

 nauczanie poglądowe 

Jana Komeńskiego

 bezpośredni kontakt dziecka z otaczającą je 

rzeczywistością przez obserwacje i kształcenie 

spostrzegawczości źródłem kształcenia umysłowego

stopniowe ukształtowanie się planu nauczania w szkole 

elementarnej ( druga połowa XIX wieku )

   -nauka o rzeczach jako praca poznawcza, dotycząca 

elementarnych faktów społecznych i przyrodniczych 

spotykanych w środowisku dziecka



 metoda wzajemnego nauczania 

A. Bella i J. Lancaster’a 

( początek XIX wieku w Anglii)



 szkoła eksperymentalna 

J. Deweya 

(rozwijanie zdolności, 

dziecko powinno rozróżniać co daje w życiu powodzenie, 

program szkolny podkreśla potrzeby dziecka)



 szkoła laboratorium- 

Owidiusz Decroly 

( program oparty 

na czterech potrzebach dzieci : pożywienie, walka z 

ujemnymi wpływami klimatycznymi, obrona przed 

niebezpieczeństwem, potrzeba działania), metoda 

globalna nauki czytania i pisania



Nauczanie łączne -

Karol Linke 

( nauka o rzeczach 

ojczystych i nauka wyrażania)

•

Zasługi 

M. Grzegorzewskiej

, która rozwinęła twórczo 

teorie Decrolyego w postaci oryginalnej koncepcji 

„ośrodków pracy”, które do dziś są osią przewodnią w 

pracy w szkołach specjalnych

•

 eksperymenty M. Sjudaka, które przyczyniły się do 

przekształcenia środowiska wiejskiego pod względem 

społecznym i gospodarczym

•

Metoda analityczno- syntetyczna 

Mariana Falskiego 

( rozwijająca także metodę zadaniową ) nauczanie 

oparte na obserwacji, kojarzeniu i wyrażaniu

•

 badania nad treścią i metodami kształcenia 

    ( 1970r.  Reforma nauczania matematyki )

•

 teorie wielostronnego uczenia 

W. Okonia ( 

podkreślenie 

umiejętności dziecka jakie na danym etapie już 

osiągnęło wzmocnione takimi ośrodkami oddziaływania 

wychowawczego, które ułatwią mu przejście na wyższy 

szczebel rozwoju )

•

Jan Zborowski

•

Zofia Cydzik

•

Józefa Rytlowa

•

Janina Malendowicz

•

Tadeusz Wróbel

•

Feliks Przyłubski

To praca z dziećmi w wieku 6-9 lat, tj. w 

okresie szczególnej plastyczności ich psychiki i 

podatności na oddziaływania wychowawcze.

Kształcenie i wychowywanie w klasach I-III 

rozpoczyna organizowany przez szkołę proces 

wszechstronnego rozwoju uczniów, uściślając – 

kształcenie i wychowywanie dzieci rozpoczyna 

się już w przedszkolu. 

Praca nauczyciela w klasach I-III jest 

wszechstronną działalnością dydaktyczno-

wychowawczą ukierunkowaną na osiągnięcie 

celów społecznych i osobowościowych, 

formułowanych dla tego szczebla kształcenia 

na tle zadań szkoły podstawowej

. 

Jest subdyscypliną pedagogiczną, jako 

teoria kształcenia i wychowania na 

pierwszym szczeblu szkoły. 

Wypracowuje ona określone zalecenia 

do świadomej, złożonej i wielostronnej 

działalności praktycznej na podstawie 

badań wielu dyscyplin naukowych, jak 

również uogólnień przodującej praktyki 

nauczycielskiej. 

poznawcze                             opiekuńcze

       sprawnościowe        wychowawcze

► fakty społeczne

fakty społeczne

 

   Dzieci rozszerzają swoje doświadczenia jako 

członkowie narodu i społeczności 

ogólnoludzkiej, zdobywają okazjonalnie i 

systematycznie wiele informacji w różnych 

zakresach życia społecznego.

► fakty przyrodnicze

fakty przyrodnicze

    Dzieci poznają rośliny i zwierzęta, 

zależności między organizmami żywymi a 

środowiskiem, elementarne fakty dotyczące 

higieny i bezpieczeństwa oraz oddziaływanie 

na przyrodę i jej ochrona. Poznają również 

niektóre treści geograficzne, ważne dla 

orientacji w środowisku i rozumienia różnych 

zachodzących zjawisk w życiu codziennym.

  

► wytwory kultury

wytwory kultury

   Dzieci zaznajamiają się z dziedzinami 

twórczości takimi jak obraz, rzeźba, 

muzyka oraz poezja przez bezpośredni 

kontakt, a następnie wyrażają przeżywane 

treści w różnorodnych placach 

plastycznych, technicznych, muzycznych i 

w formach inscenizacyjnych.

► wiadomości o języku

wiadomości o języku

    Zdobywanie wiadomości o budowie 

gramatycznej oraz stosunków ilościowych i 

przestrzennych, co wyraża się w 

elementarnych pojęciach 

matematycznych.

► Uczniowie poznają także wiele faktów w 

tak zwanych ,,umiejętnościowych 

przedmiotach’’, takich jak plastyka, 

muzyka, praca-technika i kultura fizyczna.

► 

sprawności językowe i matematyczne

   Opanowanie przez dzieci takich 

umiejętności językowych jak czytanie, 

pisanie, swobodne komunikowanie 

swych myśli w poprawnie zbudowanych 

zdaniach jest jednym z warunków 

dalszego rozwoju umysłowego. 

Kształtowanie pojęcia liczby, działań, 

umiejętności liczenia, operacje na 

liczbach, ustalanie różnorodnych 

stosunków ilościowych i 

przestrzennych, umiejętności 

stosowania różnorodnych miar 

praktycznych stanowią zespół 

umiejętności, które odgrywają istotną 

rolę w kształceniu ogólnym.

► 

Ogólne zdolności poznawcze

   Umiejętność obserwacji, zdolność 

myślenia i w miarę samodzielne 

rozwiązywanie problemów, uwaga, 

pamięć, wyobraźnia, zainteresowania i 

chęć do wysiłku umysłowego oraz do 

wszelkiej pracy stanowią zespół procesów 

psychicznych warunkujących ogólny 

rozwój dzieci. Wspomniane zdolności są 

ściśle ze sobą powiązane i wzajemnie 

uwarunkowane; postęp w jednej dziedzinie 

wpływa korzystnie na rozwój pozostałych 

zdolności.

► 

umiejętności organizowania pracy - 

    uczenia się

   Praca uczniów przebiega pomyślniej 

wówczas, kiedy mają oni wpływ na jej 

organizację i przebieg. Sprawności w 

uczeniu się powstają w toku różnych 

czynności praktycznych i umysłowych. 

Uczeń w klasach niższych z reguły 

zdobywa wiedzę w postaci działań 

zewnętrznych – konkretnych, a 

następnie w postaci działań werbalnych 

i wreszcie czynności umysłowych. 

Narastające doświadczenie intelektualne 

sprawia, że myśl dziecka coraz bardziej 

odrywa się od konkretów.     

► 

wychowanie moralno-społeczne

▪ wprowadzenie dzieci w społeczne życie w 

szkole i wykonywanie określonych 

obowiązków, 

▪ wyrabianie nawyków społecznego 

współżycia, 

▪ poszanowanie mienia osobistego, 

społecznego i pracy innych ludzi,

▪ kształtowanie cech charakteru w toku 

pracy, zdyscyplinowane postępowanie w 

szkole i poza nią, panowanie nad sobą, 

▪ kształtowanie i pogłębianie wrażliwości 

moralnej wyrabianie gotowości do 

naprawiania zła, 

▪ wyrabianie pozytywnych uczuć 

dotyczących szkoły i nauczyciela,

▪ wprowadzenie dzieci we współczesne 

życie społeczne poza szkołą.

► 

wychowanie przez sztukę 

▪ umożliwia dzieciom lepsze rozumienie 

różnych dziedzin sztuki,

▪ daje swoiste przeżycia twórcze i 

wyobrażenie o pracy plastyków czy 

muzyków,

▪ wyrabia w dzieciach wiarę we własne siły i 

daje im dowody własnych możliwości w 

postaci wykonanych prac,

▪ kształci wyobraźnię twórczą, zdolność do 

inwencji

▪ wyrabianie wrażliwości na piękno 

przyrody  

► 

kultura fizyczna 

▪ obejmuje całokształt spraw dotyczących 

rozwoju fizycznego i przestrzegania 
wymagań higienicznych

 

►Troska o zdrowie, bezpieczeństwo w 

grupie, higienę osobistą i zbiorową, 

ochrona systemu nerwowego

► Praca indywidualna powinna być 

dostosowana do znacznego zróżnicowania 

rozwoju umysłowego i emocjonalnego 

dzieci, aby zapewnić wszystkim 

równomierny postęp w stosunku do 

możliwości dzieci

► W stosunku do dzieci specjalnej troski 

stosuje się różne środki zaradcze w 

postaci pracy wyrównawczej, z reguły 

prowadzonej poza lekcjami.

W programie nauczania występuje 

powiązanie różnych składników 

wychowania w sferze intelektualnej, 

społeczno-moralnej, estetycznej i 

fizycznej. Różnorodność zadań mieści 

się w celach kształcenia i wychowania, 

które wytyczają kierunki działalności 

dydaktyczno-wychowawczej, a 

pośrednio określają rezultaty, jakie 

należy osiągnąć. 

Treści kształcenia dotyczą: 

Wiadomości i umiejętności,
 jakie uczniowie mają opanować

 

Realizacja treści kształcenia to 

tworzenie łańcuchów czynności 
praktycznych i umysłowych, łączenie 
ich:

-

Praktycznych z umysłowymi i na 
odwrót,

-

Umysłowych z umysłowymi (np. 
czytanie i pisanie)

-

Praktycznych z praktycznymi.

Prace dzieci wykonywane wcześniej 

powinny być łączone z nowymi.