Sztuka wojenna, 
strategia, myśl 
strategiczna

Dr Artur Gruszczak
Uniwersytet Jagielloński

Definicje

Sztuka wojenna - teoria i praktyka zbrojnych 

działań wojennych 
Strategia - nauka i sztuka wykorzystania 

politycznego, ekonomicznego, psychologicznego 

i militarnego potencjału danego kraju lub grupy 

krajów w celu wypracowania maksymalnego 

poparcia dla przyjętej polityki podczas pokoju 

lub wojny
Taktyka  - metoda postępowania, umiejętność 

używania sił i środków pozostających w 

dyspozycji dla osiągnięcia zamierzonych celów 

Strategia



strategia - wypracowanie reguł i zasad przygotowania oraz 

skutecznego rozstrzygnięcia wojny; zmuszenia przeciwnika 

środkami militarnymi do spełnienia naszej woli.



Po II wojnie światowej obszar pojęciowy strategii wykroczył 

dalece poza sferę wojenną. Pojęcie strategii zaczęto 

wyprowadzać z relacji polityka - środki polityczne, obejmując 

pozamilitarne dziedziny aktywności państwa w kontekście 

jego bezpieczeństwa.



"Strategia to nauka i sztuka wykorzystania politycznego, 
ekonomicznego, psychologicznego i militarnego 
potencjału danego kraju lub grupy krajów w celu 
wypracowania maksymalnego poparcia dla przyjętej 
polityki podczas pokoju lub wojny” (Webster's Third New 
International Dictionary) 

Strategia

Strategia



Strategia to sztuka wykorzystania siły dla osiągnięcia 

celów nakreślonych przez politykę (Beaufre)



Strategia to całokształt planów wykorzystania potencjału 

przymusu zbrojnego – w połączeniu z instrumentami 

gospodarczymi, dyplomatycznymi i psychologicznymi – w 

celu wsparcia polityki zagranicznej państwa (Osgood).



Strategia - według Skibińskiego - jest najwyższym działem 

teorii i praktyki sztuki wojennej. Strategią można nazwać 

konkretny sposób postępowania w przygotowaniu i 

przeprowadzeniu danej wojny, kampanii lub bitwy, obrany 

i zastosowany przez najwyższe ogniwa władzy 

państwowej, naczelne dowództwo sił zbrojnych lub 

naczelne dowództwo danego teatru działań wojennych.

Strategia



Strategia w dwóch rozumieniach:
1) węższe, ograniczone do kwestii wojskowych
2) szersze, jako uniwersalna wizja 
długofalowych działań państwa; określana 
jako wielka strategia (Liddell Hart, Luttwak), 
strategia narodowa (USA), strategia ogólna 
(Ruge), polistrategia (Kukułka), strategia 
totalna (Beaufre), strategia państwowa 
(Kuźniar)

Strategia



Podział strategii:
1) totalna - podporządkowana bezpośrednio polityce, 

mająca za zadanie opracowanie zasad prowadzenia 

wojny totalnej; określenie właściwego zadania i 

łączenie różnych strategii ogólnych - politycznej, 

ekonomicznej, dyplomatycznej i wojskowej.
2) ogólna (polityczna, ekonomiczna, dyplomatyczna, 

wojskowa) ma za zadanie rozdzielać i łączyć zadania 

dotyczące przedsięwzięć podejmowanych na różnych 

odcinkach działalności rozważanej dziedziny
3) szczegółowa (np. operacyjna, logistyczna, 

genetyczna) - nie tylko uzgadnianie celów 

wybranych przez strategię ogólną z możliwościami 

określonymi przez taktykę i technikę, ale także 

nadawanie kierunku rozwojowi taktyki i techniki w 

celu przystosowania ich do potrzeb.

Poziomy strategii



Wg Andre Beaufre’a:

1.

pokój całkowity, który istnieje już tylko między 
sojusznikami i między państwami neutralnymi

2.

zimna wojna, forma niemilitarnej walki między 
przeciwstawnymi państwami, która stała się bardziej 
gwałtowna wskutek odstraszania jądrowego i napięcia 
ideologicznego

3.

poziom klasyczny, będący dawną formą walki zbrojnej, 
bardziej wyjątkowy i bardziej ograniczony niż poprzednio

4.

poziom jądrowy,  nowy i dominujący czynnik równowagi 
międzynarodowej i forma walki zbrojnej, możliwej, lecz 
równocześnie nie do przyjęcia z moralnego punktu widzenia

Poziomy strategii



Wg Edwarda Luttwaka:

1.

poziom techniczny - poszczególne rodzaje broni, typy 
uzbrojenia; zaplecze techniczno-konstrukcyjne 

2.

poziom taktyczny - umiejętności i morale żołnierzy; jakość 
dowództwa, zwartość jednostek bojowych; także szczęście, 
korzystny zbieg okoliczności

3.

poziom operacyjny - sztuka operacyjna, "styl wojny„

4.

poziom teatru wojny - związek między siłą militarną a 
terytorium (aspekt przestrzenny strategii); odnosi się także do 
wojny partyzanckiej

5.

poziom wielkiej strategii - dążenie do przewagi, rywalizacja, 
walka o panowanie, realizacja narodowych interesów; kontrola 
zbrojeń; geopolityka

Zadania strategii



analiza strategiczna:

a)

regularna analiza otoczenia międzynarodowego, 
wykrywanie i diagnozowanie trendów, zmian, 
które mogą stanowić szanse lub zagrożenia dla 
polityki państwa i jego podstawowych interesów

b)

analiza silnych i słabych stron państwa z punktu 
widzenia długofalowych celów polityki. Powinna 
ujawnić rzeczywisty potencjał państwa

Zadania strategii



opracowanie i realizacja planu działań 
strategicznych

a)

konkretyzacja celów strategicznych polityki

b)

określenie priorytetów

c)

indywidualny charakter planu

d)

uwzględnienie uwarunkowań i ograniczeń

e)

świadomość ścisłej zależności między wewnętrznymi 
i zewnętrznymi aspektami strategii państwowej

f)

określenie etapów (celów) pośrednich

g)

ciągłość realizacji planu działania

Podsumowanie – modele strategiczne



Sun Tzu – strategia pośrednia, strategia pozasiłowych rozstrzygnięć, 
strategia informacji i dezinformacji



Tukidydes – polityka wojny, strategia państwowa



Gajusz Juliusz Cezar – odstraszanie, wojna błyskawiczna, manewrowa



Clausewitz – fizyka i gramatyka wojny, strategia masy i energii, 
przesuwanie punktu ciężkości poza obszar osnuty mgłą wojny



Jomini – matematyka wojny



Von Moltke (starszy) – strategia walki, koncentracja sił i środków



Ludendorf – strategia wojny totalnej



Lawrence – strategia podjazdowa



Mao – wojna rewolucyjna (insurekcyjna), strategia długiego marszu



Beaufre, Brodie – odstraszanie nuklearne, strategia totalna



Liddell Hart – neo-Sun Tzu, wytrącenie z równowagi, działania 
pośrednie