Kwasy Alfa-hydroksylowe - AHA

Występują powszechnie w przyrodzie, można je więc 

otrzymywać z produktów naturalnych takich jak: 

trzcina cukrowa, mleko, owoce lub mogą być one 

także syntetyzowane metodami chemicznymi. Kwasy 

AHA należą do kwasów rozpuszczalnych w wodzie, 

dlatego też nie mają zdolności do przenikania przez 

warstwę sebum czyli warstwę łoju i wnikania w głąb 

oraz oczyszczania porów skóry. Z tego względu 

preparaty z kwasami AHA są bardziej polecane dla 

skóry suchej, zgrubiałej oraz zniszczonej opalaniem, 

ale oczywiście są pomocne także w przypadku cery 

trądzikowej, zwłaszcza w wyższych stężeniach 

stosowanych w gabinetach dermatologicznych. W 

niskich stężeniach działają tylko na naskórek. W 

wyższych stężeniach, które mogą silnie podrażniać, 

mają wpływ na głębiej położone warstwy skóry, czyli 

skórę właściwą. 

Aby kwasy AHA, jak również wszystkie inne rodzaje 

kwasów hydroksylowych, mogły skutecznie działać, muszą 

być zastosowane w odpowiednim stężeniu oraz przy 

odpowiedniej wartości pH preparatu. Kwasy AHA 

skutecznie wpływają na proces złuszczania tylko wtedy, 

jeśli występują w stężeniu w granicach 5-8% i powyżej. 

Jeśli chodzi o optymalną wartość pH potrzebną dla 

efektywnego działania złuszczającego kwasów AHA to 

mieści się ona w granicach pH 3 - 4,5. Jeśli produkt nie 

spełnia tych warunków, czyli stężenie kwasów AHA jest 

niższe, a pH nie jest dostatecznie kwaśne, to wtedy co 

prawda taki krem nie jest tak skuteczny pod względem 

złuszczania i regulacji procesu rogowacenia naskórka, ale 

ponieważ kwasy AHA mają także świetne właściwości 

nawilżające, tak więc spełnia on rolę dobrego nawilżacza 

skóry.

W produktach kosmetycznych stosuje się najczęściej 

6 typów kwasów alfa-hydroksylowych:



kwas glikolowy (hydroksyoctowy)  - otrzymywany z soku 

trzciny cukrowej. Jest najbezpieczniejszym, nowoczesnym 

specyfikiem służącym w terapii skóry i leczeniu melasmy, jeżeli 

przestrzega się procedury jego aplikacji. Należy pamiętać, że 

kwas kwasowi nierówny. Na rynku znajdują się kwasy częściowo 

zneutralizowane tz.70% = 48% dostępności wolnego kwasu. 

Biodostępny jest tylko kwas glikolowy, ponieważ tylko on ma 

właściwości terapeutyczne i głębokiej penetracji skóry.



kwas mlekowy (alfa-hydroksypropionowy)  - występuje w 

kwaśnym mleku, żurach, kiszonych warzywach;



kwas maleinowy (hydroksyetanodikarboksylowy)  - 

występuje w jabłkach;



kwas cytrynowy (2-hydroksypropano-1,2,3-trikarboksylowy) 

 - występuje w owocach np. w cytrynach, ananasach;



kwas winowy (dihydroksybursztynowy)  - występuje w 

winogronach i winie;



kwas migdałowy (kwas 2-fenylo-2-hydroksyoctowy)  - 

występuje w gorzkich migdałach

Można również spotkać inne alfa kwasy 

mi.in.:



kwas pirogronowy pozyskiwany z 

sfermentowanych owoców głównie jabłek



kwas fitynowy pozyskiwany z włoskich orzechów i 

mąki żytniej



kwas kojowy pozyskiwany z grzybów rosnących 

na ziarnach kukurydzy

Specyfika kwasów AHA:



Kwas nie podrażnia cery, nawet w wysokich stężeniach 

rzadko powoduje poważne komplikacje; 



Nie prowadzi też do efektu „rozjaśniania” cery w ogóle, a 

jedynie oddziałuje na piegi oraz plamy przebarwień, więc nie 

skończymy z efektem nienaturalnie białej skóry.



O skuteczności działania kwasów decyduje również stężenie, 

w którym zostały użyte. 



Kwas glikolowy w stężeniu do 8% występuje w preparatach 

do pielęgnacji w domu;



W gabinecie kosmetycznym można stosować kwas glikolowy 

w stężeniu do 35%



Wyższe stężenia (30%-70%) dostępne tylko dla lekarzy w 

leczeniu zmian chorobowych (np. rybia łuska, ostuda) i 

poważnych wad kosmetycznych (np. głębokie blizny 

potrądzikowe).



Alfa-hydroksykwasy zastosowane w niskich 

stężeniach złuszczają tylko warstwę rogową 

naskórka. 



Zwiększają ponadto w naskórku ilość substancji 

nawilżającyach (mukopolisachrydy),



poprawiają jakość włókien elastycznych, a także 

pobudzają syntezę włókien kolagenowych, co 

prowadzi do opóźnienia pojawienia się oznak 

starzenia się skóry, bądź do odświeżenia skóry 

uszkodzonej przez słońce.



Wyższe ich stężenia, które mogą silnie podrażniać, 

prowadzą do rozluźnienia połączeń w niższych 

warstwach naskórka, aż do warstwy podstawnej, a 

następnie do epidermolizy, czyli złuszczenia całego 

naskórka.

AHA posiadają specyficzne i wyjątkowe działanie 

na struktury skóry polegające na:



normalizacji procesu złuszczania warstwy rogowej. Cieńsza warstwa 

rogowa naskórka jest bardziej plastyczna i zwarta, a skóra uzyskuje 

gładkość i ładny, świetlisty koloryt;



zwiększeniu ilości kwasu hialuronowego, co skutkuje wzrostem 

nawilżenia i w efekcie uelastycznieniem i ujędrnieniem skóry;



w przypadku dłuższego stosowania pobudzają aktywność fibroblastów 

co skutkuje zwiększoną produkcją kolagenu i elastyny i zmniejszeniem 

powierzchownych i głębszych zmarszczek;



dzięki efektowi złuszczania komórek naskórka zmniejszają posłoneczne 

i pozapalne przebarwienia (mechaniczne usuwaniu melanocytów z 

warstwy podstawnej naskórka);



wspomagają leczenie przebarwień poprzez ułatwienie penetracji 

substancji (np. kwas kojowy, hydrochinon) mających wpływ na 

zmniejszenie ilości komórek, w których powstaje barwnik skóry 

melanina;



działają naprawczo na skórę starzejąca się pod wpływem nadmiernej 

ekspozycji na promieniowanie słoneczne;



poprzez regulację procesu nadmiernej keratynizacji wspomagają 

leczenie trądziku;



likwidują płytsze i głębsze blizny potrądzikowe;



 zwiększają skuteczność działania innych preparatów kosmetycznych- 

skóra przygotowana kwasami lepiej absorbuje składniki aktywne w 

nich zawarte;

Kwasy beta-hydroksylowe ( BHA)

W kosmetyce stosuje się tylko jeden rodzaj kwasu 

BHA - kwas salicylowy (jest otrzymywany z kory 

wierzby). 

Zastosowanie kwasu salicylowego w stężeniu 1%-

2% w preparatach kosmetycznych do użytku 

domowego, warunkują jego właściwości 

komedolityczne (przeciwzaskórnikowe), 

bakteriostatyczne, przeciwgrzybicze, 

przeciwzapalne i keratolityczne.

Jednak posiada on również kilka nowych odróżniających 

go od kwasów AHA właściwości. 

Mianowicie:



Kwas salicylowy działa łagodniej aniżeli kwasy 

AHA, podczas jego stosowania rzadziej pojawiają się 

efekty uboczne w postaci pieczenia, szczypania i 

nadmiernego złuszczania się skóry. Dlatego też ostatnio 

można zauważyć tendencję do większego 

zainteresowania wśród firm kosmetycznych kwasem 

salicylowym niż kwasami AHA. Zdaża się bowiem, że 

osoby, których skóra nie toleruje kwasów AHA zupełnie 

dobrze reagują na kwas salicylowy. 

 



Kwas salicylowy jest ponadto związkiem 

spokrewnionym z aspiryną (chemiczna nazwa 

aspiryny to kwas acetylosalicylowy) i tak jak ona posiada 

pewne właściwości przeciwzapalne, sprzyja więc 

procesowi gojenia się wyprysków i podrażnień. 

Jest to kwas rozpuszczalny w tłuszczach, dzięki temu oprócz 

tego, że złuszcza martwe komórki z powierzchni naskórka, ma 

także zdolność przenikania przez warstwę łojową-sebum i 

wnikania w głąb oraz oczyszczania porów skóry, a także 

wnikania w głąb mieszków włosowych, co ma duże znaczenie w 

leczeniu trądziku. Dzięki temu przyczynia się do odblokowania 

porów, a co za tym idzie zapobiega tworzeniu wszelkich 

wyprysków oraz pomaga oczyszczać tzw. "zaskórniki", które 

stają się dzięki temu mniej widoczne. Z tego też względu 

preparaty z kwasem BHA polecane są dla cer skłonnych do 

zanieczyszczonych porów i trądziku, ale to nie znaczy, że są 

odpowiednie tylko dla cer tłustych. Dla osób, które mają 

problemy z wypryskami kwasy BHA będą na pewno bardziej 

efektywne niż AHA, jednak kwasy te są także odpowiednie dla 

cer suchych, nie mają one bowiem właściwości wysuszających, 

poza tym nawet osoby z suchą cerą mają często problem z 

zanieczyszczonymi porami skóry, zwłaszcza w tzw. linii T, czyli 

nos, broda i środkowa partia czoła. Wyjątkiem są preparaty z 

kwasem BHA, które dodatkowo zawierają typowe składniki dla 

cer trądzikowych o działaniu antybakteryjnym, regulującym 

nadmiar łoju, takie kremy mogą wysuszać suchą cerę. 



W przypadku kwasów BHA efektywne stężenie jest dużo 

niższe i wynosi 1-2%. Stężenie kwasu salicylowego wynoszące 

minimalnie 1 % jest wystarczające, by mógł on skutecznie 

spełniać swe zadanie. 



W przypadku pH produktu wartość optymalna jest zbliżona do 

wartości pH potrzebnej dla kwasów AHA. Jedyna różnica jest 

taka, że kwasy BHA skuteczniej działają w bardziej kwaśnym 

pH. Powyżej wartości pH 4 nie są już tak efektywne, jak 

kwasy AHA. Ogólnie zakres podaje się między pH 

3-4. 



Jeśli chodzi o czas działania to właściwości kwasów BHA 

różnią się zasadniczo od kwasów AHA. Ich zdolność do 

złuszczania nie zmienia się w ciągu upływu czasu, czyli 

działają one w stałym tempie przez cały okres ich 

stosowania. Nie osiągają takiego punktu, w którym przestają 

działać, tak jak to było w przypadku kwasów AHA.  Obecnie 

poleca się, aby w przypadku cery suchej kremy z kwasem 

BHA używać podobnie jak produkty z kwasami AHA, czyli 

robić sobie przerwy od czasu do czasu, natomiast osoby 

mające problemy z trądzikiem i wypryskami mogą używać 

kremy z kwasem BHA w sposób ciągły. Dla tych osób 

regularne stosowanie preparatów z kwasem salicylowym 

(najlepiej wieczorem) może wejść w rutynę jak codzienne 

oczyszczanie twarzy. 



Warto pamiętać, że głównym zadaniem produktów z kwasem 

salicylowym jest uregulowanie procesu złuszczania skóry, 

natomiast wiele osób zwłaszcza z tłustą cerą oczekuje jeszcze 

redukcji przetłuszczania się cery, tego jednak kremy z 

kwasem BHA nam nie mogą zapewnić. 



W niektórych przypadkach, zwłaszcza u osób ze zmianami 

trądzikowymi lub częstymi wypryskami zdarza się, że na 

początku stosowania kremu z kwasami BHA czy AHA 

następuje pogorszenie stanu cery i więcej wyprysków zaczyna 

się pojawiać. Nie trzeba się tym zrażać, gdyż nie oznacza to, 

że produkt źle działa i zamiast polepszać to pogarsza nam 

stan cery. Jest to efekt chwilowy, który jeśli będziemy nadal 

kontynuować kurację powinien minąć z czasem. Dlaczego się 

tak dzieje? Otóż lekarze dermatolodzy tłumaczą to tym, iż 

ponieważ produkty te mają działanie złuszczające mogą 

spowodować, że ogniska zapalne, niewidoczne pod skórą 

mogą się ujawnić jak gdyby szybciej i w jednoczesnym czasie, 

stąd wrażenie, że nagle pojawiło się na naszej twarzy tyle 

krostek, a do tej pory co prawda pojawiały się, ale pojedynczo 

od czasu do czasu. Ważne więc, by nie odstawiać kremu 

natychmiast, tylko używać go nadal, a po czasie stan cery 

powinien ulec poprawie. 



Kolejna ważna sprawa to cierpliwość. Kwasy nie działają 

natychmiastowo, co prawda już po pierwszych zastosowaniach od 

razu odczuwamy wygładzenie i poprawę kolorytu cery. Jednak 

zwłaszcza w przypadku kwasów BHA i ich wpływu na oczyszczenie 

porów skóry, nie można oczekiwać widocznych rezultatów już po 

kilku dniach. Dużo zależy od indywidualnych właściwości naszej 

skóry, jedni zauważą poprawę szybciej i będzie ona bardziej 

widoczna, inni dopiero po miesiącu stosowania i może nie będzie to 

aż taki efekt jakiego by oczekiwali. Jednak zmiana na lepsze na 

pewno będzie widoczna. 



Poza tym po czasie stosowania preparatu z kwasem BHA czy AHA, 

może nam się wydawać, że krem już nie działa. Jednakże nie jest to 

tak końca prawdą. Na początku po zastosowaniu kremu z kwasem, 

na pewno zauważymy wyraźną różnicę, preparat ten polepszy stan 

cery do pewnego stopnia, na ile to jest możliwe, a następnie dzięki 

regularnemu stosowaniu będzie on podtrzymywał osiągnięty efekt. Z 

czasem ponieważ przyzwyczaimy się do nowego stanu cery, może 

nam się wydawać, że krem już nie działa, ale przecież nie możemy 

oczekiwać "cudów", taki preparat jest zdolny polepszyć stan naszej 

cery w pewnym stopniu, nie jest jednak w stanie całkowicie ją 

odmienić. 



Preparaty z kwasami BHA można także używać wszędzie tam, gdzie 

mamy problemy z wypryskami np. dekolt, plecy. 

Działanie kwasu salicylowego na struktury skóry polega 

na:

* oczyszcza gruczoły łojowe (tzw. oczyszczanie porów skóry) z 

zaskórników i zapobiega tworzeniu wszelkich wyprysków;

* przyspiesza proces gojenia ognisk zapalnych (np. zmiany 

trądzikowe) i podrażnień;

* reguluje odnowę komórkową skóry i działa złuszczająco na 

zgrubiałą warstwę rogową naskórka poprzez rozluźnianie 

połączeń międzykomórkowych, usuwając zbędne warstwy 

zrogowaciałych komórek naskórka;

* dzięki efektowi złuszczania komórek naskórka zmniejszają 

posłoneczne i pozapalne przebarwienia (mechaniczne usuwaniu 

melanocytów z warstwy podstawnej naskórka);

* zwiększa skuteczność działania innych preparatów 

kosmetycznych- skóra przygotowana kwasami lepiej absorbuje 

składniki aktywne w nich zawarte;

* zmniejsza płytkie blizny potrądzikowe. 

Kwasy Poli-hydroksylowe - PHA

To nowa generacja kwasów hydroksylowych, które posiadają 

wszystkie cechy i zdolności charakterystyczne dla kwasów AHA, 

ale dodatkowo działają łagodniej, nie powodując efektów 

ubocznych w postaci intensywnego łuszczenia, pieczenia, 

szczypania lub zaczerwienienia skóry możliwego w 

przypadku kwasów AHA. Łagodniejsze działanie kwasów PHA 

jest wynikiem budowy ich cząsteczek, które mają większe 

rozmiary przez co nie mają możliwości tak szybkiego wnikania 

głęboko w skórę jak kwasy AHA, zwłaszcza kwas glikolowy. PHA 

są więc dobrą opcją dla osób o bardzo wrażliwej skórze, a także 

mogą być stosowane u osób z trądzikiem różowatym, łuszczycą, 

łojotokiem, egzemą i innymi schorzeniami skórnymi, w 

przypadku których złuszczanie może być pomocne w leczeniu, 

ale musi być ono przeprowadzane bez ryzyka wystąpienia 

drażniących efektów ubocznych.

Dodatkowo kwasy PHA ze względu na swą budowę 

wykazują: 

* Silne właściwości nawilżające, potrafią wiązać wodę z 

powietrza i zatrzymywać wilgoć w naskórku. Są one bowiem 

pochodnymi związków naturalnie występujących w skórze - 

glikozaminoglikanów, które to odpowiadają za utrzymanie 

odpowiedniego nawilżenia skóry. 

* Ponadto kwasy PHA są dobrymi antyutleniaczami walczącymi z 

niszczącymi skórę wolnymi rodnikami oraz wiążącymi metale 

ciężkie.

* Posiadają właściwości przeciwzmarszczkowe, wpływają 

bowiem pozytywnie na syntezę kolagenu i elastyny, 

zwiększając grubość skóry, która z wiekiem staje się coraz 

cieńsza. Tak więc z jednej strony regulują odnowę komórkową, 

złuszczając zbędne, zrogowaciałe komórki naskórka, z drugiej 

działając na poziomie skóry właściwej poprawiają ogólną grubość 

skóry. 

* Łagodzą podrażnienia i przyspieszają proces gojenia 

skóry. 

* Wzmacniają barierę lipidową skóry. 

* Kwasy PHA polecane są w przypadku cery naczynkowej, 

wpływają korzystnie na stan rozszerzonych naczynek, 

zmniejszając ich widoczność i skłonności do 

czerwienienia. 

* W odróżnieniu od kwasów AHA, kwasy PHA nie 

zwiększają wrażliwości skóry na promieniowanie UV. 

Produkty z kwasami PHA mogą być stosowane także 

latem, nawet przy mało rygorystycznej ochronie 

przeciwsłonecznej. 

Aby kwasy poli-hydroksylowe mogły skutecznie działać 

podobnie jak kwasy AHA  także wymagają conajmniej 5 % 

stężenia oraz kwaśnego odczynu w granicach pH 3 - 4. 

W praktyce stosuję się trzy typy poli-hydroksykwasów:

-glukonolakton 

-glukoheptanolakton - związek ten różni się tym od poprzedniego, że 

ma nieco większe rozmiary, a dzięki temu, posiada on lepsze i 

mocniejsze właściwości nawilżające, można powiedzieć, że jest w 

stanie związać więcej cząsteczek wody, 

-kwas laktobionowy - koncern Estee Lauder zastosował w swych 

produktach pochodną tego związku - laktobionian sodu, natomiast 

tutaj użyto czysty kwas, który jest bardziej skuteczny pod względem 

działania złuszczającego. Kwas laktobionowy pozyskiwany jest 

naturalnie z cukru mlecznego-laktozy. Posiada on wszystkie 

właściwości charakterystyczne dla kwasów PHA czyli zdolność 

wiązania i zatrzymywania wody w naskórku, ponadto tworzy on 

delikatny film na powierzchni skóry, przez co zapobiega nadmiernemu 

wyparowywaniu wody oraz daje efekt wygładzenia i zmiękczenia 

naskórka, poza tym ma właściwości antyoksydacyjne, wpływa na 

regulację odnowy komórkowej oraz dodatkowo łagodzi podrażnienia i 

działa gojąco na stany zapalne skóry. 

Przeciwwskazania:



Ekspozycja skóry na słońce, solarium



Alergie skórne



Aktywna opryszczka



Skłonność do powstawania bliznowców



Stan po zabiegu chirurgicznym w obrębie twarzy(do około 2 miesiecy)



Ciąża, karmienie piersią



Liczne zmiany melanocytowa



Liczne teleangiektazje



Stan po Krioterapii (do 6 miesięcy)



Choroby autoimmunologiczne (kolagenozy, pęcherzyce)



Skóra podrażniona,uszkodzona (nadżerki, przeczosy, otarcia)



Trądzik (liczne krosty, torbiele ropne)- wymagają wcześniejszej terapii 

farmakologicznej



Doustna terapia pochodnymi Wit. A(Roaccutane)- wymagana co najmniej 

półroczna przerwa;



Znamienie naskórka



Skóra wrażliwa



Łuszczyca, grzybica



Antybiotyki



Zmiany naczyniowe

Wskazania:



Łojotok



Trądzik zaskórnikowy i grudkowy



Usuwanie przebarwień posłonecznych



Przyspieszenie odnowy komórkowej



Redukcja drobnych i głębszych zmarszczek – efekt 

odmładzania



Spłycenie blizn (np. potrądzikowych)



Zapobieganie starzeniu się skory



Nawilżanie skory



Poprawa barwy i faktury skóry

Powikłania i reakcje niepożądane po zastosowaniu 

kwasów:



Zaostrzenie zmian trądzikowych;



Epidermoliza – rozwarstwianie naskórka, po nałożeniu 

kwasu o zbyt wysokim stężeniu lub zbyt długo 

trzymanym na skórze, przypominające oparzenie 

woskowo białe plamy i rosnący bąbel - należy 

natychmiast neutralizować kwas;



Suchość skóry – zbyt długo przetrzymany kwas na 

skórze;



Nasilanie się przebarwień – wywołane hormonami lub 

UV;



Stan zapalny skóry – źle zneutralizowany kwas;



Nawrót i zaostrzenie przebiegu opryszczki.