Slajd 1

Wstęp do psychologii zdrowia i choroby

Prof. dr hab. Irena Heszen-Niejodek

Instytut Społecznej Psychologii Klinicznej SWPS

Wykład VI: Zagadnienia stresu a choroba somatyczna

Plan

•

Ujęcia stresu psychologicznego

•

Stres a choroba; choroba a stres

•

Radzenie sobie ze stresem:



proces radzenia sobie



przebieg procesu; strategie radzenia sobie



różnice indywidualne; style radzenia sobie

•

Funkcje radzenia sobie w procesie radzenia sobie z

chorobą:



funkcja regulacji emocji



funkcja instrumentalna

Ujęcia stresu psychologicznego

•

Stres jako bodziec (stresor)

•

Stres jako reakcja (stan stresu)

•

Ujęcie relacyjne (dominujące); relacja zasobów i

wymagań

Stresem jest określona relacja między osobą a otoczeniem,

która oceniana jest przez osobę jako obciążająca lub

przekraczająca jej zasoby i zagrażająca jej dobrostanowi

(Lazarus i Folkman, 1984)



ujęcie relacyjno-poznawczo-fenomenologiczne



istotą stresu jest relacja między zasobami osoby a

wymaganiami (otoczenia i wewnętrznymi)



kryterium wystąpienia stresu jest ocena poznawcza podmiotu

dotycząca sytuacji– ocena pierwotna (krzywda/strata,

zagrożenie, wyzwanie)



dodatkowe założenia: ważność relacji, towarzyszące emocje

Stres a choroba; stres jako przyczyna

chorób

•

Codzienne

utrapienia

(Korelacja między częstością i
intensywnością utrapień a gorszym
ogólnym stanem

psychicznym

i fizycznym)

•

Zmiany życiowe

(Lista Rahe’a i Holmesa: ponad

(Lista Rahe’a i Holmesa: ponad 300
punktów – 80% prawdopodobieństwo
choroby)

•

Stres traumatyczny

(Zespół stresu pourazowego PTSD)

Niezależnie od szczegółowych badań,

akceptację zyskuje pogląd, że obciążenie

stresem generalnie wpływa na stan zdrowia i

na ogół jest to wpływ ujemny

Choroba a stres; stres jako następstwo

chorób

•

Choroba jako źródło stresu

badania Lenartowskiej-Hałoń, 1993; choroba w ocenie

pierwotnej jako krzywda/strata, zagrożenie, wyzwanie

•

Relacja między stresem a chorobą: stres jest zarówno

przyczyną, jak i następstwem chorób

stres choroba

Ze względu na wzajemne powiązania choroby i

stresu, teoria stresu ma wyjątkowe znaczenie

dla psychologii medycznej

Radzenie sobie ze stresem; proces

radzenia sobie

•

Specyficzna aktywność podejmowana w sytuacji
stresowej w celu jej zmiany określana jest jako
radzenie sobie

•

Punktem wyjścia tej aktywności jest ocena poznawcza
podmiotu dotycząca własnych zasobów - ocena
wtórna.

•

Aktywność zmienia się w czasie i może być
długotrwała; określana jest jako proces radzenia sobie

Proces radzenia sobie to stale zmieniające się,

poznawcze i behawioralne wysiłki, mające na celu

opanowanie określonych zewnętrznych i/lub

wewnętrznych wymagań, ocenianych przez osobę jako

obciążające lub przekraczające jej zasoby

(na podst. Lazarus i Folkman, 1984

Radzenie sobie ze stresem; strategie

radzenia sobie

•

Ogniwa procesu radzenia sobie, dające się

wyodrębnić w przebiegu czasowym określane są

jako strategie radzenia sobie

•

Można zaobserwować wiele różnorodnych strategii;

opracowano różne ich klasyfikacje

•

Klasyczne rozróżnienie obejmuje strategie obrony

przed stresem i strategie zwalczania stresu

•

Ta sama strategia spełniać może różne funkcje (np.

regulacji emocji i powiększenia zasobów)

•

Poszukiwanie efektywnych strategii; efektywność

strategii zależy od kontekstu (wyjątek myślenie

życzeniowe)

Radzenie sobie ze stresem; styl

radzenia sobie

•

Pojęcie stylu radzenia sobie odnosi się do względnie
stałej, indywidualnie zróżnicowanej dyspozycji do
radzenia sobie w określony sposób

•

Styl radzenia sobie a proces radzenia sobie; zależność
typu cecha-stan między stylem radzenia sobie a
aktualnie stosowanymi strategiami

•

Przykłady klasyfikacji stylów radzenie sobie: kryterium
postawy wobec informacji (Miller, Krohne), kryterium
funkcji (Endler, Parker)

•

Poszukiwanie indywidualnych uwarunkowań
skutecznego radzenia sobie; efektywność stylu
radzenia sobie

Styl radzenia sobie to posiadany przez jednostkę,

charakterystyczny dla niej repertuar

strategii radzenia sobie z sytuacjami stresowymi

Informacyjno-poznawcze style radzenia

sobie z zagrożeniem

•

Znaczenie postawy wobec informacji o zagrożeniu

w rozwiązywaniu problemów zdrowotnych

•

Przykłady postawy wobec nowych symptomów

•

Dwa style radzenia sobie z zagrożeniem:



poszukiwanie, gromadzenie, przetwarzanie i

wykorzystywanie informacji dotyczących

wydarzenia stresowego



pomijanie, odrzucanie, wypieranie i aktywne

unikanie informacji o wydarzeniu stresowym

•

Znaczenie dopasowania informacji do stylu

radzenia sobie (badania eksperymentalne)

Skąpe

n = 10

Dokładn

n = 10

Grupa U

n = 20

Grupa I

n = 20

Informacj
e

Skutecznoś
ć

Skąpe

n = 10

Dokładn

n = 10

Styl radzenia sobie, dostarczane

informacje a efektywność radzenia sobie

(eksperyment Miller i Magnana)

Funkcje radzenia sobie w procesie

radzenia sobie z chorobą

•

Sytuacja stresowa wyznacza dwa cele adaptacyjne:

samoregulacji emocji i poprawy relacji między

zasobami (możliwościami) a wymaganiami

•

Poprawa relacji może być osiągnięta przez:



rozwój zasobów (przykład – uczenie się do egzaminu)



lepsze gospodarowanie istniejącymi zasobami

(przykład - wsparcie społeczne)



zmniejszenie wymagań (przykład – poziom aspiracji)

•

Choroba jako źródło emocji; funkcja samoregulacji

emocji w chorobie

•

Choroba jako zakłócenie relacji pomiędzy

wymaganiami a możliwościami; funkcja

instrumentalna, zachowanie chorego zorientowane na

problem (poprawę relacji przez poprawę stanu

zasobów zdrowotnych)

Document Outline