Joanna Domańska
Ewa Domeracka
ŚRODKI ZASTĘPCZE
OSOCZA
Joanna Domańska
Ewa Domeracka
ŚRODKI ZASTĘPCZE
OSOCZA
CO TO JEST OSOCZE?
Substancja międzykomórkowa,
Zasadniczy, płynny składnik krwi (stanowi około
50%),
Na ogół słomkowa barwa,
Transportuje cząsteczki niezbędne komórkom
(elektrolity, białka, składniki odżywcze), ale
również produkty ich przemiany materii,
Bierze udział w utrzymaniu homeostazy,
SKŁAD OSOCZA
92%
woda – wpływa na ciśnienie i objętość
krwi, transportuje rozpuszczone w niej
substancje, bierze udział w termoregulacji,
1%
związki nieorganiczne (jony sodu, potasu,
wapnia, magnezu, chloru) i organiczne
(glukoza, aminokwasy),
7%
białka (albuminy, globuliny, fibrynogen,
protrombina).
JAK WYGLĄDA OSOCZE?
ŚRODKI ZASTĘPCZE OSOCZA
- CO TO TAKIEGO?
Otóż środki zastępcze
osocza to
rodzaj
środków
krwiozastępczych
,
które dzielą się również
na tzw. prawdziwe
środki zastępcze krwi,
czyli preparaty
posiadające zdolność
odwracalnego wiązania
tlenu.
ŚRODKI
KRWIOZASTĘPCZE
ŚRODKI ZASTĘPCZE
OSOCZA
„PRAWDZIWE” ŚRODKI
ZASTĘPCZE KRWI
stosowane w celu
zwiększenia
objętości krwi
mogą przenosić
tlen do tkanek
ŚRODKI KRWIOZASTĘPCZE
Środki krwiozastępcze
to płyny,
które przetoczone dożylnie
uzupełniają utraconą objętość krwi i
utrzymują przez kilka godzin
skuteczne warunki hemodynamiczne.
Przez rozcieńczenie krwi i
zmniejszenie jej lepkości zwiększa
się ponadto przepływ tkankowy.
CELE STOSOWANIA
ŚRODKÓW ZASTĘPCZYCH
OSOCZA:
Zwiększenie objętości krążącego osocza,
Poprawa warunków hemodynamicznych
krążenia,
Zapobieganie i leczenie zaburzeń
przepływu narządowego i tkankowego,
PODZIAŁ ŚRODKÓW
ZASTĘPCZYCH OSOCZA
KOLOIDY
KRYSTALOIDY
Dekstrany
(najczęściej
stosowane),
Preparaty
żelatynowe,
Skrobia
hydroksyetylowana
(HES, HAES),
0,9% roztwór
fizjologiczny NaCl,
Płyn wieloelektrolitowy
(PWE),
Roztwór Ringera,
5 i 10% roztwory
glukozy,
Mieszanina 0,9%
roztworu fizjologicznego
NaCl z 5% glukozą w
stosunku 2:1 lub 1:1,
KOLOIDY
Koloidy to wodne roztwory substancji
wielkocząsteczkowych, najczęściej polimerów
glukozy.
Dekstran
– wielocukier złożony wyłącznie z
glukozy, wytwarzany przez bakterię
(Lactobacillus); ma właściwości antygenowe
mogące powodować powikłania uczuleniowe.
Wyróżniamy 2 rodzaje dekstranu (dekstran 40
i dekstran 70). Jeśli dekstran 40 przetaczany
jest jako środek osoczozastępczy konieczne
jest dodatkowe dostarczenie wody w postaci
płynów elektrolitycznych lub izotonicznego
roztworu glukozy.
DEKSTR
AN
OPIS
DZIAŁANIE
RÓŻNICE
40
• 10% roztwór o
masie
cząsteczkowe
40 tysięcy,
• Powoduje
przesunięcie wody
z przestrzeni
pozanaczyniowej
do naczyń,
• Po przetoczeniu
pozostaje w
krążeniu 3-4
godziny,
• Dekstran
40 działa
szybciej i
krócej niż
dekstran
70,
70
• 4 i 6% roztwór
o masie
cząsteczkowej
70 tysięcy,
• Hipertoniczny
w stosunku do
osocza,
• Działanie
przeciwzakrzepow
e ogranicza
zastosowanie tego
preparatu w
praktyce i
jednorazowo nie
powinno się go
przetaczać więcej
niż 1000-1500 ml,
• Okres półtrwania
wynosi 6-8 godzin,
POWIKŁANIA PO
ZASTOSOWANIU
DEKSTRANU:
STOPIEŃ POWIKŁANIA
1 lekki
Zmiany skórne i (lub) niewielki wzrost temperatury, zmiana
ogólnego samopoczucia.
2 średni
Nudności, ból głowy, zaczerwienienie twarzy, parestezje,
duszność, ból w klatce piersiowej, dreszcze, wzrost
temperatury, przyspieszenie czynności serca, obniżenie
ciśnienia krwi o ok. 2,67 kPa (20 mm Hg).
3 ciężki
Wymioty, duszność, ból w klatce piersiowej, ból w okolicy
lędźwiowej, przyspieszenie czynność serca powyżej 140/min,
obniżenie ciśnienia krwi poniżej 9,33 kPa (70 mm Hg), skurcz
oskrzeli.
4 wstrząs
Zaburzenia świadomości, zaburzenia krążenia i oddychania
zagrażające życiu i/lub zatrzymanie krążenia i oddechu.
Dekstran jest najczęściej
stosowanym środkiem
zastępczym osocza.
Skrobia hydroksyetylowana
– silnie rozgałęziony
polimer glukozy, poprawiający właściwości fizyko-
chemiczne krwi, przejściowo może zaburzać
funkcjonowanie nerek.
Preparaty żelatynowe
– pochodne kolagenu, są
wydalane z moczem, raczej nie wywołują reakcji
alergicznych. Środek ten jest krótkotrwały w działaniu
co uniemożliwia namnożenie się krwinek czerwonych,
a przez to i poziomu hemoglobiny w nich zawartych
do poziomu zapewniającego odpowiednie natlenienie
organizmu. W przypadkach nagłych ów środek
krwiozastępczy jest więc niewystarczający.
Krótkotrwałość działania kompensuje fakt, że są one
dobrze znoszone i mogą być przetaczane w
znacznych, nawet kilkulitrowych, objętościach.
Preparaty żelatynowe dzieli się na:
Płynne modyfikowane
Polioksyżelatyny
Żelatyny mostkowane mocznikiem
Preparaty kliniczne to:
Gelifundol
Plasmagel
Haemaccel
Gelofusin
KRYSTALOIDY
Krystaloidy to wodne roztwory elektrolitów i
niskocząsteczkowych węglowodorów. Łączenie ich
wlewu z koloidami przedłuża utrzymywanie
elektrolitów w ustroju.
0,9% roztwór fizjologiczny NaCl
– pod względem
ciśnienia i zawartości sodu roztwór zbliżony do osocza
krwi; powoduje krótkotrwałe nawodnienie organizmu.
Płyn wieloelektrolitowy
– zawiera chlorki sodu,
wapnia, potasu i magnezu; szybkość wlewu zależy od
stanu klinicznego pacjenta.
Roztwór Ringera
– hipertoniczny roztwór elektrolitowy,
zawierający jony potasu i wapnia w takiej samej proporcji jak
w surowicy krwi; podany dożylnie wypełnia łożysko
naczyniowe i na krótko podwyższa ciśnienie krwi.
5 i 10% roztwory glukozy
– glukoza
5% jest roztworem infuzyjnym cukru w
wodzie, stosowana jako źródło płynu i
cukru; 10% roztwór glukozy jest płynem
hipertonicznym w stosunku do krwi i
również uzupełnia niedobór glukozy oraz
zapotrzebowanie organizmu na wodę.
Mieszanina 0,9% roztworu
fizjologicznego NaCl z 5% glukozą w
stosunku 2:1 lub 1:1
– stosowana w
celu pozajelitowego uzupełnienia płynów,
węglowodanów i elektrolitów.
KOLOIDY
KRYSTALOIDY
PRZYKŁADY
PRZECIWWSKAZ
AŃ
- skaza krwotoczna z
małopłytkowością,
- niewydolność krążenia i
nerek,
- przewodnienie,
- hipernatremia,
-hiperchloremia,
-kwasica
- hiperwolemia,
PRZYKŁADY
WSKAZAŃ
- oligowolemia (czyli nagłe
zmniejszenie objętości
krążącej krwi),
- oparzenia,
- urazy,
- hemodylucja (lecznicze
rozcieńczenie krwi),
- wyrównanie strat
płynowych w okresie
okołooperacyjnym,
- nawadnianie w
okresie
okołooperacyjnym,,
- nadmierna utrata
płynów i elektrolitów
spowodowana
wymiotami oraz
biegunką,
RÓŻNICE
- koloidy pozostają w łożysku dłużej niż krystaloidy,
- koloidy mogą wywoływać reakcje uczuleniowe
(nawet wstrząs anafilaktyczny), natomiast
krystaloidy nie wywołują reakcji uczuleniowych,
KIEDY STOSUJE SIĘ ŚRODKI
ZASTĘPCZE OSOCZA?
Utrata krwi i osocza
Ubytek płynów ustrojowych
Zapobieganie przewidywanej utracie lub
niedoborowi płynów oraz krwi przed
operacją oraz w jej trakcie
Ograniczenie przetoczeń krwi
ZASTOSOWANIE ŚRODKÓW
ZASTĘPCZYCH OSOCZA JEST
RÓWNIEŻ BARDZO POŻĄDANE W
PRZYPADKU WYSTĄPIENIA
WSTRZĄSU.
Wstrząs to ostra niewydolność krążenia obwodowego,
którego wiodącym objawem jest postępujący spadek krwi.
Prowadzi to do
niedostatecznego ukrwienia narządów
,
zmniejszonego dowozu tlenu, przewagi metabolizmu
beztlenowego do kwasicy.
Wyróżnia się różne postacie wstrząsu, np.: pokrwotoczny,
anafilaktyczny, hipowolemiczny.
Stosowanie leków we wstrząsie zależy od rodzaju wstrząsu
i objawów.
Leczenie farmakologiczne we wstrząsie dotyczy głównie
zaburzeń krążenia i sprowadza się do stosowania np..:
środków zastępczych osocza
, które poprawiają warunki
hemodynamiczne.
WSTRZĄS HIPOWOLEMICZNY A
ŚRODKI ZASTĘPCZE OSOCZA
W większości postaci wstrząsu podstawowe
znaczenie ma uzupełnienie objętości
wewnątrznaczyniowej poprzez przetaczanie
drogą dożylną:
roztworów krystaloidowych (0,9% roztwór NaCl,
roztwór Ringera, płyn wieloelektrolitowy),
roztworów koloidowych (4% roztwór żelatyny, 6
lub 10% roztwór hydroksyetylowanej skrobi),
krwi lub płynów krwiozastępczych.
PRZECIWSKAZANIA:
Przeciwwskazania do stosowania środków zastępczych
osocza związane są głównie z koloidalnym
charakterem roztworów i ich stężeniem. Do
przeciwskazań należy jawna skaza krwotoczna (może
być wrodzona) z małopłytkowością lub niedoborem
czynników osoczowych krzepnięcia, dalsze bowiem
obniżanie stężenia czynników krzepnięcia i
utrudnianie ich kontaktu na skutek rozcieńczenia,
może spowodować zwiększanie krwawień
. W
niewydolnościach krążenia przeciwwskazane jest
zwiększenie objętości krążącej krwi, a w zagrażającej
lub istniejącej niewydolności nerek gwałtowne
wydalanie frakcji drobnoustrojowych przetoczonego
koloidu może tę niewydolność nasilić.
OBJAWY UBOCZNE:
Częstość występowania objawów ubocznych
oceniana jest na 0,5 – 1%, w tym objawów
uczuleniowych 0,01 – 0,6%. Żaden ze
stosowanych środków teoretycznie nie jest
wolny od wystąpienia odczynu
poprzetoczeniowego. W większości są to
reakcje odwracalne (ale nie zawsze), zdarzają
się częściej u osób, którym dokonywano w
normowolemii i bez znieczulenia, a zwłaszcza
u osób starszych. Przetaczany roztwór może
zawierać zanieczyszczenia bakteryjne,
pirogenne czy też immunologiczne czynne.
OBJAWY UBOCZNE:
Na skutek predyspozycji genetycznej lub
uczulenia na działanie danego środka u biorcy
może dojść do reakcji alergicznej.
Rozpiętość objawów jest znaczna – od
pokrzywki i przyspieszenia czynności serca do
wstrząsu, a nawet zatrzymania czynności
serca.
CIEKAWOSTKA – STOSUNEK
ŚWIADKÓW JEHOWY DO ŚRODKÓW
KRWIOZASTĘPCZYCH.
Świadkowie Jehowy są bardzo skrupulatni w
dziedzinie zagrożeń jakie niesie ze sobą transfuzja.
Zamiast transfuzji krwi Świadkowie Jehowy
proponują stosowanie preparatów
krwiozastępczych
, które przedstawiają w swych
publikacjach w wyidealizowanym świetle, jako
preparaty prawie nieszkodliwe (w każdym razie nie
tak szkodliwe jak transfuzja).
W zasadzie w publikacjach Świadków Jehowy nie
istnieje problem krytycznego spojrzenia na środki
krwiozastępcze, czy sygnalizowania związanych z
tymi preparatami zagrożeń dla zdrowia, co jest
oczywiście
nieprawdą
. Środki krwiozastępcze (w
tym środki zastępcze osocza) mogą być szkodliwe
dla zdrowia.
DZIĘKUJEMY ZA UWAGĘ ; )