Cechy monogenne i patologiczne dziedziczące się autosomalnie.

Cechy

monogenne i

patologiczne

dziedziczące się

autosomalnie.

Choroby uwarunkowane

genetycznie dzieli się

następująco

następująco:



Dziedziczące się jednogenowo

(monogenopatie)- występują u ok. 3%

żywo urodzonych



Choroby spowodowane zaburzeniami

w strukturze lub liczbie

chromosomów( chromosomopatie)- u

ok. 0,6 %-1,0 %



Choroby dziedziczące się

wieloczynnikowo:

*wrodzone wady rozwojowe

wrodzone wady rozwojowe

*choroby przewlekłe u dorosłych ( bez

choroby przewlekłe u dorosłych ( bez

jednogenowych)

CHOROBY DZIEDZICZENIA SIĘ

JEDNOGENOWO:

JEDNOGENOWE

AUTOSOMALNE

SPRZĘŻONE Z PŁCIĄ

DOMINUJĄCE

RECESYWNE

DOMINUJĄCE

RECESYWNE

PRZYKŁADY

PRAWIDŁOWEGO

FENOTYPU CZŁOWIEKA

DZIEDZICZĄCE SIĘ

JEDNOGENOWO

CECHA

DOMINUJĄC

RECESYWNA

BARWA WŁOSÓW

CZARNA

BLOND, RUDE

BARWA OCZU

CZARNE, SZARE

NIEBIESKIE

KSZTAŁT NOSA

NOS ORLI

NOS PROSTY

ZDOLNOŚĆ

ZWIJANIA JĘZYKA

ZWIJANIE JĘZYKA W

POSTACI LITERY U

BRAK ZDOLNOŚCI

KRYTERIA DZIEDZICZENIA

AUTOSOMALNEGO DOMINUJĄCEGO



Cecha ( choroba ) ujawnia się już u heterozygot (Aa). Stan

homozygotyczności ( AA ) dla patologicznego genu spotyka się

rzadko



Ze związku heterozygoty Aa z osobą zdrową (aa) 50%

potomstwa (Aa) jest obarczone cechą, a 50%- to osobnicy

zdrowi (aa) u których nie występuje zmutowany gen

warunkujący wystąpienie danej choroby ( A- gen patologiczny)



Jeżeli oboje rodziców są heterozygotami( Aa), to 25%

potomstwa będzie chorymi homozygotami ( AA ), 50 %-

chorymi heterozygotami (Aa), a 25 %- zdrowymi

homozygotami (aa)



Cecha występuje z jednakową częstością u obu płci



„

Pionowe” przekazywanie cechy z pokolenia na pokolenie



Nasilenie objawów cechy może zależeć od płci chorego rodzica

przekazującego zmutowany gen



Obecność lub brak cech klinicznych oraz ich nasilenia

zależy od :

*stopnia penetracji patologicznego geny

*gdy geny dominujące wykazują niepełną penetrację,

obserwuje się zjawisko „wyciszania” typowych objawów

chorobowych, aż do pełnego jego zaniku



Stopień penetracji genu zależy od wieku probanda



Zmiennej ekspresji genu



Występowanie choroby autosomalnie dominującej może

być wynikiem mutacji genu de novo, której główną

przyczyną jest wiek ojca



Niektóre choroby monogenowe ujawniają się w późnym

wieku, np.. Choroba Huntingtona

WYBRANE CHOROBY I

ZESPOŁY DZIEDZIĄCZCE

SIĘ AUTOSOMALNIE

DOMINUJĄCO



Achondroplazja(karłowatość

chondrodystroficzna)



Zespół Marfana ( arachnodyktylia )



Nerwiakowłókniakowatość

( Neurofibromatosis- NF, choroba

Recklinghausena)



Siatkówczak- postać dziedziczna

( Retinoblastoma)



Choroba Huntingtona ( HD )

ACHONDROPLAZJA



Dziedziczona jako cecha autosomalna dominująca

z pełną penetracją i małą zmiennością ekspresji



Gen wywołujący achondroplazję zlokalizowany jest

na ramieniu krótkim chromosomu 4



W nukleotydzie 1138 tego genu może wystąpić

tranyzcja G->A lub transwersja G->C



Klasyczne objawy to : skrócenie kończyn, małe

dłonie, nadmierna lordoza lęźwiowa, duża głowa,

charakterystyczna twarz z wypukłym czołem,

wysokość ciała u mężczyzn ok.132, u kobiet ok.

123 cm

ZESPÓŁ MARFANA



Gen odpowiedzialny za arachnodaktylię nazwano FBNI ( gen

fibryllininy) i zlokalizowano go na ramieniu długim

chromosomu 15



Przyczyną zespołu jest uwarunkowane genetycznie

uszkodzenie włókien sprężystych i zaburzenie w tworzeniu

łańcuchów alfa kolagenu oraz substancji podstawowej

tkanki łącznej



Dochodzi do nadmiernego wzrostu kości długich, co zaburza

stosunek długości tułowia do długości kończyn dolnych



Osoby dotknięte tym zespołem charakteryzują się smukłą

sylwetką i wysokim wzrostem oraz nadmiernie długimi

palcami rąk i stóp, klatka piersiowa ma kształt „kurzy” lub

„lejkowaty”, skóra jest nadmiernie elastyczna

NERWIAKOWŁÓKNIAKOWOŚĆ



Jest chorobą heterogenną.



W obrębie genu mutacje typu delecje

występują z jednakową częstością u kobiet i

mężczyzn.



Mutacje de novo, najczęściej pochodzenia

ojcowskiego, są przyczyną 50% przypadków

nowych zachorowań



W okresie dojrzewania rozwijają się liczne

guzki wywodzące się z nerwów

obwodowych.

SIATKÓWCZAK



Pojawia się najczęściej sporadycznie lub w

postaci dziedzicznej ( rodzinnej );



Przyczyną powstawania nowotworu jest

mikrodelecja w regionie 13q14.1 lub

mutacja genu Rb zlokalizowanego w tym

regionie;



W postaci rodzinnej, jeden zmutowany allel

genu pochodzi od jednego z rodziców i

występuje we wszystkich tkankach

organizmu.

CHOROBA HUNTINGTONA



Gen HD, odpowiedzialny za chorobę jest

zlokalizowany na ramieniu krótkim 4 chromosomu;



Choroba dziedziczy się autosomalnie dominująco,

jest wynikiem występowania niestabilnej liczby

powtórzeń sekwencji nukleotydowej



Początek choroby zwykle z 4 dekadzie życia



Objawami są : zaburzenia

hiperkinezy( przypominające taniec), zaburzenia

mowy, otępienie umysłowe, śmierć następuje w

ciągu 10-15 lat od momentu wystąpienia

pierwszych objawów.



Cecha ujawnia się tylko u homozygot

recesywnych- aa



Ze związku dwóch heterozygot (Aa) 25%

potomstwa będzie zdrowe ( AA), 50% to

nosiciele choroby ( Aa) i 25% to osoby chore (aa)



Cecha występuje z jednakową częstością u obu

płci



Częstość występowania chorób autosomalnych

recesywnych jest zwiększona w małżeństwach

spokrewnionych

CHOROBY DZIEDZICZĄCE SIĘ

AUTOSOMALNIE RECESYWNIE



Fenyloketonuria



Albinizm ( bielactwo uogólnione)



Alkaptonuria



Mukowiscydoza



Anemia sierpowata

FENYLOKETONURIA



Choroba polegająca na gromadzeniu się w

organizmie i toksycznym wpływie

aminokwasu-fenyloalaniny



U podłoża choroby leży mutacja genu

odpowiedzialnego za aktywność enzymu

hydroksylazy fenyloalaninowej



Jest chorobą genetyczną spowodowaną

mutacją położonego, na chromosomie 12



Objawy: zaburzenia chodu, postawy,

„mysi” zapach potu, częste wysypki.

ALBINIZM



Jest to blok metaboliczny przemiany tyrozyny,

spowodowany mutacją genu kontrolującego

syntezę monooksygenezy;



Brak enzymu jest odpowiedzialny za

zahamowanie syntezy melaniny w

melanocytach;



Skóra osób z albinizmem jest różowoczerwona

i ulega łatwo oparzeniu promieniami UV;



Włosy są białe, tęczówki niebieskie lub

różowe z czerwonym połyskiem.

ALKAPTONURIA



Rzadka choroba;



Z powodu braku 1,2-dioksygenazy

homogentyzyniowej, kwas

homogenetyzowany nie ulega dalszym

przemianom;



Mocz chorych po zetknięciu z powietrzem

ciemnieje;



Objawy pojawiają się najczęściej w 2 lub 3

dekadzie życia;



Występuje tzw. ochronoza, polegająca na

ciemnieniu chrząstek i wiązadeł.

MUKOWISCYDOZA



Ogólnoustrojowa choroba charakteryzująca

się nawracającymi infekcjami dróg

oddechowych;



Wydzielanie słonego potu, jest wczesnym

objawem choroby;



Gen CFTR znajduje się na ramieniu długim

chromosomu 7;



Mutacje genu CFTR prowadzą do powstania

nieprawidłowego białka, które nie ulega

fosforylacji, w związku z czym kanał

chlorkowy pozostaje stale zamknięty.

ANEMIA SIERPOWATA



Choroba spowodowana nieprawidłową

budową hemoglobiny;



Chorobę dziedziczy się

autosomalny( nie jest sprzężony z

płcią);



Choroba ta najczęściej występuje u

Mulatów i Murzynów;



Schorzenie można rozpoznać 3 miesiące

po urodzeniu

Bibliografia



Drewa G., Ferenc T.,

Podstawy

genetyki dla studentów i lekarzy

Wrocław 2003



Norton M.E.,

Genetyka i diagnostyka

prenatalna



Greenwood T., Allan R.,

Biologia 3.

Seria z tangramem

., Gdańsk 2008

Document Outline