Aktywa operacyjne – wybrane 

zagadnienia

Wartości niematerialne i prawne:

Franszyza – zorganizowany system 

kooperacyjnych powiązań pionowych 

miedzy samodzielnymi w sensie prawnym 

przedsiębiorstwami na bazie umowy o 

charakterze ciągłym. System ten 

występuje na rynku w sposób jednolity i 

charakteryzuje się opartym na podziale 

pracy, programem świadczeń, w którym 

uczestniczą partnerzy działający w tym 

systemie oraz system wytycznych i działań 

kontrolnych, które mają na celu zapewnić 

działania zgodnie  z celami systemu.

• Franszyza jest umową cywilno prawną, 

na podstawie której , farnszyzodawca 
za ustaloną odpłatnością, przekazuje 
franszyzobiorcy prawa do prowadzenia 
działalności gospodarczej pod nazwą 
firmową. Jednocześnie mając 
obowiązek otoczyć franszyzobiorcę 
opieką i pomocą w prowadzeniu tej 
działalności w sposób zorganizowany i 
funkcjonujący w jego firmie 
macierzystej.

• Pomoc ta sprowadza się do:
• 1) przeprowadzeniu szkoleń fanszyzobiorcy i 

jego pracowników,

• 2) konsultacjach i doradztwie w prowadzeniu 

działalności objętej franszyzą

• 3) kontrolowaniu przebiegu przedsięwzięcia 

objętego umową franszyzy,

• Promowaniu i reklamowaniu działalności 

związanej z marką farnszyzodawcy,

• 4) ciągłym doskonaleniu działalności 

prowadzonej pod firmową marką

• 5) wspieraniu farnszyzobiorcy w organizowaniu 

sieci zakupów i sprzedaży na lokalnym rynku.

• Istnieją  trzy  główne  typy  współpracy 

franchasingowych:

1) franchaising produkcyjny
2) franchaising dystrybucyjny
3) franchaising usługowy

W  rachunkowości  zaliczana  jest  do 

aktywów 

operacyjnych, 

ponieważ 

spełnia warunki kwalifikowania jej do tej 

grupy, 

ponieważ 

stanowi 

nabyte 

prawo.

• Wycena  franszyzy  na  datę  jego 

nabycia  oparta  jest  na  cenie  nabycia, 

która  obejmuje  opłatę  początkową 

ustaloną  przez  franszyzodawcę  i 

pozwalająca 

na 

otwarcie 

przedsiębiorstwa, 

oraz 

wszelkie 

dodatkowe 

koszty 

związane 

z 

zawarciem umowy.

• Stałe 

opłaty 

dokonywane 

przez 

franszyzobiorcę  są  odnoszone  na 

bieżące koszty operacyjne.

WNiP - Koncesje

• Koncesja  jest  decyzją  administracyjną, 

uprawniająca  do  wykonywania  określonej 

działalności  gospodarczej  w  sposób  i  na 

warunkach 

określonych 

przez 

organ 

przyznający to prawo.

•  Koncesje powinny dokładnie określać:

- rodzaj  i  sposób  prowadzonej  działalności 

objętej koncesją,

- okres ważności, wraz ze wskazaniem terminu 

rozpoczęcia działalności,

- przestrzeń,

- cel,  zakres,  rodzaj  i  harmonogram  prac 

związanych z koncesją

- inne np. bezpieczeństwo, ochrona środowiska 

Wycena koncesji:

• -  opłaty  wnoszone  jednorazowo  stanowią    cenę 

nabycia koncesji, która będzie amortyzowana przez 

prawny okres jej ważności

• opłaty ratalne  - problem wyceny:
•  
• 1)  ratalne opłaty nie mogą wpływać na zwiększenie 

wartości  WNiP,  ponieważ  nie  powodują  zmiany 

wartości  użytkowej,  a  więc  należałoby  je  traktować 

jako  obciążenia  wyniku  finansowego  (niezgodne  z 

koncepcją rzetelnego i wiernego obrazu) 

• 2)  wg  wartości  godziwej  (suma  globalnych  opłat 

koncesyjnych)  na wartość koncesji składałaby się z 

bieżącego  zobowiązania  płatniczego  i  zobowiązań 

odroczonych.

Wartość firmy

• Wyceniana jest w momencie kupna-

sprzedaży przedsiębiorstwa i dlatego 
mówi się tzw. nabytej wartości firmy.  
Wartość firmy może być wykazywana w 
księgach rachunkowych nabywcy.

• Wartość firmy można w rachunkowości 

traktować jako (specyficzna cecha):

• 1) dodatnią lub ujemną wewnętrzną 

wartość firmy

• 2) dodatnią lub ujemną nabytą wartość 

firmy

• 3) dodatnią lub ujemną 

skonsolidowaną wartość firmy

• Dodatnia wewnętrzna wartość firmy jest 

kategorycznie zabroniona do 

ewidencyjnego wykazywania przez MSR, 

Dyrektywę IV UE ponieważ:

a) brak możliwości jej identyfikacji
b) brak możliwości precyzyjnego jej 

pomiaru

c) brak możliwości ustalenia 

prawdopodobieństwa ustalenia 

przyszłych korzyści  

• Wewnętrzna wartość firmy może zmienić się w 

nabyta wartość firmy w momencie, gdy pojawi 

się aktywny rynek i jednostka staje się 

przedmiotem obrotu na rynku kapitałowym i 

jest nabyta przez inną jednostkę gospodarczą.

• Dodatnia nabyta wartość jest „dodatkowym” 

aktywem trwałym i jest amortyzowana  i 

wykazywana w sprawozdaniach w malejącej z 

czasem wartości księgowej.

• Dodatnia nabyta wartość jest amortyzowana  

w liniowo w okresie 5-20 lat

• Ujemna wartość firmy jest traktowana 

jako swoista darowizna i ujmowana jest 

rozliczenia miedzyokresowe 

przychodów, co oznacza, ze będzie ona 

w ustalonym przedziale czasowym 

wpływała na wynik finansowy nabywcy. 

Okres rozliczania ujemnej wartości firmy 

jest najczęściej średnią ważoną okresu 

ekonomicznej przydatności nabytych i 

podlegających amortyzowaniu aktywów. 

Skonsolidowana wartość 

firmy

• Związany jest wyceną udziałów 

jednostki dominującej i innych 
jednostek wchodzących w skład tej 
grupy.

• Wartość tę kreuje porównanie 

udziałów z proporcjonalną do praw 
własności częścią  wartości godziwej 
aktywów netto jednostek 
powiązanych kapitałowo.

Dodatnia 

wartość 

firmy 

jednostek 

podporządkowanych jest wyliczana jako nadwyżka 
ceny  nabycia  udziałów  nad  odpowiadającą  im 
częścią  wartości  godziwej  aktywów  netto  jednostki 

zależnej.

 

• Przykład: J

ednostka dominująca A nabyła 30% akcji 

jednostki zależnej C za 15.000,-. Godziwa wartość czystego 

majątku jednostki C na moment nabycia udziałów wynosiła 

40.000,-. Wyliczenie dodatniej wartości firmy jest następujące:

• Cena nabycia udziałów

15.000,-

• Wartość godziwa praw własności do czystego majątku 

jednostki C wynosi (30%x40.000,-)

12.000,-

• Dodatnia wartość firmy    3.000,-

Ujemna 

wartość 

firmy 

jednostki 

podporządkowanej  ustalana  jest  jako  nadwyżka 
odpowiedniej  części  wartości  godziwej  aktywów 
netto jednostki powiązanej  z inwestorem nad ceną 
nabycia udziałów w tej jednostce.

• Przykład:

 

J

ednostka dominująca A nabyła 30% akcji 

jednostki zależnej C za 10.000,-. Godziwa wartość czystego 
majątku jednostki C na moment nabycia udziałów wynosiła 
40.000,-. Wyliczenie dodatniej wartości firmy jest następujące:

• Cena nabycia udziałów

10.000,-

• Wartość godziwa praw własności do czystego majątku 

jednostki C wynosi (30%x40.000,-)

12.000,-

• Ujemna wartość firmy 

  -2.000,-

Środki trwałe

• Mogą  być  zakupione,  wytworzone  we 

własnym  zakresie  lub  otrzymane,  sposób 

pozyskania  środka  powoduje  zmiany  w 

wycenie dokonanej pierwotnie (wstępnej).

Przyczyny  zmiany  wartości  początkowej 

środków trwałych:

- trwała utrata wartości obiektu
- dokonanie przeszacowania wartości obiektu
- ulepszenie środków trwałych
-  zużycie  (  amortyzacja  związana  z 

eksploatacją środków trwałych)

Trwała  utrata  wartości  powoduje  w  księgach 

rachunkowych tzw. odpis aktualizujący i oznacza:

- przeznaczenie obiektu do likwidacji
- wycofanie  z użytkowania na skutek 

nieprzydatności gospodarczej

- wystąpienie niekorzystnych zmian w zakresie 

wykorzystania obiektu

• Przeszacowanie – w praktyce traktowane jest jako 

alternatywny sposób ich bieżącej wyceny 
bilansowej. Polega on na  wycenie środków 
trwałych w wartości godziwej – przeszacowanej 
wykorzystując do tego celu formułę:

• Wb

t 

– wartość bilansowa obiektu na dzień przeszacowania

• WG

t 

– wartość godziwa podobnych lub takich samych obiektów na dzień 

przeszacowania

• ∑Aw

t

 – zakumulowana amortyzacja obiektu po przeszacowaniu

• ∑OA

t

 – późniejsze zakumulowane odpisy aktualizujące z tytułu utraty 

wartości















n

t

n

t

t

t

t

t

OA

Aw

WG

Wb

1

1

• Ulepszenia    to  przedsięwzięcia  polegające 

na  przebudowie,  rozbudowie,  modernizacji, 

rekonstrukcji i in. W wyniku których wartość 

użytkowa  środka  trwałego  jest  wyższa  od 

pierwotnej.

Ulepszenie  to  nie  remont,  który  należy 

rozumieć 

jako 

przywrócenie 

dawnej 

zdolności  użytkowej  ,  nie  powodują  one 

nigdy  wzrostu  wartości,  lecz  obciążają 

koszty bieżącej działalności.

Środki trwałe w budowie (inwestycja 

rzeczowa)

• Inwestycja rzeczowa (operacyjna) to taka, w 

wyniku której powstają nowe środki trwałe oraz 

ulepszenia w istniejących już obiektach.

• Przedsięwzięcie inwestycyjne – to złożona 

inwestycja rzeczowa, obejmująca tzw. inwestycję 

podstawową jak i inwestycje towarzyszące.

 

• Zadanie inwestycyjne – to możliwa do wydzielenia 

najmniejsza część przedsięwzięcia 

inwestycyjnego, które po oddaniu do użytku może 

być prawidłowo wykorzystywane, mimo, ze całe 

przedsięwzięcie nie jest jeszcze zakończone

• Wycena środków trwałych w budowę 

odbywa się według kosztów poniesionych 
zarówno bezpośrednich jak i uzasadnionej 
części kosztów pośrednich.

•  Te ostatnie rozlicza się na poszczególne 

obiekty inwentarzowe środków trwałych w 
proporcji do ich kosztów bezpośrednich.

Przykład:  zakończone  zadanie  inwestycyjne  obejmuje 

budowę 

dwóch 

budynków 

mieszkalnych. 

Koszty 

bezpośrednie środków trwałych w budowie wynosiły:

- budynek A – 900.000,-
- budynek B – 650.000,-
• Koszty  pośrednie  dotyczące  dokumentacji  projektowej  i 

kosztorysowej  oraz  wywłaszczenia  terenu  pod  budowę 

wynosiły 310.000,-

• Rozwiązanie: 
1. ustalenie narzutu 

2. koszt wytworzenia
• Budynek A 1.080.000,- 
• Budynek B 780.000,-

%

20

000

.

650

000

.

900

%

100

000

.

310







Leasing – kredyt rzeczowy

• Rodzaje: pośredni, bezpośredni,
• Finansowy i operacyjny („suchy”, „mokry”)
• Zwrotny
• Lewarowy
• Zerowy
• Z punktu widzenia rachunkowości wyróżnia 

się: 

a) leasing operacyjny
b) leasing finansowy

• Podstawą klasyfikacji jest stopień w jakim ryzyko i 

korzyści związane z przedmiotem umowy 

przypadają w udziale finansującemu i 

korzystającemu.

•  

• Ryzyko dotyczy m.in.: poniesienia straty związanej 

z  utratą przydatności technicznej, zmianami 

warunków ekonomicznych

• Korzyści to oczekiwane zyski związane z jego 

użytkowaniem lub zyski związane ze wzrostem 

wartości. O klasyfikacji leasingu decyduje treść 

ekonomiczna, a nie forma prawna (realizacja 

zasady przewagi „formy treści nad formą”)

• Jeżeli 

w 

umowie 

następuje 

przeniesienie w zasadzie całego ryzyka 
i  korzyści  z  tytułu  użytkowania  danego 
aktywu  na  rzecz  korzystającego  – 
leasing finansowy.

• Zgodnie z zapisami UoR (art. 3, ust. 4) 

umowa  musi  spełniać  przynajmniej 
jeden z warunków:

1) przenosi własność przedmiotu na korzystającego po zakończeniu umowy,

2)  zawiera  prawo  do  nabycia  jej  przedmiotu  przez  korzystającego,  po  cenie 

niższej od wartości rynkowej z dnia nabycia, 

3)  okres,  na  jaki  została  zawarta,  odpowiada  w  przeważającej  części 

przewidywanemu okresowi ekonomicznej użyteczności środka trwałego lub 

prawa majątkowego, przy czym nie może być on krótszy niż trzy czwarte 

tego okresu. 

4) suma opłat, pomniejszona o dyskonto, ustalona w dniu zawarcia umowy i 

przypadająca  do  zapłaty  w  okresie  jej  obowiązywania,  przekracza  90% 

wartości rynkowej przedmiotu umowy na ten dzień, 

5) zawiera przyrzeczenie finansującego do zawarcia z korzystającym kolejnej 

umowy  o  oddanie  w  odpłatne  używanie  tego  samego  przedmiotu  lub 

przedłużenia  umowy  dotychczasowej,  na  warunkach  korzystniejszych  od 

przewidzianych w dotychczasowej umowie, 

6)  przewiduje  możliwość  jej  wypowiedzenia,  z  zastrzeżeniem,  że  wszelkie 

powstałe  z  tego  tytułu  koszty  i  straty  poniesione  przez  finansującego 

pokrywa korzystający, 

7)  przedmiot  umowy  został  dostosowany  do  indywidualnych  potrzeb 

korzystającego.  Może  on  być  używany  przez  korzystającego,  bez 

wprowadzania w nim istotnych zmian. 

Leasing w sprawozdaniach 

finansowych:

• Leasing finansowy:
Korzystający: 
1.  w  pasywach  bilansu  jako  zobowiązanie  leasingowe 

wykazuje  całą  zagregowaną  kwotę  płatności  równą 

wartości  godziwej  przedmiotu  leasingu,  z  podziałem 

na  zobowiązania  krótkoterminowe  (płatności  w   

przyszłym  roku  obrotowym)  oraz  długoterminowe 

(płatności w kolejnych latach)

2.  w  aktywach  wykazuje  wartość  użytkowanego 

przedmiotu leasingu

3. w rachunku zysków i strat w działalności operacyjnej 

bieżącą  amortyzację  i  inne  koszty  związane  z 

użytkowanym  obiektem,  a  oprocentowanie  kredytu 

leasingowego – w kosztach finansowych.

Leasing finansowy – w sprawozdaniach cd.

• Finansujący:
1. W aktywach bilansu wykazuje 

należności leasingowe z podziałem 
na krótkoterminowe oraz 
długoterminowe

2. W rachunku zysków i strat ujawnia 

bieżące oprocentowanie leasingu 

Leasing operacyjny – ujęcie 

sprawozdawcze

• W rachunku zysków i strat płatności 

rat leasingowych jako koszty 
operacyjne u korzystającego, a 
przychody operacyjne u 
finansującego.

Płatności leasingowe - 

ustalanie

• gdzie: R

t

 – rata płatności leasingowej

• C

t

 – wartość przedmiotu leasingu

• p=- roczna stopa dyskontowa
• n – liczba lat płatności leasingowych.

p

p

p

PAD

PAD

C

R

n

p

n

p

n

t

t

)

1

(

1

1

)

1

(













Przykład:  Umowa  leasingu  zawarta  na  4  lata, 
wartość  godziwa  obiektu  wynosi  12.500,-  a 
oprocentowanie kredytu leasingowego 10%















,

3585

1

,

0

)

1

,

0

1

(

1

1

)

1

,

0

1

(

12500

4

t

R

Rok

Roczne raty 

płątnosci 

leasingowych

Oprocentowani

e kredytu 

leasingowego

Rozrachunki leasingowe

zmniejszeni
e

saldo

0

33585

-

-

12500

1

3585

-

3858

8912

2

3585

892

2693

6222

3

3585

622

2963

3259

4

3585

326

3259

14340

1840

12500