Renata Awramczewa

Tytuł: „ O wolności 
nauki”

 

 

Nauka - dyscyplina  
wiedzy



Aby zaistniała nauka musi 

następować pewien proces :



Zagadnienie



Rozwiązanie zagadnienia różnymi 

metodami



Dochodzimy do sądu w sprawie której 

dotyczyło zagadnienie



Sąd, który jest rozwiązaniem postaw 

zagadnienia podajemy do publicznej 

wiadomości z uzasadnieniem

 

 

Wolność uprawiania 
nauki wymaga :
( rozpatrujemy w 4 
dziedzinach)

 



wolności wyboru zagadnień



wolności wyboru metody, 
czyli                                      
    sposobu ich rozwiązania



wolności myśli 



wolności słowa

 

 

WOLNOŚĆ SŁOWA: pewien rodzaj 
czynu dowolnego - wolnością 
pewnego rodzaju czynu



Człowiek ma wolność słowa gdy może 
mówić, pisać drukować to co chce.



Człowiek cieszy się całkowicie 
wolnością słowa, gdy inni swoim 
celowym działaniem nie uniemożliwiają 
mu lub nie utrudniają wypowiadania 
tego, co chce powiedzieć, ani nie 
przymuszają go do wypowiadania tego, 
czego powiedzieć nie chce.

 

 

 

2 oblicza czynu:



pozytywne i negatywne 



(człowiek ma wolność czynu , gdy 
może robić to, co chce, i nie jest 
zmuszony do tego, by robił to czego 
nie chce)

 

 

Człowiek ma wolność 
słowa 



gdy może mówić, pisać drukować 
to, co chce, i nie jest zmuszony do 
tego, by mówił, pisał, drukował to, 
czego nie chce

 

 

Ograniczenia wolności słowa można 
dokonać:



Celowym działaniem innych



 Środkami fizycznymi



zakneblowanie ust



niedopuszczenie do głosu na jakimś zebraniu



odmowa przyjęcia wypowiedzi do druku



obawa represji, przykrych skutków które 

pewna wypowiedź może przynieść 

wygłaszającemu (te przykre skutki nie muszą 

polegać na zastosowaniu więzienia, utracie 

posady, ale mogą polegać na ujemnym 

sądzie opinii publicznej) 

 

 

Możemy wyróżnić pozytywne i 
negatywne ograniczenie 
wolności słowa.

 

 

negatywne ograniczanie wolności 
słowa polega na odbieraniu możności 
lub utrudnianiu wypowiadania tego, co 
się chce powiedzieć

 

 

 

pozytywne ograniczenie wolności 

słowa polega na przymuszaniu 
człowieka do tego aby mówił to, czego 
powiedzieć nie chce

 

 

 

 

Wolność nauki nie wymaga wolności słowa 
dla każdego głupstwa, lecz wymaga ona tylko 
słowa naukowego. Sama nauka stwarza 
organy, które krępują całkowitą wolność 
słowa i dopuszczają do głosu tylko taką 
wypowiedź, która spełnia niezbędne 
wymagania charakteryzujące wypowiedź 
naukową.

 

 

 

Aby wypowiedź zasługiwała 
na miano wypowiedzi 
naukowej powinna 
spełniać
następujące wymagania:

 

 

1. Treść wypowiedzi naukowej

 



Musi dotyczyć spraw, którymi jakaś nauka 

się zajmuje



Treść wypowiedzi musi w istotny sposób 

wzbogacać naukę 



 wprowadzenie nowego dowodu 

twierdzenia już   dawniej w pewien 

sposób dowiedzionego 

 

 



umocnienie uzasadnienia dla twierdzenia 

posiadającego tylko częściowe, niepełne 

uzasadnienie

 



uściślenie twierdzeń znanych, nowe ich 

usystematyzowanie

 



postawienie pewnego zagadnienia lub jego precyzja

 

 

 

2. Sformułowanie 
wypowiedzi naukowej z 
należytą ścisłością :

 

 

 



Poszczególne zdania muszą stwierdzać, 
określone stany rzeczy i nie mogą być 
ogólnikowymi wynurzeniami, które niczego 
określonego nie stwierdzają.



wypowiedź wymaga należytej kompozycji 
całości ścisłości, treściowego 
uporządkowania składających się na nią 
poszczególnych zdań.

 

 

3. Racjonalna postawa 
wobec wypowiedzi 
naukowej wygłaszającego:

 

 

 polega na tym, że stanowczość z jaką 
wygłasza się twierdzenia jest dostosowana do 
stopnia 

ich uzasadnienia

 

wymaga aby stanowczość dająca się mierzyć 
wielkością ryzyka, była proporcjonalna do 
stopnia ich uzasadnienia

 

wymaga aby twierdzenia poddawać ze 
skromnością  zapowiadającą stopień ich 
uzasadnienia 

 

 

Wolność słowa naukowego: 



Jest niezbędnym warunkiem pomyślnego 
rozwoju nauki



Niedopuszczenie do głosu kogokolwiek, 
kto ma jakiś wynik naukowy do 
zakomunikowania, zuboża społeczny 
organizm nauki o ten wynik i nie pozwala 
mu odegrać w rozwoju nauki jakiejkolwiek 
roli. Sprzyja to jednostronności i 
dogmatyczności a szkodzi prawdzie. 
Odbiera również chęć do pracy.

 

 

  

Może stanąć w konflikcie z innymi wartościami

  Postulat wolności słowa naukowego może, 
stanąć w konflikcie z interesem pewnych 
jednostek lub ugrupowań społecznych np. 
tajemnica patentowa, wojskowa, państwowa. 
Wypowiedzi przeznaczone do ukazania w 
ramach publikacji naukowych powinny być 
poddawane  ocenie z punktu widzenia kryteriów 
naukowości, jak również z punktu widzenia 
istotnych interesów państwa

 

 

 

WOLNOŚĆ MYŚLI

 

 

 

       polega  przede wszystkim  na tym, że 

ma się prawo i  potrafi się wierzyć we 
wszystko, za czym rzeczowe argumenty 
przemawiają i nie ma obowiązku ani 
konieczności wierzyć w cokolwiek, co nie 
jest poparte racjonalnymi argumentami, a 
tym bardziej w coś, przeciw czemu 
argumenty takie przemawiają.

 

 

Dogmatyzm normatywny - 
to deklarowanie obowiązku 
przyjmowania pewnych
twierdzeń bez względu na ich 
uzasadnienie.

 

 

Dogmaty - twierdzenia które 
przyjmujemy bez względu na 
ich racjonalne uzasadnienie.

 

 

Dogmatyzm normatywny

odmawia człowiekowi prawa do 

wyrabiania swych poglądów na drodze 
racjonalnej

 stanowi zakaz uprawiania nauki na tym 

odcinku, którego jego nakazy i zakazy 
dotyczą

 

 

        może występować w postaci jawnej i 

zamaskowanej. ,
Zamaskowany dogmatyzm normatywny nie 
ogłasza oficjalnie swoich nakazów i zakazów, 
stosuje jednak represje wobec ujawniania 
niewiary w pewne twierdzenia.
 Kryptodogmatyzm (ukryty dogmatyzm) jest 
współczesną postacią dogmatyzmu 
normatywnego. 

 

 

 

Istnieją dwa sposoby uzasadnienia 
twierdzeń :
        Uzasadnienie całkowite
        Uzasadnienie częściowe

 

 

 

Twierdzenia uzasadnione całkowicie:

są to tylko twierdzenia definicyjne i 
twierdzenia posiadające dedukcyjny dowód
można je przy zachowaniu racjonalnej 
postawy traktować jako prawdy ostateczne i 
pod żadnym warunkiem nieodwołalne

 

 

Twierdzenia uzasadnione częściowo.

 

 są to twierdzenia, dla których prawdziwości i 

fałszywości nie mamy dowodu pewnego i które 
przyjmujemy na tej podstawie, że mimo skrzętnych 
poszukiwań dowodu ich fałszywości nie udało się 
dotąd znaleźć
 nie mogą być traktowane jako prawdy ostateczne, 

należy je traktować jako prowizoria, które może 
kiedyś trzeba będzie odwołać, jeśli dalsze 
poszukiwania dostarczą dowodu ich fałszywości

 

 

Dogmatyzm metodologiczny.
   polega na uznawaniu pewnych twierdzeń nie 

posiadających racjonalnego uzasadnienia w ogóle lub 
też na przypisywaniu pewnym twierdzeniom  wyższej 
rangi.
   przejawia się najczęściej w tej postaci, że 

twierdzenia posiadające tylko częściowe, choć dość 
silne, uzasadnienia traktuje się jako prawdy 
ostateczne i nieodwołalne oraz że samą niezgodność 
pewnych poglądów z tymi twierdzeniami uznaje się 
za wystarczającą podstawę do ich odrzucenia.

 

 

WOLNOŚĆ WYBORU 
METODY

 

 

Ograniczenia swobody wyboru metod badania, 
uzasadnione ocenami moralno-obyczajowymi
 w starożytności niegodnego wolnego człowieka 

 w imię przepisów religijnych uprzedzenia do 

eksperymentów, jako do działania zakazywano przez 
długie wieki przeprowadzania dla celów badawczych 
sekcji zwłok   
 obecnie potępiamy dokonywanie dla celów 

badawczych ryzykownych eksperymentów na 
ludziach, bez ich zgody, ale  
 uznamy je za słuszne, o ile się z nimi solidaryzujemy  
   
 nie są liczne i niezbyt dla nauki groźne

 

 

 

Ograniczenia wyboru metody badania 
wytyczane w imię obrony ich 
naukowego charakteru
*Są niebezpieczne dla rozwoju nauki
*Występuje monopolizacja pewnych metod 
jako jedynie naukowych (zjawiska pewnej 
dziedziny wyjaśnia się na podstawie 
założenia, iż każde z tych zjawisk jest 
warunkowane w sposób wystarczający przez 
jakieś zjawisko innej dziedziny)

 

 

 

Do tego typu metod należy też tzw. metoda 
historycznego materializmu. Opiera się ona 
na ogólnej zasadzie, iż każde zjawisko z tzw. 
nadbudowy jest w sposób wystarczający 
uwarunkowane przez jakieś zjawisko z tzw. 
bazy i polega na tym, że wyjaśnienia 
każdego zjawiska z dziedziny nadbudowy 
szuka się w dziedzinie materialnej bazy.
 
Poprzez monopolizacje metody możemy 
popaść w błąd dogmatyzmu.

 

 

WOLNOŚĆ 
PROBLEMATYKI 

 

 

Człowiek cieszy się wolnością problematyki 
gdy:
 nie zakazuje mu się lub nie uniemożliwia 

zajmowania się dogodnym zagadnieniem 
 nie nakazuje mu się lub gdy się go nie 

zmusiło do zajmowania się jakimś 
zagadnieniem 

 

 

Ograniczenie swobody badania może 
nastąpić przez:
 zagrodzenie dostępu do przedmiotu który 

chcemy badać (zakaz wjazdu na teren gdzie 
znajduje się interesujący nas przedmiot),
 uniemożliwienie skorzystania z niezbędnej 

aparatury, oraz pewnych źródeł 
historycznych)
 krótkowzroczność opiekuna naukowego – 

indywidualny interes 

 

 

 

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ