Specyfika pielęgnacji skóry u 

pacjentów w starszym wieku.

 

 

    

 

Właściwa

 

higiena skóry ma ogromne 

znaczenie dla ogólnego 

samopoczucia człowieka. Dotyczy 

to zwłaszcza  osób starszych. 

Skóra seniorów jest gorzej ukrwiona 

z powodu ograniczonej aktywności 

ruchowej, długotrwałego 

unieruchomienia w jednej pozycji. 

a także często występujących w 

tym wieku zaburzeń krążenia

.

 

 

 

Wskutek przesuszenia skóra osób 

starszych traci elastyczność i nie może 

w pełnym zakresie spełniać swoich 

naturalnych funkcji ochronnych. U osób 

w starszym wieku trudno gojące się 

zmiany skórne mogące powstać w 

ciągu kilku godzin, są przyczyną bólu i 

cierpienia pacjenta. Zjawisko to zmusza 

zwłaszcza środowiska medyczne do 

poszukiwania, nowych metod 

postępowania, które mogą zapewnić 

ochronę zagrożonych seniorów, a w 

sytuacji wystąpienia zmian 

odleżynowych  wprowadzić skuteczny 

proces leczenia.

 

 

Aby uniknąć uszkodzenia skóry i 
zachować jej zdrowie, należy wcześniej 
 zatroszczyć się o jej właściwą 
pielęgnację i szczególną ochronę. 
Wzmożonej  pielęgnacji wymaga skóra 
osób starszych narażona zwłaszcza na 
obciążenia spowodowane 
nietrzymaniem zwieraczy i leżeniem w 
łóżku. Ważne jest więc, aby  jak 
najwcześniej przekazać istotne 
informacje osobom starszym w 
zakresie poprawnej samopielęgnacji 
jak i ich rodzinom, opiekunom 
biorącym również udział w pielęgnacji i 
opiece

.

 

 

Odleżyna - definicja

   

Odleżyny

 ( decubitus ) powstają 

wskutek zaburzenia ukrwienia i 
następowej martwicy obejmującej 
skórę, tkankę podskórną oraz często 
mięśnie pokrywające wyniosłości 
kostne i są wynikiem działania 
intensywnego, krótkotrwałego ucisku 
lub ucisku o mniejszym nasileniu, ale 
rozłożonego w czasie.

 

 

Przyczyny powstawania 

odleżyn

     

ZEWNĘTRZNE

 – wpływające bezpośrednio na skórę:

     

nacisk powierzchniowy

 - kiedy siła ucisku wywiera 

ciśnienie przewyższające ciśnienie panujące we 

włośniczkach. Ma to miejsce wówczas, gdy tkanki ulegają 

ściśnięciu między podłożem a wyniosłościami kostnymi

.

     

siły ścinające

 – powstają w sytuacji, kiedy głębiej położone 

struktury i szkielet przesuwają się względem nieruchomych 

w stosunku do podłoża tkanek.  Powoduje to skręcenie i 

zamknięcie naczyń włosowatych lub nawet ich przerwanie a 

następnie niedokrwienie

. 

      

siły tarcia

 - 

powstają wówczas, gdy następuje próba 

przywrócenia chorego do pozycji siedzącej przez ciągnięcie 

go po podłożu zamiast podniesienia do góry. Inną sytuacją 

jest moment, gdy pacjent ułożony w pozycji półwysokiej 

zsuwa się w dół łóżka wywołując powstanie dużych sił tarcia.

 

 

Czynniki sprzyjające rozwojowi 

odleżyn

 

Dzieli się na  dwie grupy:

1. pierwsza grupę stanowią czynniki bezpośrednio 

związane z osobą pacjenta:

        ogólny stan zdrowia. 
        stan skóry pacjenta,
        stan świadomości,
        obecność urazów,
        wiek pacjenta,
        czynność zwieraczy,
        choroby współistniejące (otyłość, choroby 

nowotworowe,

           cukrzyca, miażdżyca ),
        ograniczenie ruchomości, 
        ograniczenie aktywności, 
        zmiany pH skóry,
        infekcje,
          wyniszczenie.

 

 

2. Druga grupę  stanowią czynniki związane 

z osobami sprawującymi opiekę  nad ludźmi 

starszymi:

•

Niedostateczna wiedza opiekunów

•

Złe nawyki

•

Brak motywacji

•

Zła organizacja pracy,

•

Nieumiejętności korzystania z profesjonalnej 
pomocy,

•

Nieumiejętności korzystania z profesjonalnego 
sprzętu, środków o działaniu miejscowym lub ich 
brak,

•

Brak dostępu do materiałów szkoleniowych,

•

Nie uczestniczenie w szkoleniach

 

 

Etapy rozwoju odleżyn

I.

ETAP – długotrwały ucisk na 
skórę i tkankę podskórną 

II.

ETAP – niedokrwienie tkanek 
(zwolnienie przemiany 
komórkowej)

III.

ETAP – śmierć komórki

IV.

ETAP – odleżyna

 

 

Miejsca powstawania 

odleżyn

•

Krętarze większe kości udowej

•

Kość krzyżową i ogonową

•

Pięty

•

Kostki

•

Wyrostki kolczyste kręgosłupa

•

Łopatki

•

Grzebień kości biodrowej

•

Staw kolanowy

Przy ułożeniu w pozycji grzbietowej odleżyny mogą 

powstać także na potylicy, małżowinach usznych, 

w okolicy łokci.

 

 

Stopnie odleżyn (wg skali 

Torrance’a)

  

O -  nie ma odleżyny istnieje jednak zagrożenie

  Iº

 -   blednące zaczerwienienie

 

  IIº

 -  nie blednące zaczerwienienia ( uszkodzenie 

naskórka )

 

  IIIº

 – zmiana obejmuje naskórek oraz skórę 

właściwą

 
  

IVº

 – zmiana obejmuje tkankę podskórna, 

tłuszczowa do    mięśni

  Vº

 – zmiany obejmują mięśnie do kości i stawów

 

 

Profilaktyka odleżyn

    

Podstawą profilaktyki jest dobra 

opieka. Jej intensywność powinna 

być uzależniona od 

indywidualnych predyspozycji 

osób starszych, dostępu do 

sprzętu. 

W prewencji odleżyn należy 

uwzględnić następujące elementy:

•

Wpływanie na aktywność seniora

•

Obserwację skóry

•

Kontrola objawów ogólnych

 

 

Stosowanie odpowiedniej 

bielizny osobistej i pościelowej 

(materiały naturalne 

pozbawione zgrubień, zbyt 

wielu szwów guzików)

Łatwy dostęp do łóżka

Paznokcie krótkie, opiłowane

Obserwacja zachowania 

podopiecznego – stanu 

psychicznego, współdziałania 

w pielęgnacji

 

 

Przypominanie o zmianie 

pozycji i pomoc przy zmianie 

pozycji

Zniesienie bólu poprzez 

stosowanie udogodnień

Dostęp powietrza do skóry 

(wyeliminowanie podkładów 

gumowych, foliowych)

Unikanie urazów ciała

Stosowanie odpowiednich 

technik zmiany pozycji

 

 

Właściwa higiena skóry

Aby uniknąć podrażnień i nie niszczyć 

naturalnego, lekko kwaśnego odczynu skóry, 
do mycia można stosować następujące  
środki

:

     

ECOLAB Manisoft

 – chroniący skórę płyn do mycia 

jest łagodnie działającym, nie zawierającym mydła 
preparatem. Chroni i pielęgnuje skórę zachowując  
jej naturalny lekko kwaśny odczyn.

      

Seni Care

 ( mleczko ) – zmywa zabrudzenia z 

powierzchni skóry jednocześnie nawilżając ją i 
natłuszczając dzięki zawartości olejków. Mleczko 
zawiera aktywny wyciąg z rumianku pobudzający 
krążenie oraz witaminę E i wyciąg z aloesu, które 
łagodzą i koją podrażnienia skóry.

 

 

•

Menalind professional

 – pianka do oczyszczania 

skóry – służy do szybkiego i delikatnego usuwania 
zabrudzeń w przypadku nie trzymania zwiaraczy.

•

Delikatne mydła o pH 5,5.

Po umyciu dokładnie osuszamy ciało ręcznikiem (ale 

bez intensywnego pocierania), szczególną uwagę 
zwracając na okolicę fałdów. Gdy skóra pozostaje 
wilgotna, dochodzi do jej maceracji, czyli 
rozpulchniania naskórka, co sprzyja powstawaniu 
odleżyn. 

 

 

Umytą i osuszoną skórę 

natłuszczamy, w tym celu można 

zastosować:



     

AnTicubi

t

 – 

Balsam Naturalny do pielęgnacji 

skóry narażonej na powstanie odleżyn. Zapobiega 

infekcjom, łagodzi podrażnienia, łatwo rozprowadza 

się po skórze,  nie brudzi bielizny. Zawiera olejek 

drzewa herbacianego o działaniu antybakteryjnym i 

antygrzybiczym. Skóra po stosowaniu balsamu nabiera 

elastyczności i prawidłowej wilgotności

.



      

Seni Care

 – 

Krem ochronny zabezpiecza i 

chroni ciało przez wpływem składników drażniących 

skórę. Zawarty w kremie Panthenol oraz ekstrakt z 

rumianku nawilża skórę. Dzięki dużej zawartości 

tlenku cynku krem zapobiega powstawaniu stanów 

zapalnych, odparzeń i odleżyn.

 

 



    

Sudocrem

 - antyseptyczny krem stosowany w profilaktyce i 

łagodzeniu skutków zapalenia skóry, w przebiegu nietrzymania 

moczu i odleżyn. Dzięki pięciu aktywnym składnikom wykazuje 

działanie przeciwzapalne, antyseptyczne, kojące i ochronne, 

łagodzi ból, podrażnienia, swędzenie, wspomaga proces 

regeneracji, chroni skórę przed drażniącymi substancjami i  

pomaga utrzymać odpowiednią wilgotność skóry.



        

Krem do stóp

 – krem z olejkiem z drzewa herbacianego 

witaminą A, alantoiną. Przeznaczony do pielęgnacji skóry stóp 

zwłaszcza ze skłonnością do rogowacenia i pękania na  piętach. 

Zawiera zestaw substancji odpowiedzialnych za właściwe 

nawilżenie i natłuszczenie skóry.

•

Jeśli skóra jest nadmiernie sucha 



        

Linomag



        

Oliwkę, PC 30 V



        

kremem propolisowy

. 

•

Nie powinno się stosować jednocześnie środków natłuszczających 

i pudru , ponieważ wspólnie tworzą skorupę, która drażni skórę.

 

 

    

Identyfikacja zagrożenia

 – należy dokonać u 

każdej osoby objętej opieką oceny pod kątem 

stopnia ryzyka występowania zmiany chorobowej. 

Jeżeli zagrożenie takie wystąpi, należy zaaplikować 

strategię postępowania profilaktycznego.

 
    

Minimalizacja ucisku

 – dokonuje się poprzez 

zmiany pozycji ciała, częstotliwość tych zmian 

należy dobrać indywidualnie do potrzeb seniora i 

jemu tylko właściwej tolerancji na ucisk. 

 
    

Techniczne udogodnienie

: wałki, kliny, 

poduszki, prostokąty w celu prawidłowego 

ułożenia chorego, stabilizacji pozycji i 

zabezpieczenia chorego przed zsunięciem się.

 

 

 

     

Specjalistyczne podkłady: materace 

p/dleżynowe: statyczne i 

zmiennociśnieniowe. Materace statyczne 

rozkładają ciężar ciała na jak największą 

powierzchnię, tym samym zmniejszając 

nacisk jednostkowy. 

Istnieje wiele rodzajów materaców 

statycznych np. materace z wypełnieniem z 

granulatu styropianowego, z siemienia 

lnianego, materace żelowe, wodne, 

piankowe, lateksowe. 

Najkorzystniejsze parametry posiadają gąbki 

o otwartych porach, które dostosowują się 

do kształtu ciała. Niestety okres ich 

żywotności wynosi ok. 3 – 5 miesięcy. 

 

 

Po tym czasie materace tracą 

właściwości terapeutyczne. 

Pneumatyczny materac 

zmiennociśnieniowy z 

kompresorem działa 

profilaktycznie, delikatnie masuje 

tkanki. Dynamiczny materac 

przeciwodleżynowy w kilka minut 

zmienia punkt podparcia osoby 

leżącej. Dzięki temu każda część 

ciała jest co pewien czas 

uwalniana od nacisku 

spowodowanego 

unieruchomieniem. Płynna 

regulacja ciśnienia w materacu 

dobierana jest regularnie do wagi 

chorego. Jedne z wielu materacy 

przeciwodleżynowych  dostępnych 

na rynku to: Betabed, Alphabed, 

AlphaTrancell

.

 

 

 

Kontrola i pielęgnacja skóry

 – 

podczas wykonywania toalety, zmiany 
pozycji. Toaletę ciała należy wykonać 
co najmniej dwa razy dziennie lub w 
miarę potrzeb jeśli chory się poci lub 
zanieczyszcza. Miejsca narażone 
delikatnie oklepywać w celu 
poprawienia ukrwienia. Nie wolno 
gwałtownie rozcierać ani masować 
ciała. Silny ucisk na skórę nie tylko 
boli, ale może także dać efekt 
odwrotny od zamierzonego, czyli 
zaburzać krążenie, zamiast je 
pobudzać. 
 Dbać o pościel, aby była czysta, 
sucha, prześcieradło dobrze 
naciągnięte i nie pofałdowane

 

 

    

Uzupełnienie niedoborów 

pokarmowych – niedobory   pokarmowe 
zwłaszcza białek, witamin i cynku,        
usposabiają do powstawania odleżyn i 
opóźniają gojenie   się już istniejących 
uszkodzeń.

      

Edukacja

 –  chorym i opiekunom 

wyjaśniamy cel  podejmowanych działań. 
Zapoznajemy ze sposobami  postępowania 
profilaktycznego. Kiedy pacjent rodzina,  
opiekun zaakceptuje proponowane 
postępowanie można   liczyć na dobrą 
współpracę.

 

 

    
   

 

Zapobieganie

 powstawaniu odleżyn polega 

na rozpoznawaniu objawów, które mogą 
doprowadzić do powstania owrzodzenia 
odleżynowego.

Wczesne objawy

, jakie może zaobserwować 

sam pacjent to:



        zaczerwienienie skóry nie znikające 

po   usunięciu 

•

          ucisku 



        pęcherze naskórka



        otarcie naskórka.

 

 

W przypadku zmian w okolicy kulszowej 

wczesne 

objawy to:





        

niewielkie zgrubienie



        zaczerwienienie



        obrzęk



        niewielkie podwyższenie temperatury, 

które  

                może wystąpić w każdym przypadku

.

 

 

Dziękuję za uwagę

 

 

Podsumowanie