Style…
Radzenia sobie, poznawcze, myślenia,
działania, temperamentu, przywiązania,
życia rodzinnego, eksploracyjne,
interakcyjne, decyzyjne, emocjonalne,
społeczne, informacyjne, intelektualne, itd….
JAK… coś przebiega? W JAKI SPOSÓB się
dzieje?
W psychologii różnic indywidualnych – styl
odnosi się do względnie stałych różnic
indywidualnych w sposobie zachowania i
funkcjonowania psychicznego.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
2
Styl a strategia: różnice
Świadomość – style nie dotyczą
świadomych decyzji, występują bez udziału
świadomości;
Stałość – style dotyczą tendencji, które są
względnie stałe, nie odnoszą się do
kontekstu sytuacyjnego;
Specyfika adaptacji – strategie mają na
celu minimalizację błędów w procesach
podejmowania decyzji, style to adaptacyjne
mechanizmy kontroli w relacji stan-
środowisko.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
3
Styl poznawczy
sposób funkcjonowania, który ludzie są
skłonni wybierać z posiadanego repertuaru
zachowań poznawczych;
preferowany sposób funkcjonowania
poznawczego, odpowiadający indywidualnym
potrzebom jednostki.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
4
Styl poznawczy
(Witkin, 1978)
1.
Dotyczy formy aktywności poznawczej (jak
spostrzegamy, myślimy, rozwiązujemy
problemy, uczymy się, itd.).
2.
Dotyczy wszystkich zachowań i procesów
psychicznych (szeroki zakres,
holistyczność), uznaje się go za cechę
osobowości.
3.
Dotyczy charakterystyk względnie
stałych (spójność czasowa).
4.
Jest dwubiegunowy, a każdy z biegunów
odgrywa inną rolę adaptacyjną w zależności
od okoliczności.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
5
Popularne style poznawcze
1.
Refleksyjność – impulsywność (Kagan)
2.
Zależność – niezależność od pola (Witkin)
3.
Abstrakcyjność – konkretność (Goldstein,
Scheerer)
4.
Style myślenia (Sternberg, Grigorenko)
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
6
Refleksyjność-impulsywność
(tempo poznawcze) J. Kagan (1966)
Stopień, w jakim jednostka skłonna jest przy
rozwiązywaniu problemów poznawczych do
zastanawiania się nad trafnością hipotez.
Impulsywność to tendencja do szybkiego
udzielania odpowiedzi i popełniania wielu
błędów (szybka reakcja oparta na pierwszych
skojarzeniach);
Refleksyjność to tendencja do długiego
namyślania się i popełniania niewielu błędów
(odraczanie reakcji i wolne tempo
przetwarzania informacji).
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
7
Refleksyjność-
impulsywność
Ujawnia się w sytuacjach rozwiązywania
problemów poznawczych.
Pomiar: zadania percepcyjne, mające
charakter problemów zamkniętych i
konwergencyjne;
o refleksyjności świadczy długi czas
zastanawiania się nad odpowiedziami w
połączeniu z małą liczbą popełnianych
błędów, o impulsywności – odpowiedzi
szybkie i często błędne.
Wskaźniki: szybkość znajdowania
rozwiązań i ich poprawność.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
8
Refleksyjność-impulsywność:
sens psychologiczny
Refleksyjność
Impulsywność
silna skłonność do kontroli nad
własnym funkcjonowaniem
poznawczym
beztroska, tendencja do
zadowalania się pierwszym
lepszym rozwiązaniem
przywiązywanie większej wagi do
poprawności rozwiązań jako
efektu działania
przywiązywanie wagi do
szybkości rozwiązań
preferowanie wzmocnień
maksymalnie dużych, nawet jeśli
są odroczone
preferowanie wzmocnień
szybkich, nawet jeśli są
niewielkie
niski stopień tolerancji ryzyka
poznawczego
wysoki stopień tolerancji ryzyka
poznawczego
preferowanie strategii
systematycznej
preferowanie poszukiwań
chaotycznych
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
9
Przyczyny
refleksyjności/impulsywności
(1)
Leżą we właściwościach osobowości człowieka
(rola w redukcji lęku).
Osoba niepewna własnych kompetencji
impulsywność;
Lęk przed dezaprobatą społeczną
(negatywną oceną) + wiara we własne
możliwości refleksyjność;
Refleksyjni mają silniejszą potrzebę
osiągnięć niż impulsywni.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
10
Przyczyny
refleksyjności/impulsywności
(2)
Umiarkowana refleksyjność i impulsywność
duże zapotrzebowanie na stymulację;
Skrajna refleksyjność i impulsywność
małe zapotrzebowanie na stymulację jako
dwa różne sposoby jej redukowania:
refleksyjność – sposób aktywny związany z
ponoszeniem kosztu jakim jest włożony czas i
wysiłek intelektualny;
impulsywność – sposób bierny, uwalnianie się od
sytuacji za pomocą jakiejkolwiek odpowiedzi,
uwalnianie się od zadania poznawczego.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
11
Zależność-niezależność od
pola
(Witkin, 1968)
Określa stopień, w jakim spostrzeganie
determinowane jest przez ogólną organizację
pola percepcyjnego.
Zależność od pola (styl globalny): tendencja do
spostrzegania globalnego (całościowego), w
którym części doświadczane są jako stopione z
całością;
Niezależność od pola (styl analityczny):
skłonność do przełamywania zastanej
organizacji pola percepcyjnego, do
wyodrębniania poszczególnych części i
spostrzegania ich jako względnie niezależnych
od całości.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
12
Zależność-niezależność od
pola
Pomiar: Test Ukrytych Figur
Wskaźnik: umiejętność znalezienia w złożonych
wzorach prostych figur geometrycznych.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
13
Zależność-niezależność od
pola:
źródła (1)
„Zróżnicowanie psychologiczne” – złożoność
struktury systemu psychologicznego
przejawiająca się w specjalizacji funkcji
psychicznych i oddzieleniu Ja od nie-Ja.
Oddzielenie to pozwala na stosowanie
wewnętrznych standardów i opieranie się
naciskowi wskazówek zewnętrznych.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
14
Zależność-niezależność od
pola:
źródła (2)
Zależność mniejsze poczucie własnej
odrębności i słabsza artykulacja pojęcia Ja, w tym
obrazu własnego ciała.
Zależność tendencja do korzystania z
mechanizmów obronnych – zaprzeczania,
wypierania; niezależność izolacja,
racjonalizacja.
Zależność większa wrażliwość autonomicznego
układu nerwowego w odpowiedzi na zagrożenie.
Niezależność wynika z takiego wychowania
dziecka, w którym pozwala mu się na
samodzielność – daje dość dużą swobodę, szanuje
indywidualność, nie stosuje ostrych kar.
Zależność wynik autokratyzmu rodziców,
szczególnie matki do syna.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
15
Zależność-niezależność od
pola:
korelaty
Płeć: kobiety (w kulturach zachodnich)
częściej zależne od pola.
Wiek:
przedszkolny – zależność od pola,
szkolny/dojrzałość – niezależny od pola,
pełna dojrzałość – największe znaczenie różnic
indywidualnych.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
16
Zależność-niezależność od
pola:
konsekwencje psychologiczne
(1)
Niezależność: skłonność do burzenia zastanej
organizacji pola, lepsze radzenie sobie z
zadaniami wymagającymi restrukturalizacji
danych.
Niezależność: większa efektywność
zamierzonego uczenia się (w tym szkolnego),
na co wpływa samodzielne organizowanie
materiału.
Zależność od pola: zapotrzebowanie na
informacje uzyskiwane od innych ludzi i
dostarczane przez nich sprzężenia zwrotne (do
samowiedzy i oceny własnego działania).
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
17
Zależność-niezależność od
pola:
konsekwencje psychologiczne
(2)
Zależność od pola: silniejszy konformizm, większa
podatność na oddziaływania zmieniające postawy,
ale także więcej kontaktów z innymi ludźmi, co
sprzyja rozwojowi wrażliwości społecznej i
kompetencji interpersonalnych.
Zależność od pola: zainteresowanie naukami
społecznymi i humanistycznymi, wybór zawodów
wymagających kontaktów z innymi ludźmi, np.
nauczycielstwo, administracja, służby społeczne,
praca w handlu, zawody artystyczne.
Niezależność od pola: zainteresowania
teoretyczne, matematyczne, przyrodnicze,
studiują chętniej kierunki ścisłe, zawody
praktyczne – inżynier, architekt, lub związane z
kontaktem z naturą – rolnictwo, leśnictwo.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
18
Abstrakcyjność-konkretność
(Goldstein, Scheerer)
Preferencje dotyczące poziomu ogólności
stosowanych kategorii poznawczych, rodzaj
kategorii, z których jednostka częściej i
chętniej korzysta w procesie kategoryzacji.
Przejawia się poprzez stopień
zdeterminowania zachowania przez
właściwości aktualnej sytuacji (konkretność)
lub uogólnienie przeszłych doświadczeń
(abstrakcyjność).
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
19
Abstrakcyjność-konkretność:
geneza
Konkretność wytwór stylu wychowania w
którym hamuje się eksplorację i samodzielność
dziecka, stosowany system wzmocnień jest w
pełni konsekwentny, a zasady postępowania
jednoznacznie określone i narzucone przez
autorytety (przyzwyczajenie do istnienia reguł
blokuje uogólnianie własnych doświadczeń).
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
20
Abstrakcyjność-konkretność:
a funkcjonowanie psychiczne
Konkretność preferowanie wartości
estetycznych, społecznych i religijnych; styl
pojęciowy – preferowanie wartości
teoretycznych, społecznych i ekonomicznych.
Konkretność wrażliwość na zagrożenie
poczucia tożsamości; abstrakcyjność
wrażliwość na zagrożenie poczucia własnej
wartości.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
21
Abstrakcyjność-konkretność:
a funkcjonowanie psychiczne
Abstrakcyjność orientacja zadaniowa,
umiejętność koordynowania i wykorzystywania
przy rozwiązywaniu problemów różnych
informacji, większa elastyczność myślenia.
Abstrakcyjność większa niezależność od
autorytetów, mniejsza agresywność, mniejsza
pochopność przy formułowaniu opinii o innych
ludziach oraz wyższy poziom decentracji
interpersonalnej.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
22
Style myślenia
Preferowane sposoby wykorzystania zdolności
w codziennych kontaktach ze środowiskiem.
Znajdują się na pograniczu inteligencji i
osobowości (Robert Sternberg i Elena
Grigorenko, 1995).
Idea: różne style kierowania są odbiciem
stylów ulokowanych w umyśle (teoria
poznawczego samokierowania).
W danej sytuacji wybieramy z całego zbioru
preferowanych stylów myślenia te, które
zapewniają najlepszą adaptację do
poznawczych wymagań otoczenia.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
23
Kryteria podziału stylów
myślenia
1.
Funkcje (odwołanie do władzy w państwie):
styl legislacyjny, wykonawczy, oceniający.
2.
Formy (odniesienie do rządzenia): styl
monarchiczny, hierarchiczny, oligarchiczny,
anarchiczny.
3.
Poziom: styl lokalny, globalny.
4.
Zasięg: styl wewnętrzny, zewnętrzny.
5.
Skłonność: styl liberalny, konserwatywny.
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
24
Przykładowe wyniki badań
1.
Nauczyciele przedmiotów ścisłych preferują
legislacyjny styl myślenia
(działanie/myślenie w sposób przez siebie
ustalony, twórcze, lubienie zadań o
nieustalonej z góry strukturze), nauczyciele
przedmiotów humanistycznych wolą styl
liberalny (nie przestrzeganie ustalonych
reguł/procedur, nie są autorami nowych
pomysłów/rozwiązań).
2.
U studentów psychologii styl oceniający
powiązany jest z osiągnięciami w nauce,
zwiększa powodzenie akademickie
(tendencja do oceniania
zasad/procedur/postępowania innych ludzi,
preferencja zadań poddających się analizie i
ocenie pod różnym kątem).
dr Anna Siwy-Hudowska - Psychologia Różnic Indywidualnych - wykład
25