Polityka gospodarcza

Forma egzaminu

• 30 pytań testowych (jednokrotnego

wyboru, 1 pytanie = 1 pkt.) Punktacja:

16-18 pkt. = dst
19-21 pkt. = dst +
22-24 pkt. = db
25-27 pkt. = db +
28-30 pkt. = bdb

Uwaga! Obowiązuje materiał prezentowany
na wykładach, a nie tylko ten na slajdach!

Program zajęć

• Wprowadzenie. Definicje polityki gospodarczej.

Ustroje społeczno-gospodarcze. Funkcje państwa.

Argumenty za i przeciw ekonomicznej funkcji

państwa. Uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne

oddziaływań państwa na gospodarkę. Cele

działalności państwa. Główne dziedziny polityki

gospodarczej.

• Wzrost gospodarczy. Czynniki wzrostu

gospodarczego. Wzrost a rozwój gospodarczy. PKB i

inne mierniki.

• Struktura gospodarki. Polityka ekonomiczna a

planowanie gospodarki. Finanse państwa. Podatki.

Dług publiczny i jego skutki dla gospodarki. Polityka

fiskalna. Inflacja i jej skutki. Polityka monetarna.

Rola banku centralnego w gospodarce. Instrumenty

polityki monetarnej. Bezrobocie - przyczyny i skutki.

Polityka zatrudnienia.

• Polityka przemysłowa i energetyczna. Funkcje polityki

przemysłowej. Aktywna i defensywna polityka przemysłowa.

Instrumenty polityki przemysłowej. Struktura przestrzenna

gospodarki. Przemysł w Polsce. Stan energetyki w Polsce i na

świecie. Potrzeby a zasoby surowców energetycznych.

Odnawialne źródła energii. Założenia polityki energetycznej.

• Polityka naukowa i innowacyjna. Konkurencyjność polskiej

gospodarki. Determinanty konkurencyjności. Definicje

innowacji. Założenia teorii innowacji. Działania w ramach

polityki naukowej, cele i instrumenty. Nauka i innowacje w

Polsce. Inwestycje i ich rola w gospodarce.

• Polityka państwa wobec sektora MŚP. Definicje MŚP.

Otoczenie zewnętrzne MŚP. Słabe i mocne strony MŚP.

Możliwości wsparcia działalności MŚP w Polsce. Polityka

państwa wobec MŚP.

• Polityka regionalna. Definicje regionu i polityki regionalnej.

Rodzaje regionów i funkcje regionu. Planowanie przestrzenne

i narzędzia operacyjne polityki regionalnej. Strategie rozwoju

regionalnego. Rozwój regionów w Polsce - czynniki,

efektywność.

Program zajęć – cd.

• Polityka ekologiczna państwa. Cele polityki. System

ochrony przyrody. Rozwój trwały i zrównoważony.

Instrumenty polityki ekologicznej. Kierunki polityki

ekologicznej w Polsce i UE. Konflikty ekologiczne.

Stan środowiska w Polsce.

• Rolnictwo i polityka żywnościowa. Bezpieczeństwo

żywnościowe. Cele i instrumenty polityki

żywnościowej. Ceny na żywność. Problemy

polskiego rolnictwa.

• Polityka cenowo-dochodowa. Polityka dochodowa a

polityka płacowa jej cele. Typy polityki dochodowej.

Stosowane narzędzia. Polityka cenowo-dochodowa

w Polsce

• Polityka demograficzna i migracyjna państwa.

Struktura demograficzna społeczeństwa i jej zmiany

w Polsce. Urodzenia, śmiertelność. Przyczyny i

skutki migracji ludności. Próby państwa wpływania

na procesy reprodukcyjne.

Program zajęć – cd.

• Polityka zdrowotna państwa. Dostępność do służby

zdrowia. Leki po cenach gwarantowanych, szczepienia

ochronne. NFZ i organizacja służby zdrowia w Polsce.

• Polityka socjalna. Modele państw socjalnych.

Skuteczność polityki socjalnej. Ubezpieczenia społeczne

– Polska a świat. Ubezpieczenia emerytalne, zdrowotne,

rentowe. Składki a poziom ubezpieczeń. Reformy

emerytalne.

• Kryzysy gospodarcze. Rodzaje kryzysów, przyczyny ich

powstawania i fazy. Obecny kryzys. Kryzys w Polsce –

rola NBP i rządu w czasach kryzysu.

• Polska w Unii Europejskiej – korzyści i koszty. Polityka

UE. Fundusze UE. Strategia 2020. Kryzys, strefa euro a

przyszłość UE.

• Obecne problemy gospodarcze Polski, ich przyczyny i

możliwości rozwiązania.

• Historia transformacji w Polsce. Korzyści i straty

związane z transformacją ustrojową. Socjalizm a

kapitalizm. Superkapitalizm

Literatura zalecana

•

Bossak J.W.: Systemy gospodarcze a globalna

konkurencja. SGH w Warszawie, Warszawa 2006.

•

Cameron R., Neal L.: Historia gospodarcza świata. Książka

i Wiedza, Warszawa 2004.

•

Ćwikliński H. (red.): Polityka gospodarcza. Wydawnictwo

Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2004.

•

Horodecka A.: Ewolucja celów polityki gospodarczej. Rola

zmian otoczenia. WN PWN, Warszawa 2008.

•

Kaja J.: Polityka gospodarcza. Wstęp do teorii. SGH w

Warszawie, Wrszawa 2007.

•

Luks K.: Polityka gospodarcza. Wybrane zagadnienia.

Zakład Wydawnictw Naukowych Instututu Morskiego w

Gdańsku, Gdańsk 2005.

•

Rogacki H. (red.): Geografia społeczno-gospodarcza

Polski. WN PWN, Warszawa 2007.

•

Winiarski B. (red.): Polityka gospodarcza.

Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006.

•

Mały rocznik statystyczny; inne dane GUS i Eurostatu

•

Opracowania i dokumenty poszczególnych ministerstw

Polityka gospodarcza

(ekonomiczna)

 „to całokształt poczynań rządów i innych

organów narodowych oraz międzynarodowych

oddziałujących na proces ekonomiczny”

 „bezpośrednie kierowanie gospodarką narodową

przez państwo lub pośrednie oddziaływanie

państwa na funkcjonowanie i rozwój gospodarki”

 „działalność państwa polegająca na określaniu

bieżących i przyszłych celów społeczno-

gospodarczych oraz ich realizacji zgodnie z

zasadą racjonalnego gospodarowania”

 „świadome oddziaływanie władz państwowych

oraz instytucji i organizacji międzynarodowych na

gospodarkę (jej dynamikę, strukturę,

funkcjonowanie i stosunki ekonomiczne)”

Polityka gospodarcza – cd.

Polityka gospodarcza to świadome, celowe

oddziaływanie państwa na zjawiska gospodarcze

za pomocą narzędzi (instrumentów)

pozwalających na osiągniecie zamierzonych

celów
A więc państwo prowadzi celowe, zaplanowane

działania przy użyciu instrumentów po to, aby

osiągnąć założone cele w zakresie ładu

gospodarczego, struktury gospodarki i

odpowiedniego przebiegu procesów

gospodarczych

Podmiotem polityki gospodarczej jest władza

państwowa

Podmioty polityki

gospodarczej:

• parlament (władza legislacyjna, legislatywa)
• rząd i podporządkowane jemu urzędy (władza

wykonawcza, egzekutywa), samorządy

lokalne – tzw. aparat administracyjny

• bank centralny,
• sądownictwo (wymiar sprawiedliwości),
Inne:
• samorządy gospodarcze,
• związki rynku pracy (związki zawodowe,

związki pracodawców)

• instancje ponadnarodowe

Kompetencje podmiotów

• „władza wykonawcza powinna ponosić

odpowiedzialność za podjęte decyzje i

działania”

• „jakość administracji publicznej powinna być

wysoka, co powinno oznaczać jej skuteczność

i zdolność dostosowywania się do

zmieniających się potrzeb społecznych”

• „ramy prawne powinny być odpowiednie do

istniejących warunków oraz powinny być

przestrzegane zarówno przez jednostki

działające w sektorze prywatnym, jak i

publicznym”

• „tworzenie polityki powinno mieć charakter

otwarty oraz oparty o przejrzyste zasady”

Źródło: Kuder, 2009

Zawodność (niesprawność)

rządzenia

• nakładające się strefy kompetencji i

odpowiedzialności utrudniają rozliczanie instytucji

rządowych za wykonanie zadań

• wąskie grupy interesu łatwiej oddziałują na opinię

publiczną i partie polityczne niż grupy, które

reprezentują interes szerokich grup społecznych (w

dodatku te ostatnie ponoszą koszty tych działań)

• rząd niechętnie przyjmuje konkretne stanowisko w

trudnych sprawach

• rząd woli prowadzić politykę, która przynosi

korzyści obywatelom (wyborcom) podczas bieżącej

kadencji niż politykę, której korzyści objawią się w

późniejszym czasie (w kolejnych kadencjach),

mimo, że ich efekt byłby znacznie lepszy

Ustroje / systemy gospodarcze

• Typy gospodarki wyodrębniane są ze względu na:

• czynności nakazane/zakazane (ustrój liberalny i

etatystyczny)

• przeznaczenie dóbr (gospodarka towarowa, zwana

też towarowo-pieniężną i g. naturalna)

• rodzaj własności czynników produkcji (g. prywatna

i publiczna oraz g. kapitalistyczna i g.

socjalistyczna)

• mechanizm regulujący procesy gospodarcze (g.

rynkowa, g. nakazowa zwana centralnie

planowaną i g. mieszana)

• podział uprawnień do podejmowania decyzji (g.

zdecentralizowana i scentralizowana)

• typ stanowienia prawa (g. demokratyczna i ustrój

dyktatorski)

Definicja państwa

Państwo to:
• złożona, zróżnicowana struktura

administracyjna społeczeństwa
zamieszkującego dane terytorium,
dysponująca władzą ustawodawczą,
wykonawczą i sądowniczą

• centralne i lokalne instytucje oraz urzędy

publiczne, których działalność jest
związana z funkcjonowaniem danego
systemu społeczno-gospodarczego

Ekonomiczne funkcje państwa

• Funkcja alokacyjna – polega na podejmowaniu

działań sprzyjających optymalnej alokacji
zasobów gospodarczych

• Funkcja stabilizacyjna – podejmowanie działań

stabilizujących gospodarkę (głównie poprzez
politykę fiskalną i monetarną)

• Funkcja redystrybucyjna – niwelowanie

zbyt dużych różnic dochodowych i
majątkowych oraz pomoc ludziom, którzy
nie są w stanie radzić sobie sami

Argumenty za ekonomiczną rolą

państwa

• konieczność zabezpieczenia systemu

gospodarczego od strony instytucjonalno-prawnej

• niedoskonałości rynku i konkurencji w praktyce
• negatywne efekty zewnętrzne
• istnienie dóbr publicznych
• istnienie dóbr szczególnie korzystnych lub

niekorzystnych społecznie

• występowanie bezrobocia, inflacji, wahań w

aktywności gospodarczej itp.

• istnienie osób pozbawionych opieki: osób

starszych, niedołężnych, chorych

• powstawanie zbyt dużych (nie akceptowanych)

społecznie różnic dochodowych i majątkowych

Argumenty przeciwne

• pojawiające się na rynku stany nierównowagi

(niedobory, nadwyżki) jako rezultat działań

państwa

• zniekształcone informacje

• zmniejszona elastyczność systemu

gospodarczego

• wysokie koszty interwencjonizmu

państwowego przy jego małej skuteczności

wielu działań

• osłabienie bodźców związanych z rynkiem

• ograniczenie wolności jednostki i hamowanie

oddolnej inicjatywy

• niereprezentatywność państwa

Wg Hayeka państwo powinno

zapewnić przynajmniej:

• informacje niezbędna dla

funkcjonowania podmiotów
gospodarczych,

• możliwość korzystania z dóbr

publicznych

• uregulowanie kwestii związanych z

istnieniem kosztów zewnętrznych

Wg Miltona Friedmana państwo

powinno zapewnić:

• bezpieczeństwo zewnętrzne kraju, porządek i

bezpieczeństwo wewnętrzne,

• kontrolować ceny monopolistyczne oraz

przestrzegania prawa antymonopolowego,

przeciwdziałać monopolom technicznym

• chronić wolny rynek (w tym wspierać

konkurencję)

• chronić własność prywatną
• znosić protekcjonizm w handlu zagranicznym
• uzupełniać prywatną dobroczynność

„Żelazny trójkąt” Friedmana

- 1

• M. Friedman uważa, że interwencja

rządowa i produkcja państwowa rodzą

konflikty, a wolny rynek – współpracę;

skutkiem rozrostu kompetencji państwa i

władzy państwowej jest zagrożenie dla

dobrobytu obywateli; postulował

ograniczenie władzy państwowej i

występował przeciwko tzw. tyranii status

quo, w której to nie większość obywateli

decyduje, ale tzw. żelazny trójkąt

„Żelazny trójkąt” Friedmana

- 2

• beneficjenci – grupy

interesów korzystające
z programów
rządowych

• biurokraci – urzędnicy

administrujący
programami
rządowymi

• politycy – prezydent,

kongresmani
(parlamentarzyści),
prawodawcy

tyrania

beneficjentó

tyrania

biurokratów

tyrania

politykó

Postulaty M. Friedmana dla

gospodarki amerykańskiej

• zrównoważenie budżetu
• zastąpienie podatku progresywnego

podatkiem liniowym

• stabilną politykę monetarną

(państwo reguluje podaż pieniądza)

• ograniczenie administracji rządowej
• nadanie prezydentowi

jednostronnego prawa weta

Interwencjonizm państwa wg

Głąbińskiego (II RP)

• państwo powinno prowadzić działania ochronne w

wypadku dominacji gospodarczej innych krajów

(protekcjonizm w handlu zagranicznym)

• ograniczanie działalności gospodarczej i praw

własności tylko w wypadku, gdy działalność taka

zagraża interesowi publicznemu i równowadze

społeczno-gospodarczej

• państwo powinno zakładać i prowadzić

przedsiębiorstwa publiczne jako formę

zabezpieczenia społeczeństwo „przed wyzyskiem

ze strony prywatnych przedsiębiorców”

• ale uważał, że monopole państwowe są szkodliwe!

Grabowski (zwolennik etatyzmu)

uważa, że interwencja państwa jest

uzasadniona w wypadku:

• kryzysów gospodarczych,
• bezrobocia, niezdolności do pełnego

wykorzystania zasobów ludzkich w wieku
produkcyjnym,

• inflacji oraz niestabilności rynku pieniężnego,
• silnych dysproporcji w poziomie dochodów,
• niezdolności do zapewnienia najuboższym

świadczeń socjalnych (w tym minimum
poziomu życia)

Podstawowe funkcje państwa

(konsensus):

• zabezpieczenie dóbr publicznych

• zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego,

ładu (porządku) w państwie oraz

bezpieczeństwa zewnętrznego i suwerenności

państwa

• organizacja systemu pieniężnego

• tworzenie norm prawnych (zabezpieczających

własność prywatną i prawa jednostek i

społeczeństwa, funkcjonowanie instytucji

zabezpieczających rynek, zasad prowadzenia

działalności gosp. i konkurencji, określenie

stosunków rynkowych)

Alternatywne funkcje państwa

(brak konsensusu):

• stabilizacja gospodarki (polityka fiskalna i

monetarna)

• stymulowanie wzrostu i rozwoju

gospodarczego

• ochrona socjalna i protekcjonizm gospodarczy
• utrzymywanie sektora przedsiębiorstw

państwowych

• ingerencja w mechanizm rynkowy w

poszczególnych sektorach (branżach, np. w
rolnictwie)

Polityka mikroekonomiczna

i makroekonomiczna państwa

• Polityka mikroekonomiczna - obejmuje ingerencję

państwa w poziom cen na rynku, likwidowanie

lub ograniczanie zjawisk niekorzystnych dla

gospodarki na poziomie przedsiębiorstw i

konsumentów, re-gulację państwowej własności

przedsiębiorstw, re-gulację struktury gospodarki,

wspomaganie wybra-nych przedsiębiorstw lub

regionów, finansowanie publicznych zamówień

na opracowania naukowe i innowacyjne

• Polityka makroekonomiczna - obejmuje politykę

mo-netarną (pieniężną) polegająca na

regulowaniu podaży pieniądza w gospodarce, w

tym politykę kursu walutowego oraz politykę

fiskalną (budżeto-wą)

Makroekonomiczna polityka

państwa

polityka

fiskalna

(budżetowa)

polityka

monetarna

(pieniężna)

Cele i narzędzia

makroekonomii

Cele

Narzędzia

• Produkcja: wysoki poziom w
ujęciu bezwzględnym i

względnym (w stosunku do
istniejącego potencjału),
wysoka stopa zwrotu
• Zatrudnienie: wysoki poziom
zatrudnienia, niski poziom
bezrobocia przymusowego i

strukturalnego)
• Stabilność poziomu cen przy
swobodnie działających
mechanizmach rynkowych
• Bilanse zagraniczne:
równowaga eksportu i
importu, stabilność kursu

waluty

• Polityka fiskalna (wydatki
publiczne i podatki)
• Polityka monetarna (kontrola
podaży pieniądza wpływającej
na stopy procentowe)
• Polityka dochodowa (od
swobodnego kształtowania
cen i płac po środki kontroli)
• Stosunki międzynarodowe:
polityka handlu
zagranicznego, kształtowanie

się kursów walutowych

Nowoczesne państwo

• optymalnie koordynuje swoje funkcje (cele)

krótko- i długookresowe, makro- i

mikroekonomiczne, polityki wewnętrznej i

zewnętrznej

• nie podporządkowuje prowadzonej polityki

doraźnym celom politycznym

• jest w stanie oprzeć się grupom nacisku przy

ustalaniu i realizacji celów polityki

gospodarczej

• potrafi stworzyć warunki swobodnej i uczciwej

konkurencji dla podmiotów prywatnych i

publicznych

• stosuje przejrzyste reguły polityki gospodarczej

• w sposób rzeczowy wykorzystuje wyniki badań

Gospodarka narodowa

• Gospodarka narodowa (krajowa) –

wszystkie podmioty gospodarcze
działające w zakresie produkcji, usług,
podziału, obrotu i konsumpcji
(producenci i konsumenci) na
terytorium danego państwa.

• Najważniejszym podmiotem

prowadzącym politykę gospodarczą
jest państwo

Uwarunkowania zewnętrzne

oddziaływań państwa na

gospodarkę

• międzynarodowa sytuacja polityczna
• sytuacja danego kraju
• przynależność do międzynarodowych

ugrupowań i organizacji

• koniunktura międzynarodowa
• możliwości eksportowe i importowe

tego kraju (rzutują na to poprzednie
uwarunkowania)

Międzynarodowy podział pracy

(MPP)

Występuje wtedy, gdy jego uczestnicy

(podmioty gosp.) znajdują się w różnych

krajach (więcej niż jednym) lub mają

charakter ponadnarodowy. Jest to taki

typ podziału pracy, w którym uczestnicy

specjalizują się w wytwarzaniu pewnych

dóbr (produktów i usług) w ilości

przekraczającej własne zapotrzebowanie,

rezygnując z wytwarzania innych dóbr

lub ograniczając je

MPP – c.d.

To proces, obejmujący takie działania,

jak:

• specjalizację produkcji w pewnych,

wybranych dziedzinach

• ograniczenie lub rezygnację z

produkcji w innych dziedzinach

• wymianę handlową między krajami

Na bazie MPP wykształciła się
współczesna gospodarka światowa

Współczesna gospodarka światowa,

wykształciła się z tradycyjnego MPP i cechuje

się znacznym zróżnicowaniem form powiązań

międzynarodowych (handel, produkcja,

inwestycje) i zróżnicowaniem podmiotów

gospodarki światowej – poza

przedsiębiorstwami i państwami są też

podmioty międzynarodowe (przedsiębiorstwa,

organizacje i instytucje). Rola tych ostatnich

wzrasta. Specjalizację międzygałęziową

zastępuje specjalizacja wewnątrzgałęziowa a

wymianę wyrobów gotowych – wymiana

półproduktów, części wyrobów gotowych i

podzespołów.

Współczesna gospodarka

światowa -2

Globalizacja

• złożony, wielowymiarowy

(interdyscyplinarny) proces

pogłębiania krajowych i

międzynarodowych powiązań między

podmiotami gospodarczymi,

spowodowany przez czynniki

ekonomiczne i polityczne oraz

technologiczne

• to procesy o charakterze żywiołowym,

nieodwracalnym, nie można ich

kontrolować

Integracja gospodarcza

• Integracja gospodarcza to proces

scalania (zespalania) gospodarek

narodowych, czyli tworzenie nowych

organizmów gospodarczych o

odmiennych właściwoś-ciach

• Jest to proces celowy, odwracalny,

możliwy do kontrolowania, jego

celem jest powstanie jednolitej

struktury ekonomicznej i jednolitego

organizmu gospodarczego

Internacjonalizacja

• Intenacjonalizacja to rozszerzanie działań

gospodarczych poza granice państw
narodowych – rozbudowywana jest
światowa sieć gospodarcza i handlowa.
Wprowadzane są nowe rozwiązania
zarówno w procesie produkcji, jak i w
stylach zarządzania oraz na poziomie
marketingu

• Intenacjonalizacja uzupełnia globalizację i

odwrotnie, oba te procesy się wzajemnie
napędzają

Uwarunkowania wewnętrzne

oddziaływań państwa na

gospodarkę

• uwarunkowania ustrojowo-systemowe (ustrój

społeczno-gospodarczy, struktury państwowo-

administracyjne i społeczne, rozwiązania systemowe w

gospodarce)

• uwarunkowania geograficzno-przyrodnicze (stan i

struktura zasobów przyrodniczych)

• zagospodarowanie przestrzenne kraju, stan i struktura

zasobów majątkowych

• uwarunkowania społeczne (zasoby ludzkie, ich stan w

ujęciu jakościowym i ilościowym)

• uwarunkowania wyznaczane przez poziom rozwoju

społeczno-gospodarczego

• wewnętrzna sytuacja polityczna, układ sił politycznych

w kraju, stosunek społeczeństwa do władzy

KOMPETENCJE W ZAKRESIE PRAWA

Podział kompetencji
ustawodawczych
między członków
federacji a centrum

Kompetencje dot.
tworzenia prawa ma
centrum; regionom
przysługuje prawo
tworzenia ustaw
regionalnych
(precyzujących
ustawy centralne)

Kompetencje w
zakresie tworzenia
prawa posiada
centrum

KOMPETENCJE W ZAKRESIE WSPÓŁDECYDOWANIA O PAŃSTWIE

Interesy regionów
reprezentowane w
drugiej izbie
parlamentu

Brak bezpośredniej
reprezentacji
interesów
regionalnych.
Obowiązek
kierowania się
interesem państwa

Uczestnictwo w
decyzjach państwa za
pośrednictwem
reprezentacji w
parlamencie, lobbingu

Państwo federalne

Państwo regionalne

Państwo unitarne

Źródło: Gawlikowska-Hueckel 2002, s.
124

Zadania aparatu

państwowego

Funkcje

zgody

społecznej

produkcyj

integracyj

wykonawc

instytucje

polityczne

produkcja

publiczna

ochrona

zdro-wia,

edukacja,

opieka

społeczna

administracja

instytucje

prawne

świadczenia

publiczne

służby

informacyjne

instytucje

nadzorujące

instytucje

represji

kontrola

skarbowa

komunikacja

i media

Źródło: Blacksell 2008, s.66

Czynniki produkcji

• ziemia – wynagrodzeniem jest renta
• kapitał – wynagrodzeniem jest

oprocentowanie

• praca (w tym przedsiębiorczość) –

wynagrodzeniem jest płaca lub zysk

• postęp techniczny (technologia)

Główne dziedziny polityki

gospodarczej

Polityka wzrostu, p. strukturalna, p.
regionalna, p. ekologiczna (ochrony
środowiska), p. sektorowa, p. społeczna,
p. demograficzna, p. migracyjna, p.
pieniężna, p. ubezpieczeń, p. cenowo-
dochodowa, p. budżetowa (fiskalna,
skarbowa), p. podatkowa, p. celna, p.
inwestycyjna, p. lokalizacyjna, p.
zatrudnienia, p. naukowa i innowacyjna

Document Outline