Między społeczeństwem a państwem



„

Utożsamianie społecznego z

politycznym jest najpoważniejszym z

błędów, który całkowicie zmienia

wszelkie rozumienie zarówno

społeczeństwa, jak i państwa”.

[McIver]



Arystoteles



Państwo pochodzi z natury, co

oznacza, że powstało na drodze

naturalnego rozwoju, syntezy

mniejszych wspólnot rodzinnych w

osady, które skupiając się tworzyły

koinonia

– wspólnotę miasta-

państwa.



Rodzina -- Gmina (wspólnota) --

Państwo



Przykładem rozróżnienia społecznych

struktur państwowych od

pozapaństwowych są starożytne Chiny,

gdzie istniały niezależnie dwie kultury:



Państwowo miejska – skoncentrowana

wokół dworu, oparta na wojsku i

urzędnikach



Wiejska – mająca za podstawę wiejską

gminę, określana przez naturalny rytm

pór roku i rytm przychodzących i

odchodzących pokoleń ludzkich



Ten obraz dał podstawę nauce Lao-tse,

w której miedzy jednostką a państwem

(państwami z których składało się

cesarstwo) istnieją dwie czysto

społeczne formacje, dom i wspólnota,

podczas gdy w zakorzenionym w

kulturze miejskiej systemie

konfucjańskim pozostał już tylko dom,

rodzina, która zresztą w swej postaci

miejskiej – w odróżnieniu od rodziny –

całkowicie wcieliła się w państwo.

Starożytność



Państwo = wszelka organizacja społeczna



Władza państwowa = wszelka władza społeczna



Potrzeba państwa wynika z konieczności

współdziałania ludzi zróżnicowanych zawodowo

(przyczyna naturalna – nie wynik rozwoju społecznego)



Początki państwa pokrywają się z początkami

organizacji społecznej [to ahistoryzm]



Państwo to instytucja wyrażająca interesy ogółu

społeczeństwa



Oderwanie idei państwa od materialnych interesów

poszczególnych grup społecznych



Czynnika spajającego społeczeństwo w jedno państwo

szukano w sferze czystego rozumu, który tworzy

prawo, które jednoczy społeczeństwo w sposób trwały

w ramach jednego państwa

Średniowiecze



Określając przyszłą zjednoczoną ludzkość jako

res publica genesis humani

lub jako

ecclesia universalis

można odnieść wrażenie,

pojawienia się

zasady społecznej



Przytaczając słowa Wilhelma Ochama : „Cały rodzaj

ludzki stanowi jeden naród; ogół śmiertelnych jest

wspólnotą tych, którzy chcą razem tworzyć

wspólnotę.”



To znaczy, ze każdy pojedyńczy związek uznaje za

część

communitas



To jednak nie świadczy, że udało się przezwyciężyć

arystotelesowskie pomieszanie tego co społeczne z

tym co polityczne.



Przeciwnie coraz bardziej zaznacza się tendencja

podporządkowania i praktycznego poddania

państwu wszelkich organizmów społecznych.



Jak określił to Girke: „wyłącznego reprezentowania

całego życia publicznego przez państwo”.

Renesans



Dopiero w późnym renesansie pojawia się

próba przezwyciężenia starożytnej wizji

państwa i społeczeństwa.



Althusius w pracy

Politica

(1603r.) podobnie

jak u Arystotelesa nie uznaje on żadnej

różnicy rodzajowej między społeczeństwem

a państwem jednak uważa, że każdemu

związkowi społecznemu przysługuje

względna autonomia, natomiast państwo

posiada pełną suwerenność.



Co prawda nie ma tu mowy jeszcze o

społeczeństwie, ale ukształtowała się jego

idea



Kluczem do rozwiązania zagadki dotyczącej

zależności między państwem i społeczeństwem

jest odwołanie się do wolnych umów między

jednostkami, mających na celu uznanie i

zabezpieczenie istniejącego stanu posiadania.



Tej zasadzie przeczy np. idea państwa Lewiatana

zaproponowana przez T. Hobbesa:



„

Państwo urzeczywistni w doskonały sposób swą

ideę, regulując wszelką działalność obywateli,

kierując wszystkie zgodnie z jedną najważniejszą

wolą. Dopóki nie urzeczywistni tego celu w

państwie będzie jeszcze społeczeństwo.”



Takie doskonałe państwo przypomina

państwo totalitarne

Pierwsza próba



Saint-Simon. Wprowadził rozróżnienie

dwóch rodzajów kierowania:



Społecznego (administrowanie)



Politycznego (rządzenie)

Druga próba



Hegel.

Dokonał porównania:



Społeczeństwa w ogóle



Państwa w ogóle

Społeczeństwo znajduje się między rodziną a

państwem.



Rodzina – względna całość i jedność



Państwo – absolutna całość i jedność

Ta koncepcja pozbawia społeczeństwo pozytywnego

obrazu wspólnotowości, solidarności, entuzjazmu dla

wspólnego działania, spontaniczności społecznej.

To gloryfikacja państwa, które jest w stanie

przezwyciężyć wszelkie ludzkie antagonizmy.

Pojawienie się nowoczesnych społeczeństw,

walki klas, wymusza stworzenie syntezy



Opierając się na poglądach Saint-Simona

Lorenz von Stein

(twórca naukowej socjologii)

podejmuje się próby zastosowania

zasady

społecznej.



Opierając się na poglądach Hegla,

Marks

(twórca naukowego socjalizmu)

podejmuje się próby zastosowania

zasady

politycznej

Nie należy zapominać, że



Społeczność wspólnoty narodowej składa

się nie z jednostek, lecz ze społeczności i to

nie tylko – jak sądził Comte- z rodzin, lecz z

bardzo różnych pod względem rodzaju,

kształtu, zasięgu i dynamiki wspólnot i

grup, z kół, związków, towarzystw i gmin.



Społeczeństwo jest nie tylko ich całością i

sumą, lecz także ich substancją i całością.

One są w nim ale i ono jest w nich

wszystkich i żadna z owych wspólnot nie

może wewnętrznie oderwać się od

społeczeństwa.



Tą zależność można przedstawić w

formie pytania:

Ile rządzenia, a ile administrowania w

kształtowaniu życia publicznego?

Lub

Ile rządzenia, a ile administrowania w

polityce społecznej?

Document Outline