background image

 

 

EKONOMIA WYKŁAD II

MAKROEKONOMIA 

background image

 

 

EKONOMIA

 
MAKROEKONOMIA  –  
dział  ekonomii 
zajmujący  się  badaniem  zjawisk  i 
procesów gospodarczych zachodzących w 
skali całej gospodarki narodowej.

background image

 

 

EKONOMIA

Makroekonomia 

nie 

zajmuje 

się 

poszczególnymi  osobami  i  formami,  lecz 
gospodarką  jako  całością,  Nie  dokonuje 
analizy  tego,  co  stanie  się,  gdy  jedna 
osoba  wybierze  się  na  zakupy,  zajmuje 
się natomiast łącznymi efektami zakupów 
dokonywanych  przez  ogół  gospodarstw 
domowych.

background image

 

 

EKONOMIA

Przedmiotem  analizy  makroekonomicznej  są 
następujące zagadnienia:
  bezrobocie
  inflacja
  wzrost gospodarczy
  cykle koniunkturalne
   kursy  walutowe  i  powiązania  gospodarki  z 

zagranicą
 rola polityki gospodarczej państwa, a zwłaszcza 

znaczenie polityki fiskalnej i pieniężnej.

background image

 

 

EKONOMIA

Makroekonomia 

– 

zajmuje 

się 

badaniem  sposobu  działania  gospodarki 
jako  całości  lub  też  jej  istotnych  części. 
Odnosi  się  do  „ogólnego  obrazu”,  a  nie 
szczegółów działalności gospodarczej.

background image

 

 

EKONOMIA

Wzrost  gospodarczy  –  proces  wzrostu 
produkcji  w  gospodarce  jako  całości. 
Koncentrujemy się na zmianach produkcji 

czasie, 

istotne 

jest 

określenie 

mierników 

wzrostu 

produkcji 

oraz 

okresów,  dla  których  te  mierniki  są 
obliczane  (najczęściej  jest  okres  jednego 
roku).

background image

 

 

EKONOMIA

Rozwój  gospodarczy  –  jest  to  nie  tylko 
proces  wzrostu  produkcji  w  gospodarce, 
ale 

również 

jakościowe 

zmiany 

gospodarki 

dotyczące 

systemu 

społeczno-gospodarczego 

różnych 

aspektów struktur gospodarczych.

background image

 

 

EKONOMIA

Powszechnie  stosowanym  miernikiem 
wzrostu  gospodarczego  jest 

stopa 

wzrostu  produkcji,  określana  również 
tempem wzrostu produkcji.

background image

 

 

EKONOMIA

Stopę  wzrostu  produkcji  między  dwoma 

okresami  można  zdefiniować  jako  stosunek 

przyrostu produkcji między tymi okresami do 

poziomu produkcji w okresie wyjściowym:

   ∆Y Y

1

 - Y

0

g = ------- =         ----------------

  Y

0     

Y

0

 g- wskaźnik stopy wzrostu produkcji
Y

0

 – wartość produkcji w okresie wyjściowym

Y

1

 - wartość produkcji w okresie końcowym

∆Y  –  przyrost  produkcji  między  okresem  końcowym  a 

okresem wyjściowym

background image

 

 

EKONOMIA

Stopę wzrostu produkcji wyraża się często 

w procentach, czyli powyższą formułę 

mnożymy przez 100%.

background image

 

 

EKONOMIA

RUCH OKRĘŻNY

 

Gospodarka jako całość składa się z wielu 
milionów 

podmiotów 

gospodarczych: 

gospodarstw  domowych,  przedsiębiorstw 
oraz  jednostek  organizacyjnych  aparatu 
państwa tak na szczeblu centralnym, jak 
i  lokalnym.  Ich  indywidualne  decyzje 
wyznaczają  łącznie  wydatki  całkowite  w 
gospodarce,  dochód  całkowity  i  ogólną 
wielkość produkcji dóbr i usług.

background image

 

 

EKONOMIA

Rozpoczynamy  naszą  analizę,  eliminując 
z  rozważań  państwo  i  możliwość 
dokonywania transakcji z zagranicą.

background image

 

 

EKONOMIA

Transakcje przeprowadzane między gospodarstwami 

domowymi i przedsiębiorstwami w gospodarce 

zamkniętej.

Gospodarstwa 

domowe 

Przedsiębiorstwa 

Dysponują czynnikami 

produkcji dostarczonymi 

przedsiębiorstwom 

Wykorzystują czynniki 

produkcji dostarczane 

przez gospodarstwa 

domowe do wytwarzania 

dóbr i usług 

Otrzymują dochody od 

przedsiębiorstw w zamian 

za dostarczane czynniki 

wytwórcze 

Płacą gospodarstwom 

domowym za 

wykorzystanie czynników 

produkcji 

Wydają dochody na dobra i 

usługi wytwarzane przez 

przedsiębiorstwa 

Sprzedają dobra i usługi 

gospodarstwom domowym 

background image

 

 

EKONOMIA

Gospodarstwa domowe dysponują 

czynnikami produkcji, inaczej 

nakładami niezbędnymi w procesie 

produkcji. Dysponują m.in.: własną 

pracą, którą mogą wynająć 

(sprzedać) przedsiębiorstwom w 

zamian za płace.

background image

 

 

EKONOMIA

Gospodarstwa domowe oferują przedsiębiorstwom 

podaż 

usług 

czynników 

produkcji, 

przedsiębiorstwa  zaś  wykorzystują  te  czynniki  do 

wytwarzania 

dóbr 

usług. 

Tym 

usługom 

odpowiadają  pewne  płatności.  Gospodarstwa 

domowe otrzymują dochody z tytułu świadczonych 

usług  (płace,  opłaty  z  tytułu  dzierżawy,  najmu; 

zyski)  wypłacane  przez  przedsiębiorstwa  za 

dostarczone  i  wykorzystane  czynniki  wytwórcze. 

Następnie  gospodarstwa  domowe  wydają  swoje 

dochody  na  zakup  od  przedsiębiorstw  dóbr  i 

usług, 

dając 

przedsiębiorstwom 

pieniądze 

potrzebne  do  zapłacenia  za  usługi  czynników 

wytwórczych wykorzystane w produkcji.

background image

 

 

EKONOMIA

Krąg  wewnętrzny  symbolizuje 
transfery 

zasobów 

rzeczowych 

między 

dwiema 

grupami 

podmiotów, 

natomiast 

krąg 

zewnętrzny 

odzwierciedla 

odpowiadające 

im 

przepływy 

pieniężne.

background image

 

 

EKONOMIA

Ruch okrężny między 

przedsiębiorstwami i 

gospodarstwami domowymi

Wydatki na dobra i usługi (zapłata)

Dobra i usługi (zasoby) 

Usługi czynników produkcji (zasoby) 

Dochody czynników produkcji (zapłata) 

Gospodarstwa 

domowe

Przedsiębiorst

wa

background image

 

 

EKONOMIA

Przedstawiony  model  zakłada  pewne 

uproszczenia:
  nie uwzględnia państwa
 nie  bierze  pod  uwagę  wymiany 

handlowej z zagranicą
 pomija  to,  że  gospodarstwa  domowe 

nie  muszą  w  całości  swych  dochodów 

przeznaczać  na  zakupy  produktów  i 

usług,  a  przedsiębiorstwa  na  zakupy 

usług czynników produkcji

background image

 

 

EKONOMIA

Uwzględnienie 

tych 

trzech 

czynników  w  analizie  sprawia,  że 
trzeba  do  wcześniejszego  modelu 
wprowadzić 

zmiany 

dotyczące 

ruchu 

okrężnego 

strumieni 

pieniężnych.

background image

 

 

EKONOMIA

Po  pierwsze,  ze  względu  na  to,  iż  gospodarstwa 

domowe 

tylko 

część 

swych 

dochodów 

przeznaczają  na  zakupy  krajowych  produktów  i 

usług,  a  przedsiębiorstwa  tylko  część  swych 

dochodów  przeznaczają  na  zakupy  czynników 

produkcji,  mamy  doczynienia  z  pewnymi 

odpływami 

 

dotychczasowego 

ruchu 

okrężnego strumieni pieniężnych, a mianowicie:
o Oszczędności – S
o Podatki  –  T  (podatki  bezpośrednie–T

pośrednie T

p

)

o Wydatki na Import – I

(Z)

background image

 

 

EKONOMIA

Po  drugie,  ze  względu  na  to,  że  tylko  część 
dochodów  gospodarstw  domowych  pochodzi  z 
krajowych  przedsiębiorstw  oraz  tylko  część 
dochodów  przedsiębiorstw  pochodzi  z  zakupów 
dokonywanych  przez  gospodarstwa  domowe, 
mamy dodatkowe źródła dochodów, stanowiące 
dopływy 

do 

dotychczasowych 

strumieni 

pieniężnych;
o      Wydatki inwestycyjne – I
o      Wydatki rządowe – G
o      Dochody z Eksportu – E

(X)

background image

 

 

EKONOMIA

Ruch okrężny między 

przedsiębiorstwami i 

gospodarstwami domowymi

Wydatki na dobra i usługi (zapłata)

Dobra i usługi (zasoby) 

Usługi czynników produkcji (zasoby) 

Dochody czynników produkcji (zapłata) 

Gospodarstwa 

domowe

Przedsiębiorst

wa

G 

Ī  

E

(X) 

G 

Ī  

E

(X) 

T 

S 

I

(Z) 

T 

S 

I

(Z) 

background image

 

 

EKONOMIA

T – podatki  

G – wydatki rządowe

S – oszczędności  Ī – inwestycje
I

( Z) – import

   E

x

 (X) – eksport

  
T+S+ I

( Z) = G+I+ E

x

 (X)

T+S=G+I+X- I

n

 T= G

S=I
I

( Z)= E

x

 (X) 

background image

 

 

EKONOMIA

Inwestycje  (I)  –  są  to  zakupy  nowych  dóbr 

kapitałowych przez przedsiębiorstwa.
Oszczędności  (S)  –  to  ta  część  dochodu, 

która  nie  została  wydana  na  zakup  dóbr  i 

usług.
Eksport  E

x

  (X)-  nazywamy  dobra,  które 

zostały  wytworzone  w  kraju,  a  następnie 

sprzedane za granicę.
Import  I

m

(Z)  –  to  dobra,  które  są 

produkowane za granicą i tam nabywane na 

potrzeby gospodarki krajowej.

background image

 

 

EKONOMIA

MIERZENIE ROZMIARÓW AKTYWNOŚCI 

GOSPODARCZEJ

 

PNB (GNP) A PKB (GDP)

background image

 

 

EKONOMIA

Istnieje  wiele  sposobów  mierzenia  aktywności 
poziomu 

gospodarczej 

kraju, 

wskaźnikami 

najczęściej stosowanymi są:

      

PRODUKT  KRAJOWY  BRUTTO  –  PKB  (Gross 
Domestic  Product  –  GDP)  –  miernik  wartości 
produkcji w przypadku gospodarki zamkniętej

  

PRODUKT  NARODOWY  BRUTTO  –  PNB  (Gross 
National  Product  –  GNP)  -  miernik  wartości 
produkcji w przypadku gospodarki otwartej

background image

 

 

EKONOMIA

PRODUKT  KRAJOWY  BRUTTO  –  PKB 
(
Gross Domestic Product – GDP) jest miarą 
wielkości  produkcji  wytworzonej  przez 
czynniki  wytwórcze  zlokalizowane  na 
terytorium  danego  kraju,  niezależnie  od 
tego, kto jest ich właścicielem. 

background image

 

 

EKONOMIA

PKB 

 

można 

mierzyć 

cenach 

rynkowych, 

zawierających 

podatki 

pośrednie  nakładane  na  dobra  i  usługi, 
albo  w  cenach  czynników  wytwórczych,  z 
pominięciem podatków pośrednich.

background image

 

 

EKONOMIA

PKB  w  cenach  rynkowych  jest  miarą 
produkcji  krajowej  łącznie  z  podatkami 
pośrednimi na dobra i usługi. 

 

PKB w cenach rynkowych = C + I + G

background image

 

 

EKONOMIA

PKB w cenach czynników wytwórczych 
jest 

miarą 

produkcji 

krajowej 

pominięciem podatków pośrednich. 

 

PKB w cenach czynników wytwórczych 

C + I + G – T

p

 

T

– podatki pośrednie

background image

 

 

EKONOMIA

PKB w cenach czynników wytwórczych 

-  czyli faktyczne dochody, jakie producenci 

uzyskują 

wypłacają 

gospodarstwom 

domowym. 

 

PKB  wyrażony  w  cenach  rynkowych 

jest  więc  wyższy  od  PKB  w  cenach 

czynników 

wytwórczych 

wielkość 

podatków  pośrednich  (pomniejszoną  o 

sumę  ewentualnych  subsydiów  do  dóbr  i 

usług).

background image

 

 

EKONOMIA

Sposób liczenia PKB

 

PKB można liczyć trzema metodami:
   Metodą sumowania produktów
   Metodą sumowania dochodów
   Metodą sumowania wydatków

background image

 

 

EKONOMIA

Metoda  sumowania  produktów  polega  na 
sumowaniu 

wartości 

produktów 

usług 

wytworzonych w danej gospodarce w ciągu roku. 
Podczas  obliczania  trzeba  uważać  na  to,  aby  nie 
dodawać  tych  samych  elementów  wielokrotnie. 
Nastąpiłoby  to  wówczas,  gdybyśmy  wielokrotnie 
dodawali do siebie wartość wszystkich produktów 
i  usług  wytworzonych  w  gospodarce  w  ciągu 
roku.  Wynika  to  z  faktu,  że  niektóre  produkty  są 
zużywane przy wytwarzaniu innych produktów w 
tym samym roku.

background image

 

 

EKONOMIA

Przykład:

Zacznijmy 

od 

rozbudowania 

schematu 

ruchu 

okrężnego, tak aby wynikało zeń również, że transakcje 

nie  są  zawierane  wyłącznie  między  pojedynczym 

przedsiębiorstwem  i  pojedynczym  gospodarstwem 

domowym. 

Przedsiębiorstwa 

nabywają 

usługi 

świadczone  przez  czynnik  praca  od  gospodarstw 

domowych, ale jednocześnie kupują surowce i maszyny 

od  innych  przedsiębiorstw.  Jeśli  do  PKB  włączymy 

wartość  wyprodukowanych  samochodów,  nie  ma  już 

potrzeby  włączania  do  niego  wartości  stali  sprzedanej 

producentom samochodów, ponieważ jest ona częścią  

wartości  samochodów.  Aby  uniknąć  wielokrotnego 

liczenia, wprowadzamy pojęcie „wartości dodanej”.

background image

 

 

EKONOMIA

Wartość dodana to przyrost wartości dóbr w 

wyniku określonego procesu produkcji.

 
  Wartość  dodaną  
oblicza  się  poprzez 

odjęcie  od  wartości  dóbr  wyprodukowanych 
w  danym  przedsiębiorstwie  sumy  kosztów 
rzeczowych 

nakładów 

czynników 

wytwórczych  zużytych  do  produkcji  tych 
dóbr.

background image

 

 

EKONOMIA

Z pojęciem wartości dodanej związane jest 
rozróżnienie 

pomiędzy 

dobrami 

finalnymi i dobrami pośrednimi.

background image

 

 

EKONOMIA

Dobra  i  usługi  finalne  są  to  te  dobra  i 
usługi, 

które 

nabywane 

są 

przez 

ostatecznych  użytkowników  tzn.  nie  w 
celu  ich  dalszej  obróbki  czy  odsprzedaży. 
Są to albo dobra konsumpcyjne zakupione 
przez  gospodarstwa  domowe,  albo  dobra 
inwestycyjne 

(kapitałowe) 

nabywane 

przez przedsiębiorstwa. 

background image

 

 

EKONOMIA

Pośrednie  dobra  i  usługi  są  te  dobra  i 

usługi,  które  nabywane  są  w  celu  ich 

dalszej obróbki do wytwarzania innych dóbr 

lub usług do dalszej sprzedaży. Są to dobra, 

które stanowią nakład w procesie produkcji 

w  innych  przedsiębiorstwach,  gdzie  są 

zużywane (surowce, materiały itp.).

background image

 

 

EKONOMIA

Weźmy pod uwagę takie dobro jak pszenica. 

Pszenicę  wykorzystuje  się  do  produkcji 

mąki, 

która 

jest 

dobrem 

pośrednim 

służącym  do  produkcji  chleba.  Poniższa 

tabela  pokazuje  cenę  sprzedaży  (utarg 

całkowity)  oraz  wartość  dodaną  –  czyli 

wielkość  dodatkowej  wartości  rynkowej  lub 

dochodu  tworzonego  na  każdym  etapie 

przetwórstwa – danej ilości pszenicy, mąki i 

chleba.  Jeśli  dodamy  cenę  sprzedaży  (utarg 

całkowity  uzyskany  ze  wszystkich  trzech 

transakcji)  to  nasza  miara  całkowitej 

aktywności gospodarczej wyniesie – 600.

background image

 

 

EKONOMIA

Stadium 

produkcji 

Koszt 

włożony 

Cena 

sprzedaży

Wartość 

dodana 

Pszenica 

sprzedana 

młynarzowi 

-

100

100

Mąka 

sprzedana 

piekarzowi 

100

200

100

Chleb 

sprzedany 

konsumentowi 

200

300

100

Razem 

300

600

300

background image

 

 

EKONOMIA

Liczenie  PKB  za  pomocą  cen  sprzedaży 

spowoduje 

trzykrotne 

liczenie 

wartości 

pszenicy:  raz  pszenicy  jako  takiej,  raz  jako 

składnika  mąki,  i  trzeci  raz  jako  składnika 

chleba.  Ponieważ  wartość  pszenicy  obejmuje 

tak  wartość  pszenicy  jak  i  wartość  mąki, 

całkowita  produkcja  może  być  mierzona 

jedynie  przy  pomocy  wartości  rynkowej 

produktu finalnego – chleba. 
Cena  produktu  finalnego,  chleba  (300)  jest 

równa 

całkowitej 

wartości 

dodanej 

na 

wszystkich stadiach produkcji (300). 

background image

 

 

EKONOMIA

Metoda  sumowania  dochodów  polega 

na  dodawaniu  dochodów,  powstających  w 

procesie  wytwarzania  produktów  i  usług  w 

danym  roku.  Suma  tych  dochodów  musi 

być  równa  ogólnej  wartości  dodanej, 

ponieważ  wartość  dodana  składa  się  z 

dochodów  osiąganych  przez  uczestników 

procesu produkcji. 

background image

 

 

EKONOMIA

Można tę zależność zapisać w sposób 
następujący:

 

PKB  =  ∑  wartości  dodanych  =  ∑ 
dochodów z czynników produkcji

 

background image

 

 

EKONOMIA

Przy  tej  metodzie  należy  jednak  pamiętać,  aby 

uwzględniać  tylko  dochody  powstające  w  związku  z 

wytwarzaniem produktów i usług. Jeśli ktoś dostaje od 

babci 100 zł jako podarunek, to nie możemy tej kwoty 

włączyć  do  naszego  rachunku,  ponieważ  dochód  ten 

nie  powstał  w  procesie  produkcji.  Podobnie  wygląda 

sprawa  z  tzw.  płatnościami  transferowymi,  czyli   

emeryturami,  rentami,  różnego  rodzaju  zasiłkami  i 

innymi płatnościami z budżetu. Płatności te nie wiążą 

się  z  koniecznością    świadczenia  w  zamian  jakiejś 

usługi,  nie  są  dochodami  z  tytułu  udziału  w  procesie 

produkcji.  Z  tego  powodu  nie  powinny  być 

uwzględniane w rachunku PKB.

background image

 

 

EKONOMIA

Metoda 

sumowania 

wydatków 

polega 

na 

sumowaniu  wydatków  na  dobra  finalne  wytworzone 
przez przedsiębiorstwa krajowe. Wydatki te obejmują:
  wydatki  na  dobra  konsumpcyjne  wytwarzane  w 

kraju - C

K

  wydatki na krajowe dobra inwestycyjne - I

K

 wydatki  rządowe  na  wytwarzane  w  kraju  produkty 

finalne i usługi z wyłączeniem płatności transferowych 
– G

K

  wydatki  zagranicy  na  krajowe  dobra  eksportowe  - 

Ex

K

background image

 

 

EKONOMIA

PKB = C

+ I

+ G

+ Ex

K

 

k  –  oznacza,  że  pod  uwagę  bierzemy 
dobra krajowe

background image

 

 

EKONOMIA

Możemy  też  obliczyć  PKB,  gdy  dodamy 

poszczególne  wydatki  na  dobra  krajowe  i 

importowane,  a  następnie  odejmiemy 

wielkość łącznego importu:

 

PKB = C

 

+ I

 

+ G

 

+ Ex – Im

 
 

C, I, G, Ex – zawierają również komponenty 

z importu 

background image

 

 

EKONOMIA

Metoda  ta  jest  wykorzystywana  w  praktyce 
statystycznej. Gdy różnicę między eksportem 
a  importem  (czyli  eksport  netto)  oznaczymy 
przez X, to równanie będzie miało postać:

 

Ex – Im = X

 

  PKB = C

 

+ I

 

+ G

 

+ X

background image

 

 

EKONOMIA

PKB  mierzy  wartość  produkcji  wytworzonej  w 

gospodarce  danego  kraju  w  ciągu  roku.  Ale 

funkcjonują  w  Polsce  przedsiębiorstwa  z 

udziałem  kapitału  zagranicznego,  które  zyski 

transferują  do  kraju  macierzystego.  W  Polsce 

również 

pracują 

cudzoziemcy, 

którzy 

transferują  swoje  dochody  za  granicę. 

Analogicznie,  są  też  polskie  przedsiębiorstwa 

inwestujące  za  granicą  i  funkcjonujące  za 

granicą  oraz  Polacy  pracujący  za  granicą. 

Również  w  tych  przypadkach  dochody  są 

transferowane do kraju. 

background image

 

 

EKONOMIA

W  rezultacie  tych  przepływów  wartość 
produkcji  krajowej  może  odbiegać  od 
łącznych  dochodów  uzyskiwanych  przez 
krajowe 

gospodarstwa 

domowe 

przedsiębiorstwa.  Dlatego  wprowadza  się 
pojęcie  Produktu  Narodowego  Brutto  – 
PNB
,  która  koryguje  PKB  o  wspomniane 
przepływy  z  dochodów.  Z  uwagi  na  to,  że 
dochody te są często związane z własnością, 
określa się je mianem dochodów z własności.

background image

 

 

EKONOMIA

PNB jest to pieniężny wyraz bieżącej 

wartości rynkowej wszystkich dóbr i 

usług finalnych wytworzonych w 

gospodarce w danym okresie. 

background image

 

 

EKONOMIA

PNB jest miernikiem całkowitych 

dochodów osiąganych przez obywateli 

danego kraju, niezależnie od miejsca 

(kraju) świadczenia usług przez 

czynniki produkcji.

 

PNB jest równy PKB powiększonemu o 

dochody netto z tytułu własności za 

granicą

background image

 

 

EKONOMIA

Dochody  netto  z  tytułu  własności  za 
granicą  
jest  to  nadwyżka  napływu 
dochodów  z  tytułu  świadczenia  usług 
czynników  produkcji  za  granicą  nad 
odpływami 

dochodów 

powstałych 

wyniku  świadczenia  usług  czynników 
produkcji w kraju przez cudzoziemców.

background image

 

 

EKONOMIA

W omawianych miarach nie bierze się pod 
uwagę  powolnego  zużywania  majątku 
produkcyjnego.  Pomimo,  iż  proces  tego 
zużycia  jest  powolny  i  stopniowy,  to 
pewna  część  wartości  zasobu  kapitału 
zużywa 

się. 

Ekonomicznym 

odzwierciedleniem  tego  procesu  jest 
amortyzacja, czyli  stopniowe zużywanie 
się majątku produkcyjnego. 

background image

 

 

EKONOMIA

Proces  amortyzacji  powoduje,  że  część  dóbr 

wytwarzanych 

gospodarce 

(dóbr 

inwestycyjnych) 

trzeba 

przeznaczyć 

na 

odtworzenie  zużytego  majątku.  Czyli  część 

łącznych  inwestycji  (inwestycje  brutto)  musi 

zostać przeznaczona na odtworzenie zużytego 

majątku, 

wysokości 

odpowiadającej 

amortyzacji. 

Pozostała 

część 

inwestycji 

(inwestycje 

netto) 

powiększa 

wartość 

istniejącego zasobu kapitału (majątku).

 I

netto 

= I

brutto 

– amortyzacja

background image

 

 

EKONOMIA

Miarą produkcji uwzględniającą inwestycje 
netto  jest  Produkt  Narodowy  Netto  – 
PNN,
 

nazywany 

również 

dochodem 

narodowym (Y).

 

PNN = dochód narodowy Y = PNB - 

amortyzacja

background image

 

 

EKONOMIA

Amortyzacja,  zwana  inaczej  zużyciem 
kapitału 

trwałego, 

jest 

miarą 

szybkości  zmniejszania  się  wartości 
istniejącego 

zasobu 

kapitału 

danym  okresie,  będącego  wynikiem 
jego  fizycznego  lub  ekonomicznego 
zużycia.

background image

 

 

EKONOMIA

Gdy  od  PNB  odejmiemy  amortyzację, 
uzyskamy  produkt  narodowy  netto  – 
PNN
  (net  national  product  –  NNT)  lub 
inaczej – dochód narodowy.

background image

 

 

EKONOMIA

DOCHÓD  NARODOWY    jest  to  produkt 
narodowy 

netto 

wytworzony 

gospodarce.  Oblicza  się  przez  odjęcie 
amortyzacji  od  PNB  w  cenach  czynników 
produkcji.

background image

 

 

EKONOMIA

Aby  obliczyć  jakim  dochodem  dysponują 
poszczególni  obywatele,  należy  uwzględnić 
podatki bezpośrednie i transfery. 
Dochody gospodarstw domowych w cenach 
czynników  produkcji  należy  powiększyć  o 
wypłaty  transferowe  (B)  i  pomniejszyć  i 
podatki bezpośrednie (T

d

).

background image

 

 

EKONOMIA

Rozporządzalne  dochody  osobiste  są  to  dochody 
gospodarstw 

domowych 

po 

uwzględnieniu 

podatków 

bezpośrednich 

płatności 

transferowych.  Wielkość  ta  informuje  o  tym,  ile 
gospodarstwa  domowe  mogą  przeznaczyć  na 
wydatki i oszczędności.

Rozporządzalne dochody osobiste wynoszą 

więc:

Y + B - T

d

background image

 

 

EKONOMIA

Produkt krajowy brutto a produkt 

narodowy brutto

Produkt 

narodowy 

brutto 

koryguje 

wielkość 

PKB 

sumę 

dochodów 

majątkowych  netto  (z  własności  za 
granicą).

background image

 

 

EKONOMIA

PNB jest miernikiem całkowitych 

dochodów osiąganych przez 

obywateli danego kraju, niezależnie 

od miejsca (kraju) świadczenia usług 

przez czynniki produkcji. PNB jest 

równy PKB powiększonemu o 

dochody netto z tytułu własności za 

granicą. 

background image

 

 

EKONOMIA

Wady PKB

 

Choć PKB jest najlepszą z możliwych miar 

ogólnego poziomu produkcji, nie jest to 

miara pozbawiona wad

background image

 

 

EKONOMIA

Produkcja nieprzeznaczona na rynek 

Dwa  powody  podawane  jako  przesłanki 

wykluczenia  nierynkowych  działań  z 

obliczeń PNB:

Trudno  ustalić  wartość  usług,  które  ludzie 

świadczą  sami,  ponieważ  jakość  tych 

usług różni się dla poszczególnych osób.

Ekonomiści  stwierdzili,  że  trudno  określić, 

które  nierynkowe  rodzaje  działalności 

powinny być uwzględnione. 

background image

 

 

EKONOMIA

Gospodarka podziemna, czarna lub 

przestępcza

Wiele  dóbr  i  usług  jak  np.:  narkotyki,  gry 
hazardowe  są  nielegalne,  wytwarzane  po 
kryjomu  i  nie  są  rejestrowane,  nie  są 
wliczane  do  PNB.  Inne  transakcje  nie  są 
liczone  ponieważ  ludzie  nie  chcą  płacić 
podatków 

background image

 

 

EKONOMIA

Czas wolny

PNB  nie  uwzględnia  zupełnie  zmian  ilości 
czasu,  który  pracownicy  spędzają  przy 
pracy. Wartość czasu wolnego pracownika, 
który  niewątpliwie  przyczynia  się  do 
ogólnego dobrobytu, nie jest uwzględniana 
w  PNB.  Gdyby  ludzie  w  dalszym  ciągu 
pracowali 

tyle 

godzin, 

co 

niegdyś 

całkowita  wartość  produkcji  kraju  byłaby 
dużo wyższa.

background image

 

 

EKONOMIA

Obliczanie PNB

 

PNB może być obliczany przy zastosowaniu:

Podejścia  wydatkowego  –  obliczane 
poprzez  sumowanie  wartości  pieniężnej 
wszystkich produktów finalnych

Podejścia 

opartego 

na 

kosztach 

zasobów  i  dochodach  –  polega  na 
sumowaniu wszystkich płatności

background image

 

 

EKONOMIA

Podejście wydatkowe polega na obliczeniu wartości 
pieniężnej  dóbr  finalnych  w  tym  celu  sumowane  są 
cztery podstawowe kategorie wydatków:
   Na  zakupy  dóbr  i  usług  przez  gospodarstwa 

domowe,
 Na zakupy i inwestycyjne krajowych przedsiębiorstw 

prywatnych,
 Na  zakupy  dóbr  i  usług  przez  rząd  i  instytucje 

publiczne,
  Eksport  netto  towarów  i  usług  (plus  eksport,  minus 

import)

background image

 

 

EKONOMIA

Podejście 

dochodowo-kosztowe 

polega 

na 

sumowaniu  wszystkich  płatności  za  wykorzystanie 

zasobów (czynników produkcji). Podstawowe kategorie 

dochodów to:
  Wynagrodzenia  za  pracę  (płace  i  dochody  z  pracy 

na własny rachunek),
  Dochody (procenty) z lokat bankowych,
 Dochody  z  tytułu  własności  majątkowych  (czynsze, 

renty),
 Zyski  korporacji,  które  obejmują  dywidendy  dla 

akcjonariuszy i podatki bezpośrednie,
 

Niedochodowe 

pozycje 

kosztów 

pośrednich 

(amortyzacja i podatki pośrednie od przedsiębiorstw)

background image

 

 

EKONOMIA

Zastosowanie obu metod powinno dać 

identyczną wartość PNB

background image

 

 

EKONOMIA

Zadanie:

Oblicz PKB, PNB i PNN na podstawie podanych niżej 

danych:

Wydatki konsumpcyjne (C) – 90

Inwestycje brutto (I

brutto

) – 40

Inwestycje netto (I

netto

) – 10

Wydatki rządowe (G) – 50

Dochody netto z własności za granicą (D

w

) – 5

Eksport (E

X

) – 60

Import (I

m

) – 70

Amortyzacja (A) - 30

background image

 

 

EKONOMIA

PKB = C + I

brutto

 + G + E

– I

m

 = 90 + 40 + 

50 + 60 – 70 = 170

PNB = C + I

brutto

 + G + E

– I

m

 + D

w

 = 90 + 

40 +50 + 60 – 70 + 5 = 175

PNN = PNB – A = 175 – 30 = 145

background image

 

 

EKONOMIA

Tabela przedstawia składniki PKB pewnej 
gospodarki w danym roku, wyrażone w cenach 
bieżących:

Składniki PKB

Wartość

Wydatki konsumpcyjne

300 000

Inwestycje

182 000

Wydatki państwa na produkty i usługi

95 000

Subsydia

10 000

Podatki pośrednie

65 000

Dochody netto z własności za granicą

12 000

Eksport

90 000

Import

120 000

Amortyzacja

50 000

background image

 

 

EKONOMIA

Oblicz:

PKB w cenach rynkowych

PKB w cenach czynników produkcji

PNB w cenach rynkowych

PNB w cenach czynników produkcji

PNN (dochód narodowy)

background image

 

 

EKONOMIA

Rozwiązanie:

PKB w cenach rynkowych = konsumpcja + inwestycje 

+ wydatki państwa na produkty i usługi + eksport 

netto = 547 000

PKB w cenach czynników produkcji = PKB w cenach 

rynkowych – podatki pośrednie + subsydia = 492 000

PNB w cenach rynkowych = PKB w cenach rynkowych 

+ dochody netto z własności za granicą = 559 000

PNB w cenach czynników produkcji = PKB w cenach 

czynników produkcji + dochody netto z własności za 

granicą = 504 000

PNN = PNB w cenach czynników produkcji – 

amortyzacja = 454 000

background image

 

 

EKONOMIA

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ

MIŁEGO DNIA 


Document Outline