Różne oblicza depresji

Katedra i Klinika Psychiatrii i Psychoterapii

Śląskiej Akademii Medycznej

w Katowicach

Różne oblicza

depresji

Irena Krupka-Matuszczyk

Problemy do dyskusji

•

Czy istnieją cechy kliniczne różniące

depresję

u mężczyzn i kobiet

•

Jak leczymy depresję u mężczyzn i

kobiet

•

Jaki jest wpływ cyklu miesięcznego na

przebieg depresji

•

Jak efektywnie leczyć depresję w

okresie menopauzalnym

Depresja epidemiologia

•

Najczęstsza choroba przewlekła

w populacji ogólnej

•

Częstość w populacji: 10-15%

•

Szczyt zachorowań: 40-50 rok życia

•

Dziewczęta i chłopcy w okresie

adolescencji chorują równie często

•

Kobiety chorują 2x częściej niż

mężczyźni

Zaburzenia psychiczne z

depresją

•

F 03.3 otępienie z dominującymi objawami

depresji

•

F 06.3 organiczne zaburzenia nastroju

•

F 1x.54 zaburzenia psychotyczne w

przebiegu uzależnienia od substancji

psychoaktywnych

z depresją

•

F 20.4 depresja po-schizofreniczna

•

F 20.1 epizod depresyjny w przebiegu

zaburzenia schizoafektywnego

•

F 31 zaburzenie afektywne dwubiegunowe

Zaburzenia psychiczne z

depresją

•

F 32 epizod depresyjny

•

F 32.0 łagodny

•

F 32.1 umiarkowany

•

F 32.2 ciężki bez objawów

psychotycznych

•

F 32.3 ciężki z objawami

psychotycznymi

•

F 32. x0 bez objawów somatycznych

•

F 32. x1 z objawami somatycznymi

Zaburzenia psychiczne z

depresją

•

F 33 nawracające zaburzenia

depresyjne

•

F 34.1 dystymia

•

F 41.2 mieszane zaburzenia lękowo-

depresyjne

•

F 43.20/21 zaburzenia adaptacyjne

depresyjne

Różne oblicza depresji

•

Depresja nawracająca

–

Depresja melancholiczna

–

Depresja przewlekła

–

Depresja sezonowa

–

Depresja poporodowa

–

Depresja atypowa

–

Otępienie rzekome depresyjne

–

Depresja u dzieci

–

Depresja podwójna

–

Depresja lękowa

Współwystępowanie

depresji z:

•

Zaburzeniami jedzenia

•

Objawami psychotycznymi

•

Nadużywaniem substancji

psychoaktywnych

Choroby somatyczne

związane

z ryzykiem depresji

•

Zaburzenia hormonalne: niedoczynność

i nadczynność tarczycy czy przytarczyc,

choroba Cushinga, cukrzyca

•

Choroby OUN: choroba Parkinsona, SM,

padaczka, pląsawica Huntingtona

•

Choroby układowe: kolagenoza

•

Choroby układu krążenia i oddechowego

•

Nowotwory

Depresja a śmiertelność

•

Pogarsza rokowanie i rehabilitację

w chorobach somatycznych

i neurologicznych

•

15 - 25% pacjentów ginie śmiercią

samobójczą kobiety częściej podejmują

próbę (4x ),

a mężczyźni 3x częściej giną zwłaszcza

w wieku podeszłym

•

Epizod depresyjny powoduje myśli S

u 70% chorych

Płeć a objawy depresji

Objawy

•

Atypowe objawy częstsze u kobiet

•

Więcej lęku i objawów somatycznych u kobiet

•

Liczniejsze objawy cierpienia u kobiet

•

Ryzyko samobójstwa większe u mężczyzn

•

Niedobór estrogenów kobiety

Współchorobowość

•

Zaburzenia lękowe i jedzenia u kobiet

•

Nadużywanie substancji psychoaktywnych przez

mężczyzn

Kornstein, Wojcik , 2002

Płeć a przebieg depresji

•

Przebieg

–

Kobiety mogą mieć dłuższe epizody

–

Częściej jest przebieg bardziej przewlekły

i ma częstsze nawroty

•

Czynniki spustowe

–

Styl życia

–

Zmiany sezonowe

–

Wpływ czynników hormonalnych

Kornstein, Wojcik, 2002

Wpływ cyklu miesięcznego

na przebieg depresji

•

Początek i nasilenie depresji jest większe

podczas miesiączki

•

W tym okresie wzrasta liczba

hospitalizacji i prób samobójczych

•

Miesiączka ma wpływ na:

–

Nasilenie ciężkości objawów

–

Pojawienie się nowych objawów

–

Obniżenie kontroli impulsów

Abramovitz et al., 1982, Endicott, 1993

Atypowa depresja

•

DSM IV: cechy dominują podczas ostatnich 2

tygodni epizodu depresji lub w CHAD 1 lub 2, gdy

ostatnim typem epizodu jest depresja lub w

przebiegu ostatnich

2 lat trwania dystymii.

Reaktywność nastroju

2 lub więcej cech:

–

hiperfagia

–

hipersomnia

–

„

porażenia” = uczucie ciężaru lub ociężałości w rękach

i nogach

–

nadmierna wrażliwość

Brak cech melancholii czy katatonii.

Atypowa depresja

•

Określana jako dysforia histeryczna

•

Dotyczy kobiet

–

idealizowane uczucia (miłość)

–

hiperfagia

–

hipersomnia

–

nadmierna reaktywność uczuciowa

Depresja atypowa

Kryterium: reaktywność

nastroju

•

Nastrój poprawia się w reakcji na

rzeczywiste lub potencjalnie

pozytywne zdarzenia u 50% chorych

(może być okresowa poprawa)

Depresja atypowa

Kryterium: hiperfagia

•

Nadmierne łaknienie lub zjadanie

dużej ilości jedzenia każdego dnia

•

Nadmierny apetyt lub zjadanie dużej

ilości jedzenia przez ostatnie 3 dni

tygodnia

•

Przybór na wadze 5 kg w ciągu 3

miesięcy

Depresja atypowa

kryterium: hipersomnia

•

10 godzin/dobę przez 3 dni w

tygodniu

przez kilka miesięcy

Depresja atypowa

kryterium: „porażenia”

•

Odczucie ciężkości przez wiele

godzin co najmniej 3 dni/tydzień

przez kilka miesięcy

Depresja atypowa

Kryterium: nadmierna

wrażliwość

•

Nadmierna wrażliwość na

odrzucenie ze strony innych (nie

ograniczająca się do epizodów

zaburzeń nastroju), która daje

znaczące upośledzenie społeczne lub

zawodowe

Atypowa depresja

Historia i badacze

•

1959r West i Dally

•

1960r Sargant

•

1965r Hordern

•

1969r Klein

Atypowa depresja

terapia

•

TLPD – nie

•

EW – nie

•

MAOs – tak

Liebowitz, 1988, Quitkin 1989, 1991, McGrath,

1993

Psychoterapia kognitywna lub osobowości (Stewart et
al., 1998) Psychoterapia kognitywna = MAOs (Jarrett
et al., 1999 )

Atypowa depresja

Cechy

•

K : M = 2 : 1 lub 3 : 1

•

Często w sezonowej depresji

•

Dysfunkcje psychosocjalne

•

Wczesny początek zachorowania

•

Przebieg chroniczny

•

Brak charakterystycznego lęku

•

Chorobowość: 25% (Sullivan 1998) – 16%

(Horwath 1992).

Depresja naczyniowa

•

Depresja o późnym początku

•

Gaupp (1905) opisał jako depresję

wtórną

do miażdżycy

•

Zmiany naczyniowe w TK i RM

Steffens, Krishnan,1998

Depresja naczyniowa:

kryteria

•

Obecność depresji dużej

•

Wiek podeszły, późny początek

pierwszego zachorowania

•

Obecność chorób układu krążenia

•

Potwierdzone uszkodzenie OUN:

badania radiologiczne,

neuropsychologiczne, odchylenia w

badaniu neurologicznym

•

Znaczne zmniejszenie istoty białej

Steffans et al.,1999

Depresja naczyniowa -

konsekwencje

•

Przewlekłość choroby

•

Długi czas zdrowienia

•

Zaburzenia poznawcze i otępienie

naczyniowe

•

Znaczne nasilenie

Depresja naczyniowa:

terapia

Niefarmakologiczn

•

Interwencje

kryzysowe

•

Grupy wsparcia

•

Oddziały

dziennego pobytu

Farmakologiczne

•

TLPD (ostrożnie)

nortryptylina

•

SSRI

•

Leki poprawiające

krążenie

Depresja naczyniowa

•

„

RM decyduje o rozpoznaniu

depresji naczyniowej”

Kirshnan et al.,1997

Płeć a różnice

w farmakokinetyce leków

•

Różnice mogą pojawić się

–

Absorbcja

–

Metabolizm

–

Eliminacja

•

Potencjalne efekty u kobiet

–

Dłuższy okres półtrwania

–

Więcej objawów ubocznych i wzrost toksyczności

–

Synergizm działania z estrogenami

Hamilton,Yonkers, 1996

Kornstein, Wojcik, 2000

Płeć a terapia

tymoleptykami

•

TLPD: silniejsze działanie u M

•

TLPD: starsze K lepiej reagują niż młodsze

•

K – lepsza odpowiedź terapeutyczna na

SSRI

i MAOs niż na TLPD

•

Menopauza pogarsza odpowiedź na leki

•

MAOs: K lepiej niż M

•

Różne możliwości strategii terapii

Kornstein, Wojcik, 2002, Quitkin et al., 2002

Płeć a odpowiedź na

psychoterapię

i farmakoterapię +

psychoterapię

•

Psychoterapia

–

CBT lub ITP K=M

–

K z depresją ciężką słabiej reagowały na CBT

•

Terapia: imipramina i IPT

–

Kobiety słabsza remisja

–

Bez różnicy w liczbie pogorszeń i nawrotów

Thase et al., 1994, Frank et al.,1988

Płeć a odpowiedź na

psychoterapię oraz

psychoterapię +

farmakoterapię

Meta-analiza 6 prac: 595 chorych

(187M, 408 K) leczonych IPT lub CBT

(243) oraz TLPD + IPT (352)

–

TPLD + IPT lepsze niż psychoterapia u M we

wszystkich grupach wiekowych

–

TPLD + IPT = psychoterapia korzystniejsza u

K do 40r życia

–

TPLD + IPT korzystniejsza powyżej 50 r życia

u K = M

Thase et al.,1997

Podsumowanie

•

Płeć różnicuje ocenę (objawy, nasilenie)

i leczenie depresji.

•

Ocena może różnić się częstością zachorowań,

objawami somatycznymi, emocjonalnymi,

przebiegiem, współchorobowością i wyzwalającymi

czynnikami.

•

Decyzja o terapii różni się w zależności od tolerancji

chorej, strategii i doświadczenia leczącego.

•

Wpływ cyklu miesięcznego i menopauzy na ocenę

stanu psychicznego i terapię jest niedoceniany.

Kornstein, Wojcik, 2002

Document Outline