Interakcje leków

Interakcje leków

       Faza

 farmaceutyczna

 farmaceutyczna

       

       

Faza farmakokinetyczna

Faza farmakokinetyczna

      

      

Faza farmakodynamiczna

Faza farmakodynamiczna

 

 

MECHANIZM INTERAKCJI

FARMAKODYNAMICZ

NE

na receptory i struktury 
pozareceptorowe

Zmiana 

:

 siły

 zakresu działania

 czasu

farmakodynamiczny:

 synergizm

 antagonizm

 efekt addycyjny

 

FARMAKOKINETYCZNE

na ich losy na etapie:

• uwalniania z postaci 

leku

• wchłaniania
• dystrybucji
• metabolizmu
• wydalania z 

organizmu

Wzajemny wpływ leków

 

 

Następstwa interakcji

• Osłabienie działania farmakologicznego i 
   związana z tym utrata skuteczności 
leczniczej.

• Zwiększenie siły działania farmakologicznego
    lub działań niepożądanych i związana z tym 
    zwiększona toksyczność leku.

 

 

Osłabienie działania farmakologicznego

•  Farmakodynamiczny antagonizm
•  Utrudnienie wchłaniania 

(mniejsza dostępność biologiczna)  

•  Nasilenie procesów biotransformacji  
•  Zwiększenie wydalania

 

 

 

Zwiększenie siły działania 

Zwiększenie siły działania 

farmakologicznego

farmakologicznego

 

 

•

  

  

Farmakologiczny synergizm

Farmakologiczny synergizm

•

  

  

Wypieranie leków z połączeń z 

Wypieranie leków z połączeń z 

białkami

białkami

•

  

  

Zahamowanie procesów 

Zahamowanie procesów 

biotransformacji

biotransformacji

•

  

  

Zmniejszenie wydalania

Zmniejszenie wydalania

 

 

Interakcje farmaceutyczne

• interakcje farmaceutyczne, czyli 

niezgodności recepturowe lub interakcje 
leków in vitro, mogą występować w trakcie 
przygotowywania leku złożonego w aptece 
albo podczas podawania kilku leków w 
jednej strzykawce lub w płynie infuzyjnym

• mają charakter fizykochemiczny

 

 

Interakcje farmaceutyczne

• z płynami infuzyjnymi zawierającymi dekstran nie 

należy mieszać ampicyliny, kwasu askorbinowego, 

chlorpromazyny, barbituranów i prometazyny - mogą 

tworzyć się połączenia kompleksowe lub lek może 

ulec wytrąceniu

• dodanie do roztworu zawierającego heparynę - 

penicyliny G, erytromycyny, gentamycyny, 

kanamycyny, streptomycyny, tetracykliny, 

chlorpromazyny lub promazyny spowoduje 

unieczynnienie heparyny

 

• heparyna będzie zawsze unieczynniana jeśli roztwór, 

w którym jest rozpuszczona, ma charakter zasadowy

 

 

Interakcje wpływające na wchłanianie 

leków po podaniu doustnym

• leki o dużej powierzchni, np. węgiel 

aktywowany, błonnik, niektóre roztwory 

koloidowe - adsorbują na swojej powierzchni 

inne leki, co utrudnia ich wchłanianie

• leki zawierające duże ilości kationów, sole 

żelaza, wapnia, magnezu, glinu, bizmutu, 

preparaty wielowitaminowe, mogą tworzyć 

trudno rozpuszczalne kompleksy z 

tetracyklinami, co uniemożliwia ich 

wchłanianie

• preparaty żelaza - fityniany

 

 

• leki wypierające inne leki z połączeń z 

białkami

– niesteroidowe leki przeciwzapalne: 

kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, 

diklofenak, sulfonamidy 

przeciwbakteryjne

 

• leki podatne na wypieranie z połączeń z 

białkami osocza : 

– doustne leki przeciwcukrzycowe, 
– leki pzeciwzakrzepowe, 
– metotreksat

Interakcje modyfikujące dystrybucję 

leków

 

 

Proces indukcji enzymatycznej 

 induktory 

rifampicyna, karbamazepina, 
barbiturany, deksametazon, 
kortykosteroidy, przeciwwirusowe 
HIV, dziurawiec

Proces inhibicji 

enzymatycznej inhibitory 

antybiotyki makrolidowe, 
chinolony, leki przeciwdepresyjne, 
azolowe leki przeciwgrzybicze, 
cymetydyna, sok grejpfrutowy  

 

 

Proces biotransformacji - indukcja i 

inhibicja enzymatyczna

CYP1A2 – inhibicja: 

chinolony – 

teofilina

(ciprofloksacyna, noksacyna, 
norfloksacyna,ofloksacyna)

Konsekwencje kliniczne: 
wzrost stężenia teofiliny – zaburzenia 
rytmu serca, tachykardia, drgawki, drżenie

chinolony – klozapina

Następstwa:

 

drgawki, zaparcia, 

zatrzymanie moczu,  senność
 

 

 



Leki immunosupresyjne       cyklosporyna, takrolimus,             

rapamycyna



Leki przeciwdepresyjne        amitryptylina, citalopram, 

   

        fluoksetyna    



Leki przeciwarytmicze          amiodaron, propafenon



Antagoniści wapnia                amlodypina, felodypina,               

              nifedypina,werapamil  



Statyny                                     atorwastatyna, simwastatyna,     

                            lowastatyna



Leki przeciwhistaminowe       loratadyna, terfenadyna,               

ebastyna



Antybiotyki makrolidowe       klarytromycyna, 

  

             

erytromycyna, 



Inne                                           cizapryd 

LEKI METABOLIZOWANE PRZEZ CYP3A4

 

 



Leki przeciwdepresyjne – fluoksetyna, paroksetyna



Antybiotyki – erytromycyna, klarytromycyna, 

 

          

ciprofloksacyna, norfloksacyna



Azololowe leki przeciwgrzybicze – ketokonazol, 
flukonazol,   

    

       

itrakonazol



Inne – sok gejpfrutowy

LEKI ORAZ INNE SUBSTANCJE 

HAMUJĄCE AKTYWNOŚC CYP3A4

 

 

Felodypina, nifedypina, werapamil, nimodypina, 

isradypina

 

 inhibitory: 

sok grejpfrutowy, antybiotyki makrolidowe, 

azolowe leki przeciwgrzybicze, SSRI

znaczny wzrost stężenia antagonistów wapnia w surowicy

• skutek: gwałtowny, nieprzewidywalny spadek ciśnienia 

z równoczesną aktywacją układu sympatycznego 

mogące prowadzić do zawału  serca czy udaru mózgu 

INTERAKCJE ANATAGONISTÓW WAPNIA

 

 

Leki alternatywne – nie dają 

interakcji z CYP3A4

Antybiotyki : 

penicylina, tetracyklina, 

azytromycyna, 

klindamycyna 

Leki przeciwgrzybicze: 

nystatyna, amfoterycyna B 

zamiast azolowych 

leków 

przeciwgrzybiczych

 

 

• Leki moczopędne – inne leki

przez zwiększenie filtracji kłębuszkowej i 

objętości 

moczu, mogą zwiększać 

wydalanie leków i ich 

metabolitów - 

leczenie zatruć

• Zmiana pH moczu

• Zmiana transportu aktywnego przez cewki 

nerkowe 

Interakcje modyfikujące wydalanie 

leków

 

 

• Receptorowe, enzymatyczne, fizjologiczne (czynnościowe) 
• Interakcje receptorowe/enzymatyczne – leki działają na ten 

sam receptor/enzym 

• Interakcje czynnościowe – różne receptory lub enzymy, 

takie same lub przeciwne skutki fizjologiczne

• Wynik – synergizm, antagonizm
 np.  synergizm

wzmożenie działania nefro- i ototoksycznego (synergizm): 
leki moczopędne (furosemid, kwas etakrynowy) i AA,
zwiększona skłonność do krwawień – leki 
przeciwzakrzzepowe 

(dikumarol) i kwas acetylosalicylowy

INTERAKCJE FARMAKODYNAMICZNE

 

 

• Antagonizm 

np.  - przeciwstawny wpływ na ciśnienie tętnicze
metyldopa, klonidyna (leki hipotensyjne) – TLPD

- osłabienie działania przeciwzakrzepowego 
pochodne kumaryny z witaminą K, pochodnymi 

 

metyloksantyny, estrogenami, kortykosteroidami 
(leki te zwiększają stężenie protrombiny i in. czynników 
krzepnięcia w surowicy)

- leczenie zatruć
morfina – nalokson
benzodiazepiny – flumazenil

INTERAKCJE FARMAKODYNAMICZNE

 

 

Interakcje farmakodynamiczne 

Zwiększenie toksyczności glikozydów 

nasercowych

 Digoksyna – sole wapnia

          TLPD
           diuretyki, 

glikokortykosteroidy 
(podane ogólnie) – hipokaliemia

werapamil

     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Leki przeciwpłytkowe i 

przeciwzakrzepowe – interakcje

Kwas acetylosalicylowy (lek p. płytkowy) – 

NLPZ 

ryzyko krwawień zaleca się: 

paracetamol 

ibuprofen, 

naproksen – znoszą efekt p. 

płytkowy,

 natomiast nie znoszą tego 

efektu 

paracetamol, 

diklofenak, 
Klopidogrel – NLPZ (CYP2C9) - zaleca się:

 

paracetamol, metamizol, 

ketoprofen

Doustne leki przeciwzakrzepowe – unikać 
leków silnie 

wiążących się z 

białkami (salicylany, 
sulfonamidy, metronidazol) 

 

 

Przykłady niekorzystnych interakcji 

farmakodynamicznych NLPZ o znaczeniu 

klinicznym

LEK 1

LEK 2

WYNIK INTERAKCJI

NLPZ

Inhibitory 

konwertazy 

angiotensyny, 

diuretyki, leki 

beta 

adrenolityczne

Zmniejszenie skuteczności 

terapeutycznej leków 

krążeniowych i diuretyków 

( syntezy prostaglandyn 

przez NLPZ)

NLPZ

Leki 

przeciwcukrzyco

we

Nasilenie działania 

hipoglikemizujacego 

NLPZ

Leki 

przeciwzakrzepo

we (p. kumaryny)

Wzrost ryzyka wystąpienia 

krwawień z przewodu 

pokarmowego (NLPZ 

hamujacy wpływ na 

czynność płytek krwi i 

wytwarzanie protrombiny)

NLPZ

Leki 

przeciwpłytkowe 

(tyklopidyna, 

klopidogrel)

Wzrost ryzyka wystąpienia 

krwawień, synergizm

 

 

Niewłaściwe kojarzenie leków jako źródło 

polekowych działań niepożądanych

LEK 1

LEK 2

WYNIK SKOJARZENIA

NLPZ

NLPZ

brak synergizmu 

terapeutycznego wzrost ryzyka 

uszkodzenia górnego odcinka 

przewodu pokarmowego, 

nefrotoksyczności i 

hepatotoksyczności

Inhibitory 

konwertazy 

angiotensyny

Inhibitory 

konwertazy 

angiotensyny

brak synergizmu 

terapeutycznego, wzrost ryzyka 

ostrej, niezapalnej 

niewydolności nerek

Statyny 

Fibraty 

(Gemfibrozil)

wzrost ryzyka miopatii

Antybiotyki 

bakteriobójcze

Antybiotyki 

bakteriostatycz

ne

brak synergizmu działania 
terapeutycznego, ryzyko 

nieskuteczności

SSRI

SSRI

wzrost ryzyka zespołu 

serotoninowego

NLPZ

H

2

 blokery

H

2

 blokery nie zabezpieczają 

przed uszkodzeniem górnego 

odcinka przewodu 

pokarmowego przez NLPZ, 

natomiast maskują objawy tego 

uszkodzenia

 

 

PRZYKŁAD 1

• 81-letniej kobiecie przepisano indometacynę 25mg 

trzy razy dziennie; wcześniej kobieta cierpiała na 

niestrawność i sporadycznie przyjmowała tabletki 

ranitydyny

• miesiąc po rozpoczęciu leczenia indometacyną, 

wystąpiły u niej wymioty krwawe i zmarła

– ryzyko krwotoku jelitowo-żołądkowego jest 

wyraźnie wyższe u pacjentów przyjmujących 

NLPZ szczególnie, jeśli są to pacjenci w 

podeszłym wieku. 

Leków tych nie należy stosować u pacjenta 

z aktywnym wrzodem trawiennym

 

 

PRZYKŁAD 2

• 82-letnia kobieta, który przyjmowała 75 

mg indometacyny na zapalenie stawów, 
zaczęła wymiotować i rozwinął się u niej 
kolkowy ból brzucha

• pacjentka dwukrotnie otrzymała pomoc 

doraźną, lecz nie przerwano leczenia 
indometacyną

• zmarła z powodu poważnego krwotoku 

jelitowo-żołądkowego a w czasie sekcji 
zwłok odkryto przewlekły wrzód żołądka

 

 

PRZYKŁAD 3

• 79-letniej kobiecie podawano 150 mg 

diklofenaku dziennie przeciw zapaleniu 
stawów; 

• po około roku leczenia rozwinęła się 

niestrawność, która zanikła po 
odstawieniu diklofenaku;

• leczenie diklofenakiem później 

wznowiono i kobieta zmarła po dwóch 
tygodniach w szpitalu z powodu 
pękniętego wrzodu dwunastnicy.

 

 

PRZYKŁAD 4

• 76-letni mężczyzna regularnie przyjmował 

heparynę po wymianie zastawki aorty;

• rozwinęło się zapalenie uchyłka jelita i 

rozpoczęto leczenie metronidazolem; 

• wystąpił krwotok jelitowo-żołądkowy - 

pacjent zmarł.

Metronidazol zwiększa 
przeciwzakrzepowe działanie heparyny

 

 

PRZYKŁAD 5

• 16-letnia uczennica cierpiąca z powodu 

znacznie nasilonych objawów astmy 

otrzymała radę od pulmonologa, aby 

nigdy nie przyjmować aspiryny, lecz 

gdy w szkole zabolała ją głowa, podano 

jej tabletkę aspiryny;

 

• zasłabła i zmarła w przeciągu dwóch 

godzin na skutek ciężkiej 

niewydolności krążeniowo-oddechowej.

 

 

• na działania niepożądane występujące w 

następstwie interakcji leków najbardziej narażeni 

są pacjenci powyżej 65. roku życia

• z otrzymanych raportów wynika, że w 23 na 108 

(21,3%) przypadków konieczna była hospitalizacja 

w następstwie polekowych działań niepożądanych 

(dane WHO)

• istotną rolę w indukowaniu polekowych działań 

niepożądanych odgrywają NLPZ

• nie należy jednocześnie podawać leków o 

wspólnym profilu działań niepożądanych

INTERAKCJE LEKÓW JAKO ŹRÓDŁO DZIAŁAŃ 

NIEPOŻĄDANYCH 

WNIOSKI