ZABURZENIA
ODŻYWIANIA I
ZACHOWANIA
Opracowanie:
dr n. hum. Monika Bąk-Sosnowska
mgr Alicja Michalak
Zakład Psychologii, Śląski Uniwersytet Medyczny
ZABURZENIA
ODŻYWIANIA I
ZACHOWANIA
Opracowanie:
dr n. hum. Monika Bąk-Sosnowska
mgr Alicja Michalak
Zakład Psychologii, Śląski Uniwersytet Medyczny
ZABURZENIA
ODŻYWIANIA
(F50)
JADŁOWSTRĘT PSYCHICZNY (anorexia nervosa) – F50.0
ŻARŁOCZNOŚĆ PSYCHICZNA (bulimia) – F50.2
PRZEJADANIE SIĘ ZWIĄZANE Z CZYNNIKAMI
PSYCHOLOGICZNYMI – F50.4
FAKTY !!
FAKTY !!
!
!
ZABURZENIA ODŻYWIANIA…
dotyczą zarówno kobiet, jak i mężczyzn
ich zasięg jest bardzo duży (około 90%
wszystkich kobiet stale ogranicza ilość
zjadanego pożywienia)
dotyczą coraz młodszych ludzi.
Ich liczba stale rośnie !!!
Ich liczba stale rośnie !!!
Zaburzenia odżywiania
Zaburzenia odżywiania
NIE są fanaberią, kaprysem…
NIE są fanaberią, kaprysem…
zarówno nadmierne objadanie się, bulimia,
jak i anoreksja to choroby
osoba chorująca na zaburzenia odżywiania
nie potrafi sama „przestać”
To nie zaburzenia jedzenia, to zaburzenia
PRZEŻYWANIA
osoba chorująca na zaburzenia odżywiania
potrzebuje profesjonalnej pomocy
(lekarza, psychologa, dietetyka).
systematyczne dążenie do obniżenia
masy swojego ciała, przez ograniczanie
ilości zjadanego pożywienia
i wyczerpujące ćw.fizyczne.
występuje zakłócenie wizerunku
własnego ciała i silny lęk
przed przybraniem na wadze.
brak 3 kolejnych menstruacji
(amenorrhoea)
typ „ograniczający” i „oczyszczający”
ok. 40% ma napady bulimiczne
ANOREKSJA
UWAGA!!!
znaczny spadek na wadze w krótkim czasie
dążenie do osiągnięcia jakiejś wagi, a kiedy tylko to się uda,
ustanawianie sobie następnego – niższego progu
narzekanie na otyłość przy obiektywnie zaniżonej wadze,
jedzenie bardzo małych ilości pokarmu i nie przyznawanie się
do uczucia głodu,
spędzanie dużo czasu w samotności i jedzenie w samotności
obsesja na punkcie ćwiczeń fizycznych
zaburzenia lub zatrzymanie cyklu menstruacyjnego
przygnębienie, rozdrażnienie
ANOREKSJ
ANOREKSJ
A
A
SAMOPOCZUCIE w anoreksji
euforia, ekscytacja, poczucie władzy, siły, kontroli
poczucie wyższości moralnej, bezpieczeństwa, własnej wartości
lekceważenie sygnałów płynących z ciała (np. głodu, zimna)
zaburzony obraz własnego ciała
obsesje (np. na punkcie diety, porządku) i kompulsje
(np. ćwiczenia fizyczne, drobne kradzieże), perfekcjonizm,
psychiczne współzawodnictwo
lęk przed przytyciem, niepokój,
chwiejność emocjonalna, depresja,
SAMOPOCZUCIE w anoreksji
SKUTKI MEDYCZNE anoreksji
arytmia
niskie ciśnienie krwi
hipoglikemia
hipotermia -
obniżenie temperatury ciała
zatrzymanie miesiączkowania
(niedobór estrogenu, LH, LSH)
łamliwość kości/osteoporoza
zaburzona praca nerek
zaburzona praca układu pokarmowego – bóle brzucha
zaparcia, uczucie przepełnienia
lanugo - meszek na skórze
(podwyższony poziom testosteronu)
„wiewiórcza twarz”
„DEKALOG” anorektyczki
1.
Jeśli nie jesteś szczupła, to znaczy, że nie jesteś atrakcyjna.
2.
Bycie szczupłą jest ważniejsze od bycia zdrową.
3.
Będziesz się głodziła i robiła wszystko co w Twojej mocy,
aby wyglądać coraz szczuplej.
4.
Nie będziesz jadła nadprogramowo bez poczucia winy.
5.
Nie będziesz jadła niczego nadprogramowo bez ukarania siebie za to.
6.
Będziesz liczyła każdą kalorię i ograniczała ich ilość.
7.
To proste: chudnięcie jest dobre, a przybieranie na wadze - złe.
8.
Nigdy nie jesteś zbyt szczupła.
9.
Bycie szczupłą i powstrzymywanie się od jedzenia są dowodami prawdziwej
siły woli.
10.
Waga jest wskaźnikiem twoich codziennych sukcesów i porażek.
okresowe napady żarłoczności,
po których następują prowokowane
wymioty.
w czasie napadów następuje utrata
kontroli nad ilością spożywanych
pokarmów.
napady występują co najmniej 2 razy
w tygodniu, przez okres 3 miesięcy.
ok. 20% nadużywa alkoholu,
środków farmaceutycznych lub narkotyków
BULIMIA
napady niekontrolowanego jedzenia
zjadanie dużych ilości pożywienia bez przybierania
na wadze
wymiotowanie po posiłkach
zaaferowanie masą własnego ciała
na grzbietach dłoni blizny od wywoływania
wymiotów,
powiększenie gruczołów ślinowych,
nadużywanie alkoholu, leków,
chwiejność emocjonalna.
UWAGA!!!
BULIMI
BULIMI
A
A
BŁĘDNE KOŁO BULIMII
poczucie winy
objadanie się
napięcie
psychiczne
wymioty
NARASTAJĄCE NAPIĘCIE PSYCHICZNE, niepokój,
obsesyjnie myśli o jedzeniu
PLANOWANIE ucztowania, dokonanie obfitych zakupów
oraz wybór odpowiedniego czasu i miejsca, aby nikt nie przeszkadzał
W MOMENCIE OBJADANIA SIĘ - odczuwanie satysfakcji,
fizycznej przyjemności, poczucia mocy i niezależności
PO NAPADZIE - poczucie winy, wstręt wobec siebie, wstyd,
poczucie małej wartości, silny lęk przed przybraniem na wadze
oraz ogromna potrzeba naprawienia błędu, oczyszczenia się
i rozpoczęcia diety „od nowa”,
PROWOKOWANIE wymiotów, biegunek, głodzenie się
lub intensywne ćwiczenia fizyczne - przynoszą poczucie ulgi.
BŁĘDNE KOŁO BULIMII
Samopoczucie psychiczne
w bulimii
poczucie podporządkowania się jedzeniu,
poczucie samotności w tłumie,
rozterki dotyczące kobiecości czy
męskości,
poczucie uzależnienia od jedzenia,
utrata panowania nad sobą,
zmienność nastrojów,
nałogi.
SKUTKI MEDYCZNE bulimii
arytmia serca
przepuklina
rany na przełyku
blizny na grzbietach dłoni
zawroty głowy
omdlenia
zmęczenie, awitaminoza
bóle mięśni i gardła
odwodnienie
obniżenie poziomu elektrolitów
przewlekłe zaparcia
hipoglikemia
powiększone, często zakażone gruczoły ślinowe
zniszczone szkliwo zębów, próchnica, schorzenia dziąseł
Przyczyny anoreksji, bulimii
KULTUROWE:
ideał szczupłej sylwetki
(utożsamiana z młodością, zdrowiem,
autonomią społeczną, zdolnością do pracy)
idealizowanie niezależności,
samokontroli oraz wysokich wymagań
wobec siebie,
społeczne oczekiwania dotyczące
stosowania diety.
RODZINNE:
relacje rodzinne, które utrudniają osiąganie autonomii
w okresie dojrzewania
(usidlenie, nadopiekuńczość, sztywność, przesadna
kontrola i oczekiwania)
dzieci zbyt odpowiedzialne
lub za wcześnie odpowiedzialne
występowanie w rodzinie zaburzeń jedzenia, alkoholizmu,
innych uzależnień lub chorób afektywnych.
Przyczyny anoreksji, bulimii
INDYWIDUALNE:
zaburzony obraz siebie
silna potrzeba osiągnięć
nadwaga w dzieciństwie
ucieczka od własnej seksualności (np. w wyniku
doświadczenia nadużycia seksualnego)
perfekcjonizm w działaniu, tłumienie emocji,
nadwrażliwość emocjonalna,
silna potrzeba akceptacji i uznania,
bulimia: poczucie osamotnienia, impulsywność i chwiejność
emocjonalna skrywana pod pozorami opanowania
i pozytywnego nastroju („uśmiech wyryty żyletką”)
Przyczyny anoreksji, bulimii
napady żarłoczności prowadzące
do niekontrolowanego jedzenia,
skutkującego przybieraniem
na wadze i otyłością.
napady występują przynajmniej
2 razy w tygodniu, przez okres
6 kolejnych miesięcy.
ZESPÓŁ KOMPULSYWNEGO
OBJADANIA SIĘ
„jedzenie ponad miarę”
jedzenie, aż do nieprzyjemnego uczucia pełności,
zjadanie dużych ilości pożywienia, pomimo braku uczucia
głodu,
jedzenie samotne,
uczucie wstrętu do siebie, przygnębienia lub winy
zjadanie dużej ilości pożywienia z powodu
zdenerwowania,
niepokoju, samotności, przygnębienia, znudzenia.
ZESPÓŁ KOMPULSYWNEGO
OBJADANIA SIĘ
otyłość
problemy kostno – stawowe (szkielet rozwijającego się człowieka
może ulec deformacjom,co w dojrzałym wieku skutkuje
większą podatnością na zapalenia kości i stawów
podatność na schorzenia układu oddechowego
zaburzenia przemiany materii – sprzyjają m.in. rozwojowi cukrzycy
hiperlipidemia – nadmiar m.in. cholesterolu we krwi,
zwiększający ryzyko choroby wieńcowej
podwyższone ciśnienie krwi – razem z innymi czynnikami, sprzyja
wylewom i atakom serca
SKUTKI MEDYCZNE
zespołu kompulsywnego objadania się
SKUTKI PSYCHOLOGICZNE
otyłości
obniżone poczucie własnej wartości
frustracja w wyniku zmniejszonej sprawności fizycznej
nadmierna koncentracja na własnym wyglądzie,
jedzeniu i odchudzaniu
unikanie kontaktów z rówieśnikami, izolowanie się
utrudnione i stresujące wykonywanie codziennych
czynności, np.: kupowanie ubrań, korzystanie
z pływalni, udział w lekcjach w-f, chodzenie na plażę,
na dyskoteki.
Obszary wymagające terapii,
w przypadku zaburzeń
odżywiania
OBJAWY
(zmniejszenie bądź całkowita eliminacja objawów,
normalizacja nawyków żywieniowych)
SAMOŚWIADOMOŚĆ
(zrozumienie mechanizmu
występujących objawów oraz źródeł choroby)
EMOCJE
(nauka umiejętności adekwatnego rozpoznawania,
nazywania i wyrażania uczuć)
CIAŁO
(przywrócenie zdrowego podejścia do własnego ciała)
RELACJE
Z
LUDŹMI
(lepsze poznanie siebie i swojego
funkcjonowania w relacjach interpersonalnych
oraz nauka budowania głębszych i bardziej
satysfakcjonujących relacji z ludźmi).
GDZIE MOŻNA SZUKAĆ POMOCY?
Ośrodek Leczenia Nerwic i Zaburzeń Jedzenia
„Dąbrówka”
ul. Asnyka 10, 44-100 Gliwice
tel. 032 2383470
ssp@psychoterapia-silesia.pl
Poradnie Leczenia Otyłości,
Poradnie Zdrowia Psychicznego,
Gabinety lekarskie i psychologiczne.
Zaburzenia nawyków i popędów
(F63)
Charakteryzują je powtarzające się działania bez jasnej, racjonalnej
motywacji,
które nie mogą być kontrolowane i zazwyczaj szkodzą interesom pacjenta
i innych ludzi.
Patologiczny hazard
Patologiczne podpalanie (piromania)
Patologiczne kradzieże (kleptomania)
Trichotilomania
Zaburzenia nawyków i
popędów (F63)
Patologiczny hazard
– F63.0
często powtarzające się uprawianiu hazardu,
który przeważa w życiu człowieka ze szkodą
dla wartości i zobowiązań społecznych,
zawodowych, materialnych i rodzinnych.
Zaburzenia nawyków i
popędów (F63)
Patologiczne podpalanie (piromania) F63.1
Wielokrotne podpalenia lub próbami wzniecenia pożaru
bez widocznego motywu, ale z uporczywym zainteresowaniem się
tematami związanymi z ogniem czy pożarem.
Takie zachowanie jest często związane z uczuciem narastającego napięcia przed
podpaleniem oraz intensywnym podnieceniem bezpośrednio po nim.
Zaburzenia nawyków i
popędów (F63)
Patologiczne kradzieże (kleptomania) F63.2
Powtarzające się trudności lub niemożność powstrzymania się
od kradzieży przedmiotów, które nie są zabierane dla osobistego użytku ani z
chęci zysku. Zamiast tego rzeczy skradzione mogą być wyrzucane, rozdawane lub
zbierane.
Zachowanie to idzie również w parze z wzrastającym uczuciem napięcia przed
kradzieżą i gratyfikacji w czasie i tuż po czynie.
Zaburzenia nawyków i
popędów (F63)
Trichotillomania – F63.3
Wyraźna utrata włosów spowodowana niemożnością
powstrzymania się od ich wyrywania.
Czynność jest poprzedzana wzrastającym napięciem,
a po jej zakończeniu następuje uczucie ulgi lub
zadowolenia.
Zaburzenia identyfikacji
płciowej
(F64)
Transseksualizm
Transwestytyzm o typie podwójnej
roli
Zaburzenia identyfikacji
płciowej
(F64)
TRANSSEKSUALIZM – F64.0
-
osoba pragnie żyć i być akceptowana,
jako PRZEDSTAWICIEL PŁCI PRZECIWNEJ,
- uczucie niezadowolenia z powodu niewłaściwości własnych
anatomicznych cech płciowych
- chęć poddania się leczeniu hormonalnemu czy operacyjnemu,
aby własne ciało uczynić możliwie najbardziej podobnym
do ciała płci preferowanej.
Zaburzenia identyfikacji
płciowej
(F64)
TRANSWESTYTYZM
o typie podwójnej roli – F64.1
- przebieranie się w odzież płci przeciwnej w celu
osiągnięcia
przyjemności z chwilowego odczuwania przynależności
do płci przeciwnej,
- bez chęci bardziej trwałej zmiany płci
- bez pragnienia operacyjnego potwierdzenia tej zmiany.
Zaburzenia preferencji
seksualnej
F65
Fetyszyzm
Ekshibicjonizm
Oglądactwo
Pedofilia
Sadomasochizm
uzależnienie się od martwych przedmiotów,
jako bodźców wywołujących podniecenie i
satysfakcję seksualną.
tendencja do eksponowania narządów
płciowych obcym osobom (zwykle
przeciwnej płci)
bez dążenia do bliższego kontaktu
tendencja do podglądania ludzi - bez ich wiedzy
w czasie seksualnych zbliżeń czy w intymnych
sytuacjach, np. rozbierania się.
kontakty seksualne osoby dorosłej z dziećmi,
najczęściej w wieku pokwitania lub przed
pokwitaniem.
kontakty seksualne, związane z
zadawaniem bólu, upokarzaniem, czy
zniewalaniem.