Farmakoterapia astmy 

oskrzelowej

Anna Wiczołek

Mateusz Ozorowski

Kierunek lekarski

Grupa 4

Astma oskrzelowa jest przewlekłą chorobą o 
podłożu zapalnym. Zapalenie indukuje 
napady duszności i kaszlu. W wyniku 
przewlekłego procesu zapalnego dochodzi 
do różnych zmian strukturalnych w obrębie 
całego drzewa oskrzelowego.
Zmiany te obejmują: włóknienie, naciek z 
komórek zapalnych, zwiększenie objętości 
mięśniówki gładkiej ścian dróg 
oddechowych oraz obrzęk. 
Wymienione zmiany powodują 
nadreaktywność i obturację oskrzeli 
prowadząc do niewydolności oddechowej.

Według specjalistów ze Światowej Organizacji Alergii 
(WAO) na astmę choruje 300 mln osób na całym 
świecie.
W Polsce choruje ok. 4 mln ludzi z czego ponad połowie 
nie postawiono diagnozy (dane z badania ESCAP).
Z danych WHO wynika, że co roku na świecie dochodzi 
do 250 tysięcy zgonów z powodu
astmy, którym można byłoby zapobiec. 
Zbyt rzadkie rozpoznawanie i niekiedy nieodpowiednie
leczenie astmy powoduje, że ta przewlekła choroba
dolnych dróg oddechowych stanowi poważny problem 
zdrowia publicznego.

Podział astmy ze względu 

na etiologię

• Alergiczna 10%
• Niealergiczna 10%
• Mieszana 80%

Podział astmy w oparciu o 

obraz kliniczny przed 

leczeniem

• STOPIEŃ 1- 

Astma sporadyczna  

(25-35%)

Objawy rzadziej niż 1x/ tydzień
Zaostrzenia krótkotrwałe
Objawy nocne < 2x/ miesiąc

Podział astmy w oparciu o 

obraz kliniczny przed 

leczeniem

• STOPIEŃ 2- Astma przewlekła lekka  

         (30-45%)

Objawy częściej niż 1x/ tydzień, ale 

rzadziej niż 1x dziennie

Zaostrzenia mogą zaburzać sen i 

ograniczać codzienną aktywność

Objawy nocne > 2x miesiąc

Podział astmy w oparciu o 

obraz kliniczny przed 

leczeniem

• STOPIEŃ 3- astma przewlekła 

umiarkowana     ( 20-30%)

Objawy występują codziennie
Zaostrzenia mogą zaburzać sen i 

ograniczać codzienną aktywność

Objawy nocne częściej niż 1x/ 

tydzień

Podział astmy w oparciu o 

obraz kliniczny przed 

leczeniem

• STOPIEŃ 4- Astma przewlekła 

ciężka          (2-10%)

Objawy występują codziennie
Częste zaostrzenia
Częste objawy nocne 

Strategia leczenia astmy

1. Leczenie farmakologiczne
2. Kontrola czynników środowiskowych i 

uniknie alergenów

3. Edukacja pacjenta
4. Immunoterapia (odczulanie)

Podstawą leczenia astmy jest 

farmakoterapia

Światowa Inicjatywa Zwalczania 
Astmy (GINA) w 2006r. wyodrębniła 
dwie, stosowane w leczeniu astmy 
oskrzelowej, następujące grupy leków: 

1.Leki kontrolujące astmę
2.Leki ratunkowe

Leki kontrolujące astmę

Leki kontrolujące astmę to leki zapobiegające napadom 
duszności. Są przyjmowane codziennie jako długofalowa 
podstawa leczenia. Pozwalają utrzymać chorobę pod kliniczną 
kontrolą głównie dzięki ich przeciwzapalnym właściwościom. Do 
tej grupy należą:
•wziewne i ogólnoustrojowe glikokortykosteriody
•długo-działające leki β2-adrenergiczne w połączeniu z 
wziewnymi glikokortykosteroidami
•leki przeciwleukotrienowe
•teofilina o przedłużonym uwalnianiu
•kromony
•omalizumab
•leki cholinolityczne

Glikokorytkosteroidy

Obecnie wziewne glikokortykosteroidy 
(wGKS) stosowane są jako leki pierwszego 
rzutu w leczeniu astmy oskrzelowej.

Mechanizm działania: hamowanie 
fosfolipazyAzahamowane syntezy 

mediatorów stanu zapalnego (LTC4, LTD4, 
PGD2)
Glikokortykosteroidy hamują również 
uwalnianie: cytokin prozapalnych i histaminy.

Glikokorytkosteroidy

• Działania niepożądane: wiążą się 

głównie z działaniem miejscowym i 
obejmują:

• chrypkę, 
• suchość w jamie ustnej oraz kaszel z 

podrażnienia,

• Grzybicę  jamy ustnej i gardła 

Zarejestrowane w Polsce 

wziewne glikokortykosteroidy

• beklometazon (CORTARE)
• mometazon (ASMANEX TWISTHALER)
• budezonid (PULMICORT, NEBBUD, 

MIFLONIDE, BUDIAIR) 

• flutykazon (FLIXOTIDE)
• cyklezonid (ALVESCO)

Glikokortykosteroidy 

stosowane systemowo 

 Prednizolon (5 – 10 mg dziennie)

 Długotrwałe przyjmowanie glikortykosteroidów 

jest uzasadnione tylko wtedy gdy inne metody nie 
przynoszą skutku

 Należy jednak utrzymywać wziewne leczenie by 

stosować jak najmniejsze dawki stosowane 
systemowo

 Duża dawka podana dożylnie jest konieczna i 

ratująca życie w ciężkich napadach astmy 
(status asthmaticus) 

Glikokortykosteroidy 

stosowane systemowo 

• Skutki uboczne: nadciśnienie 

tętniczne, cukrzyca, zwiększone 
ryzyko zakażeń, otyłość, ścieńczenie 
skóry, osteoporoza, zaćma, łatwe 
powstawanie wylewów krwawych, 
osłabienie siły mięśniowej.

Leki β2-adrenergiczne

Ze względu na różnicę w czasie działania 
leki β2-adrenergiczne można podzielić na:

Krótkodziałające:
•fenoterol, salbutamol, terbutalina

Długodziałające:
•salmeterol, bambuterol 

Mechanizm działania leków 

β2-adrenergicznych

Agoniści receptora β2  wzrost stężenia 

cAMP rozkurcz mięśni gładkich w ścianie 

oskrzeliposzerzenie światła oskrzeli

Podczas stosowania β

2

-mimetyków mogą 

wystąpić: tachykardia, drżenie mięśni 
szkieletowych, hipokaliemia, wzrost stężenia 
kwasu mlekowego w osoczu, bóle głowy, 
hiperglikemia, wydłużenie odstępu QT w 
zapisie EKG

Przewlekłe stosowanie zarówno krótko- jak i długo-
działających β2-mimetyków wywołuje tolerancję na 
lek. Jest ona spowodowana zmniejszeniem gęstości 
receptorów β2 na powierzchni komórek w płucach, 
jest to tzw. proces down regulation. 
Ponadto, długotrwała monoterapia długodziałającymi 
β2-mimetykami niesie z sobą ryzyko ciężkich 
zaostrzeń astmy oraz zgonów. 
W związku z tym długo działające β2-mimetyki są 
stosowane wyłącznie w terapii skojarzonej z 
glikokortykosteroidami, co jest obecnie standardem 
w farmakoterapii astmy.

Skojarzenie wGKS z długodziałającymi lekami 

β2-adrenergicznymi ujawniło synergizm 

względem działania obu leków. 

Glikokortykosteroidy, poprzez działanie na 

poziomie genetycznym, korzystnie wpływają na 

liczbę receptorów β2 w płucach, zapobiegając 

tym samym zjawisku down regulation. 
Natomiast β2-mimetyki potęgują 

przeciwzapalne działanie wGKS, co pozwala na 

zmniejszenie ich dawek i zwiększenie 

bezpieczeństwa terapii przy jednoczesnym 

uzyskaniu tego samego efektu klinicznego

Leczenie skojarzone zmniejsza objawy 
astmy i redukuje liczbę zaostrzeń. U 
większości pacjentów stosujących wGKS 
z długo działającymi β2-mimetykami 
kliniczna kontrola astmy jest osiągana 
szybciej i przy niższej dawce steroidu. 
Wysoka skuteczność terapii skojarzonej 
spowodowała pojawienie się preparatów 
złożonych, dostarczających w jednej 
inhalacji glikokortykosteroid i β2-
mimetyk jednocześnie.

Dopuszczonymi do obrotu w Polsce są 

następujące połączenia wGKS z długo 

działającymi lekami β2-adrenergicznymi: 

- propionian flutykazonu + salmeterol 

(Seretide 50, Seretide 125, Seretide 250, 

Seretide Dysk 100, 250, 500)

- dipropionian beklometazonu + fumaran 

formoterolu (Fostex)

- budezonid + formoterol (Symbicort, 

Turbohaler)

Leki antyleukotrienowe

Charakteryzują się słabszym działaniem 
przeciwzapalnym, jednak przy długotrwałym stosowaniu 
wykazują lepszy od steroidów profil bezpieczeństwa. 
Leki antyleukotrienowe  znacząco zmniejszają liczbę 
eozynofilów w drogach oddechowych co powoduje 
redukcję częstości nawracających obturacji. Obniżają 
liczbę zaostrzeń oraz redukują zużycie leków doraźnych.
Ta grupa leków znajduje zastosowanie w monoterapii u 
pacjentów z przewlekłą astmą łagodną jako alternatywa 
do wGKS, w astmie przewlekłej umiarkowanej jako lek 
dodatkowy do terapii wGKS i długo działających β2-
mimetyków w celu poprawienia kontroli astmy bez 
konieczności zwiększania dawki steroidów.

Leki antyleukotrienowe

Leki antyleukotrienowe są szczególnie 
polecane u dzieci, zapobiegawczo w 
astmie epizodycznej i przewlekłej o 
lekkim przebiegu oraz w stanach 
bronchospastycznych spowodowanych 
zakażeniami wirusowymi oraz w 
astmie wysiłkowej.

Leki antyleukotrienowe

Mechanizm działania:
1.Inhibitory 5-lipooksygenazy – przykład 
leku zileuton (niedostępny w Polsce); 
wysoka hepatotoksyczność
2.Antagoniści receptorów leukotrienowych 
(typu CysLT1) – przykład leku montelukast 
(preparaty: Singulair, Astmodil, Drimon, 
Monkasta, Montelak, Milukante i inne)
Działania niepożądane: ból głowy i 
brzucha, kaszel, biegunki, niestrawność i 
gorączka.

Montelukast

Obok wysokiego profilu bezpieczeństwa 
montelukastu do jego zalet można zaliczyć także 
postać leku.
W przypadku wGKS pacjenci nierzadko mają 
problemy z właściwą techniką inhalacyjną.
Montelukast jest dostępny w komfortowej, 
dostosowanej do wieku pacjentów postaci: 
-dla dzieci od 6. miesiąca w postaci granulatu
-dla starszych dzieci tabletki do rozgryzania i żucia 
-dla dorosłych i młodzieży tabletki powlekane.

Teofilina

Teofilina ma słabe właściwości przeciwzapalne i 
niską skuteczność jako lek kontrolujący przebieg 
choroby, natomiast jej stosowanie związane jest z 
wysokim ryzykiem wystąpienia objawów 
ubocznych od arytmii serca do zgonów włącznie. 
Jest ona stosowana wyłącznie jako lek 
dodatkowy, u pacjentów, u których nie uzyskano 
kontroli po zastosowaniu długa działających β2-
mimetyków i dużych dawek GKS. Teofilina i jej 
pochodne są ważnymi preparatami w leczeniu 
stanu astmatycznego.

Teofilina

Mechanizm działania:
Hamowanie aktywności 
fosfodiesterazyhamowanie rozkładu 

cAMPwzrost stężenia cAMProzkurcz 

mm.gładkich w oskrzelach 

Działania niepożądane: zaburzenia w 
obrębie OUN (niepokój, bezsenność, 
nudności, bóle głowy), tachykardia oraz 
dolegliwości żołądkowo – jelitowe. 

Kromony

Do leków kontrolujących przebieg astmy 
należą także kromony, które wykazują 
jednak słabe działanie przeciwzapalne i 
charakteryzują się niską skutecznością 
kliniczną. Zastosowanie kromoglikanów 
(kromoglikan disodowy Cromoxal) jest 
ograniczone i sprowadza się do 
zapobiegania astmie oskrzelowej o podłożu 
alergicznym, jako leczenie alternatywne, 
jednak nie rekomendowane w monoterapii.

Kromony

Mechanizm działania:
Zapobiegają rozpadowi komórek tucznych i 
granulocytówhamowanie uwalniania 

histaminy i cytokin 
prozapalnychhamowanie reakcji 

nadwrażliwości
Działania niepożądane: w przypadku 
wdychania proszku są miejscowe 
podrażnienia w drogach oddechowych 
przechodzące niekiedy w skurcz oskrzeli. 

Omalizumab

Omalizumab to rekombinowane humanizowane, monoklonalne 
przeciwciało anty-IgE, które hamuje kaskadę zapalenia 
alergicznego w drogach oddechowych i tym sposobem zmniejsza 
objawy kliniczne astmy. 
Lek ten można zastosować jedynie u pacjentów, u których astma 
została wywołana przez immunoglobulinę E, a więc w leczeniu 
IgE zależnej astmy oskrzelowej opornej na leczenie. Preparat 
można podawać osobom dorosłym, młodzieży oraz dzieciom w 
wieku od 6. roku życia.
Omalizumab podawany jest podskórnie po uprzednim ustaleniu 
dawki leku. Właściwą dawkę leku ustala się na podstawie 
wyjściowego stężenia IgE oznaczonego przed rozpoczęciem 
leczenia oraz masy ciała pacjenta. Pacjent otrzymuje każdorazowo 
od 1 do 4 wstrzyknięć leku, które są podawane co dwa lub co 
cztery tygodnie. 

Omalizumab

Omalizumab jest lekiem przeznaczonym do długotrwałej 
terapii, gdyż pełny efekt leczenia u chorych uzyskuje się 
dopiero po 12 do 16 tygodniach terapii. Nie jest wskazany w 
leczeniu nagłych zaostrzeń choroby, bądź stanu 
astmatycznego. Większość działań niepożądanych, jakie mogą 
wystąpić maja charakter łagodny i związane są z reakcją w 
miejscu iniekcji (rumień, świąd, wysypka, pokrzywka, obrzęk). 
Omalizumab jest lekiem biologicznym i podczas jego 
stosowania może dojść do indukcji chorób z autoagresji, może 
wystąpić, choroba posurowicza czy reakcje anafilaktyczne, co 
jednak zaobserwowano bardzo rzadko. Lek ten poprawia 
kontrolę astmy poprzez redukcję liczby zaostrzeń i 
hospitalizacji, zmniejsza objawy choroby i wpływa na poprawę 
jakości życia.

Omalizumab

Mechanizm działania: 
Polega na wybiórczym wiązaniu się jego 
cząsteczki z krążącymi w osoczu IgE, co 
zapobiega przyłączaniu się wolnych cząsteczek 
IgE do receptorów na komórkach efektorowych 
(bazofilach, komórkach tucznych i 
dendrytycznych). 
W konsekwencji nie dochodzi do degranulacji 
komórek układu immunologicznego i nie 
następuje uwolnienie mediatorów zapalenia do 
krwi.

Leki cholinolityczne

Do bronchodilatacyjnych leków doraźnie stosowanych w astmie 
należą także cholinolityki (bromek ipratropium ATROVENT - płyn 
do nebulizacji, ATROVENT N - aerozol wziewny). 
Ipratropium jest alternatywnym lekiem rozkurczowym dla 
pacjentów, u których po zastosowaniu długo działających leków 
β2-adreneregicznych wystąpiły takie działania niepożądane jak 
tachykardia, arytmia czy drżenia mięśniowe. 
Z powodu addycyjnych właściwości w zapobieganiu napadom 
duszności w astmie oskrzelowej bromek ipatropium może być 
stosowany łącznie z fenoterolem. 
Taki połączenie w postaci preparatu złożonego jest dostępne 
jako:
•BERODUAL - płyn do nebulizacji
•BERODUAL N - aerozol wziewny

Leki cholinolityczne 

(ipratropium)

Mechanizm działania:
Ipratropium jest antagonistą receptorów 
M1, M2 i M3hamuje skurcz oskrzeli 

wywołany acetylocholiną wykazując 
zwiększone powinowactwo do receptorów 
muskarynowych w oskrzelach

Działania niepożądane: suchość 
wywołana zahamowaniem wydzielania śliny, 
gorzki smak w ustach.

Stopnie intensywności terapii w astmie wg 

GINA (Global Initiative For 

Asthma/Światowa Inicjatywa Zwalczania 

Astmy)

Algorytm leczenia

Stopień I: krótko działające beta2-mimetyki
Stopień II: Niska dawka wGKS/ alternatywnie 

niska dawka leku antyleukotrienowego
Stopień III: Niska dawka wGKS + długo 

działający beta2-mimetyk; 

alternatywnie:średnia lub wysoka dawka 

wGKS albo niska dawka wGKS + lek 

antyleukotrienowy lub teofilina o 

przedłużonym uwalnianiu 

Stopnie intensywności terapii w astmie wg 

GINA (Global Initiative For 

Asthma/Światowa Inicjatywa Zwalczania 

Astmy)

 Algorytm leczenia

Stopień IV: średnia lub wysoka dawka 
wGKS + długo działający beta2-mimetyk; 
alternatywnie: dodatek leku 
antyleukotrinowego lub teofiliny o 
przedłużonym uwalnianiu

Stopień V: leczenie IV stopnia + doustne 
GKS alternatywnie leczenie omalizumabem

Postępowanie ratunkowe w ostrym 

napadzie astmy oskrzelowej

wg wytycznych ERC (European 

Resuscitacion Council) z 2010 r.

Tlen: 
Należy zastosować takie wdechowe stężenie tlenu, które 
zapewni SaO2 na poziomie 94–98%

Beta 2-agoniści w nebulizacji:
Salubutamol 5mg w nebulizacji

Glikokortykosteroidy podawane i.v:
Hydrokortyzon 200-500 mg

Postępowanie ratunkowe w ostrym 

napadzie astmy oskrzelowej

wg wytycznych ERC (European 

Resuscitacion Council) z 2010 r.

Leki antycholinergiczne podawane w 
nebulizacji:
Ipratropium 0,5 mg co 4-6 godz.

Siarczan magnezu:
-Podawany w nebulizacji (250mmol/l w ilości 2,5 – 5 
ml z beta2-agonistami)
-Podawany dożylnie u pacjentów niereagujących na 
leki wziewne w dawce 1,2 - 2 g powoli 

Postępowanie ratunkowe w ostrym 

napadzie astmy oskrzelowej

wg wytycznych ERC (European 

Resuscitacion Council) z 2010 r.

Dożylne podawanie leków beta2-adrenergicznych:
Dożylne stosowanie leków rozszerzających drogi oddechowe powinno
być ograniczone do przypadków braku reakcji na terapię drogą 
wziewną lub gdy nebulizacja/inhalacja nie jest możliwa (np. u 
pacjentów wentylowanych workiem samorozprężalnym). 
Salbutamol w iniekcji  (250 μg powoli iv), w ciągłej infuzji 3–20 
μg/min

Teofilina
5mg/kg m.c. w ciągu 20-30 min

Postępowanie ratunkowe w ostrym 

napadzie astmy oskrzelowej

wg wytycznych ERC (European 

Resuscitacion Council) z 2010 r.

Adrenalina:

0,3 mg s.c. Może być podana trzykrotnie w 
odstępach 20-minutowych

Terbutalina:
0,25 mg s.c. Dawka może być powtórzona po 30-60 
min.