Przyczyny nieporozumień słownych

Przyczyny nieporozumień
słownych



wieloznaczność słów



wieloznaczność wypowiedzi



ekwiwokacja



amfibolia



niedopowiedzenia

Wieloznaczność

Wieloznaczność słowa może wynikać

nie

tylko z tego, że posiada ono więcej niż

jedno

znaczenie. Również

sposób użycia

tego

słowa

czy

kontekst

może być źródłem

wieloznaczności.

Przykłady



Na mordy carów państwa patrzyły

złym okiem



Mama nie wypuściła mnie z

powodu ciemnoty



Car idąc do celu opierał się na

mordzie

Pomieszanie supozycji

Nazwy generalne mogą występować w

trzech

różnych

supozycjach

różnych

supozycjach

prostej,

formalnej,

materialnej

Pomieszanie

tych

supozycji

języku mówionym może

prowadzić do

nieporozumień.

Przykłady



Bogumił kochał Barbarę przez całe

noce i dnie



Antygona toczy się w Tebach

Wieloznaczność zwrotów
czasownikowych

Nieporozumienia mogą też powstać na skutek

wieloznaczności

zwrotów czasownikowych

czy też specyficznego kontekstualnego ich

użycia.

–

Czy Tadeusz pije alkohol?

–

Pije.

–

To zabierz mu natychmiast kieliszek.

–

Nie mogę, bo go teraz nie ma, jest w pracy.

Przyczyny
wieloznaczności

Te same zwroty czasownikowe mogą być brane w

znaczeniu aktualnym

albo w

znaczeniu

potencjalnym

Jeśli

danego

zwrotu

Jeśli

danego

zwrotu

czasownikowego

używamy w

znaczeniu aktualnym

, to mamy na

myśli, że dana czynność jest lub była wykonywana

w momencie wypowiadania. Jeśli zaś tego zwrotu

użyjemy w

znaczeniu potencjalnym

, to wówczas

mamy na myśli to, że dana czynność jest bądź była

wykonywana w pewnym okresie.

Inna wieloznaczność

Wieloznaczność może również wynikać z

samej natury słów. Szczególny rodzaj takiej

wieloznaczności dotyczy takich słów jak: „ty”, „ja”,

„

on”, „tam”, „tutaj”…, itp. Słowa tego rodzaju w

ogóle nie mają określonego stałego znaczenia.

Ich

znaczenie można ustalić w konkretnym

przypadku, gdy zna się sytuację osoby mówiącej.

Takie słowa nazywamy

okazjonalnymi

Ekwiwokacja

Błąd

ekwiwokacji

Błąd

ekwiwokacji

popełnia

się

popełnia

się

wówczas, gdy

w jednym rozumowaniu kilkakrotnie

używa

się pewnego słowa wieloznacznego w

różnych znaczeniach, sądząc błędnie, że

używa się go jednoznacznie.

Przykłady



Każde

prawo

ma prawodawcę.

Prawa przyrody są

prawami

, zatem

prawa przyrody mają prawodawcę.



Każda kobieta jest

kurą domową

, a

każda

kura domowa

jest opierzona;

zatem każda kobieta jest opierzona.

Logomachia

Analogiczne nieporozumienie ma również

miejsce w sporach, którego uczestnicy używają tego

samego słowa w różnych znaczeniach. Ponieważ

każdy z nich mówi o czymś innym niż drugi,

dyskusja może trwać bez końca, jeśli oczywiście nie

uzgodnią znaczenia używanych słów. Tego rodzaju

dyskusję nazywa się

sporem słownym

lub

logomachią

Znaczenia dosłowne i
niedosłowne

Stosowanie wyrażeń idiomatycznych, obrazowych

czy metaforycznych upiększa sposób wypowiadania

się, pozwala na podkreślenie, wyostrzenie lub

wysubtelnienie sensu naszej wypowiedzi. Pewne

sformułowania metaforyczne mogą też służyć

złagodzeniu wypowiedzi posiadającej niemiłą treść.

Takie wypowiedzi nazywamy wypowiedziami

eufemistycznymi lub

eufemizmami

. Np. „Nie grzeszy

urodą” zamiast „Ale jest brzydki!”.

Niebezpieczeństwa

Tego rodzaju obrazowe wypowiedzi mogą

być w pewnych sytuacjach źródłem

nieporozumień. Jeśli ktoś pewne zwroty

obrazowe, sformułowane przez siebie czy

przez kogoś innego bierze w znaczeniu

dosłownym i wysuwa stą

dziwne lub

fałszywe konsekwencje, to mówimy, że

popełnia

błąd myślenia figuralnego

Przykłady



Grażyna stanęła do walki z

odkrytą piersią



Z upływem lat Hrabia coraz słabiej

uciskał swoje kucharki i pokojówki



Komisja Edukacji Narodowej

obejmowała wszystkie dziewczęta

Amfibolia

Wieloznaczność wypowiedzi złożonych

wynika często z wieloznaczności budowy

składniowej, to znaczy wadliwej budowy

wypowiedzi. Jeśli ktoś wypowiada zdanie

wieloznaczne składniowo i nie

uświadamia

sobie tego, to popełnia błąd

amfibolii

lub

amfibologii

Przykłady



Boryna był teściem żony syna Antka i

Hanki



Po uderzeniu w oczy rzucał się

Kościuszko trzymający szablę i miecz



Na łące leżała Zosia, a przez jej

środek płynął strumyk



Lato mile spędzę w górach u kuzynek,

z których zejdę dopiero po wakacjach

I dalej:



Po zebraniu makulatury, sprzedaliśmy ją

razem z panią



Tatuś kupił stary samochód do spółki ze

stryjem, którym dojeżdża do pracy



Robak, ratując Tadeusza, strzelił do

niedźwiedzia, który nie wiedział, że jest

jego ojcem



Danusia ratując Zbyszka przed napaścią

dzikiego zwierza zabiła go

I jeszcze:



Baryka zakopał precjoza wraz z żoną i

synkiem



Dopiero na ostatniej wycieczce nauczyłem

się odróżniać wronę i gawrona od siebie



Kiedy ojciec wracał z koniem do domu, to

chłopcy pchali mu do pyska skórki od chleba



Ksiądz Robak strzelił do niedźwiedzia, który

zwalił się z hukiem i nie czekając na oklaski

pobiegł do domu

A na koniec:



Do uprawy roli Barbara nie nadawała się,

więc Bogumił sam ją uprawiał



Bił swoją żonę, z którą miał dzieci przy

pomocy sznurka



A do kotletów była sałata, którą mamusia

przyprawiła potem



Kompozytor miał dużo pracy przy swoich

utworach, ale dzieci mu nie

przeszkadzały, więc je dalej tworzył po

nocach

Document Outline