1

PSYCHOLOGIA RÓŻNIC 

INDYWIDUALNYCH

(7) 2010 -TEMPERAMENT A 

DZIAŁANIE

Lucyna Golińska 

 

 

2

TREŚĆ

1. PREFERENCJE – WYBÓR CZYNNOŚCI I SYTUACJI
• A) STYLE DZIAŁANIA  
• B) STRATEGIE DZIAŁANIA 
2. EFEKTY I KOSZTY W RÓŻNYCH SYTUACJACH
3. TEMPERAMENT JAKO MODERATOR STRESU 

(STRESORY, STAN STRESU, RADZENIE SOBIE, 
KONSEKWENCJE)

4. POJĘCIE TEMPERAMENTALNEGO CZYNNIKA RYZYKA – 

WPŁYW TEMPERAMENTU NA ZABURZENIA 
ZACHOWANIA ORAZ NA KOSZTY 
PSYCHOFIZJOLOGICZNE 

 

 

3

PREFERENCJE – WYBÓR CZYNNOŚCI 

I SYTUACJI

 

1

. 

STYLE DZIAŁANIA -

 

S.DZ.  powtarzalny, typowy dla jednostki sposób 

wykonywania działań (rezultat interakcji: TxŚx...) 

Struktura FUNKCJONALNA Czynności 

Zasadnicze –

 bezpośrednio prowadzą do celu  

(przygotowawcze, zabezpieczające, kontrolne, korekcyjne)

Pomocnicze

 – umożliwiają, ułatwiają czynności. 

Struktura CZASOWA:

WR: CZ Przerywane > CZ Ciągłe 
NR: CZ Przerywane < lub = CZ Ciągłe 
W sytuacji o małej stymulacji (monotonnych, stereotypowych) – 

odwrotnie!

WR: CZ Różnorodne > CZ Jednorodne 
NR: CZ Różnorodne < lub = CZ Jednorodne
WR –męczliwość; NR- nowość (RL+) 

 

 

 

4

Strategie rozwiązywania problemów

ASEKURACI – RYZYKANCI : 

RYZYKOWNA: WR < NR
KOSERWATYWNA (OSTROŻNA): WR > NR

M = f (U x Ps)
M= MOTYWACJA
U= UZYTECZNOŚĆ
Ps = PRAWDOPODOBIEŃSTWO SUKCESU

U NR częściej aktywny styl samoregulacji = 

przekształcanie środowiska

U NR większe: Potrzeba Osiągnięć, wytrwałość, efekty 

(ale realistyczne, elastyczne aspiracje)  

Współczesne badania: Potrzeba Osiągnięć: WR =NR

 

 

5

REAKTYWNOŚC A STRES

STRES - PODSTAWOWE POJĘCIA

Stres = stresor (Elliot, Eisdorfer, 1982)
Stres = reakcja fizjologiczne wyznaczana przez intensywność B 

(Selye, 50)

Stres = stan wewętrzny  określany przez silne E- (

ŹRÓDŁO stresu – rozbieżność między Wymaganiami i Możliwościami, 

jeśli osoba motywowana do radzenia sobie, sprostania wymaganiom

STRESORY = WYMAGANIA

 (sytuacje, wydarzenia życiowe, wartości) 

OBIEKTYWNE

 – specyficzna gatunkowo podatność na zdarzenia – 

Lista Ważnych Zdarzeń, (Holmes i Rahe, 67); 

SUBIEKTYWNE

 – świadoma lub nieświadoma ocena zagrożenia, 

szkody. Ocena – przyczyna stresu, np. egzamin; badane u 

człowieka.

 

 

6

REAKTYWNOŚC A STRES

MOŻLIWOŚCI – WŁAŚCIWOŚCI OSOBY

 (Z, T, O, wiedza, stan) 

 OBIEKTYWNE

 

 SUBIEKTYWNE 

(ocena podmiotu, jakie ma możliwości)

Brak równowagi W-M (O lub S) - źródło stresu

 

Stres – efekt interakcji WxM (O lub  S)
Stres – rezultat straty zasobów – ujemnego bilansu 

(utracone>zdobyte) (Hombolt)

RADZENIE SOBIE ZE STRESEM

 

Utrzymywanie równowagi lub redukowanie rozbieżności  M-W

 

Wysiłek – intensywność, zasięg, wytrwałość w podejmowaniu 

prób 

Korzyści:

 

uzyskanie nowych lub zachowanie, utrzymanie 

zasobów

Koszty:

 

utrata, zużywanie zasobów (zmiany towarzyszące, 

następcze)

 

 

7

KONSEKWENCJE STRESU

Konsekwencje pozytywne (rozwój)

 – jeśli niewielka 

rozbieżność M-W

Konsekwencje negatywne i koszty - 

nieprzystosowanie i 

zaburzenia (lęk, depresja, somatyka, zaburzenia 

zachowania - rezultat zmian emocjonalnych, fizjologicznych 

i biochemicznych)

 

efekt interakcji „stres nadmierny lub chroniczny x inne 

czynniki”

MODERATOR – warunki, czynniki

, które  poprzedzają 

występowanie innych zjawisk i  wpływają na te zjawiska. 

TEMPERAMENT – MOŻE BYĆ MODERATOREM STRESU, gdyż

• cechy formalne przenikają wszystkie zachowania (wszelką 

treść)

• cechy energetyczne i czasowe – modyfikują zjawiska stresu

• cechy związane z emocjami – wywoływanie i intensywność E 

 

 

8

Temperament jako moderator 

stresu

 

w zależności od poziomu aktywowalności (mechanizm  

wzmacniania/ tłumienia stymulacji)

W. A obniża tolerancję na zdarzenia intensywne
N. A obniża tolerancję na zdarzenia  mało intensywne. 

TE SAME WYDARZENIA, wymagania o tej samej 

intensywności SĄ STRESORAMI LUB NIE

 w zależności 

od cech temperamentu 

  Odchylenia od OPA (OPS) – ujemne emocje
   Zgodne z OPA (OPS) – emocje dodatnie 

WR OPS

 

 

9

Temperament jako moderator 

stresu

Intensywność stanu stresu zależy od cech T, które wpływają na 

intensywność emocji

 

Skłonność do przeżywania stresu (częstość) zależy od cech T 

warunkujących skłonność do przeżywania  E-

 (Gray- Lęk; Buss 

i Plomin- Emocjonalność; Eysenck – neurotyczność ; Eliasz - 

Reaktywność) 

RADZENIE SOBIE ZE STRESEM 

Proces zorientowany na Emocje i Działania

styl zadaniowy – ŻW 
styl emocjonalny

 – 

(+) RE, PE, N, Ruchliwość 

     

- (--) E- I, 

Równowaga PN, WYdolność

 

Style działania

: WR – wspomagający; NR - prostolinijny  

Wysiłek i koszty

: 

WR w sytuacjach silnie stymulujących; 
NR – w słabo; 

Efekty

: odwrotnie (spadek efektów silniej zaznaczony wśród WR ) 

 

 

10

Temperament jako moderator stresu

Koszty

Towarzyszące

   zmiany fizjologiczne i biochemiczne:

  lub 

Następcze 

– efekty (poziom wykonania innych zadań)
- zaburzenia emocjonalne, fizjologiczne
Kahneman: 
Niedociążenie – obniżone inwestowanie zasobów;
Przeciążenie – szybsze wyczerpywanie zasobów

U WR ograniczanie aktywności, „zamykanie wejść, zawężanie 

pola percepcji, pojemności pamięci operacyjnej, szybkości 

przetwarzania;

Spadek zachowań prospołecznych; wzrost agresji

Temperamentalne Czynniki Ryzyka  (RCT) cecha lub układ cech 

temperamentu, które w konfiguracji z innymi czynnikami 

zwiększają ryzyko zaburzeń, sprzyjają kształtowaniu 

osobowości nieprzystosowanej.

 

Środowisko predysponujące

 ŚP – obecność stresorów 

wywołujących chroniczny lub nadmierny stres 

Środowisko chroniące

 ŚC – brak takich stresorów

 

 

11

WR i NOWE miejsce PRACY

WR gorsze emocjonalne oceny ZDROWIA, PRACY i 

ŻYCIA, poznawcze oceny ZDROWIA oraz mniejsza 

SATYSFAKCJA ZE SKŁADNIKÓW PRACY niż NR

Wśród WR emocjonalne oceny zdrowia wpływają na 

oceny poznawcze zdrowia, oceny ZDROWIA wpływają 

na oceny innych sfer, a poznawcze oceny pracy są 

izolowane od poznawczych ocen innych sfer 

(nadmierne pobudzenie i ostrożność) 

Wśród NR emocjonalne oceny pracy wpływają na 

poznawcze oceny pracy, a oceny PRACY (sprzyja 

OPS) wpływają na oceny innych sfer