Ryzyko w
działalności
banku
1.
Ryzyko kredytowe
Ryzyko w
działalności
banku
1.
Ryzyko kredytowe
Plan wykładu
Istota i rodzaje ryzyka
Zarządzanie ryzykiem
Ryzyko kredytowe
Ryzyko a niepewność
Niepewność ma wymiar informacyjny
- przyczyną jest brak informacji dotyczących
skutków decyzji
Ryzyko ma wymiar finansowy - można
oszacować oczekiwane skutki decyzji:
rezultat osiągnięty w przyszłości jest nieznany ale
są możliwe do zidentyfikowania jego przyszłe
alternatywy
szanse wystąpienia tych możliwych alternatyw są
znane
Istota ryzyka cd.
Ryzyko jest to zagrożenia nieosiągnięcia
zamierzonych celów [B. Gruszka, Z. Zawadzka]
Ryzyko […] można by określić jako
prawdopodobieństwo zajścia sytuacji, że korzyść
rzeczywista będzie odmienna od oczekiwanej [J.
Kowalczyk]
Ryzyko rozumiane jest jako zagrożenie lub szansa
[K. Jajuga, T. Jajuga]
Rodzaje ryzyka w działalności
gospodarczej - kryterium
efektu
Ryzyko systematyczne (podstawowe, rynkowe)
odnosi się do ogółu społeczeństwa lub grup ludzi,
nie może być kontrolowane (nawet częściowo) np.
ryzyko inflacji, zmiany pogody, zmiany popytu
Ryzyko specyficzne (indywidualne,
niesystematyczne) odnosi się do zdarzeń które
można kontrolować lub przewidywać; przyczyną
są indywidualne decyzje np. bankructwo firmy,
zarządzanie, płynność
Rodzaje ryzyka - kryterium
alternatywy wyniku
Ryzyko czyste - jedynym skutkiem działalności
może być wystąpienie szkody; przedmiotem
ubezpieczeń są jedynie ryzyka czyste
Ryzyko spekulacyjne – sytuacja, w której mogą
występować straty (mniejsze lub większe od
przewidywanych) albo zyski
Rodzaje ryzyka – kryterium
mierzalność skutków
Ryzyko finansowe (mierzalne, ilościowe)
Ryzyko niefinansowe (niemierzalne, jakościowe)
- w banku definiowane jako ryzyko operacyjne
Ryzyko bankowe -
tradycyjnie
Kredytowe
Płynności
Stopy procentowej
Walutowe
Ryzyka finansowe
w działalności banku
ryzyko związane z partnerem transakcji (kredytowe) –
niewywiązanie się partnera transakcji lub pogorszenie jego
standingu (np. ryzyko niespłacenia kredytów, ryzyko spadku
wartości dłużnych papierów wartościowych, ryzyko spadku kursu
posiadanych przez bank akcji, utraty wartości udziałów itp..)
ryzyko płynności – ryzyko przejściowej lub całkowitej utraty
płynności przez bank
ryzyko rynkowe (cenowe) – możliwość zmiany warunków
finansowych w wyniku zmiany stóp procentowych, kursów walut i
kursów akcji:
ryzyko stopy procentowej, spowodowane niekorzystnymi
tendencjami w zakresie rynkowych stóp procentowych
ryzyko walutowe
ryzyko spadku kursów akcji wynikające z ogólnego spadku
kursów na giełdzie
Proces zarządzania
ryzykiem
1.
Identyfikacja ryzyka – określenie, jakie rodzaje ryzyka
i w jakim zakresie wpływają na dany bank
2.
Pomiar ryzyka (kwantyfikacja) polega na ustaleniu,
na jak duże ryzyko narażony jest bank.
3.
Sterowanie polega na zabezpieczeniu przed skutkami
ryzyka. Bank może przyjąć
postawę aktywną lub
pasywną
.
4.
Kontrola podejmowanych przedsięwzięć
.
Zarządzanie ryzykiem cd.
Postawa (strategia) pasywna polega na biernym ponoszeniu
ryzyka bez podejmowania prób wyeliminowania go lub ograniczenia,
tworzenie funduszy rezerwowych dla zamortyzowania wpływu strat.
Postawa (strategia) aktywna polega na podejmowaniu przez
podmiot takich działań, które mogą wyeliminować lub ograniczyć
straty:
Unikanie ryzyka poprzez nieangażowanie się w transakcje, których
ryzyko jest szczególnie duże
Zmniejszanie wielkości ryzyka (np. poprzez analizę zdolności
kredytowej)
Przenoszenie ryzyka na inne podmioty (np. ubezpieczenie
kredytów)
Dywersyfikacja ryzyka
Hedging polegający do utworzeniu do pozycji otwartej pozycji
odwrotnej
Ryzyko kredytowe w banku
Ryzyko kredytowe oznacza prawdopodobieństwo powstania
sytuacji, w której klient banku nie spłaca w terminie podjętych
zobowiązań z tytułu kredytów lub pożyczek, gwarancji,
poręczeń czy akredytyw.
Ryzyko to dotyczy spłaty kapitału wraz z odsetkami i innymi
prowizjami:
kredytów
gwarancji, poręczeń, akceptów bankowych, akredytyw
lokat międzybankowych
operacji dewizowych
obrotu papierami dłużnymi i akcjami
Indywidualne ryzyko kredytowe
i ryzyko portfela
Indywidualne ryzyko kredytowe dotyczy
pojedynczego kredytu
Ryzyko portfela łączne ryzyko banku z tytułu
działalności kredytowej
Łączne ryzyko kredytowe nie jest prostą sumą ryzyk
indywidualnych gdyż zależy również od współzależności
między pojedynczymi kredytami.
Indywidualne ryzyko
kredytowe
Metodami ograniczania ryzyka w odniesieniu do
pojedynczego kredytu są:
badanie zdolności kredytowej przed
udzieleniem kredytu
zabezpieczenia kredytu
sprawdzanie zdolności kredytowej po
udzieleniu kredytu (monitoring kredytowy)
Zdolność kredytowa
Bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej.
Zdolność kredytowa jest to zdolność do spłaty kredytu wraz z
odsetkami w umownych terminach spłaty.
Kredytobiorca jest zobowiązany na żądanie banku dokumenty i
informacje niezbędne do dokonywania oceny tej zdolności.
Bank może udzielić kredytu podmiotowi nie posiadającemu
zdolności kredytowej pod warunkiem:
ustanowienia szczególnego sposobu zabezpieczenia spłaty kredytu
przedstawienia programu naprawy sytuacji finansowej podmiotu, który
zapewni uzyskanie zdolności
Zdolność kredytowa –
elementy podlegające ocenie
Wiarygodność prawna kredytobiorcy (ujęcie
formalnoprawne) – zdolność do podejmowania
czynności prawnych
Wiarygodność ekonomiczna kredytobiorcy (ujęcie
ekonomiczne):
personalny aspekt oceny – związany z osobą
kredytobiorcy (charakter, kwalifikacje zawodowe,
reputacja, zdolności menedżerskie itp.)
ekonomiczny – analiza elementów charakteryzujących
dotychczasową i perspektywiczną sytuację
ekonomiczno-finansową kredytobiorcy oraz jakość
prawnych zabezpieczeń kredytu
Badanie zdolności
kredytowej przedsiębiorstw
Modele jakościowe – wykorzystują
niemierzalne i opisowe kryteria oceny
Modele ilościowe – wykorzystuję ilościowe
elementy oceny ryzyka
Modele mieszane
Badanie zdolności kredytowej
przedsiębiorstw
Analiza wskaźnikowa – na podstawie przedkładanej przez klienta
dokumentów, ocenia się na ile sytuacja klienta gwarantuje spłatę
zobowiązań (wskaźniki rentowności, płynności, sprawności
działania, zadłużenia, struktury majątku i kapitału itp..)
Metoda punktowa – polega na przypisywaniu określonym
wskaźnikom punktów, w zależności od sumy punktów klient jest
klasyfikowany do określonej grupy ryzyka
Analiza dyskryminacyjna - wykorzystująca modele statystyczno-
matematyczne pozwalające oszacować ryzyko niespłacenia kredytu
przez potencjalnego kredytobiorcę
Ocena przedsięwzięć inwestycyjnych
Badanie zdolności kredytowej
osób fizycznych
Metoda dochodowa – przy badaniu zdolności
uwzględnia się dochody klienta, bieżące
zobowiązania; dochody rozporządzalne powinny
być wyższe od rat wnioskowanego kredytu
Metoda punktowa (credit scoring) - klient
otrzymuje punkty z tytułu wybranych przez bank
cech (dochody, majątek, zawód wykonywany,
płeć, okres zatrudnienia w ostatnim miejscu pracy
itd.) – ich suma decyduje o przypisaniu do
określonej grupy klientów według ryzyka
Prawne zabezpieczenia kredytów
Zabezpieczenie kredytu pozwala na odzyskanie
części lub całości środków zaangażowanych w
kredycie
Wśród prawnych zabezpieczeń wyróżnia się
zabezpieczenia:
osobiste – odpowiedzialność osobista osoby dającej
zabezpieczenie (weksel in blanco, poręczenie cywilne,
awal, gwarancja bankowa)
rzeczowe – odpowiedzialność ograniczona do
wybranych składników majątku (hipoteka, zastaw
rejestrowy, zastaw, blokada środków na rachunku
bankowym, kaucja)
Ustalanie prawnego
zabezpieczenia
Wartość zabezpieczenia adekwatna do skali
ryzyka
Wybór formy zabezpieczenia (lub zabezpieczeń)
proponowanych we wniosku kredytowym
Moment ustanowienia i monitoring
zabezpieczenia
Portfel kredytowy w banku
Zarządzanie portfelem kredytowym polega na
odpowiednim rozproszeniu (dywersyfikacji)
ryzyka kredytowego.
Portfel kredytowy jest analizowany z punktu
widzenia:
wielkości kredytów
rodzajów kredytów
kredytobiorców
branż
regionów
rodzajów zabezpieczenia
Limity zaangażowania wynikają z polityki
wewnętrznej banków i regulacji prawnych
Instrumenty sterowania ryzykiem
portfela kredytowego wynikające z
regulacji
limit koncentracji zaangażowań
rezerwy na ryzyko związane z działalnością
banków
wymóg kapitałowy z tytułu ryzyka
kredytowego
Limit koncentracji zaangażowań
Zaangażowania banku obejmują:
wierzytelności banku
udzielone zobowiązania pozabilansowe
posiadane przez bank bezpośrednio lub pośrednio akcje lub udziały w
innym podmiocie
inne wskazane w ustawie zaangażowania
Suma zaangażowań obciążonych ryzykiem:
jednego podmiotu
lub podmiotów powiązanych kapitałowo lub organizacyjnie
nie może przekroczyć limitu koncentracji
zaangażowań
czyli 25% funduszy własnych banku
Limit koncentracji zaangażowań
- zaangażowania wobec
banków
Zaangażowanie wobec banku lub grupy podmiotów
powiązanych kapitałowo lub organizacyjnie
składających się z co najmniej jednego banku nie
może przekroczyć 25% funduszy własnych albo
równowartości 150 mln EUR w zależności od tego
która z tych wartości jest wyższa, a suma
zaangażowań wszystkich pozostałych podmiotów
należących do tej grupy nie może przekroczyć 25%
funduszy własnych
Jeśli 150 mln EUR > 25% funduszy własnych, wartość
zaangażowania nie może przekroczyć limitu
określonego przez bank. O jego wysokości
informowana jest co roku KNF. Limit nie może
przekraczać 100% funduszy własnych.
Rezerwy na ryzyko związane z
działalnością banków
Rezerwa na ryzyko ogólne – wysokość
rocznego odpisu na ryzyko ogólne może
wynieść co najwyżej 1,5% niespłaconej
kwoty kredytów i pożyczek pieniężnych
Rezerwy celowe tworzone w odniesieniu
tzw. ekspozycji kredytowych
Rezerwy celowe – ich wysokość zależy
od kategorii ekspozycji kredytowych
normalne związane z ekspozycjami kredytowymi
wynikającymi z pożyczek i kredytów detalicznych tworzy
się w wysokości co najmniej stanowiącego 1,5 %
podstawy tworzenia rezerw celowych
„pod obserwacją” na podstawie indywidualnej oceny
ryzyka, jednak nie mniej niż
1,5 %
podstawy
kategorii zagrożonych tj. : "poniżej standardu",
"wątpliwe" i "stracone" tworzy się na podstawie
indywidualnej oceny ryzyka obciążającego daną
ekspozycję, jednak w wysokości co najmniej
wymaganego poziomu rezerw, stanowiącego w relacji do
podstawy tworzenia rezerw celowych:
20 % - w przypadku kategorii "poniżej standardu";
50 % - w przypadku kategorii "wątpliwe";
100 % - w przypadku kategorii "stracone".
Klasyfikacja ekspozycji
kredytowych
Klasyfikacji dokonuje się według:
kryterium terminowości spłaty kredytu –
w odniesieniu do ekspozycji kredytowych Skarbu
Państwa, ekspozycji kredytowych wobec osób
fizycznych, udzielonych na cele nie związane z
działalnością gospodarczą, ekspozycji kredytowych
wynikających z pożyczek detalicznych;
dwóch kryteriów: terminowość spłaty i sytuacja
ekonomiczno-finansowa dłużnika
Kolejny slajd – kategorie pozostałych ekspozycji
kredytowych
Dziękuję za
uwagę