Model wzrastania i 

rozwoju człowieka 

od okresu 

noworodkowego 

do zakończenia 

wzrastania 

i dojrzewania płciowego

Wydział Psychologii UW 2006 - 2007         

                            

dr n. med. Andrzej Wiśniewski

 

 

Wzrost, wysokość ciała

podstawowa

 

cecha somatyczna osobnika

 – 

odwzorowująca wiernie jego rozwój, ocena 

oparta wyłącznie na pomiarze masy ciała jest 

niewystarczająca, a nawet może niekiedy 

dostarczać informacji wprowadzających w błąd  

niezależna od woli

 - 

można chudnąc albo tyć, 

nie można „na życzenia” wolniej albo szybciej 

rosnąć 

niedobór albo nadmierny wzrost mogą być 

wyrazem choroby, nierzadko nawet nowotworu 

i w każdym przypadku wymagają określenia 

przyczyn

zaburzenia wzrastania - 

zawsze zaburzają 

(pogarszają) rozwój psycho-społeczny osobnika

 

 

 

Podział okresu 

ontogenetycznego na etapy [= 

fazy]

Funkcjonujące:
• w poszczególnych dyscyplinach nauki 
• w rodzinie, środowisku 

[zwyczajowy, 

„życiowy”]

• pierwszy „nowożytny” podział:

na 2 etapy 7-letnie [funkcjonował do 

niedawna!]:

1. od wieku „0” do 7 roku życia [przed 

szkołą]

2. od 7 do 14 roku życia 

[przed „pracą” zawodową]

, 

zaproponowany przez Solona, 

[reformator 

państwa ateńskiego, zmarł ok. 560 lat p.n.e.]    

 

 

Fazy rozwojowe

•okres rozwoju 

śródmacicznego

• okres rozwoju progresywnego
• okres „stabilizacji” po osiągnięciu 

dojrzałości fizycznej i płciowej

• okres inwolucji [regresywny, 

starości, ...]

 

 

okres rozwoju 

śródmacicznego

Synonimy: 

opisowe – „od poczęcia do urodzenia”,
„w łonie matki”
 naukowe - śródłonowy, wewnątrzłonowy, 

wewnątrzmaciczny, embrionalny 

[embriologia], płodowy z wyróżnieniem 

okresu:
- 

jaja płodowego [

14

 

dni

 po zapłodnieniu]

- zarodkowego [zarodka], 

od

 

3 do 7 tygodnia

- płodowego, 

od 8 tygodnia

 [od 3 miesiąca 

ciąży]  

  

 

 

okres rozwoju 

śródmacicznego

[wewnątrzmacicznego]

Terminologia:

• Zarodek = EMBRYO
• Płód = FETUS

 

 

Terminologia: stosowane 

wymiennie, znaczą jednak co 

innego

• od X tygodnia albo miesiąca 

życia 

[czasami dodawane 

wewnątrzłonowego]

 

– to 

określenie wskazuje na dziecko, 
odrębnego osobnika

• w X tygodniu albo miesiącu 

ciąży 

– to określenie wskazuje 

wyłącznie na matkę, ale 
nierzadko jest stosowane do 
określania dojrzałości dziecka 

 

 

przykład

Dziecko urodzone w

 

39 tygodniu 

ciąży

         

z masą ciała 3420 g, 

długością 53,5 cm

Sformułowanie podkreśla długość 

trwania ciąży u matki, bez 
zajmowania się blisko rokiem życia 
dziecka [rozwojem fizycznym i 
psychicznym], którego wiek 
metrykalny od tej pory będzie 
liczony od dnia narodzin! 

 

 

Fazy rozwojowe

• okres rozwoju śródmacicznego

•okres rozwoju 

progresywnego

• okres „stabilizacji” po osiągnięciu 

dojrzałości fizycznej i płciowej

• okres inwolucji [regresywny, 

starości, ...]

 

 

okres rozwoju 

progresywnego

współcześnie, 

najczęściej 

stosowane jest 

określenie

 

ROZWOJOWY

 

 

 

okres rozwojowy

Granice okresu:

– 

początek oczywisty, to 

dzień 

narodzin

– zakończenie: 

granica przejścia do 

kolejnej fazy życia nieostra, trudna 
do zdefiniowania osobniczo

, zależna 

często od uwarunkowań 
środowiskowych [„życie (wydarzenia) 
spowodowało, że osiągnął (musiał) 
wcześnie dojrzałość”]

 

 

urodzenie < 37 tygodnia 

ciąży

noworodek:

donoszony

 > 37 tygodni ciąży

niedonoszony

 [wcześniak] – 

dziecko urodzone pomiędzy 28 
– 37 tygodniem

urodzony niewcześnie

 – płód [?] 

urodzony pomiędzy 16 i 28 
tygodniem ciąży

 

 

Podział okresu rozwojowego

• PŁODOWY

 

• NOWORODKOWY  0 - 28 dni
• NIEMOWLĘCY   2 - 12 miesiąc
• DZIECIŃSTWA 

[przedszkolny, szkolny]

• DOJRZEWANIA

 [wczesne, opóźnione, 

zaawansowane]

• DORASTANIA 

[od 20 r.ż. ( ? ) do 25 

( ? ) r.ż.]

 

 

Okres dzieciństwa

• Fizjologicznie uznawany za przygotowujący 

do okresu dojrzewania, m. in. 

charakteryzujący się niskim stężeniem 

hormonów płciowych [stężenia tzw. 

przedpokwitaniowe]

• Przebieg wzrastania uznawany w opinii 

rodziców i wielu lekarzy za mniej ważny od 

„skoku wzrostowego” oczekiwanego po 

rozpoczęciu dojrzewania, stąd częste 

uspakajanie rodziców niskich dzieci: „Wasze 

dziecko ma jeszcze czas, urośnie potem, nie 

ma powodów do obawa, do dojrzewania ma 

dużo czasu.” TAKIE postawy są fizjologicznie 

nieuzasadnione, a niekiedy  szkodliwe dla 

dziecka! 

 

 

Okres dojrzewania

• Dojrzewanie płciowe = pokwitanie
• Fizjologicznie: 

F od 8 r.ż.; M od 9 

r.ż.

• Patologia – 

przedwczesne / 

opóźnione

• Warianty: 

1. konstytucjonalnie opóźnione
2. o wczesnym początku
3. rozpoczynające się od miesiączki

 

 

Fazy rozwojowe

• okres rozwoju śródmacicznego
• okres rozwoju progresywnego

•okres „stabilizacji” po 

osiągnięciu dojrzałości 
fizycznej  i płciowej

• okres inwolucji [regresywny, 

starości, ...]

 

 

okres dorastania 

[ 

dojrzewania]

Nazwa mało fortunna!!!
Łatwo pomylić z okresem 
dojrzewania płciowego [pokwitania], 
dodatkowo w języku polskim 
występuje określenie „podrostek”, 
jako próba zastosowania polskiej 
terminologii w miejsce angielskiej 
adolescent [adolescence]. 

 

 

okres dorastania 

[ 

dojrzewania]

Okres ważny społecznie

 – samodzielność, 

wybór zawodu, wybór modelu rodziny, sposobu 

życia, itp. 

Jednocześnie:

słabo opisany medycznie, zwyczajowo 

przynależący do interny, administracyjnie w 

Polsce wykluczony                         z 

kompetencji pediatrii, gdyż > 18 roku życia

Tymczasem:

jest to, okres w którym często jeszcze 

następuje przyrost wzrostu [FH w 21, a może > 

21 r.ż.], zawsze dochodzi do zmian w 

proporcjach ciała i następują zmiany w 

metabolizmie ustroju. Jednocześnie                 

w organizmie rozpoczyna się faza stopniowego, 

powolnego regresu cech somatycznych – 

rozpoczyna się powolny proces starzenia.   

 

 

Przedstawiony podział okresu 

ontogenetycznego jest nadal 

powszechnie stosowany - choć o wiele 

właściwsze jest posłużenie się 

terminem 

„zakorzeniony”

 - w pediatrii, 

pedagogice itp.

Przed 20 laty zaproponowano model 

matematyczny, zbudowanym na wiedzy 

opartej na faktach biologicznych,            

                    z pragmatycznym 

pominięciem okresu zarodkowego i 

okresu dorastania.                            W 

nowym modelu rozwojowym, nazwanym 

IPC

, wyróżniono tylko 3 fazy.

 

 

Model [formuła] ICP

I

 infancy  

C

 childhood  

P

 puberty

Karlberg J, Engstron I, Karlberg P, Fryer 

JG:

Analyses of linear growth using                    

                    a mathematical model.

 

Acta Paediatrica Scandinavica 1987; 76: 478 - 488

 

 

Zalety modelu 

„matematycznego” 

w porównaniu do opisowego 

[klasycznego]

• Uproszczenie, pragmatyczne 

podejście do rutynowej pracy 
zawodów badających rozwój dziecka

• Skierowanie uwagi badającego na 

jedną cechę

 – 

wzrost

, gdyż 

jednoczesna interpretacja 

kilku 

cech

 jest na ogół obciążona zbyt 

dużym błędem   

 

 

I

nfancy

CP

• INFANCY

: niemowlęctwo, wczesne dzieciństwo

• Szybki wzrost wymiarów ciała, pod warunkiem 

eutyreozy

• Szybkie zmniejszanie się szybkości wzrastania 

(> 20 cm/rok w wieku 0,5 lat!), tzw. deceleracja 

• Decyduje stan odżywienia, mniejsze znaczenie 

GH, szczególnie do 6 miesiąca życia

• Dziecko opanowuje chwytanie, trzymanie, 

patrzenie, utrzymanie równowagi, chodzenie, 
mówienie i wiele innych umiejętności, uczy się 
rodziny, miłości.

 

 

I

C

hildhood

P

• W okresie dzieciństwa czynniki żywieniowe 

odgrywają mniejszą rolę niż hormonalne

• O tempie i jakości wzrastania decyduje 

wytarzanie hormonu wzrostu i IGF-I

• Realizacja potencjału wzrostowego wymaga 

eutyreozy, czyli prawidłowego stężenia 

hormonów tarczycy

• Szybkość wzrastania wynosi od 9 do 5 

cm/rok w tym okresie

• Dalsze kształtowanie umiejętności 

motorycznych, manualnych, opanowanie 

rozwiniętej formy mowy, uczenie się zasad 

współżycia w rodzinie i grupie (przedszkole 

po skończeniu 3 roku)

  

 

 

IC

P

uberty

• Występują znaczne różnice w tempie 

wzrastania pomiędzy chłopcami           

           i dziewczętami 

• Pokwitaniowy skok wzrostowy jest 

efektem zwiększenia stężeń 

androgenów [testosteronu] i 

estrogenów, przy jednoczesnym 

zwiększeniu wydzielania hormonu 

wzrostu

• Okres porównywalny do 1 roku życia – 

zachodzą dynamiczne zmiany 

somatyczne              i psychiczne

 

 

Średnia HV, cm/rok, 

Brandt, Reiken, 1988, Niemcy

0

5

10

15

20

25

30

0,5

1,5

2,5

3,5

4,5

5,5

6,5

7,5

8,5

9,5 10,5 11,5 12,5 13,5 14,5 15,5

F
M

F 
11,5

M 
13,5

 

 

Normy dla HV, cm/rok

Prader A, Largo RH, Molinari L, Issier 

C, 

1988, Szwajcaria

 

0

2

4

6

8

10

12

2,5 3,5

4,5 5,5 6,5

7,5 8,5 9,5 10,25 10,75 11,25 11,75 12,25 12,5 13,25 13,75 14,25 14,75 15,25 15,5 15,75 16,5 17,5 18,5 19,5

F

M

 

 

Stworzenie indywidualnego 

modelu wzrastania wymaga 

zebrania danych [wyniki 

pomiarów] o przebiegu 

wzrastania

Bardziej od jednorazowego 
skonstatowania jaki jest „status 
rozwojowy” badanej osoby [

tym 

bardziej, że taka ocena może być 
błędna albo niemożliwa do 
dokonania na podstawie 
jednorazowego zbadania!

], 

interesuje nas 

przebieg procesów 

rozwojowych, ich tor, tempo i rytm.

 

 

 

J.M.Tanner: „wzrost jest 

lustrem ukazującym 

warunki bytowania 

społeczeństwa”

  

Studiowanie przemian procesów wzrastania i dojrzewania pozwala lepiej zrozumieć zmiany zachodzące                 w sposobie odżywiania, warunkach higieny i stanie zdrowia społeczeństwa.

 

 

 

Poznawanie sposobu [toru, tempa, 

rytmu] wzrastania jest 

przewodnikiem po „ścieżkach” 

rozwoju, zarówno osobniczego, 

jak i populacyjnego

 

Co charakteryzuje                                      

              tor rozwojowy = tor 

wzrastania?

• TEMPO

 - szybkość wzrastania

• RYTM

 – cykliczne okresy wolniejszego   

             i szybszego przyrastania 
wysokości ciała

• INDYWIDUALNY TOR

 - „potencjał 

wzrostowy”, zdeterminowany 
genetycznie

 

 

Co wpływa na 

przebieg rozwoju = przebieg 

wzrastania?

• DETERMINACJA 

GENETYCZNA

• CZYNNIKI LOSOWE

 - wpływ 

środowiska (warunki 
bytowania i do rozwoju 
psychicznego), przebyte 
choroby, choroby przewlekłe, 
doznane urazy.  

 

 

W jaki sposób 

kształtowała się nauka 

o sposobach 

oceny rozwoju 

fizycznego?

 

 

 

Ponad 250 lat gromadzenia 

doświadczeń

  

Przejście od jednostkowych obserwacji do:
• jednostka na tle grupy
• jednostka na tle próbki populacji

• jednostka na tle jednolitej populacji

 

[normy]

• jednostka ze „ściśle” określonej części 

populacji na tle tej właśnie części populacji, 
np. odrębne opisywanie dzieci ze 
środowiska wiejskiego 

• osoba dotknięta chorobą, ściśle 

wyodrębnioną klinicznie, na tle jej 
podobnych 

[wartości referencyjne]

 

 

Ponad 250 lat gromadzenia 

doświadczeń

jedna cecha

 [wzrost] względem wieku 

metrykalnego

wiele cech

 zmierzonych u tej samej osoby 

względem wieku metrykalnego

ukształtowanie się 

współczesnego systemu 

hierarchii ważności

 dla cech opisujących 

rozwój fizyczny:

1.

 

WZROST

 + szybkość wzrastania

2. 

zaawansowanie dojrzałości płciowej

3. 

masa ciała   

4. 

inne cechy: np. proporcje 

ciała, ...

 

 

Obserwowanie przebiegu 

rozwoju fizycznego: 

obserwacje 

indywidualne

udokumentowane od XVIII wieku:
George Le Clerc, czołowy naturalista 
epoki Oświecenia, znany bardziej jako 
de Buffon, przekonał swojego 
przyjaciela Philibert Gueneau de 
Montbeillard, aby ten regularnie 
mierzył syna. Pomiary wykonywano 
przez 18 lat, od urodzenia się chłopca 
w roku 1759, do roku 1777. 

 

 

Przed blisko 300 laty!

Badania nad zmianą wysokości ciała w 
ciągu dnia opublikował już 

w roku 1724

 

pastor                  J. Wasse: 

Concerning 

the differences in the height of the 
human body between the morning and 
night. 

Philosophical Transaction of Royal 
Society of London 1724; 33: 87 - 88.

Zmiany o 0,6 cala, > u młodych, oraz  ciężko 
pracujących
Zmniejszenie długości tułowia, a nie kończyn dolnych 

 

 

Obserwowanie przebiegu rozwoju 

fizycznego: 

rozwój badanego 

dziecka na tle rozwoju rówieśników

druga połowa XIX wiek -

 

dziecko na tle 

grupy

XIX / XX wieku -

 rozpoczęto opracowywanie 

standardów uwzględniających wartość 
poszczególnych cech 

w klasach wieku i płci

początek XX wiek -

 

tablice Pirquet

: średnia 

wartość kilku cech [wzrost, masa ciała, 
obwód klatki piersiowej, obwód głowy] dla 
danej klasy wieku z uwzględnieniem płci

 

 

Tablice Pirquet

Prosta zależność badanej cechy do wieku!

Warto zauważyć, że po upływie 100 lat 
większość praktyków 

POMIJA

 postęp 

wiedzy, jaki dokonał się od czasu badań 
Pirquet,                i ogranicza się jedynie 
do porównywania wartości badanej cechy 
z wiekiem metrykalnym, np. masa ciała 
względem WM.

 

 

Clemens Johannes von 

Pirquet

1874 – 1929

pediatra, profesor uniwersytetów 
we Wrocławiu, Wiedniu i Baltimore
zajmował się alergią [wprowadził 
ten termin], gruźlicą, sztucznym 
odżywianiem niemowląt, rozwojem 
fizycznym dzieci. 

 

 

W Polsce: 

1938 rok

R Barański, J Bogdanowicz, Z 

Łomnicki

Opracowanie norm dla wzrostu i 
wagi dla obu płci do 16 roku życia 
[tablice typu Pirquet]:

- w 1938 roku chłopiec 16 lat 
mierzył 162 cm
- w 1999 roku chłopiec 16 lat 
mierzy 176,3 cm

 

 

Prawo Wood’a:

dziecko o takim samym 

wzroście jest tym cięższe, im 

jest starsze

H, cm

WM, 

lata

m.c., 

kg

147,2

9,00

29,8

147,4

11,00

39,0

 

 

W następstwie obserwacji 

Wood’a:

Bezkrytyczne stosowanie tablic typu 
Pirquet okazało się niewystarczające dla 
prawidłowego opisania przebiegu 
rozwoju człowieka. Zaproponowano nowy 
typ norm [wg Pfuhl’a], 

w których każdej 

klasie wieku przypisano pewien zakres 
wysokości ciała        i masy ciała

. 

Nowością było użycie określenia 

„tablice 

rozwoju somatycznego” oraz podanie 
średniej arytmetycznej i wartości SD dla 
m.c.

 

 

Próby zobrazowania 

związków pomiędzy 

wzrostem i rozwojem

wskaźniki

 

– liczby względne wyrażały 

procentowy stosunek dwóch cech, np. 
obwodu klatki piersiowej do wzrostu   
                   w danej klasie wieku

profile rozwojowe

 – przedstawianie na 

jednym wykresie wielkości 
charakteryzujących kilka cech dla 
poszczególnych klas wieku 
[morfogramy]

 

 

Siatki centylowe

Procentowe odchylenie od wartości 
średniej dla danej populacji z 
zaznaczeniem na wykresie linii 
oddzielających odpowiednio 5, 10, 25, 
50, 75, 95% populacji. Obszary zawarte 
pomiędzy liniami tworzą 

kanały 

centylowe

. Na osi poziomej zaznaczony 

jest wiek metrykalny, na osi poziomej 
wielkości badanej cechy.   

 

 

CHŁOPCY

70

80

90

100

110

120

130

140

150

160

170

180

190

200

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18

3 ct

50 ct

97 ct

OK.

Źle

lata

cm

Siatka 

centylowa: 

przebieg 

wzrastania 2. 

chłopców

ZMIANA 
KANAŁU 
CENTYLOWEGO

 

 

Współcześnie

 Wydaje się, że stosowanie 
skomplikowanych morfogramów i 
wykresów NIE ma głębszego 
uzasadnienia i nie przynosi 
wymiernych korzyści klinicznych. 

Praktycznie zostało zarzucone!
Pamiętajmy:

większość zaburzeń rozwoju 
fizycznego 

POWODUJE ZABURZENIE 

WZRASTANIA

 czyli hamuje przyrost 

wysokości ciała [ang. linear growth]

 

 

nieprawidłowy rozwój 

organizmu

zaburzenie jednej albo 

wszystkich faz rozwoju

zaburzenie wzrastania

 

 

nieharmonijny rozwój psychiczny

zaburzenia 

wzrastania

nieharmonijny rozwój psychiczny

 

 

Zaburzenie wzrastania

Dochodzi do niego w przypadkach:

- przyspieszenie albo opóźnienie 

pokwitania

- większość chorób uwarunkowanych 

genetycznie

- zaburzenia metaboliczne
- zaburzenia wchłaniania jelitowego
- przewlekłe choroby narządów 

wewnętrznych i choroby układowe

- wady wrodzone i nabyte szkieletu 

 

 

Zasada w

 

badaniu 

przebiegu rozwoju 

fizycznego

 - oceniać 

wielkość i rytm 

przyrostów ciała na 

długość

Jaki jest cel ponawiania 

pomiarów wzrostu?

Jak często wykonywać 

pomiary?

 

 

Cel ponawiania pomiarów 

wzrostu – obserwacja 

rozciągnięta w czasie

Dla określenia:

- szybkości wzrastania          

     

[GV, HV, cm/rok]

- toru wzrastania poprzez 

wykreślenie indywidualnej 
krzywej wzrostu

- sezonowości i zmienności – 

rytmy wzrostowe

 

 

Szybkość wzrastania, 

HV

określenie

 

przyrostu wysokości ciała w 

przedziale czasu zdefiniowanym przez 2 

pomiary wzrostu

Oba pomiary powinny pochodzić 

z tego 

samego źródła

 – ten sam przyrząd, ta sama 

osoba dokonująca  pomiar.
Sporadycznie dopuszczalne jest posłużenie 
się pomiarami uzyskanymi „z zewnątrz”, 
jednak tak wyznaczona HV musi podlegać 
weryfikacji za pomocą kolejnych 
pomiarów, tym razem dokonywanych w 
sposób powtarzalny, standardowy.

 

 

HV, cm/rok 

[dziewczynka]

• 1 pomiar:

WM = 11, 283 lat   H = 147,6 cm  

• 2 pomiar:

WM = 11, 987 lat   H = 150,3 cm

•HV = przyrost H/upływ 

czasu

= (150,3 – 147,6)/(11,987 – 11,283)
= 2,7 cm/0,704 roku = 3,84 cm/rok

 

 

HV: wymagane 2 

pomiary

Jaki jest najmniejszy okres czasu, po 
upływie którego można ponowić pomiar, 
czyli uzyskać drugi pomiar H?

Czym krótszy okres czasu rozdziela 2 
pomiary służące do wyznaczenia HV, tym 
błąd w oszacowaniu HV jest większy:

12 miesięcy: 95% przedział ufności = ±2  SD  

2

3

 miesiące: 95% przedz. ufności = (±2  SD  

2)  

4

2

 miesiące: 95% przedz. ufności = (±2  SD  

2)  

6

 

 

95% przedział ufności dla 

szacowania HV na podstawie 

2 pomiarów

Stosując matematyczny model 

zaproponowano, że dla wykrycia 

kierunku zmian we wzrastaniu,         

       2 pomiary wysokości dokonane  

             za pomocą stadiometru 

albo antropometru powinny być 

rozdzielone okresem minimum 85 

dni, czyli blisko     3. miesięcy

.

 

 

Tor wzrastania poprzez 

wykreślanie indywidualnej 

krzywej wzrostu

Systematyczne nanoszenie na arkusz 
siatki centylowej wyników pomiarów 
wysokości pozwala ocenić 
indywidualny przebieg wzrastania, 
czyli tor wzrostu [wzrostowy].

Jeśli tor [krzywa wzrostu] przebiega w 
tym samym kanale centylowym, to bez 
względu na usytuowanie kanału jest to 
najczęściej wykładnikiem 
prawidłowego rozwoju badanej osoby.

 

 

CHŁOPCY

Siatka centylowa

przebieg wzrastania  
chłopców

 

 

Jak często mierzyć?

W bieżącej praktyce

, także lekarskiej, 

wykonanie 

2

 - 

3 pomiarów w ciągu 

roku

 pozwala na dobrą ocenę 

aktualnego przebiegu wzrastania. W 
zależności od danych dotyczących 

okresu

 

PRZED podjęciem obserwacji 

oraz WYNIKU analizy okresu od 6 do 
12 miesięcy obserwacji

, ustala się 

pożądaną częstotliwość dalszych wizyt 
kontrolnych.

 

 

Jak często mierzyć?

Zupełnie inne kryteria

 przyjmuje się 

dla badań nad 

rytmem wzrastania

 

albo            w szczególnych sytuacjach 
klinicznych, np. oceny wzrastania 
noworodków [potem niemowląt] 
urodzonych z bardzo obniżoną masa 
ciała albo będących po urodzeniu 
[albo w czasie pierwszych tygodni 
życia]     w bardzo ciężkim stanie 
ogólnym z powody  wad wrodzonych 
czy zakażeń.

 

 

Utrudnienia

• Noworodki, niemowlęta - mierzenie na 

leżąco + brak współpracy + szybki przyrost
• 2 rok życia - na leżąco + brak współpracy
• 3 - 5/6 r.ż. - na stojąco + brak współpracy
• 5/6 r.ż. - szybki przyrost wysokości 

widoczny w odstępach 4 - 8 tygodni 

[Meredith, 

1936; Wales&Gibson,1994]

UWAGA we wczesnym dzieciństwie tempo 

wzrastania decyduje o około 30% niedoboru 

wzrostu ostatecznego [wzrost osoby 

dorosłej]

 

 

 

Rytmy wzrostowe

Czym krótsze odcinki 

czasu rozdzielają 

kolejne pomiary, TYM 

wyraźniej ukazuje się 

zmienność tempa 

wzrastania

 

 

Pomiary wzrostu  wykonywane od 

urodzenia do 17 r.ż. 

w odstępach 

rocznych

  

0

5

10

15

20

25

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

H, cm/rok

LAT

CM

 

 

Pomiary wzrostu  wykonywane od 

urodzenia          do 17 r.ż. 

w odstępach 

6-miesięcznych

  

0

5

10

15

20

25

30

0,5

1,5

2,5

3,5

4,5

5,5

6,5

7,5

8,5

9,5 10,

5

11

,5

12

,5

13

,5

14

,5

15

,5

16

,5

H, cm/rok

LAT

CM

 

 

Pomiary wzrostu  wykonywane od 

urodzenia     do 17 r.ż. 

w odstępach 3-

miesięcznych

  

0

5

10

15

20

25

1 1,25 1,5 1,75 2 2,25 2,5 2,75 3 3,25 3,5 3,75 4 4,25 4,5 4,75 5 5,25 5,5 5,75 6 6,25 6,5 6,75 7

H, cm/rok

LAT

CM

 

 

Zwiększenie częstotliwości 

dokonywania pomiarów 

uwidacznia:

• istnienie serii skoków wzrostowych     

             w obrębie każdej z 3 faz 
wzrastania

• potwierdza występowanie okresu 

przyspieszonego wzrastania w 
„środkowej” części dzieciństwa, 
znanego jako „

mały skok wzrostowy

”, 

„szkolny skok wzrostowy” [patrz 
wykres pomiarów dokonywanych, co 
6 i 3-miesiące]

 

 

Zależność występowania 

rytmów od:

• sezonów [pór roku]
• nasłonecznienia 

[

nie 

wg. Marshall, 1975, 

tak

 wg. Gelander, 1994, Szwecja]

„Mini skoki wzrostowe” występują co 

30 – 55 

dni

[Hermanussen, 1988 i 1989]
Wzrastanie osobnicze podlega częstym 
[

występującym co

 

7 do 9 dni

] zmianom rytmu 

[Hermanussen                          i Burmeister, 
1993]  

 

 

Zastosowanie badań nad 

rytmami wzrostowymi

  Ocena rozwoju dzieci, które 
przebyły traumatyzujące sytuacje, 
dzieci wymagające przewlekłej 
opieki psychologicznej, gdyż 
przywrócenie fizjologicznego 
rytmu wzrastania oznacza 
zazwyczaj przejście do poprawy 
stanu emocjonalnego
  

 

 

Zastosowanie badań nad 

rytmami wzrostowymi

 

Medycyna: szczególnie dla oceny stanu 

ogólnego noworodków i wcześniaków z 
poważnymi wadami wrodzonymi, po 
wylewach do OUN, zakażeniach 
ogólnoustrojowych [sepsa]

Ciężka choroba u b. małego dziecka 
 hospitalizacja  dramatyczna 

zmiana środowiskowa i stosowane 
leki  zaburzenia rytmów 

biologicznych, także wzrastania