Projektowan

Projektowan

ie

ie

oddziaływań

oddziaływań

wychowawc

wychowawc

zych

zych

   Według Lesława Pytki proces resocjalizacji
   odbywa się pod wpływem celowych 

oddziaływań wychowawców za pomocą 

specjalnie dobranych metod i środków 

oddziaływania. Resocjalizujący i osoba 

resocjalizowana pozostają we wzajemnych 

stosunkach interpersonalnych. Powstaje 

tzw. rzeczywistość wychowawcza, na 

którą składają się:

    -wychowankowie
    -wychowawcy
    -ich wzajemne relacje w konkretnym 

otoczeniu społecznym i fizycznym.

Rzeczywistość wychowawcza 

prezentowana jest poprzez:

1) wyróżnienie w niej składników, 

obiektów i pojedynczych zdarzeń

 

(sposób analityczny),

2) Przez wyodrębnienie z niej 

pewnych całości , układów lub 
zdarzeń (sposób całościowy).

Wyróżniamy następujące trzy 

płaszczyzny projektowania 
systemu resocjalizacji :

1) Struktura podejmowanych przez 

system działań,

2) Funkcje i cele poszczególnych i 

połączonych działań,

3) Optymalne procedury  (metody i 

techniki) działań systemu.

Resocjalizacja wychowanka jest 

rodzajem ukierunkowanego wpływu 
jaki wywiera na nim wychowawca. Ten 
wpływ można nazwać „sterowaniem 
wychowawczym”. Opiera się ono na 
informacjach i środkach jakie posiada 
wychowawca lub wychowawcy tzw. 
układzie sterującym. Natomiast 
wychowanek lub grupa wychowanków, 
są „układem sterowanym”, którzy w 
mniejszym lub większym stopniu 
poddają się tym wpływom.

  „Systemy resocjalizacji”- to 

specyficzne systemy działania 
różniące się rodzajem, 
porządkiem, dynamiką i 
nasileniem proponowanych 
oddziaływań na wychowanków. 
Celem systemów resocjalizacji 
jest optymalne uspołecznienie 
jednostki resocjalizowanej.

Aby osiągnąć skutek zamierzony 

przez system sterujący należy 
spełnić następujące warunki :

1) System sterujący powinien 

dysponować pewnymi 
informacjami na temat systemu 
sterowanego, jego otoczenia oraz 
środków oddziaływania jakimi 
dysponuje,

2) System sterujący powinien wyraźnie 

określić, tzw. cechy sterownicze i 
niesterownicze w systemie sterowanym 
i jego otoczeniu. Zatem w systemie 
oddziaływania resocjalizującego muszą 
być wykonane:

-czynności preparacyjne związane z 

zapewnieniem pewnych środków 
rzeczowych, materialnych,

-czynności preparacyjne związane z 

uzyskaniem odpowiednich informacji w 
wyniku postępowania diagnostycznego.

Oprócz dwóch wymienionych rodzajów 

czynności istotne są również 

działania systemu z punktu widzenia 

efektywności jego funkcjonowania. I 

tak wyróżniamy :

1) Postulowanie (określanie celów 

operacyjnych możliwych do osiągnięcia w 

danych warunkach),

2) Optymalizowanie (sporządzanie 

rozmaitych wersji działania 

przewidującego zmienność otoczenia i 

wybór najlepszego z możliwych 

wariantów działania przy uwzględnieniu 

celów i środków działania praktycznego, 

którym się dysponuje),

3) Realizowanie (zastosowanie 

środków zgodnie z wcześniej 
ustalonymi metodami w celu 
osiągnięcia uprzednio 
założonych celów w 
zmieniającym się otoczeniu). 

Te trzy rodzaje działań są 

połączone sprzężeniami 
zwrotnymi co przedstawia 
następujący diagram:

Heurystyczny model 

Heurystyczny model 

systemu działań                

systemu działań                

    resocjalizacyjnych

    resocjalizacyjnych

Efektywność systemu resocjalizacji 

jest uzależniona od struktury działań 

zamieszczonych na schemacie, czyli 

od:

1) Użyteczności informacji diagnostycznych 

na temat sterowanego i jego otoczenia,

2) Adekwatności celów działania, zwłaszcza 

stopnia ich realności,

3) Trafności optymalizowania 

uwzględniającego współzależność celów, 

sposobów i środków działania,

4) Użyteczności zasileń energetycznych, 

środków pozostających w dyspozycji 

systemu sterującego.

Projektując system 

oddziaływań należy 
wyróżnić:

1)Postulowanie opiekuńcze - co robić w 
zakresie opieki,
2)Postulowanie wychowawczo-
dydaktyczne - co robić w zakresie 
wychowania i nauczania wychowanków,
3)Postulowanie terapeutyczne - co robić 
w zakresie leczenia wychowanków,
4)Optymalizowanie opiekuńcze-jakimi 
sposobami oddziaływać w zakresie 
zaspokajania potrzeb opiekuńczych,

5)Optymalizowanie wychowawczo-

dydaktyczne -jakimi sposobami i 
metodami najlepiej realizować cele 
wychowawcze i dydaktyczne,

6)Optymalizowanie terapeutyczne - 
jakimi metodami terapii oddziaływać, 
uwzględniając zakładane cele oraz 
wyjściowy stan osobowości 
wychowanka i jego środowiska 
wychowawczego,

7)Realizowanie opiekuńcze - jakimi 
środkami optymalnie zaspokajać 
potrzeby wychowanków,

8)Realizowanie wychowawczo-
dydaktyczne - jakimi środkami 
wychowawczymi i dydaktycznymi 
posługiwać się we wdrażaniu uznanych 
za optymalne metod wychowania i 
nauczania,

9)Realizowanie terapeutyczne - jakimi 
środkami terapeutycznymi się 
posługiwać, wdrażając uznane za 
optymalne określone metody 
oddziaływania terapeutycznego w 
stosunku do każdego z wychowanków i 
do grupy jako całości.

Analizując efekty funkcjonowania różnych 

modelowych systemów resocjalizacji 
młodzieży Lesław Pytka stwierdził, że do 
najbardziej sprzyjających rozwiązań 
organizacyjnych należą :

1)Utworzenie funkcjonującego w sposób ciągły 

zespołu diagnostycznego, zapewniającego 

stały dopływ informacji o wychowankach i 

skutkach oddziaływania resocjalizującego,

2)Możliwie pełna indywidualizacja oddziaływań 

opiekuńczych, wychowawczych i 

terapeutycznych,

3)Wprowadzenie i wyraźne określenie 

kryteriów oceny postępów wychowanków w 

procesie resocjalizacji, wraz z pełnym 

racjonalnym ich uzasadnieniem,

4)Odpowiedni dobór wychowawców do 

istniejących lub tworzących się grup 

wychowawczych wg kryterium 

przejawianych zainteresowań. Chodzi o to, 

aby zajęcia animowane przez 

wychowawców, celowo dobranych do grupy 

wychowawczej, były realizacją ich własnych 

skłonności i preferencji oraz pokrywały się 

z zainteresowaniami wychowanków,

5)Elastyczna struktura, pionowa i pozioma 

organizacyjna instytucji resocjalizującej, 

umożliwiająca resocjalizację poprzez 

stwarzanie i „dopasowanie” sytuacji 

wychowawczych  do „charakteru” 

wychowanka, a nie odwrotnie,

6)Wprowadzenie systemu opieki  

następczej nad wychowankami 

opuszczającymi instytucję, którego 

działalność byłaby inicjowana przez 

instytucję resocjalizującą w trakcie 

pobytu wychowanka w placówce,

7)Wiadomo jednak, że nie ma jednego 

modelu resocjalizacji, niezależnie od 

dodatkowych parametrów 

specyfikujących jego cele, funkcje, 

procedury i warunki działania.

W systemie resocjalizacji 

Lesław Pytka wyróżnia 
następujące funkcje:

1) Opiekuńcze- ich zadaniem jest 

zaspokajanie aktualnie i 
potencjalnie potrzeb pierwszego 
i wyższych rzędów wychowanka. 
Opieka ma być perspektywiczna 
i wielostronna obejmująca stany 
obecne i przyszłe.

2) Wychowawczo-dydaktyczne – zajmują się 

przysposobieniem wychowanka do 
adekwatnego funkcjonowania w takich rolach 
społecznych jak, np. rola ucznia w szkole. 
System pełniąc te funkcje pełni zarazem 
funkcję adaptacyjną i kreacyjną.

3) Terapeutyczne – trafne i rzetelne 

diagnozowanie zaburzeń i dysfunkcji, 
indywidualne i społeczne działanie 
wychowanków, postulowanie określonych 
modyfikacji motywacji i postaw oraz 
stosowanie odpowiednich środków leczenia 
somatycznego i psychologicznego. Działania 
terapeutyczne ingerują w najgłębsze warstwy 
osobowości wychowanka.

W oddziaływaniach na 

wychowanków, wychowawcy 

dysponują środkami :

1) Dobra kultury i cywilizacji 

współczesnej dzięki, którym mogą 

modyfikować przekonania, uczucia i 

zachowania osób, które są 

nieprzystosowane społecznie,

2) Własna osoba,
3) Środki wpływu osobistego,
4)  Grupa wychowawcza, za która sa 

odpowiedzialni,

5) Środki wpływu grupowego.

Procedury systemu resocjalizacji :
1) Psychotechniczna – zajmuje się trafnym 

doborem i zastosowaniem środków 

wpływu osobistego w zaspokajaniu 

potrzeb wychowanka oraz w jego 

wychowaniu i terapii. Wykorzystanie 

zależności osobowej o charakterze 

indywidualnym w codziennych kontaktach 

interpersonalnych jest podstawowym 

środkiem wpływu wychowawcy na 

wychowanka. Pozwala ona na 

identyfikacje wychowawcy i wychowanka 

w stopniu znacznym oraz na indywidualny 

rozwój osobowy tego wychowanka.

2)  Socjotechniczne – odwołują się do 

optymalnych środków wpływu 
grupowego na jednostkę lub inną 
grupę społeczną, która jest 
przedmiotem sterowania. 
Umożliwia wzrost poziomu 
dojrzałości interpersonalnej 
wychowanków, która wyraża się 
adekwatnym spostrzeganiem i 
ocenianiem zachowań cudzych i 
własnych w kontekście społecznym.

3) Kulturotechniczne- wykorzystywanie w 

opiece, terapii resocjalizacyjnej i wychowaniu 
środków wpływu wywieranych przez kulturę i 
cywilizacje na poszczególne osoby i grupy 
wychowawcze. Dobierając adekwatnie do 
potrzeb i zainteresowań wychowanków 
rozmaite formy zajęć kulturotechnicznych 
modyfikuje się zachowania wychowanków 
zgodnie ze społecznie akceptowanymi 
wzorami kulturowymi. Procedura ma ta 
wysokie walory integracyjne, umożliwia w 
znacznym zakresie identyfikacje wychowanka 
z wartościami społeczno-kulturowymi blokując 
tym samym motywacje do działań 
antyspołecznych.