J. Wilkin - Ekonomi
a

 

Podstawy metodologiczne 

ekonomii

Jerzy Wilkin

Wykład 3

J. Wilkin - Ekonomi
a

 

Modele w ekonomii

• Rzeczywistość gospodarcza a jej 

teoretyczne odwzorowanie

• Model – konstrukcja teoretyczna, będąca 

uproszczonym odwzorowaniem 
rzeczywistości

• Modele opisowe, graficzne i matematyczne
• Danemu obiektowi badawczemu może 

odpowiadać wiele modeli

• Proces abstrakcji i poziomy abstrakcji

J. Wilkin - Ekonomi
a

 

Do czego służą modele?

Rzeczywistość społeczna czy przyrodnicza jest 

niezmiernie skomplikowana, a pojedyncze 

składniki tej rzeczywistości (np. jednostki ludzkie, 

rośliny czy zwierzęta) są niepowtarzalne i nigdy 

identyczne. Nie ma, jak wiadomo, nie tylko dwóch 

identycznych jednostek ludzkich, ale nawet 

dwóch identycznych liści na drzewie. Nauka dąży 

natomiast do formułowania twierdzeń ogólnych, 

odnoszących się do wielu ludzi czy wielu 

obiektów przyrodniczych. Temu celowi służą 

modele, które upraszczając obraz rzeczywistości 
pozwalają jednocześnie ją lepiej zrozumieć

 

J. Wilkin - Ekonomi
a

 

Kategorie ekonomiczne

• Kategoria ekonomiczna jest pojęciem 

abstrakcyjnym, odzwierciedlającym 

wybrany element procesu gospodarowania. 

 Typowe kategorie ekonomiczne, używane 

bardzo często w ekonomii, to np.: cena, 

towar, popyt, podaż, rynek, zysk, 

równowaga rynkowa, preferencje 

konsumenta, pieniądz, koszt krańcowy itp. 

Ekonomia bada związki między różnymi 

kategoriami ekonomicznymi i formułuje te 

związki w postaci praw ekonomicznych 

J. Wilkin - Ekonomi
a

 

Prawa ekonomiczne

• Prawa ekonomiczne są głównym 

składnikiem wiedzy ekonomicznej. 
Odzwierciedlają one podstawowe 
prawidłowości rządzące procesami 
gospodarowania. Odkrywanie 
praw rządzących danym 
wycinkiem rzeczywistości jest 
podstawowym celem każdej nauki 

J. Wilkin - Ekonomi
a

 

Pozytywne i normatywne 

podejście w ekonomii

• Ekonomia pozytywna jest tą częścią teorii 

ekonomii, która analizuje i opisuje przebieg 

procesów gospodarki, odpowiadając na 

pytanie: „jak jest?” oraz budując na podstawie 

tych badań wnioski dotyczące przyszłości. 

Podejście pozytywne w ekonomii ma pomóc w 

ukształtowaniu ekonomii, jako nauki 

obiektywnej, wolnej od sądów wartościujących 

i subiektywnych poglądów badaczy. Ekonomia 

pozytywna opiera się na analizie faktów, a 

wyniki badań dzieli na fałszywe lub prawdziwe, 

a nie dobre i złe 

J. Wilkin - Ekonomi
a

 

Pozytywne i normatywne 

podejście w ekonomii

 

(2)

• Ekonomia normatywna stara się odpowiedzieć 

na pytanie: jak być powinno? Nie ignoruje ona 

jednak badań odpowiadających na pytanie: jak 

jest, a więc osiągnięć ekonomii pozytywnej. 

Zwolennicy normatywnego podejścia do ekonomii 

argumentują, że niemożliwe jest całkowicie 

obiektywne badanie procesów ekonomicznych. 

Ekonomista zawsze kieruje się jakimiś 

wartościami, podejmując się badania tego lub 

innego problemu badawczego, wybierając 

określone metody badawcze czy też mając na 

uwadze jakieś cele praktyczne, którym ma służyć 
nauka ekonomii

 

J. Wilkin - Ekonomi
a

 

Przykład podejścia 

pozytywnego i 

normatywnego: podatki

•

Pozytywne:

-

Analiza wpływu 
systemu podatkowego 
na decyzje 
konsumentów i 
producentów;

-

„Krzywa Laffera”: 
związek między stopą 
podatkową a wielkością 
wpływów z podatków 
do budżetu państwa

• Normatywne: 
- Sposoby 

wykorzystania 

systemu 

podatkowego do 

zmniejszenia 

zróżnicowania 

dochodów w 

społeczeństwie;

- „Sprawiedliwy 

system podatkowy”

J. Wilkin - Ekonomi
a

 

Z czego wynikają spory 

między ekonomistami?

• Różny zakres ujęć pozytywnych i 

normatywnych

• Możliwość wykorzystania różnych 

modeli tego samego wycinka 
rzeczywistości

• Różnorodność „szkół naukowych” i 

metodologii badawczych

J. Wilkin - Ekonomi
a

 

Podmioty gospodarcze

• Podmiot gospodarczy: wyodrębniona 

jednostka biorąca udział w procesach 

gospodarowania, a więc podejmująca 

decyzje w sprawie alokacji zasobów, podziału 

dochodów, produkcji, konsumpcji itp.

• Rodzaje podmiotów gospodarczych:
- firmy (przedsiębiorstwa)
- gospodarstwa domowe
- państwo (rząd i inne agendy władzy 

państwowej)

J. Wilkin - Ekonomi
a

 

Model graficzny: okrężny obieg w 

gospodarce

 

 

 
 

 
 

 
 

 
 

 

 
 

 

 

 

 
 

 

 

 
 

 

 

 

 
 

 
 

 
 

 

Firma 

(przedsiębiorstwo)

 

RZĄD

 

Rynek pracy 

Rynek kapitału 

Gospodarstwo 

domowe

 

BANK 

CENTRA LNY

 

Rynek walutowy 

 KRAJ 

ZA GRA NICA 

Eksport, import 

Napływ, odpływ kapitału 

Rynek dóbr i usług 

J. Wilkin - Ekonomi
a

 

Nowe tendencje w 

metodologii ekonomii

•

Szerokie zastosowanie matematyki, a 

zwłaszcza teorii gier

•

Wykorzystanie eksperymentów i rozwój 

ekonomii eksperymentalnej

•

Wzrost zainteresowania rolą instytucji w 

gospodarowaniu i interdyscyplinarnym 

podejściem do badania procesów 

gospodarowania

•

Poszerzanie się zakresu przedmiotu ekonomii 

i wykorzystania teorii ekonomicznych

J. Wilkin - Ekonomi
a

 

Pytania do wykładu 3

• W jaki sposób tworzone są teorie ekonomiczne?
• Na czym polega znaczenie modeli w ekonomii i 

jakie są rodzaje modeli?

• Podaj przykłady modeli ekonomicznych
• Czym różni się podejście pozytywne i 

normatywne w ekonomii?

• Z czego wynikają spory między ekonomistami?
• Dlaczego przedmiot ekonomii ulega 

poszerzeniu; podaj kilka przykładów tej 

„ekspansji” ekonomii