Prawo bankowe

dr Marek Grzybowski

Katedra Prawa Finansowego

październik/listopad 2010

2

Dopuszczalne formy 

działalności bankowej

• Bank krajowy - podmiot prawa polskiego

• Oddział banku zagranicznego 

• Oddział instytucji kredytowej 

• Działalność transgraniczna instytucji 

kredytowej

3

Definicja legalna banku (I)

Bank jest osobą prawną utworzoną zgodnie z przepisami ustaw, działającą
na podstawie zezwoleń uprawniających do wykonywania czynności bankowych 
obciążających ryzykiem środki powierzone pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym.
Pięć kluczowych elementów definicji

1. Nie każda osoba prawna

• spółka akcyjna 
• spółdzielnia
• bank państwowy

2. Utworzona zgodnie z przepisami ustaw

 

 

– zawsze ustawa Prawo bankowe

• także kodeks spółek handlowych - w odniesieniu do banku w 

formie spółki akcyjnej

• także ustawa – Prawo spółdzielcze oraz ustawa o funkcjonowaniu 

banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających 
- w odniesieniu do banku spółdzielczego 

• także ustawa o listach zastawnych i bankach hipotecznych 

- w odniesieniu do banków hipotecznych

4

Definicja legalna banku (II)

3.

Działająca na podstawie zezwoleń

Zezwoleń udziela organ nadzoru –  od 1 stycznia 2008 r. Komisja 

Nadzoru Finansowego (poprzednio od 1 stycznia 1998 r. Komisja 

Nadzoru Bankowego)

4.

Uprawniających do wykonywania czynności bankowych

Czynności bankowe dzielą się na:

•

czyności sensu stricto wymienione w art. 5 ust. 1 ustawy – 

Prawo bankowe 

•

czynności sensu largo wymienione w art. 5 ust. 2 ustawy – 

Prawo bankowe

5.

Obciążających ryzykiem środki powierzone pod 

jakimkolwiek tytułem zwrotnym

Środki powierzone np. wkłady na rachunku bankowym – 

czynności bankowe bierne 
Obciążanie ryzykiem – czynności bankowe aktywne

 

5

Sankcje

• Sankcja cywilna – Art. 170 ustawy – Prawo bankowe

Wykonywanie czynności bankowych bez zezwolenia nie stanowi 

podstawy do pobierania oprocentowania, prowizji, opłat ani innego 

wynagrodzenia.
Kto otrzymał oprocentowanie, prowizję, opłatę lub inne 

wynagrodzenie za czynności, o których mowa wyżej jest 

zobowiązany do ich zwrotu.

• Sankcja karna – Art. 171 ust. 1 ustawy – Prawo 

bankowe

Kto bez zezwolenia prowadzi działalność polegającą na 

gromadzeniu środków pieniężnych innych osób fizycznych, 

prawnych lub jednostek organizacyjnych niemających osobowości 

prawnej, w celu udzielania kredytów, pożyczek pieniężnych lub 

obciążania ryzykiem tych środków 

w inny sposób, podlega grzywnie do 5.000.000 złotych i karze 

pozbawienia wolności do lat 3

6

Bank a instytucja kredytowa

Definicja z Dyrektywy 2006/48/WE (art. 4 pkt 1)

Instytucja kredytowa to:

- przedsiębiorstwo, którego działalność polega na przyjmowaniu 

depozytów lub innych funduszy podlegających zwrotowi od ludności 
oraz na przyznawaniu kredytów na swój własny rachunek

- instytucja pieniądza elektronicznego w rozumieniu Dyrektywy 

2000/46/WE

Definicja z ustawy – Prawo bankowe 

Instytucja kredytowa – podmiot mający swoją siedzibę za granicą 
Rzeczypospolitej Polskiej na terytorium jednego z państw członkowskich 
Unii Europejskiej (oraz Europejskiego Obszaru Gospodarczego), prowadzący 
we własnym imieniu i na własny rachunek, na podstawie zezwolenia 
właściwych władz nadzorczych, działalność polegającą na przyjmowaniu 
depozytów lub innych środków powierzonych pod jakimkolwiek tytułem 
zwrotnym i udzielaniu kredytów lub na wydawaniu pieniądza 
elektronicznego

7

Problemy terminologiczne (I)

• Bank krajowy 

– bank mający siedzibę na terytorium RP

• Bank zagraniczny 

– bank mający siedzibę za granicą RP, na terytorium 
Państwa niebędącego członkiem UE oraz nienależącego do 
Europejskiego Obszaru Gospodarczego

• Instytucja finansowa – art. 4 ust. 1 pkt 7 ustawy – 

Kodeks Spółek Handlowych

 – 

bank, fundusz inwestycyjny, towarzystwo funduszy 

inwestycyjnych lub powierniczych, narodowy fundusz 
inwestycyjny, zakład ubezpieczeń, fundusz powierniczy, 
towarzystwo emerytalne, fundusz emerytalny lub dom 
maklerski, mające siedzibę w RP albo w państwie należącym 
 do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)

8

Problemy terminologiczne (II)

• Instytucja finansowa – art. 4 ust. 1 pkt 7 ustawy – Prawo 

bankowe

 

- podmiot niebędący bankiem ani instytucją kredytową, którego 

podstawowa działalność będąca źródłem większości przychodów polega 

na wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie:

a) nabywania i zbywania udziałów lub akcji,
b) udzielania pożyczek ze środków własnych,
c) udostępniania składników majątkowych na podstawie umowy leasingu,
d) świadczenia usług w zakresie nabywania i zbywania wierzytelności,
e) świadczenia usług związanych z transferem środków pieniężnych,
f) emitowania instrumentów płatniczych i administrowania nimi,
g) udzielania gwarancji, poręczeń lub zaciągania innych zobowiązań nieujmowanych 

w bilansie,

h) obrotu na rachunek własny lub rachunek innej osoby fizycznej, osoby prawnej lub 

jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, o ile posiada 

zdolność prawną:

• terminowymi operacjami finansowymi,

• instrumentami rynku pieniężnego,

• papierami wartościowymi,

i) uczestniczenia w emisji papierów wartościowych lub świadczenia usług związanych 

z taką emisją,

j) świadczenia usług w zakresie zarządzania aktywami,
k) świadczenia usług w zakresie doradztwa finansowego, w tym inwestycyjnego,
l) świadczenia usług polegających na wykonywaniu zleceń na rynku pieniężnym

9

Problemy terminologiczne (III)

• instytucja pieniądza elektronicznego - inna 

niż bank osoba prawna działająca w formie 

spółki akcyjnej, utworzona i działająca na 

podstawie zezwolenia właściwych władz lub 

przepisów prawa, której przedmiotem działania 

jest prowadzenie we własnym imieniu i na własny 

rachunek działalności polegającej na wydawaniu 

do dyspozycji i wykupie pieniądza elektronicznego 

oraz rozliczanie transakcji dokonywanych przy 

użyciu instrumentów pieniądza elektronicznego

• Instytucja kredytowa =/= bank

10

Klasyfikacje

Według celu i zadań:

• Bank centralny
• Banki komercyjne

Według zakresu działalności:

• Uniwersalne

– mogą wykonywać pełen zakres działalności bankowej, z 
wyjątkiem zastrzeżonej dla banków specjalistycznych 

• Specjalistyczne: banki hipoteczne 

– Uwaga: kasy mieszkaniowe, banki prowadzące działalność 
maklerską – to nie banki specjalistyczne, są to wydzielone 
finansowo i organizacyjnie części banków 

Według formy prawnej:

 

• Banki państwowe -, obecnie jedyny bank państwowy to Bank 

Gospodarstwa Krajowego

• Banki spółdzielcze
• Banki w formie spółki akcyjnej

11

Bank centralny 

a banki komercyjne (I)

• głównym celem banku centralnego jest 

dbałość o wartość pieniądza (stabilność 
cen) 
art. 227 Konstytucji

• celem pozostałych banków – niezależnie 

od ich formy prawnej, rodzaju działalności, 
obszaru działania itd. – jest osiąganie 
maksymalnego zysku

  

12

Bank centralny 

a banki komercyjne (II)

Bank centralny: 
a) funkcja emisyjna: 

-

emisja pieniądza gotówkowego

 

(znaków pieniężnych),

-  kompetencja do regulowania ilości 
pieniądza w obiegu

b) funkcja banku banków, 
c) funkcja banku państwa.

13

Ochrona prawna nazwy

• Zasada

terminy „bank” lub” kasa” mogą być używane w 

nazwie oraz dla określenia działalności lub reklamy 

wyłącznie banku

• Wyjątki:

Jednostki organizacyjne, z których działalności 

jednoznacznie wynika, iż  nie wykonują czynności 

bankowych (np. kasa chorych, bank danych, bank 

krwi)   
Jednostki organizacyjne, które na podstawie 

odrębnej ustawy gromadzą oszczędności oraz 

udzielają pożyczek pieniężnych osobom fizycznym 

zrzeszonym z tej jednostce
a) pracownicze kasy zapomogowo-pożyczkowe 
b) spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe

14

Sankcja karna

art. 171 ust. 2
Tej samej karze (grzywnie do 5.000.000 
złotych 
i karze pozbawienia wolności do lat 3) 
podlega, kto, prowadząc działalność 
zarobkową wbrew warunkom określonym 
w ustawie, używa w nazwie jednostki 
organizacyjnej niebędącej bankiem lub do 
określenia jej działalności lub reklamy 
wyrazów "bank" lub "kasa".

15

Bazylejski Komitet 

do spraw Nadzoru Bankowego 

zasada 2 Metodologii Podstawowych Zasad  Efektywnego 

Nadzoru

Bankowego (Bazylea, październik 1999) 

1. Termin “bank” jest jasno zdefiniowany w prawie lub regulacjach.
2. Dozwolona działalność instytucji, które są licencjonowane oraz 

podlegają

nadzorowi takich jak banki jest jasno zdefiniowana albo przez nadzór 

albo 

w prawie lub regulacjach.

3. Użycie słowa “bank” i jakiegokolwiek pochodnego terminu takiego 

jak

“bankowość” w nazwie jest ograniczone do licencjonowanych 

i nadzorowanych instytucji we wszystkich okolicznościach, w których 

inne postępowanie mogłobyspowodować, że społeczeństwo mogłoby 

zostać wprowadzone w błąd.

4. Przyjmowanie depozytów bankowych od ludności jest 

zarezerwowane dla

instytucji, które są licencjonowane i podlegają nadzorowi.

16

Podejmowanie działalności 

bankowej (I)

• Dyrektywa 2006/48/WE – Państwa Członkowskie 

wymagają od instytucji kredytowych uzyskania 

zezwolenia przed rozpoczęciem działalności (art. 6)

• od 2008 roku - Komisja Nadzoru Finansowego

 

• zezwolenia – decyzje administracyjne o charaktrze 

decyzji ostatecznych

 

• Dwa tryby:

– tryb normatywny – przewidziany dla banków 

państwowych – zamiast zezwolenia opinia KNF

– tryb zezwoleniowy – przewidziany dla banków 

spółdzielczych, banków  w formie spółki akcyjnej, 

oddziałów banków zagranicznych

• zezwolenie na utworzenie banku

• zezwolenie na rozpoczęcie przez bank działalności

17

Podejmowanie działalności 

bankowej (II)

Tryb normatywny – banki państwowe
– art. 14-19 ustawy – Prawo bankowe

 

Tworzone przez Radę Ministrów, w drodze 
rozporządzenia,
na wniosek Ministra Skarbu zaopiniowany przez KNF
Wymagane zezwolenie KNF na rozpoczęcie 
działalności

18

Podejmowanie działalności 

bankowej (III)

Bez zezwolenia KNF – procedura zawiadomienia

 – realizacja zasady single license 
Instytucja kredytowa może działać na terytorium 

Polski: 

– utworzenie oddziału
– działalność transgraniczna

Bank krajowy może działać na terytorium Państw 

Członkowskich UE lub państw należących do EOG:

– utworzenie oddziału
– działalność transgraniczna

19

Jedna licencja bankowa

(paszport europejski)

• Zezwolenie na działalność bankową w uzyskane 

w państwie macierzystym uprawnia instytucje 

kredytowe do prowadzenie działalności na 

terytrorium państw goszczących

• Notyfikacja  

1.  Instytucja kredytowa może rozpocząć działalność 

transgraniczną na terytorium RP po otrzymaniu przez 

Komisję Nadzoru Finansowego zawiadomienia od 

właściwych władz nadzorczych państwa macierzystego
2.  Oddział instytucji kredytowej może rozpocząć 

działalność 

na terytorium RP najwcześniej po upływie 

dwóch miesięcy  od dnia otrzymania przez Komisję 

Nadzoru Finansowego  zawiadomienia od właściwych 

władz nadzorczych państwa  macierzystego

20

Zasada nadzoru kraju 

macierzystego

Instytucja kredytowa podlega nadzorowi 
Państwa Członkowskiego, które wydało 
jej zezwolenie na prowadzenie 
działalności – 
np. instytucja kredytowa z Grecji 
działająca 
w Polsce przez oddział podlega 
greckiemu nadzorowi

21

Zezwolenie na utworzenie 

banku (I)

• Założyciele 

1. 

bank w formie spółki akcyjnej - osoby prawne i osoby fizyczne, 

z tym że założycieli nie może być mniej niż 3, 
jednak
gdy założycielem banku jest Skarb Państwa, bank krajowy, 

instytucja 

kredytowa, bank zagraniczny, krajowy lub zagraniczny 

zakład 

ubezpieczeń lub międzynarodowa instytucja finansowa. 

2. 

bank spółdzielczy -  tylko osoby fizyczne w liczbie wymaganej dla 

założenia spółdzielni, określonej ustawą - Prawo spółdzielcze 

(liczba 

założycieli spółdzielni nie może być mniejsza od 

dziesięciu, jeżeli 

założycielami są osoby fizyczne) 

• Założyciele składają do KNF wniosek o wydanie 

zezwolenia na utworzenie banku wraz  z załącznikami: 

1. 

projekt statutu banku,

2. 

program działalności i plan finansowy banku na okres co 

najmniej 

trzyletni,

3. 

dokumenty dotyczące założycieli i ich sytuacji finansowej, 

wymagane  przez Komisję Nadzoru Finansowego 

22

Zezwolenie na utworzenie 

banku (II)

• Utworzenie banku może nastąpi, jeżeli:

 

1. zostało zapewnione wyposażenie banku w:

a)  fundusze własne, których wielkość powinna być 

dostosowana do rodzaju czynności bankowych 

przewidzianych do wykonywania i rozmiaru zamierzonej 

działalności,
b)  pomieszczenia posiadające odpowiednie urządzenia 

techniczne, należycie zabezpieczające przechowywane 

w banku wartości, z uwzględnieniem zakresu i rodzaju 

prowadzonej działalności bankowej,

2.  założyciele oraz osoby przewidziane do objęcia w banku 

stanowisk  członków zarządu, w tym prezesa, dają rękojmię 

ostrożnego i stabilnego zarządzania bankiem, przy czym co 

najmniej dwie osoby przewidziane do objęcia w banku 

stanowisk  członków zarządu posiadają wykształcenie i 

doświadczenie  zawodowe niezbędne do kierowania bankiem 

oraz udowodnioną  znajomość języka polskiego,
3. przedstawiony przez założycieli plan działalności banku na 

okres  co najmniej trzyletni wskazuje, że działalność ta będzie 

bezpieczna dla środków pieniężnych gromadzonych w banku

23

Kapitał założycielski (I)

Kapitał założycielski nie może być niższy od równowartości w złotych 5 mln 

euro przeliczonej według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank 

Polski, obowiązującego w dniu wydania zezwolenia na utworzenie banku

- dotyczy:

• banków w formie spółki akcyjnej

• banków spółdzielczych nie zrzeszonych

• oddziałów banków zagranicznych

Banki spółdzielcze, które zamierzają zawrzeć umowę zrzeszenia – kapitał 

założycielski nie niższy niż równowartość 1 mln euro.
Bank spółdzielczy, który zrzeszył się z bankiem zrzeszającym, jest 

obowiązany uzyskać zwiększenie sumy funduszy własnych do poziomu nie 

niższego niż:

• równowartość 300.000 euro - do dnia 31 grudnia 2001 r., obliczonych w 

złotych według średniego kursu wynikającego z tabeli kursów ogłaszanej 

przez Narodowy Bank Polski, obowiązującego na koniec roku 

poprzedzającego rok osiągnięcia wymaganego progu kapitałowego

• równowartość 500.000 euro - do dnia 31 grudnia 2005 r., obliczonych w 

złotych według średniego kursu wynikającego z tabeli kursów ogłaszanej 

przez Narodowy Bank Polski, obowiązującego na koniec roku 

poprzedzającego rok osiągnięcia wymaganego progu kapitałowego

• równowartość 1.000.000 euro - do dnia 31 grudnia 2010 r., obliczonych w 

złotych według średniego kursu wynikającego z tabeli kursów ogłaszanej 

przez Narodowy Bank Polski, obowiązującego na koniec roku 

poprzedzającego rok osiągnięcia wymaganego progu kapitałowego

24

Kapitał założycielski (II)

Kapitał założycielski:

–  nie może pochodzić z pożyczki, kredytu lub żródeł nie 

udokumentowanych 

–  jest wnoszony w walucie polskiej na rachunek bankowy 

w banku krajowym

–  musi być w pełni opłacony przed wpisaniem banku do 

rejestru  (Krajowy Rejestr Sądowy). KNF może 

uczestniczyć w  postępowaniu rejestrowym

Wkłady niepienieżne ograniczone

Część kapitału założycielskiego może być wniesiona w 

formie wkładów niepieniężnych (aportu) – do 15 %, przy 

czym kapitał założycielski wnoszony w formie pieniężnej nie 

może być niższy 

niż 5 mln euro (1 mln euro) i tylko w postaci wyposażenia

25

Zezwolenie na utworzenie 

banku

Elementy zezwolenia na utworzenie banku (art. 

34): 

1.  firma banku, jego siedziba, 
2.  nazwy (nazwiska) założycieli i obejmowane przez nich akcje, 
3.  wysokość kapitału założycielskiego,
4.  działalność, do której wykonywania bank jest upoważniony, 
5.  warunki, po spełnieniu których Komisja Nadzoru Finansowego 

zezwoli na rozpoczęcie przez bank działalności.

Przesłanki odmowy wydania przez KNF zezwolenia 

na utworzenie banku (art. 37):

1.  niespełnienie wymagań obowiązujących przy tworzeniu banków, 
2.  gdy, zamierzona działalność banku naruszałaby przepisy prawa, 

interesy klientów albo nie gwarantowałaby bezpieczeństwa 

gromadzonych w banku środków, 
3.  gdy przepisy prawa obowiązujące w miejscu siedziby lub 

zamieszkania założyciela lub jego powiązania z innymi 

podmiotami mogłyby uniemożliwić skuteczne sprawowanie 

nadzoru nad bankiem.

26

Statut banku

Projekt statutu powinien określać w szczególności:

1.

firmę, która powinna zawierać wyodrębniony wyraz "bank" i odróżniać się 

od nazw innych banków oraz wskazywać, czy jest to bank państwowy, 

bank 

w formie spółki akcyjnej czy bank spółdzielczy

2.

siedzibę, przedmiot działania i zakres działalności banku

3.

organy i ich kompetencje, ze szczególnym uwzględnieniem kompetencji 

członków zarządu, o których mowa w art. 22b ust. 1, oraz zasady 

podejmowania decyzji, podstawową strukturę organizacyjną banku, 

zasady składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych, 

tryb wydawania regulacji wewnętrznych oraz tryb podejmowania decyzji o 

zaciągnięciu zobowiązań lub rozporządzeniu aktywami, których łączna 

wartość w stosunku do jednego podmiotu przekracza 5% funduszy 

własnych

4.

zasady funkcjonowania systemu kontroli wewnętrznej

5.

fundusze własne oraz zasady gospodarki finansowej

Projekt statutu banku podlega zatwierdzeniu w zezwoleniu KNF
na utworzenie banku. Zmiana statutu banku wymaga zezwolenia 
KNF, jeżeli dotyczy spraw w/w oraz uprzywilejowania lub 
ograniczenia akcji co do prawa głosu w banku w formie spółki
akcyjnej

27

Powołanie prezesa 

i członków zarządu banku

• Członków zarządu banku powołuje rada nadzorcza
• Zgody KNF wymaga powołanie:

-  prezesa i jednego członka zarządu banku w formie spółki akcyjnej i 

banku 

państwowego

-  prezesa zarządu banku spółdzielczego
-  dyrektora i zastępcy dyrektora oddziału banku zagranicznego (z 

wnioskiem  o 

powołanie występuje bank zagraniczny)

• Art. 22b ust. 5 – przesłanki fakultatywnej odmowy wyrażenia zgody
• Art. 22b ust. 3 – przesłanki obligatoryjnej odmowy wyrażenia zgody
• Kwestia wymogu znajomości języka polskiego przez członków 

zarządu banku

• Art. 138 ust. 5 – jedyny przypadek obligatoryjnego odwołania przez 

KNF członka zarządu banku – prawomocne skazanie za przestępstwo 

umyślne lub przestępstwo skarbowe, z wyłączeniem przestępstw 

ściganych z oskarżenia prywatnego

28

Zezwolenie na rozpoczęcie 

działalności

• Z wnioskiem o wydanie zezwolenia na rozpoczęcie przez bank 

działalności występuje zarząd banku, w przypadku oddziału 

banku zagranicznego – bank zagraniczny

• Zezwolenie na rozpoczęcie przez bank działalności wydaje się 

po stwierdzeniu, że bank:

1) jest należycie przygotowany organizacyjnie do rozpoczęcia 

działalności,
2) zgromadził w całości kapitał założycielski,
3) dysponuje odpowiednimi warunkami do przechowywania środków 

pieniężnych i innych wartości, z uwzględnieniem zakresu i rodzaju 

prowadzonej działalności bankowej,
4) spełnia inne warunki określone w decyzji o wydaniu zezwolenia na 

utworzenie banku

Spełnienie przez bank przesłanek jest weryfikowane przez KNF  

– w banku są przeprowadzane czynności kontrolne 

sprawdzające przygotowanie banku do rozpoczęcia działalności

29

Oddział banku zagranicznego

• zezwolenie KNF po uzgodnieniu z Ministrem 

Finansów

• konieczne elementy wniosku – art. 40 ust. 2

1)

firma i siedziba banku występującego z wnioskiem 

oraz charaktekterystyka jego działalności,
2)

rodzaje czynności bankowych, do których  wykonywania 

ma być upoważniony oddział banku, oraz 

siedziba 

oddziału,
3)

wielkość funduszy przydzielonych do dyspozycji 

oddziału,
4)

dane dotyczące co najmniej 2 osób przewidzianych do 

objęcia w oddziale stanowisk dyrektora lub jego zastępcy.

30

Działaność transgraniczna (I)

•

Usługa ma charakter transgraniczny, gdy świadczący 

i odbiorca usługi pochodzą z dwóch różnych państw 

członkowskich.

•

Wyróżnia się następujące postaci transgraniczności:
a) dostawca usługi z danego państwa udaje się do 

innego państwa członkowskiego w celu jej wykonania 

na rzecz znajdującego się tam odbiorcy,
b)  odbiorca udaje się do innego państwa członkowskiego 

w celu skorzystania z oferowanych tam usług,
c)  usługodawca i usługobiorca udają się do państwa 

trzeciego, na którego terytorium ma być wykonana 

usługa,
d)  usługodawca i usługobiorca pozostają w swoich 

państwach członkowskich, a granicę przekracza 

jedynie sama usługa (korespondencyjna).

31

Działaność transgraniczna (II)

Instytucja kredytowa
-  nie może wykonywać innych 
czynności niż 

te, które wynikają z 

prawa polskiego

-  może wykonywać tylko te czynności, 

które 

są dopuszczone  prawem 

obcym – zakres 

zezwolenia

32

Oddział instytucji kredytowej

• “Odpowiednie stosowanie” - 

wymienionych 
w art. 48 k przepisów, a zatem nie 
należy ich stosować wprost

• obowiązki informacyjne
• wyjątek od zasady nadzoru 

macierzystego

33

Przedstawicielstwo

• jednakowa regulacja dla banków 

zagranicznych i instytucji kredytowych

• zezwolenie KNF po uzgodnieniu z MF
• wyłącznie reklama i promocja
• niemożność wykonywania czynności 

bankowych

34

Nabywanie znacznych 

pakietów akcji banku (do 

13.08.2010)

• Art. 25-27 ustawy – Prawo bankowe dotyczy nabywania 

akcji w banku w formie spółki akcyjnej oraz 

obejmowania udziałów w bankach spółdzielczych

• Konieczność uzyskania zezwolenia KNF przez osobę, 

która zamierza bezpośrednio lub pośrednio nabyć lub 

objąć akcje banku (także w przypadku zmiany statutu 

lub wygaśnięcia uprzywilejowania akcji), jeśli w wyniku 

objęcia lub nabycia akcji  osoba ta osiągnęłaby lub 

przekroczyła próg 10 %, 20 %, 25 %, 33 %, 50 %, 66 % 

i 75 % głosów na walnym zgromadzeniu

35

Obowiązek uzyskania zgody

• charakter obowiązku 

publicznoprawnego

• jest implementacją art. 19 Dyrektywy

36

Rodzaje nabycia

Rozróżnienie nabycia od objęcia

–

objęcie jest w istocie nabyciem akcji 
w obrocie pierwotnym

Nabycie akcji może mieć charakter
bezpośredni lub pośredni

–

nabycie bezpośrednie to uzyskanie prawa wykonywania 
głosu na walnym zgromadzeniu bankowej spółki akcyjnej

–

nabycie pośrednie to uzyskanie wpływu na wykonywanie 
prawa głosu przez podmiot, któemu to prawo 
bezpośrednio nie przysługuje (np. uzyskanie kontroli nad 
bankiem przez wykorzystanie spółek zależnych)

37

Obliczanie progów

Poszczególne progi w ogólnej liczbie głosów 
na walnym zgromadzeniu należy obliczać 
uwzględniając zakazy wykonywania praw 
głosu wynikające z poszczególnych 
przepisów, 
np. do ogólnej liczby głosów nie zalicza się 
głosów z własnych akcji nabytych przez bank 

(art. 364 Ksh) lub głosów nabytych z 
naruszeniem art. 25 Prawa bankowego

38

Obowiązki zbywcy

Powiadomienie KNF o zbyciu pakietu 
akcji uprawniających do wykonywania 
ponad 10% kapitału zakładowego

39

Złożenie wniosku ex post

Wyjątek – złożenie wniosku ex post dotyczy 

przypadku

tzw. biernego przekroczenia progu

– zmiana nastąpiła w wyniku zmiany statutu 

banku lub wygaśnięcia uprzywilejowanej akcji

– wniosek należy złozyć w ciągu 30 dni od 

powzięcia informacji o zmianie statutu lub 
wygaśnięciu uprzywilejowania akcji

 

40

Przesłanki odmowy

1.   jeżeli wpływ osoby zamierzającej objąć lub 

nabyć 

akcje może okazać się niekorzystny dla 

ostrożnego 

i stabilnego zarządzania bankiem 

2.  gdy środki przeznaczone na nabycie akcji 

pochodzą 

z pożyczki, kredytu lub źródeł 

nieudokumentowanych
3.  gdy przepisy prawa obowiązujące w miejscu 

siedziby  lub zamieszkania tej osoby 

uniemożliwiają Komisji 

Nadzoru Finansowego 

wykonywanie efektywnego nadzoru

41

Konsekwencje nabycia lub 

objęcia akcji banku bez 

zezwolenia

-  bezskuteczne jest wykonywanie prawa głosu z 

akcji  banku będących przedmiotem czynności 

prawnej lub 

innego zdarzenia prawnego 

powodującego osiągnięcie  lub przekroczenie danego 

progu liczby głosów na walnym 

zgromadzeniu, 

jeżeli osiągnięcie lub przekroczenie tego 

progu 

nastąpiło z naruszeniem obowiązków ustawowych 
-  uchwała walnego zgromadzenia powzięta z 

naruszeniem  wymogów ustawy jest nieważna
-  KNF może nakazać sprzedaż akcji w wyznaczonym 

terminie

42

Cofnięcie zezwolenia

• W przypadku cofnięcia zezwolenia wykonywanie 

przez akcjonariusza głosu ze wszystkich 

posiadanych akcji banku jest bezskuteczne

– Uchwała walnego zgromadzenia powzięta z 

naruszeniem powyższego jest nieważna

• KNF może nakazać sprzedaż akcji w 

wyznaczonym terminie. Jeżeli akcje nie zostaną 

sprzedane w wyznaczonym terminie, KNF może 

ustanowić w banku zarząd komisaryczny, 

ograniczyć zakres działalności banku lub uchylić 

zezwolenie na utworzenie banku i podjąć decyzję 

o likwidacji banku

43

Nabywanie znacznych 

pakietów akcji banku (od 

14.08.2010)

• Art. 25-27 ustawy – Prawo bankowe dotyczy nabywania 

akcji w banku w formie spółki akcyjnej oraz obejmowania 

udziałów w bankach spółdzielczych

• podmiot, który zamierza bezpośrednio lub pośrednio nabyć 

lub objąć akcje banku w liczbie zapewniającej osiągnięcie 

lub przekroczenie próg 10%, 20%, 1/3, 50 % głosów na 

walnym zgromadzeniu jest obowiązany zawiadomić od tym 

zamiarze każdorazowo KNF

• podmiot, który zamierza bezpośrednio lub pośrednio stać 

się podmiotem dominującym w inny spoosób niż przez 

nabycie albo objęcie akcji banku krajowego w liczbie 

zapewniającej większość ogólnej liczby głosów akcji jest 

obowiązany zawiadomić od tym zaniarze każdorazowo KNF

44

Podmiot dominujacy

• Definicja legalna w art. 4 ust. 1 pkt 8
• zarówno:

– podmiot dominujacy w rozumieniu art. 

14 pkt 14 ustawy z dnia 29 lipca 2005 
roku o ofercie publicznej…., jak i

– podmiot, który w ocenie Komisji Nadzoru 

Finansowego może w inny sposób 
wywierać znaczący wpływ na inny 
podmiot

• Definicja legalna w art. 4 ust. 1 pkt 8
• zarówno:

– podmiot dominujacy w rozumieniu art. 

14 pkt 14 ustawy z dnia 29 lipca 2005 
roku o ofercie publicznej..

– podmiot, który w ocenie Komisji Nadzoru 

Finansowego może w inny sposób 
wywierać znaczący wpływ na inny 
podmiot

45

Zawiadomienie

• wskazanie sposobu realizacji zamiaru,
• przedłożenie dowodów wskazujących na 

istnienie zamiaru (umowa, porozumienie, 

oświadczenie – gdy rynek regulowany),

• informacja o posiadanych bezpośrednio lub 

pośrednio akcjach oraz o podmiotach 

dominujących i zawartyuch prze ten podmiot 

porozumieniach oraz o pozostawaniu przez 

ten podmiot  w stanach faktycznych lub 

prawnych pozwalających innym podmiotom 

na wykonywanie praw z akcji banku

46

Załączniki do 

zawiadomienia 

•

szeroki zakres informacji określony w art. 25b

•

Informacje dotyczące:

•

1)

identyfikacji podmiotu składającego zawiadomienie, osób zarządzających jego działalnością oraz 

osób przewidzianych do objęcia funkcji członków zarządu banku krajowego - o ile podmiot składający zawiadomienie 

planuje zmiany w tym zakresie,

•

2)

identyfikacji banku krajowego, o którym mowa w art. 25 ust. 1,

•

3)

działalności zawodowej, gospodarczej lub statutowej podmiotu składającego zawiadomienie i 

osób, o których mowa w pkt 1, a w szczególności przedmiotu tej działalności, zakresu i miejsca jej prowadzenia oraz 

dotychczasowego jej przebiegu, a także wykształcenia posiadanego przez podmiot składający zawiadomienie, będący 

osobą fizyczną, i osób, o których mowa w pkt 1,

•

4)

grupy, do której należy podmiot składający zawiadomienie, a w szczególności jej struktury, 

należących do niej podmiotów, prawnych i faktycznych powiązań kapitałowych, finansowych i osobowych z innymi 

podmiotami,

•

5)

sytuacji ekonomiczno-finansowej podmiotu składającego zawiadomienie,

•

6)

skazania za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, postępowań warunkowo umorzonych oraz 

zakończonych ukaraniem postępowań dyscyplinarnych, jak również innych zakończonych postępowań administracyjnych 

i cywilnych, dotyczących podmiotu składającego zawiadomienie lub osób, o których mowa w pkt 1, mogących mieć 

wpływ na ocenę podmiotu składającego zawiadomienie w świetle kryteriów określonych w art. 25h ust. 2,

•

7)

toczących się postępowań karnych o przestępstwo umyślne - z wyłączeniem przestępstw 

ściganych z oskarżenia prywatnego - lub postępowań w sprawie o przestępstwo skarbowe, jak również innych toczących 

się postępowań administracyjnych, dyscyplinarnych i cywilnych, mogących mieć wpływ na ocenę podmiotu składającego 

zawiadomienie w świetle kryteriów określonych w art. 25h ust. 2, a prowadzonych przeciwko podmiotowi składającemu 

zawiadomienie lub osobom, o których mowa w pkt 1, lub postępowań związanych z działalnością tego podmiotu lub tych 

osób,

•

8)

działań zmierzających do nabycia albo objęcia akcji lub praw z akcji w liczbie zapewniającej 

osiągnięcie lub przekroczenie poziomów określonych w art. 25 ust. 1 albo stania się podmiotem dominującym banku 

krajowego, a w szczególności docelowego udziału w ogólnej liczbie głosów na walnym zgromadzeniu banku krajowego, 

związanych z tym udziałem uprawnień, sposobu i źródeł finansowania nabycia albo objęcia akcji lub praw z akcji, 

zawartych w związku z tymi działaniami umów oraz działania w porozumieniu z innymi podmiotami,

•

9)

zamiarów podmiotu składającego zawiadomienie w odniesieniu do przyszłej działalności banku 

krajowego, w szczególności w zakresie planów marketingowych, operacyjnych, finansowych oraz dotyczących 

organizacji i zarządzania, z uwzględnieniem zobowiązań, o których mowa w art. 25h ust. 3.

47

Upoważnienie ustawowe

• delegacja dla Ministra Finansów do 

wydania rozporządzenia w 
przedmiocie określenia dokumentów

– MF ma mieć na względzie zapewnienie 

proporcjonalności wymaganych 
informacji w zależności od zamierzonego 
wpływu podmiotu składającego 
zawiadomienie na zarządzanie bankiem 
krajowym.

48

Komisja Nadzoru 

Finansowego

• niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia 

potwierdza w formie pisemnej jego 
otrzymanie

• wzywa do uzupełnienia braków
• może żądać dodatkowych informacji i 

dokumentów niezbędnych do załatwienia 
sprawy

• informuje o dacie upływu terminu na 

doręczenie decyzji w przedmiocie sprzeciwu

49

Żądanie dodatkowych 

informacji

• skierowanie żądanie przez KNF 

powoduje zawieszenie z mocy prawa 
biegu terminu do doręczenia decyzji 
w przedmiocie sprzeciwu

• zawieszenie terminu może nastapić 

tylko raz

– kolejne wezwania KNF do przedstawienia 

dalszych informacji nie spowodują 
zawieszenia biegu tereminu   

50

Decyzja w przedmiocie 

sprzeciwu

• możliwa, jeżeli:

– w wyznaczonym terminie braki nie zostały 

uzupełnione

– podmiot nie przekazał w terminie 

dodatkowych informacji lub dokumentów 

żądanych przez KNF

– uzasadnieniem jest potrzebą ostrożnego i 

stabilnego zarządzania bankiem krajowym 

lub oceną sytuacji finansowej podmiotu 

składającego zawiadomienie (art. 25h ust. 

2)

51

Termin doręczenia decyzji

• 60 dni roboczych od dnia otrzymania 

zawaidomienia i wszystkich 
wymaganych dokumentów i 
informacji

• termin zachowany, gdy przed ich 

upływem decyzja została nadana w 
polskiej placówce pocztowej 
operatora publicznego 

52

Skutek upływu terminu

• podmiot składający zawiadomienie 

może zrealizować zamiar

53

Skutki nabycia lub objęcia akcji 

(I)

• bez zgłoszenia zamiaru
• pomimo decyzji KNF w przedmiocie 

sprzeciwu

• przed upływem terminu na 

zgłoszenie sprzeciwu

• po wyznaczonym przez KNF terminie 

na nabycie

– nie może być wykonywane prawo głosu

• wyjątek – art. 25m

54

Uchylenie zakazu wykonywania 

praw

Art. 25m.  W przypadku gdy wymagają tego 

interesy klientów banku krajowego, a 
wnioskodawca wykaże, że nie zachodzi 
przesłanka, o której mowa w art. 25h ust. 1 pkt 3, 
Komisja Nadzoru Finansowego może, w 
szczególnie uzasadnionych przypadkach, w 
drodze decyzji, wydanej na wniosek akcjonariusza 
lub podmiotu dominującego banku krajowego, 
uchylić zakazy, o których mowa w art. 25l ust. 1 
lub 2. 

55

W przypadku wykonywania 

uprawnień podmiotu 

dominującego

• bez zgłoszenia zamiaru
• pomimo decyzji KNF w przedmiocie sprzeciwu
• przed upływem terminu na zgłoszenie 

sprzeciwu

• uzyskanych po upływie terminu ustalonego 

przez KNF

– członkowie zarządu powołani przez podmiot 

dominujący i zrównani nie mogą uczestniczyć w 

czynnościach z zakresu reprezentacji banku 

krajowego

- nieważność czynności z zakresu reprezentacji banku 

krajowego

56

Skutki nabycia lub objęcia akcji 

(II)

• nieważność uchwał walnego 

zgromadzenia podjętych  z udziałem 
głosów z akcji

– jednak uchwała będzie ważna, jeżeli spełni 

wymogi kworum oraz większości głosów 
oddanych bez uwzględnienia głosów nieważnych 

• możliwość nakazania zbycia akcji 

banku krajowego w wyznaczonym 
przez KNF terminie

57

Nakazanie sprzedaży akcji 

możliwa decyzja KNF w przedmiocie 

nakazania 

zbycia akcji w wyznaczonym terminie

w przypadku niezastosowania się:
- kara pieniężna dla akcjonariusza 

(10.000.000 zł)

- ustanowienie zarządu komisarycznego
- uchylenie zezwolenia i decyzja o likwidacji 

banku

58

KNF może zakazać 

wykonywania praw głosu z 

akcji, jeżeli

• uzasadnione jest to potrzebą ostrożnego i 

stabilnego zarządzania bankiem, z uwagi 
na:

– ocenę sytuacji finansowej podmiotu

– możliwy wpływ tego podmiotu na bank (np. 

bank nie dochowuje zobowiązań, o których 
mowa w art. 25h ust. 3 

59

Obowiązki notyfikacji banku 

• Podmiot, który bezpośrednio lub pośrednio 

nabył lub objął akcje banku (także w 

przypadku zmiany statutu lub wygaśnięcia 

uprzywilejowania akcji), jeżeli stanowią one z 

akcjami nabytymi wcześniej pakiet 

zapewniający osiągnięcie lub przekroczenie 

progu 10%, 20%, 25%, jednej trzeciej, 50%, 

66% i 75% ogólnej liczby głosów na walnym 

zgromadzeniu, oraz

• podmiot, który stał się podmiotem 

doinującym (niezwłocznie)

• bank w terminie 14 dni od otrzymania 

powiadomienia przesyła je doKNF

60

Obowiązki notyfikacji KNF

• Podmiot, który zamierza bezpośrednio lub 

pośrednio zbyć pakiet akcji banku krajowego:

– uprawniający do wykonywania pomnad 10% 

ogólnej liczby głosów na walnym zgromadzeniu,

– w wyniku zbycia którego powostały w  jego 

posiadaniu pakiet akcji będxzie uprawniał do 
wykonywania mniej niż 10%, 20% jednej trzeciej i 
50% ogólnej liczby głosów na walnym 
zgromadzeniu

powiadamia o swoim zamiarze KNF

61

Transakcje restrukturyzacyjne

• połączenie banków

• sprzedaż przedsiębiorstwa 

bankowego

• podział banku

62

Połączenie banków

• Bank może połączyć się tylko z innym bankiem lub 

instytucją kredytową, po uzyskaniu zezwolenia 

Komisji Nadzoru Finansowego.

• Połączenie banków może być dokonane wyłącznie 

przez przeniesienie całego majątku banku 

przejmowanego albo przejmowanej instytucji 

kredytowej na bank przejmujący, za udziały albo 

akcje, które bank przejmujący wydaje członkom albo 

akcjonariuszom banku przejmowanego albo 

przejmowanej instytucji kredytowej.

• Komisja Nadzoru Finansowego odmawia wydania 

zezwolenia, jeżeli połączenie prowadziłoby do 

naruszenia przepisów prawa, interesów klientów 

banku biorącego udział w połączeniu lub zagrażałoby 

bezpieczenstwu środków gromadzonych w tym 

banku.

63

Sprzedaż przedsiębiorstwa 

bankowego (I)

Nabycie przedsiębiorstwa bankowego lub jego zorganizowanej części przez bank
wymaga zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego

– brak kryteriów odmowy

Art. 55(1). Przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników 

niematerialnych 

i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej.
Obejmuje ono w szczególności:

1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części 

(nazwa przedsiębiorstwa);
2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, 

towarów 
i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;
3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości 

oraz 

prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z 

innych 

stosunków prawnych;

4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;
5) koncesje, licencje i zezwolenia;
6) patenty i inne prawa własności przemysłowej;
7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;
8) tajemnice przedsiębiorstwa;
9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

64

Sprzedaż przedsiębiorstwa 

bankowego (II)

• z definicji wynika, że przedsiębiorstwo w 

ujęciu przemiotowym nie obejmuje 

zobowiązań

• w praktyce gospodarczej transakcjom 

sprzedaży przedsiębiorstwa towarzyszą 

zatem transakcje obejmujące przejęcie 

związanych z przedsiębiorstwem długów

• regulacje podatkowe mogą traktować zbycie 

 przedsiębiorstwa wraz z długami jako jednej 

transakcji na potrzeby określenia wysokości 

zobowiązań podatkowych

65

Podział banku

• Banki spółdzielcze i banki państwowe - nie podlegają 

podziałowi

• Banki w formie spółki akcyjnej podlegają podziałowi 

jedynie 

w sposób określony w art. 529 § 1 pkt 4 ksh ograniczony 

do  przeniesienie części majątku spółki dzielonej na 

istniejącą spółkę (podział przez wydzielenie) z 

zastrzeżeniem, że przeniesienie części majątku banku 

dzielonego nastąpi na spółkę akcyjną będącą bankiem 

krajowym lub instytucją kredytową.

• Podział banku wymaga zezwolenia Komisji Nadzoru 

Finansowego. Komisja Nadzoru Finansowego odmawia 

zezwolenia, jeżeli podział może okazać się niekorzystny 

dla ostrożnego i stabilnego zarządzania bankiem 

dzielonym lub bankami, na które zostaje przeniesiony 

majątek banku dzielonego lub jeżeli podział może 

spowodować poważne szkody dla gospodarki narodowej 

lub dla ważnych interesów Państwa.

66

Sprzedaży przedsiębiorstwa i 

podziału banku - porównanie

• w przypadku podziału banku:

–  lepsza ochrona akcjonariuszy 

(zwłaszcza drobnych)

– brak konieczności uzyskiwania zgód 

klientów

– korzystniejsze warunki opodatkowania
– jasne (choć liczne) przesłanki odmowy 

zezwolenia