych
Nowotwory
Guzy
Pasożyty
Nowotwory pierwotne:
Tkanki glejowej i nerwowej
Glejaki
Nerwiak płodowy , nerwiak zwojowy
Nabłoniak nerwowy
Nerwiaki
Oponiaki
Przysadki (gruczolaki)
Gruczolak barwikooporny
Gruczolak kwasochłonny
Gruczolak zasadochłonny
Gruczolak mieszany
Gruczolak pierwotny
Nowotwory pierwotne
(c.d.):
Szyszynki
Szyszyniak
Szyszyniak płodowy
Piaszczakomięsak
Gruczolakolak
Potworniak
Splotu naczyniastego
Brodawczak
Rak
Naczyniowe , często wrodzone
Naczyniak płodowy
Naczyniak tętniczy
Naczyniak żylny
Naczyniak zwykły
Nowotwory pierwotne
(c.d.):
Wrodzone
Guz przewodu czaszkowo -gardzielowego
Szkliwiak
Skórzak
Naskórzak
Perlak
Struniak
Torbiel koloidalna trzeciej komory
Torbiel przegrody przeświecającej i jamy Verga
Tłuszczak
Stwardnienie guzowate
Wychodzące z nosogardzieli
Guz Schminckego
Rak
Nowotwory pierwotne
(c.d.):
Wychodzące z jam obocznych nosa i ucha
Perlak
Rak
Wychodzące z opon lub tkanki łącznej naczyń i
splotów naczyniastych
Mięsak
Czerniak z pajęczynówki
Wychodzące z czaszki
Kostniak
Kostniakochrzęstniak
Nowotwory niesklasyfikowane
Guzy
Zapalne
Ropień
Ziarniniak
Gruźliczak
Kiłak
Ziarniniak kwasochłonny
Inne
Guz olbrzymiokomórkowy
Tętniak
Pasożyty
Wągr
Bąblowiec
Toksoplazma
Patogeneza nowotworów
mózgu
Przyczyna powstawania w OUN nieznana.
Większość guzów wywodzi się z dojrzałych komórek
które ulegają zwyrodnieniu nowotworowemu.
Mogą powstawać z niedojrzałych form morfotycznych.
Przyczyną- czynnik genetyczny.
Mogą rozwijać się z tkanek OUN jako elementy
zaburzenia rozwojowego.
Wytwarzanie na skutek działania niektórych wirusów.
Uraz głowy.
Objawy
Każdy guz, niezależnie od
pochodzenia
powoduje podobne objawy.
Objawy ogólne
( związane ze
wzrostem ciśnienia
śródczaszkowego):
Ból głowy, który może pojawiać się w trzech postaciach: tępy
i rozpierający głowę lub kłujący promieniujący bądź tętniący.
Przyczyną bólu głowy jest bezpośrednie działanie guza na
zatoki żylne i ich większe dopływy oraz rozciąganie opony
twardej. Nasilenie bólu w miarę wzrastania guza staje się
coraz większe.
Wymioty.
Zaburzenia psychiczne przejawiające się pogorszeniem
pamięci i koncentracji. Może pojawić się senność,
spowolnienie i apatia lub nadmierne pobudzenie chorego.
Napady padaczkowe którym towarzyszy utrata przytomności.
Objawy ogólne (c.d.)
Zaburzenia wzroku .
Dzwonienie i furczenie w uszach.
Zwolnienie tętna i podwyższenie ciśnienia
tętniczego krwi.
Pocieranie nosa.
Zaburzenia świadomości.
Zaburzenia oddechowe.
Zaburzenia rytmy serca.
Objawy ogólne (c.d.)
W przypadku guzów nieleczonych wzrost ciśnienia
śródczaszkowego może doprowadzić do tzw.
wgłobienia lub wklinowania mózgu
(przemieszczenie mózgu poza prawidłowe jego
granice). Jest to stan bardzo niebezpieczny dla
życia chorego.
Jeżeli guz rozwija się powoli, wówczas objawy
ogólne są mniej nasilone lub nie występują wcale.
Pojawiają się natomiast objawy miejscowe
(ogniskowe), których charakter uzależniony jest
od lokalizacji guza.
Objawy ogniskowe
(związane z uciskiem na sąsiednie
struktury mózgu):
Guz w płacie czołowym: otępienie, obniżenie napędu,
brak krytycyzmu, niekiedy agresja i niepohamowany
popędem seksualny.
Guzy płata skroniowego: stany lękowe, depresyjne
oraz upośledzenie pamięci świeżej .
Guzy móżdżku: zaburzenia równowagi i zawroty
głowy, a także oczopląs.
Spośród innych objawów ogniskowych częste są:
niedowłady kończyn, zaburzenia mowy, czucia, zaburzenia
równowagi i chodu.
Nowotwory mózgu
Są najczęściej spotykanymi guzami mózgu.
Mogą mieć charakter:
łagodny (gdy nie naciekają otoczenia i rosną
powoli),
złośliwy (nowotwór atakuje sąsiednie struktury).
Najczęściej spotykanymi są tzw. glejaki i oponiaki.
Glejaki:
Gwiaździaki- 25% wszystkich guzów śródczaszkowych.
Rosną powoli, naciekają tkanką mózgową, najczęściej w
istocie białej mózgu i móżdżku
Gwiaździak włókienkowaty
Gwiaździak włosieniowaty
Gwiaździak tucznokomórkowy
Gwiaździak anaplastyczny
Glejak wielopostaciowy – jest nowotworem złośliwym.
Powstaje w wyniku zezłośliwienia gwiaździaków. Rozwijają się
w istocie białej półkul mózgu, w jądrach podkorowych i ciele
modzelowatym.
Wyściółczak – często znajduje się w świetle czwartej
komory, w wodociągu mózgu. Wywodzi się z komórek
wyściółki istoty białej półkul. Większość wyściółczaków należy
do nowotworów niezłośliwych . Wyściółczaki komory czwartej
wywołują zaburzenia równowagi i niezborność, stwierdza się
obrzęk nerwów tarczy wzrokowej.
Glejaki (c.d.):
Skąpodrzewiak- w większości występuje w postaci
niezłośliwej, przeważnie w istocie białej płatów
czołowych, ciemieniowych i potylicznych. Jedynymi
objawami przez długi czas są napady padaczkowe.
Rdzeniak- wywodzą się z niezróżnicowanych
komórek wczesnego okresu rozwoju OUN. Są
nowotworami wieku dziecięcego i młodzieńczego
(najczęściej miedzy 2-4 r. ż.). Rozwijają się w robaku
, półkulach móżdżku i komorze czwartej.
Gąbczak biegunowy – rzadkie nowotwory złośliwe
o dużej dynamice rozwoju. Przeważnie w okolicy
komory trzeciej i czwartej , najczęściej u dzieci i
młodzieży.
Szyszyniak – bardzo rzadkie nowotwory u dzieci i
młodzieży.
Glejaki (c.d.):
Nabłoniak nerwowy- rzadki nowotwór
złośliwy wczesnego wieku dziecięcego z
niedojrzałych komórek układu
nerwowego. Bardzo rzadko
umiejscowiony w mózgu i móżdżku,
głównie w gałce ocznej i nerwach
obwodowych.
Glejakomięsak
Torbiel koloidowa komory trzeciej
Glejak wielopostaciowy
Oponiaki
Są częstymi nowotworami
śródczaszkowymi. Wywodzą się z tkanki
mezodermalnej z komórek pajęczynówki
w oponie twardej. Z reguły są niezłośliwe.
Uciskając i stłaczając mózg powodują
przesuwanie się jego struktur w stosunku
do elementów anatomicznych czaszki.
Przyczyną jest najczęściej uraz.
Umiejscowienie:
Okolica bruzdy węchowej
Siodło tureckie
Kość klinowa
Opona twarda
Namiot móżdżku
Okolica otworu wielkiego
Kąt mostowo móżdżkowy
Oponiak
Nerwiak osłonkowy
nerwu VIII
Wywodzi się z komórek Schwanna.
Występuje w przedsionkowej części
nerwy VIII. Często umiejscawia się
w pobliżu otworu słuchowego
wewnętrznego. Zdarza się, że
występuje obustronnie.
Gruczolak przysadki
Występuje:
Gruczolak obojętnochłonny –
rozmieszczone w całym obszarze
przedniej części przysadki.
Gruczolak kwasochłonny – powstaje z
komórek kwasochłonnych przysadki
mózgowej. Powoduje gigantyzm lub
akromegalie
Gruczolak zasadochłonny – wywodzi się z
komórek zasadochłonnych przysadki.
Guz kieszonki Rathkego
Guz wrodzony, wywodzi się z
resztek komórek nabłonkowych
przewodu nosowo gardłowego,
rozwija się z kieszonki
przysadkowej.
Naskórzak
Wynika z wady rozwojowej
polegającej na odczepieniu i
przemieszczeniu zawiązków
ektodermalnych miedzy 3 a 5
tygodniem życia płodowego
Skórzak
Etiologia i umiejscowienie takie
same jak u naskórzaka.
Potworniak
Nowotwór wrodzony. Często
stwierdza się jego współistnienie z
przepukliną mózgową lub oponowo
rdzeniową.
Brodawczak splotu
naczyniówkowego
Bardzo rzadki nowotwór
najczęściej u starszych osób.
Struniak
Nowotwór wrodzony, powstaje z
resztek struny grzbietowej
Mięsak
Pierwotny mięsak powstaje ze
ściany naczynia lub opony
miękkiej.
Nowotwory
przerzutowe mózgu
Najczęściej przerzutowość
występuje z powodu raka płuca,
czerniaka skóry, raka sutka, raka
tarczycy, raka nadnerczy.
Rakowatość opon
Rzadka postać przerzutu raka do
OUN drogą krwionośną. Występują
z reguły objawy oponowe
Czerniakowatość opon
Macierzystymi komórkami tego typu
zmian są melanoblasty z opon.
Przeważnie występuje wspólnie z
zmianami barwnikowymi skóry. Nie
stwierdza się rozrostu złośliwego.
Uważa się, że czerniakowatość opon
jest chorobą wrodzoną.
Rodzaje wybranych nowotworów i ich obrazy
kliniczne
Nowotwory kości
czaszki
Mogą być pierwotne lub
przerzutowe. Do pierwotnych
należą kostniak, mięsak,
naskórzak, potworniak, guz
olbrzymiokomórkowy.
Ropnie mózgu
Ropnie powstają zwykle wskutek zakażenia
bakteryjnego, do którego może dojść :
w wyniku otwartego urazu czaszkowo-
mózgowego,
w skutek przejścia zakażenia z innych struktur
(np. zapalenie ucha środkowego),
drogą krwionośną (np. z płuc).
Gruźliczak mózgu
Stwierdzenie gruźlicy w organizmie
ułatwia rozpoznanie. Objawy takie
same jak w innych guzach.
Tętniaki mózgu
Etiologia
Przyczyną jest ograniczenie zaburzenie
rozwojowe ściany tętnicy mózgu. Tętnice
mózgu mają cieńszą błonę wewnętrzną i
środkową niż inne naczynia. Ściana
tętnicy osłabiona na pewnym odcinku
stanowi miejsce dla zmian
zwyrodnieniowych i miejsca te są podatne
na ukształtowanie się tętniaka. Rzadko
przyczyną bywa zator bakteryjny ściany
tętnicy. Najczęściej spotyka się tętniaki
pojedyncze.
Objawy:
W 90% pierwszym objawem tętniaka mózgu jest
jego pęknięcie
Małe nie pęknięte tętniaki nie wywołują żadnych
objawów
Tętniak tętnicy szyjnej wewnętrznej powoduje
krótkie napadowe bóle głowy mylone z migreną.
Występuje zdrętwienie skóry policzka i czoła
uczucie zimna tych obszarów, podwójne widzenie,
opadnięcie powieki, rozszerzenie źrenicy.
Kiedy tętniak powiększa się w kierunku nerwu
wzrokowego może dojść do ślepoty.
Rzadkie objawy to krwawienie z nosa , padaczka,
uszkodzenie nerwy węchowego, twarzowego.
Naczyniak mózgu i
przetoka tętniczo żylna
Są to guzy wrodzone, najczęściej w
mózgu albo również w móżdżku.
Najczęstszym jest ogniskowa lub
uogólniona padaczka, a także krwotok
podpajęczynówkowy. Często stwierdza
się porażenie połowicze.
Rzekomy guz mózgu
Jest to zespół objawów wzmożonego
ciśnienia śródczaszkowego o niejasnej
etiologii. Przyczyną mogą być:
Zakrzepica zatok oponowych pochodzenia
usznego
Zaburzenia hormonalne
Zaburzenia gospodarki wodno-elektorlitowej
Obrzęk mózgu pochodzenia toksycznego
Diagnozowanie guzów
mózgu:
Istnieje wiele sposobów rozpoznawania
guzów mózgu. Począwszy od badania
neurologicznego, badania dna oka oraz
płynu mózgowo-rdzeniowego, poprzez
badanie EEG (badanie czynności
elektrycznej mózgu), a skończywszy na
tomografii komputerowej (TK) i rezonansie
magnetycznym (MR).
Leczenie guzów mózgu
Leczenie guzów mózgu jest przeważnie
chirurgiczne. Operacyjność zależy jednak od
umiejscowienia zmiany (jest skuteczniejsza w
przypadku guzów leżących bardziej
powierzchownie) i od charakteru guza.
Nowotwory łagodne, torbiele oraz ropnie dają
lepsze rokowanie niż nowotwory złośliwe,
które naciekają otaczającą tkankę mózgową.
Pytania:
Co to jest wodogłowie i jak
powstaje?
Podział infekcji układu nerwowego?
Cele i metody usprawniania u
pacjentów po udarze mózgu?
Wymień objawy ogólne guzów
mózgu?
Bibliografia:
1)
Czochańska J. (red), (1985), Neurologia dziecięca,
Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw
Lekarskich.
2)
Herman E. (1967), Diagnostyka chorób układu
nerwowego, Warszawa: Państwowy Zakład
Wydawnictw Lekarskich.
3)
Adowżenka A. ,Walda I. ,Członkowska A. , (1980)
Neurologia kliniczna , Warszawa: Państwowy Zakład
Wydawnictw Lekarskich.
4)
Śmiłowski M. , recenzent: Opala G., „Guzy mózgu”,
Openmedica Publishing,
http://www.poradnikmedyczny.pl/