CHOROBY 

ŚRODOWISKOWE

Autorzy: Katarzyna Potejko

Mirosław Kryczek, Andrzej 

Bobiński    

 

 

SPIS TREŚCI:

1. Definicja choroby środowiskowej
2. Podział chorób środowiskowych
3. Omówienie niektórych chorób 

środowiskowych

4. Źródła

 

 

1. DEFINICJA 

CHOROBY 

ŚRODOWISKOWEJ

 

 

Choroba środowiskowa jest wyrazem 
patologicznej adaptacji organizmu do 
środowiska.

W większości przypadków choroby 
środowiskowe są spowodowane 
wpływami niewielkimi pod względem 
intensywności , dlatego stanowią wyraz 
przekroczenia możliwości adaptacyjnych 
organizmu.

 

 

Czynniki,które decydują o zagrożeniu 

zdrowia, rozpatrywane podczas oceny 
wpływu środowiska:

1. Biologiczne, fizykochemiczne i 

psychospołeczne właściwości czynnika 
szkodliwego

2. Umiejscowienie czynnika szkodliwego w 

organizmie

3. Rozpowszechnienie czynnika 

szkodliwego

4. Skala zagrożeń
5. Trend zmian intensywności zagrożeń
6. Właściwości patogenezy

 

 

7. Czynniki współistniejące, które mają 
wpływ na charakter i intensywność zmian
8. Występowanie i liczebność grup ryzyka 
w populacji poddanej ekspozycji na dany 
czynnik szkodliwy
9. Możliwość i skuteczność zapobiegania 
ekspozycji oraz przeciwdziałania 
uszkodzeniom
10. Praktyczne zastosowanie i efektywność 
środków zapobiegawczych

 

 

W patogenezie chorób 

środowiskowych upatruje się 

najczęściej powstania uszkodzenia 

układu immunologicznego, w tym 

wywoływania nadwrażliwości na 

bodźce środowiskowe

 

 

2. PODZIAŁ CHORÓB 

ŚRODOWISKOWYCH

 

 

1. Zanieczyszczenie 

środowiska

A)Przewlekłe niespecyficzne choroby 
dróg oddechowych
B)Wieloczynnikowa nadreaktywność 
chemiczna
C)Schorzenia związane z 
budownictwem
D)Legionelloza
E)Gorączka z Pontiac
F)Gorączka nawilżaczowa

 

 

G)Nadreaktywne zapalenie płuc
H)Nadreaktywny nieżyt górnych 
dróg oddechowych
I)Zespół złego budownictwa

 

 

2.Przeciążenie układu 
immunologicznego

A) Zespół przewlekłego 

przemęczenia

B) Zespół Zatoki Perskiej

 

 

3. Zanieczyszczenie żywności, 

niewłaściwe żywienie

A)Toksyczny zespół oleju jadalnego

B)Nabyty zespół upośledzenia 

immunologicznego pochodzenia 
żywieniowego

 

 

4. Inne przyczyny

A) Zespół długu czasowego

B) Padaczka stroboskopowa

 

 

3.OMÓWIENIE 

NIEKTÓRYCH 

CHORÓB 

ŚRODOWISKOWYCH

 

 

Schorzenia związane z
 budownictwem

 

 

Dopiero pod koniec lat 70-tych w 
pismach medycznych pojawiło się 
określenie "Zespołu Chorego 
Budynku" (Sick Buildig Syndrome), 
pod którym krył się zespół dolegliwości, 
których podłoża dopatrywano się w 
oddziaływaniu na organizm elementów 
konstrukcyjnych, oraz wyposażenia 
domu .

 

 

W 1987 roku Światowa Organizacja 

Zdrowia ustaliła listę objawów związanych 

z przebywaniem w"chorych" budynkach. 

Znalazły się na niej oprócz dolegliwości 

typowo alergicznych takich jak zapalenie 

śluzówek, astma oskrzelowa, przewlekłe 

zapalenia krtani i oskrzeli, również 

choroby nie związane z występowaniem 

uczuleń - migreny, rozdrażnienie, 

zaburzenia koncentracji.. 

 

 

Na liście Organizacji znalazły się także: 

choroba legionistów ( wywołana 

zakażeniem bakterią Legionella) , 

gorączka klimatyzacyjna (humidifier fever) 

a także choroby nowotworowe, będące 

następstwem oddziaływania substancji 

rakotwórczych takich jak dym tytoniowy, 

azbest czy radon. Wszystkie te choroby, 

pojawiające się w następstwie 

przebywania w nadmiernie 

zanieczyszczonym środowisku 

wewnętrznym nazwano zespołem chorób 

związanych z budynkiem - Building 

Related Illness

 

 

Szkodliwe związki mogą się wydzielać (w 
bardzo różnym stężeniu, w zależności od 
technologii i procesów produkcyjnych) z 
tak popularnych materiałów budowlanych, 
jak: 
•materiały drewnopochodne i izolacje 
termiczne (szkodliwa substancja: 
formaldehyd) 
•niektóre kleje (szkodliwe substancje: 
formaldehyd, toluen, fenole) 
•płyty pilśniowe (szkodliwa substancja: 
ksylomit) 
•żywiczne materiały posadzkowe 
(szkodliwe substancje: toluen, styren, 
butanol, cykloheksan) 
wyroby z PCV (szkodliwe substancje: 
toluen, dekan, dwuetyloheksanol) 

 

 

najczęstsze przyczyny problemów 
zdrowotnych osób, użytkujących "chore 
budynki". Są to:
•czynniki chemiczne (emisja szkodliwych 
substancji) 
•zjawiska radiacyjne (w tym także 
jonizacja powietrza na skutek 
promieniowania radioaktywnego) 
•zjawiska elektrostatyczne (w tym także 
jonizacja powietrza na skutek elektryzacji) 
•czynniki biologiczne (grzyby, pleśnie i 
drobnoustroje) 
•ograniczona wymiana powietrza 
wewnętrznego 
•oddziaływania wibracyjne i hałas 
•zagrożenia, wynikające ze stylu życia 
użytkowników

 

 

PRZEWLEKŁE 

NIESPECYFICZNE 

CHOROBY DRÓG 

ODECHOWYCH

 

 

Do przewlekłych nieswoistych chorób 

układu oddechowego można 

zaliczyć:

1. Zapalenie gardła
2. Zapalenie oskrzeli
3. Zapalenie tchawicy
4. Rozedma płuc
5. Dychawica oskrzelowa

 

 

                 Czynnik etiologiczny :

1.      Pleśnie
2.      Związki chemiczne
3.      Fotopowielanie
4.      Urządzenia wentylacyjne 

 

 

Objawy kliniczne:
1. Schorzenia o podłożu alergicznym
2. Przewlekły kaszel
3. Wzmożona produkcja śluzu
4. Duszności
5. Świszczący oddech (niezależnie od 

innych chorób gorączkowych)

6. Upośledzenie sprawności wentylacyjnej 

płuc 

 

 

~ Wzrost zanieczyszczenia powietrza 
powoduje zwiększoną częstość 
zachorowania na przewlekłe 
niespecyficzne choroby dróg 
oddechowych

~ Okresy zaostrzenia objawów 
trwające ok. 3miesiące z okresami 
remisji utrzymują się przez co 
najmniej 2 lata 

 

 

Legionelloza

 

 

 

 

Definicja:
Choroba gorączkowa układu 

oddechowego, która

może występować epidemicznie lub 

sporadycznie.

~ na rozwój choroby szczególnie podatni 

są :

1. Starsi ludzie
2. Chorzy na cukrzycę
3. Chorzy z osłabioną odpornością
4. Zaintubowani

 

 

~ Legionella Pneumophila jest 
odpowiedzialna za 90% wszystkich 
przypadków choroby

~ Bakterie są rozpowszechnione w 
urządzeniach wodociągowych, wieżach 
chłodniczych, urządzeniach 
klimatyzacyjnych, prysznicach, w ciepłych 
źródłach wód mineralnych

~ Zarazki nie rozmnażają się w 
temperaturze poniżej 20ºC, a w 
temperaturze powyżej 60ºC giną 

 

 

Objawy:
1. Gorączka
2. Dreszcze
3. Bóle głowy i mięśni 
4. Suchy kaszel
5. Atypowe zapalenie płuc
6. Dolegliwości żołądkowo-jelitowe
7. Hiponatriemia 
8. Splątanie

 

 

Leczenie:
~ leczenie należy rozpocząć wcześnie, już 
w razie podejrzenia choroby !
~ każde zapalenie płuc o nieustalonej 
etiologii należy leczyć tak, jak legionelozę
~ stosuje się antybiotyki makrolidowe:
Erytromycynę, Roksytromycynę, 
Klarytromycynę, Azytromycynę
~ Lek podaje się przez 3 tygodnie

 

 

Gorączka z Pontiac

 

 

~ Choroba wywołana przez Legionellę.

~ Schorzenie na podłożu alergicznym 

~ Gorączka po ekspozycji na bioaerozol 

~ Charakteryzuje się objawami 
grypopodobnymi

 

 

Gorączka „nawilżaczowa”

 

 

~   Choroba jest wywołana przez bakterie, 

pleśnie (bioaerozol), związki chemiczne 
znajdujące się w urządzeniach 
klimatyzacyjnych, nawilżaczach

~   Jest to schorzenie na tle alergicznym
~   Gorączka utrzymuje się przez 4 - 12 h 

po ekspozycji

~   Charakteryzuje się objawami 

grypopodobnymi kaszlem, dreszczami

 

 

Nadreaktywne zapalenie 

płuc

 

 

Przyczyny:
1. Pył drzewny
2. Bakterie (bioaerozol)
3. Związki chemiczne 
4. Urządzenia klimatyzacyjne

~    Schorzenie na tle alergicznym
~    Może mieć charakter ostry lub 

przewlekły

~    Rozwija się w wyniku długotrwałej 

ekspozycji na patogeny biologiczne;

 

 

~ objawy zbliżone do odoskrzelowego 
zapalenia płuc: 

1. Kaszel 
2. Dreszcze
3. Gorączka
4. Świsty
5. Bóle mięśniowe

 

 

Zespół złego budownictwa

 

 

Przyczyny :
• Zanieczyszczenia pyłowe
• Zanieczyszczenia chemiczne 
• Alergeny 
• Niewłaściwe parametry 

mikroklimatyczne (temp. , wilgotność) 
w pomieszczeniu mieszkalnym 

• Przeciążenia sensoryczne
• Hipochondria 
• Jony dodatnie 
• Pola elektromagnetyczne 

 

 

Objawy :
1. Podrażnienie oczu , nosa , krtani , 

gardła 

2. Chrypka 
3. Uczucie suchości skóry 
4. Parestezje ,
5. Objawy zmęczenia ,
6. Nudności 
7. Bóle i  zawroty głowy 
8. Zwiększona częstość nieżytów dróg 

oddechowych

 

 

9. Zwiększona częstość napadów 
kaszlu 
10.  obniżenie koncentracji uwagi , 
pamięci  zdolności do pracy 
umysłowej

 

 

Zespół przewlekłego 

zmęczenia

 

 

Przyczyny :
• Nadmierna wrażliwość na czynniki 

środowiska 

• Obniżona odporność 
• Depresje 
• Infekcje wirusowe 
• Stres środowiskowy (zanieczyszczenia)

 

 

Rozpoznanie:
1. Kryteria główne ( gdy utrzymują się 

przynajmniej 6 miesięcy):

A) występowanie trwałego lub zmiennego 

zmęczenia

B) niepełny wypoczynek nocny 
C) obniżona zdolność wysiłkowa (o 50%)
D) wykluczenie innych stanów klinicznych 

mogących wywołać takie objawy 

 

 

2. Kryteria fizykalne:
A) temp.oralna 38,6 ; temp.analna  38,8°C 
B) suchy nieżyt gardła 
C) powiększenie węzłów chłonnych 

szyjnych lub pachowych

3. Kryteria pomocnicze:
A) podwyższenie temp. ciała –37,5-38,6°C 
B)  częste nieżyty gardła i krtani 
C)  bolesne węzły chłonne szyjne lub 

pachowe 

D)  osłabienie i bóle mięśni

 

 

E) wędrujące bóle stawów
F) drażliwość 
G) fobie 
H) osłabienie pamięci 
I) trudności koncentracji uwagi 
J) depresja 
K) powysiłkowe zmęczenie utrzymujące się 

ponad 24h 

L) bóle głowy 
M) zaburzenia snu 

 

 

zapobieganie :

1. ogólne środki wzmacniające 
2.  sport 

 

 

Zespół Zatoki Perskiej

 

 

~ Po wojnie nad Zatoką Perską, gdzie 
używano broń uranową (ZU) odnotowano 
wzrost liczby przypadków raka u żołnierzy 
walczących w tym okresie oraz wzrost 
zwyrodnień noworodków wśród ludności 
Iraku.
~ nawet maleńka drobinka ZU wewnątrz 
organizmu szkodzi otaczającym komórkom 
tkanki 
~ u byłych żołnierzy stwierdzono 
zaburzenia funkcji mózgu , krwotoki, 
zaburzenia ze strony przewodu 
pokarmowego,chroniczne zmęczenie, 
migrena, depresja 

 

 

• Oficer 

propagandowy 
NATO trzyma 
pocisk uranowy 
na prasówce o 
nieszkodliwości 
ZU. 

 

 

Niezależny biochemik niemiecki, profesor 
Albrecht Schott, pierwszy w świecie badał 
(na własny koszt) chromosomy 
kombatantów znad Zatoki, z Bośni i z 
Kosowa. Stwierdził nieprawidłowości do 14 
razy wyższe niż normalnie, co może 
oznaczać, że potomstwo odziedziczy raka i 
choroby. 

Dr Hary Sharma, emerytowany profesor z 
kanadyjskiego Uniwersytetu Waterloo i dr 
Neboysha Ljepojevic, profesor fizyki 
teoretycznej na Uniwersytecie w Londynie, 
obliczyli na podstawie badań skażenia 
kombatantów z Zatoki, że śmiertelnego 
raka nabawi się 3 tys. do 21 tys. na każde 
100 tys. żołnierzy. 

 

 

Padaczka stroboskopowa

 

 

Od dawna do indukcji napadu epilepsji 

(padaczki)stosuje się światło 

stroboskopowe.Jest to czuły test 

pozwalający wykryć czy człowiek nie ma w 

mózgu uszkodzonych obszarów będących 

źródłami chaotycznych wyładowań 

powodujących  napady epilepsji .

Ciekawostka

:Japończycy przeżyli szok gdy 

podczas filmu o pokemonach po kilkoro 
dzieci na seansie demonstrowało atak 
choroby.Początkowo podejrzewano że jest 
to wina samego filmu.Neurolodzy szybko 
wytłumaczyli to dość powszechne 
zjawisko.Eksplozja kolorów wywołała 
podobny efekt jak lampa stroboskopowa. 

 

 

Zespół długu czasowego

 

 

~ okres synchronizacji rytmu 
biologicznego do czasu lokalnego 
nazwano stanem długu czasowego 

~ najbardziej typowe dolegliwości osób 
żyjących w stanie długu czasowego to 
zaburzenia snu, czynności przewodu 
pokarmowego (utrata 
łaknienia,wzmożony apetyt, zaparcia, 
nieregularne godziny defekacji,po 
pewnym czasie rozwijają się stany 
chorobowe - przewlekłe zapalenia 
żołądka, zapalenia górnego odcinka 
przewodu pokarmowego, choroba 
wrzodowa i przewlekłe zapalenia jelit)  
oraz obniżenie zdolności do pracy 
umysłowej i fizycznej

 

 

4. ŹRÓDŁA

 

 

• „Higiena” podręcznik dla studentów 

pielęgniarstwa pod redakcją 
J.K.Karczewskiego

• „Medycyna wewnętrzna” Gerd Herold
• Artykuł: „Syndrom chorego budynku” 

Dr inż. Błażej Zgoła

• Artykuł: Broń Uranowa – 2 ( ZU )