Trawienie i wchłanianie pokarmu
stanowi podstawową funkcję jelita
cienkiego, chociaż proces ten dla
pewnych składników pokarmowych
zaczyna się już w jamie ustnej i
żołądku
Trawienie i wchłanianie pokarmów
zachodzi głównie w jelicie cienkim,
dzięki ogromnej powierzchni jelita,
która zawdzięcza specjalnej
budowie.
Fałdy okrężne Kerkrinnga, kosmki
jelitowe, mikrokosmki
Powierzchnia wchłaniania 200 m2
Różnice w budowie kosmków w zależności
od miejsca i ich funkcji
Kształt i wygląd kosmków może
świadczyć o procesie chorobowym np. w
celiakii
Krytpy: nowe komórki nabłonka
jelitowego, komórki Panetha
(wydzielające czynniki wzrostu, enzymy i
substancje przeciw bakteryjne), komórki
produkujące śluz.
Enterocyt
Liczne mikrokosmki z enzymami
trawiennymi
Ściany boczne- molekuły adhezyjne,
kompleksy łączące, miejsca
receptorowe dla czynników wzrostu,
hormonów, neuroprzekaźników.
Od strony błony podstawnej –
kanały anionowe, systemy
enzymatyczne
Inne komórki
Komórki wydzielające czynniki
regulacyjne (gastrynę, sekretynę,
motylinę enteroglukagon,
somatostatynę, VIP,GIP)
Komórki układu immunologicznego
Bakterie tlenowe i beztlenowe, ilość
kolonii 10 do 5 na ml
Czynność motoryczna jelita cienkiego
Skoordynowane skurcze błony mięśniowej
gładkiej
Jelitowy układ nerwowy, komórki Cajala
2 rodzaje aktywności motorycznej
( międzyposiłkowa i poposiłkowa)
Pierwszy rodzaj aktywności 3 fazy (brak
skurczów, pojedyncze skurcze, masywne skurcze,
MMC migrating motor complex), oczyszczanie z
zalegającego pokarmu, niedopuszczanie do
kolonizacji bakterii
Poposiłkowa aktywność motoryczna-skurcze
segmentowe, mieszanie pokarmu
Niektóre składniki pokarmowego nie
ulegają trawieniu: cukry proste,
witaminy, związki mineralne
Trawienie i/lub wchłanianie
pokarmów może być upośledzone
np. w chorobach jelit, w czasie
stosowania pewnych leków
Wchłanianie wody i elektrolitów
Miejsce wchłaniania-całe jelita
Wchłanianie bierne drogą komórkową
i międzykomórkową ( inaczej aniony i
kationy)
Wydzielanie jonów do światła jelita, w kryptach
W chorobie np. zapalnej gdy sekrecja przeważa
nad wchłanianiem pojawia się biegunka
Transport i wchłanianie aktywne zależne od
innych substancji żywieniowych np. glukoz i
aminokwasów ( ATP-azowa pompa sodowo
potasowa)
Transport i aktywne wchłanianie niezależne od
innych substancji, pompa Na,K, APTazowa,
wymiana jonowa
Wydzielanie wody i elektrolitów do
światła jelita jest stymulowane przez
neuromediatory
Substancje hamujące lub
stymulujące sekrecję: VIP,
prostaglandyny, bradykinina,
acetylocholina, substancja P,
neurotensyna, serotonina.
Substancje mineralne i pierwiastki śladowe
-
Zapotrzebowanie organizmu na minerały jest różne i
zmienia się z wiekiem
-
Mikroelementy: selen, jod, miedź, cynk, fluor, chrom,
molibden
-
Makroelementy: wapń, magnez, fosfor, żelazo, siarka
-
Wapń: transport aktywny przez enterocyt lub biernie
paracelularnie, dwunastnica, jelito czcze i kręte,
aktywna forma vit D, ważny dla rozwoju organizmu
-
Żelazo. Zapotrzebowanie u dorosłego człowieka 1
mg/dobę, u dzieci i młodzieży 1,5 mg, u kobiet w wieku
reprodukcyjnym 5-50 mg/dobę. Wchłanianie w
dwunastnicy i górnym odcinku jelita czczego. Żelazo
dwuwartościowe w trójwartościowe. Ważne pH treści
żołądkowej
Niektóre związki, węglowodany
i aminokwasy ułatwiają
wchłanianie Fe, inne upośledzają-
fosforany, szczawiany, fityniany
Białka wiążące i transportujące Fe
w enterocytach (apoferytyna-
ferytyna)
Fe hemowe – endocytoza
Transferyna-białko transportujące
Węglowodany
-
200-400g na dobę
-
skrobia, glikogen 60%, sacharoza 30%, laktoza, fruktoza,
pentozy 10%
-
wchłonięte zostają sacharydy proste
-
hydroliza
-
alfa amylaza śliny, alfa amylaza soku trzustkowego
(maltozy, maltotriozy,oligosacharydy)
-
maltaza, sacharaza,laktaza-monosacharydy
-
enzymy brzeżka szczoteczkowego
-
2-20% skrobii nie ulega rozkładowi i dostaje się do jelita
grubego, bakterie, fermentacja (H do pomiaru zaburzeń
trawienia)
-
nadmiar skrobii w jelicie, uszkodzenie brzeżka
szczoteczkowego -biegunka osmotyczna
-
transport ułatwiony
Tłuszcze
-
nierozpuszczają się w wodzie
-
triglicerydy, kwasy tłuszczowe, fosfolipidy, sterole, woski,
karoteny i inne
-
Emulgacja, lipoliza, wydzielanie żółci, tworzenie się micel,
wchłanianie przez enterocyt, reestryfikacja do
trigliglicerydów, formowanie chylomikronów, przejście do
chłonki
-
Emulgacja i częściowe trawienie w żołądku.
Wymieszanie z wodą i innymi płynami. Lipaza żołądkowa
do wolnych kwasów tłuszczowych i diglicerydów.
-
Lipaza trzustkowa (dwunastnica), żółć, micele
-
Fosfolipaza A odszczepia kwasy tłuszczowe od fosfolipidów
-
Esteraza cholesterolowa – hydrolizuje w obecności kwasów
żółciowych estry cholesterolu. Witaminy rozpuszczalne w
tłuszczach
Przemiana kwasów żółciowych
2-5g ,wchłanianie w końcowym odcinku
jelita krętego z krwią żyły wrotnej do wątroby
i ponownie wydalane do żółci
Krążenie jelitowo wątrobowe 6-10 razy na
dobę
Wzajemna regulacja
Upośledzenie przemiany kwasów żółciowych
(choroby końcowego odcinka jelita krętego,
cholestaza)
Biegunka tłuszczowa, zaburzenia wchłaniania
tłuszczów i witamin w nich rozpuszczalnych
Wchłanianie tłuszczów- w brzeżku
szczoteczkowym
Zaburzenia wchłaniania, nieprawidłowości
tworzenia micel i lipolizy.
Cholestaza wewnątrzwątrobowa,
niewydolność trzustki, zaburzenie
krążenia jelitowo wątrobowego,
nadmierne zakwaszanie dwunastnicy,
uszkodzenie błony śluzowej jelita, brak
tworzenia chylomikronów
( abetalipoproteinemia)
Białka
Rozkład enzymatyczny do aminokwasów
i oligosacharydów
Trawienie rozpoczyna się w żołądku-pepsyna,
aktywowana w kwaśnym środowisku przy pH
1,0-3,0. Wyższe pH dezaktywacja enzymu
Enzymy proteolityczne trzustki: trypsynogen,
chymotrypsyna, proelastaza,
prokarboksypeptydaza, aktywacja w brzeżku
szczoteczkowym
Peptydazy brzeżka szczoteczkowego trawiące
oligosacharydy
Systemy nośników ułatwiające transport, brak
nośników wybiórcze zahamowanie wchłaniania
danej grupy aminokwasów
Witaminy
-
Rozpuszczalne w wodzie: kwas
askorbinowy, tiamina,
ryboflawina, biotyna, kwas
pantotenowy, pirydoksyna,
niacyna, kwas foliowy,
kobalamina
-
Rozpuszczalne w tłuszczach:
witaminy A, D, E, K
Witamina C (kwas
askorbinowy)
-
Człowiek nie może jej sam
zsyntezować
-
Swoisty mechanizm wchłaniania
zależny od jonów sodu
-
Gotowanie, przechowywanie
pokarmów niszczy witaminę C
Kwas foliowy
-
Jest produkowany przez bakterie i rośliny
-
Człowiek nie może go zsyntezować
-
Gotowanie go niszczy
-
Zapotrzebowanie 100-200µg, w ciąży
wzrasta 2x, można zmagazynować 3 mg
-
Dieta pozbawiona folianów, zespół złego
wchłaniania, niedobór kwasu w ciągu
miesiąca
-
Konkurencja z lekami: fenytoina,
sulfasalazyna
-
Niedokrwistość megaloblastyczna
Witamina B12 (kobalamina)
-
Człowiek nie potrafi jej wytworzyć samodzielnie
-
Występuje w produktach pochodzenia
zwierzęcego (wegetarianie cierpią na jej
niedobór)
-
Dzienne spożycie 10-20µg, wchłania się 1-2µg,
zapasy w wątrobie około 5 mg, niedobór ujawnia
się po kilku latach
-
Wchłanianie wymaga obecności kobalofininy,
czynnika wiążącego, odpowiedniego pH i
enzymów proteolitycznych, jelito kręte
-
Transkobalamina, białko transportowe
-
Złe przyswajanie: niedobory proteolitycznych
enzymów trzustkowych, niskie pH dwunastnicy
( Z-E), uszkodzenie jelita krętego, stan po
resekcji żołądka, zanikowe zapalenie żołądka
Witamina A (retinol)
-
mleko, nabiał jaja, olej ryb, rośliny
-
Wchłania się w enterocycie na zasadzie biernej
dyfuzji, opuszcza enterocyt w chylomikronach
Witamina D
- Sterol zawarty w tłuszczach zwierzęcych i
roślinnych, w skórze pod wpływem
promieniowania nadfioletowego
-
Wchłanianie w jelicie grubym na zasadzie biernej
dyfuzji
Witamina E (tokoferol)
-
W tłuszczach roślinnych i zwierzęcych, w jajach
-
Wchłanianie na zasadzie biernej dyfuzji
Witamina K
- Endogenna pochodzenia roślinnego i w wątrobie
-
Produkt syntezy bakterii jelitowych
-
Wchłanianie w jelicie grubym na zasadzie biernej
dyfuzji
trawienie amylaza ślinowa rozkład
skrobie i glikogen przez dekstryny do
maltazy (Trawiony jest w jamie ustnej)
w dwunastnicy następuje kolejny etap
trwaienia
trzustka wydziela amylazye trzustkową
jelito amylaza jelitowa
maltaza rozkłada maltozę na 2cząst.
glukozy
Sacharaza sacharozę na glukoze i fruktozę
laktaza laktozę na glukozę i galaktozę
wchłonięcie w dwunastnicy i jelicie czczym
Białka
żołądek- pepsynogen(uaktywnia się w
kwaśnym środowisku żołądka)
działa na środkowe wiązania w łąńcuchu
polipeptydowym(pękają wiązania
peptydowe białek z wyższych na niższe
Dwunastnica
trypsynogen, chymotrypsyna,
proelastaza,
rozszczepiają końcowe wiązania
petydowe
Gruczoły jelitowe-proaminopeptazy
Rozkładanie do aminokwasów
Wchłonięcie w jelicie przez kosmki
jelitowe we krwi
Tłuszcze- trawienie i częściowa
emulgacja w żołądku
Dwunastnica
krople tłuszczów są emulgowane- żółć-
wątroba(lipazy)
lipazy trzustkowe rozszczepiają
wiązania estrowe w tłuszczach
wchłaniane są w jelitach przez kosmki
