Związki organiczne c.d.

 

 

Związki 

organiczne, 

pochodne 

węglowodorów,  zawierające  co  najmniej  jedną 
grupę 

aminową 

(-NH

2

) 

i 

jedną 

grupę 

karboksylową (-COOH). 

Są  to  kwasy  karboksylowe  alifatyczne  lub 

aromatyczne,  zawierające  w  cząsteczce  oprócz 
grupy  karboksylowej  -COOH,  grupę  aminową 
-NH

2

. 

Aminokwasy

 

 

Aminokwasy  to  cząstki  budujące  białka.  Wolne 
aminokwasy występują w skórze jako składnik NMF/ 
naturalny  czynnik  nawilżający/.  Są  doskonale 
przyswajalne  przez  naskórek,  mają  bardzo  dobre 
właściwości nawilżające.Ułatwiają związanie wody w 
przesuszonej skórze, uelastyczniają naskórek.

Niektóre aminokwasy stanowią produkty wyjściowe 
do biosyntezy hormonów, np. z tyrozyny powstaje 
tyroksyna i adrenalina.

 

 

Rośliny 

mogą 

syntetyzować 

wszystkie 

aminokwasy,  zwierzęta  są  zdolne  do  syntezy  tylko 
niektórych  (aminokwasy  endogenne),  pozostałe 
(aminokwasy 

egzogenne) 

muszą 

pobierać 

z 

pokarmem. 

Dla większości kręgowców (w tym dla człowieka) 

aminokwasami egzogennymi są: 
aminokwasy aromatyczne - (fenyloalanina, tryptofan), 
aminokwasy  o  łańcuchach  rozgałęzionych  -  (walina, 
leucyna,  izoleucyna)  oraz  o  łańcuchach  prostych 
lizyna,  treonina  i  metionina  i  in.  (treonina,  arginina, 
histydyna). 

 

 

 

 

Tyrozyna jest względnie egzogenna, tzn. nie jest 
wymagany jej dopływ z zewnątrz, jeżeli fenyloalanina 
jest dostarczana w dostatecznych ilościach. 

 

 

Ze względu na charakter reakcji katabolicznych 

aminokwasy dzielą się na: 
* cukrotwórcze (glikogenne), włączające się w 
metabolizm cukrów oraz 
* ketogenne, dostarczające produktów 
charakterystycznych dla przemiany tłuszczów. 

 

 

Naturalne  aminokwasy  są  stosowane  w 

lecznictwie 

w 

przypadkach 

nieprawidłowej 

gospodarki białkowej, np. złego przyswajania białka 
lub  dużej  jego  utraty  spowodowanej  przewlekłymi 
chorobami,  marskością  wątroby  lub  operacjami 
chirurgicznymi. 

Aminokwasy naturalne są również 

wykorzystywane jako surowce w syntezie leków. 

Wśród aminokwasów aromatycznych duże 

znaczenie ma kwas antranilowy O-H

2

NC

6

H

4

COOH 

stosowany w przemyśle barwników i do syntezy 
indyga oraz kwas p-aminobenzoesowy (PAB) 
występujący w drożdżach, który zalicza się do 
witamin grupy B i jest wykorzystywany w żywieniu, 
do badań mikrobiologicznych i biochemicznych. 

 

 

Białka 

to polimery aminokwasów białkowych połączony 

ze sobą wiązaniami peptydowymi, w których liczba reszt 
aminokwasowych przekracza 100. Głównymi 
pierwiastkami wchodzącymi w skład białek są C,O,H,N,S, 
także P, oraz niekiedy jony Mn, Zn, Mg, Fe, Cu, Co i inne.

Budowa białek

Są to związki wielocząsteczkowe zbudowane z (od kilkuset 
do kilkadziesięciu tysięcy) reszt aminokwasowych.
W celu określenia budowy białek podaje się tzw. 
struktury:

* Struktura pierwszorzędowa

, zwana również strukturą 

pierwotną określa sekwencję (kolejność) aminokwasów 
wchodzących w skład liniowego łańcucha 
polipeptydowego uwarunkowanego genetycznie.

* Struktura drugorzędowa

- jest to układ przestrzenny 

wynikający z istnienia wiązań wodorowych między tlenem 
grupy =C=O, a wodorem grupy =NH dwóch różnych 
wiązań peptydowych. Tej strukturze odpowiada budowa 
zwinięcia łańcucha polipepydowego w prawoskrętną 
heliksę lub tzw. "pofałdowana kartka"- gdy łańcuchy 
polipeptydowe są ułożone równolegle do siebie i łączą się 
wiązaniami wodorowymi.

 

 

* Struktura trzeciorzędowa

- charakterystyczne 

dla tego układu jest pofałdowanie łańcuchów 
polipeptydowych w przestrzeni (skręcanie łańcucha 
polipeptydowego). Dużą rolę w powstawaniu tej 
struktury odgrywa wiązanie disiarczkowe -S-S- , 
które powstaje pomiędzy dwoma resztami cysteiny 
w tym samym łańcuchu lub łączące dwa różne 
łańcuchy.

* Struktura czwartorzędowa

- opisuje ilość i 

wzajemne ułożenie podjednostek cząsteczkowych 
(pojedynczych łańcuchów) białek.

 

 

Biorąc pod uwagę funkcje biologiczne 
białek można je podzielić na:

enzymy,
białka strukturalne (kolagen, keratyna, 
elastyna),
białka transportowe (hemoglobina, 
albumina osocza),
białka błon komórkowych,
białka biorące udział w skurczu (miozyna, 
aktyna),
hormony,
białka odpornościowe i ochraniające 
(immunoglobuliny),
toksyny (jad węża).

 

 

Podział białek na podstawie charakterystyki 

strukturalnej:

Białka

Fibrylar
ne

Globularn
e

kolage
ny

keratyny

elastyny

Proste

Złożone

albumi
ny

globuliny

histony

prolaminy

protaminy

gluteliny

fosfoprotei
ny

chromoprotein
y

lipoprotei
ny

glikoprotei
ny

nukleoprotein
y

 

 

Właściwości fizykochemiczne białek

Białka na ogół rozpuszczają się w wodzie. 

Niektóre z nich mogą rozpuszczać się w 
rozcieńczonych kwasach lub zasadach, jeszcze inne 
w rozpuszczalnikach organicznych. 

Mają zdolność wiązania cząsteczek wody. Efekt 

ten nazywamy hydratacją. 

Na rozpuszczalność polipeptydów ma wpływ 

stężenie soli nieorganicznych. Ich małe stężenie 
wpływa dodatnio na rozpuszczalność. Jednak przy 
pewnym stężeniu następuje uszkodzenie otoczki 
solwatacyjnej, co powoduje wypadanie białek. Proces 
ten nie narusza struktury białka, jest on odwracalny. 
Nosi on nazwę wysalanie białek.

 

 

Innym procesem jest wytrącanie białek z 

roztworów pod wpływem soli metali ciężkich, 
mocnych kwasów i zasad, wysokiej temperatury, 
niskocząsteczkowych alkoholi i aldehydów- jest to 
wytrącanie w sposób nieodwracalny. Zjawisko to nosi 
nazwę denaturacji białek. Wywołuje ono zmiany w 
strukturze drugo- i trzeciorzedowej. Następuje 
rozerwanie wiązań wodorowych i rozerwanie 
mostków disiarczkowych.

 

 

Najważniejszymi substancjami białkowymi 

stosowanymi w kosmetyce są żelatyna, kazeina i 
albumina, a ze skleroprotein (białka 
nierozpuszczalne) - kolagen i elastyna.

Żelatyna

 - wysuszone białko zwierzęce 

wyekstrahowane wodą z kości lub skór (cielęcych). W 
kosmetyce używana do sporządzania żeli na bazie 
wyciągów ziołowych.

Kazeina

 - białko z mleka - w kosmetyce do wyrobu 

kremów kazeinowych oraz jako koloid ochronny w 
niektórych emulsjach.

Albumina

 - wysuszone białko jaj kurzych (można 

otrzymać także z surowicy krwi) - w kosmetyce 
używana w postaci roztworu lub ubitej piany jako 
składnik maseczek odżywczych i ściągających.

 

 

Kolagen

Słowo kolagen wywodzi się z języka greckiego: cola - klej 
oraz genno - rodzić. "Klejorodny" - określenie to oddaje 
funkcję kolagenu. 
Jest on białkiem, które "klei", "spaja" elementy 
komórkowe, prowadząc do formowania z nich tkanek i 
narządów. Kolagen występuje we wszystkich narządach 
jako substancja spajająca komórki. Włókna kolagenowe 
wbudowywane są w elementy narządowe, stanowiąc 
skomplikowane struktury błon zewnątrz- i 
śródnarządowych, takich jak otrzewna, opłucna, osierdzie 
oraz narządów takich jak: serce, nerki, płuca, wątroba, 
naczynia, kości, narząd wzroku i oczywiście skóra. 
Kolagen jest najważniejszym białkiem w organizmie, 
ponieważ stanowi 30% całkowitej masy białka ludzkiego i 
70% masy białek skóry

.

 

 

Kolagen i elastyna to podstawowe białka 

podporowe skóry, zapewniające jej odpowiednie 
napięcie i nawilżenie. Kolagen jest odpowiedzialny 
za sprężystość, elastyczność i jędrność skóry i 
innych tkanek.

Postępujący z wiekiem deficyt kolagenu jest 

przyczyną problemów zdrowotnych oraz zmian w 
wyglądzie zewnętrznym. Następuje nieuchronny 
proces starzenia: utrata elastyczności skóry oraz 
zanikanie gruczołów potowych i łojowych, 
utrzymujących skórę we właściwym stanie. 

Już po 25 roku życia skóra stopniowo 

zmniejsza wytwarzanie kolagenu, co powoduje 
powstawanie zmarszczek i wiotczenie skóry. Proces 
ten można jednak spowolnić, zatrzymać a w wielu 
przypadkach nawet odwrócić. 

 

 

ELASTYNA 

Białko strukturalne o budowie włókienkowej z 
grupy skleroprotein; występuje w tkance łącznej 
razem z kolagenem i nadaje elastyczność 
więzadłom, ścięgnom i ścianie aorty (stanowi 
60% ich suchej masy); jest bardziej oporna na 
działanie enzymów proteolitycznych niż kolagen.

 

 

Dużą popularność zyskały w kosmetyce 

algi (

łac. algae), 

czyli glony. Jest to grupa roślin samożywnych o budowie 
jedno- lub wielokomórkowej. Nie mają one korzeni, liści i łodyg.

W ich składzie znajdują się aminokwasy, białka, lipidy, witaminy (A, z 
grupy B oraz C, E) oraz makro i mikroelementy (wapń, jod, kobalt, 
cynk, miedź, mangan, magnez, brom, żelazo).

Algi można spotkać w morzach i oceanach, w wodach 
słodkowodnych (rzekach, jeziorach), w lodowatych wodach 
arktycznych, w gorących źródłach. Porastają one przybrzeżne 
obszary dna oceanów, mogą się unosić na powierzchni wody, 
wchodzą też w skład planktonu.

Glony są wykorzystywane w medycynie, w dietetyce niektórych narodów 
(np. Japończyków) oraz w kosmetyce (głównie morskie).

W preparatach kosmetycznych występują różne składniki wyizolowane z alg, 
np. 

aosaina

 (białko), 

karagen

 (poliwęglowodan), 

alginiany

 (sole kwasu 

alginowego), 

agar

 (stosowany jako zagęstnik i nośnik kosmetyków), alkohole 

cukrowe - mannitol i sorbitol. Algi są stosowane w kosmetyce w postaci 
sproszkowanej (suszone) i jako ekstrakty dostępne w formie żelu lub cieczy.

 

 

Dobroczynne działanie alg na skórę i włosy jest 
związane z ich działaniem odżywczym i 
nawilżającym. Poprawiają ukrwienie, przywracają 
naturalne pH, regulują czynności gruczołów 
łojowych. Glony są wykorzystywane w preparatach 
do profilaktyki i leczenia celulitu, rozstępów, 
trądziku. Sproszkowane algi stosuje się w salonach 
kosmetycznych do okładów, zawijań, kąpieli 
regenerujących. Znajdują się one też w składzie 
mydeł odchudzających, maseczek do pielęgnacji 
włosów.

Ekstrakty alg stosuje się w szamponach i odżywkach 
do włosów (mają działanie regenerujące), w 
kremach i płynach do golenia (chronią skórę przed 
podrażnieniami). Są wykorzystywane w 
kosmetykach do pielęgnacji cery tłustej, trądzikowej 
(kremy, toniki), balsamach do ciała, kremach do 
masażu, pielęgnacji piersi i dekoltu, w preparatach 
do kąpieli. Glony działają korzystnie także na skórę 
suchą i starzejącą się.

 

 

Lipidy

 (tłuszczowce) nie rozpuszczają się w 

wodzie, a rozpuszczają w niepolarnych 
rozpuszczalnikach organicznych (eter etylowy, 
chloroform).

Tłuszczowce

T. proste

T. złożone

T. 
właściwe

Woski

Fosfolipidy

Glikolipidy

stałe

ciekłe

 

 

Tłuszcze właściwe są estrami wyższych 
kwasów karboksylowych i gliceryny. 
Stanowią główny składnik tłuszczów 
zapasowych w komórkach roślinnych i 
zwierzęcych.

Tłuszcze charakteryzują się odpowiednimi 
liczbami określającymi ich właściwości 
fizykochemiczne lub chemiczne.

 

 

 

 

 

 

Stan  koloidalny  jest  stanem  skupienia  materii 
równie  powszechnym  jak  stan  gazowy,  ciekły  lub 
stały.  Cechą  charakterystyczną  stanu  koloidalnego 
jest  niski  stopień  rozdrobnienia.  Układy  koloidalne 
(koloidy),  są  to  układy  dyspersyjne,  najczęściej 
dwuskładnikowe,  o  wyglądzie  układów  fizycznie 
jednorodnych,  chociaż  w  rzeczywistości  oba 
składniki nie są ze sobą zmieszane cząsteczkowo. 

Składnik tworzący fazę ciągłą układu nazywamy 
ośrodkiem dyspersyjnym lub rozpraszającym, 
drugi zaś fazą rozproszoną lub składnikiem 
rozproszonym. Faza rozproszona składa się z 
cząstek koloidalnych o wymiarach od 1 do 100 nm, 
a nawet do 500 nm. 

Koloidy

 

 

Stan  rozproszenia  koloidalnego  jest  bardzo 
rozpowszechniony,  zarówno  w  świecie  przyrody 
ożywionej 

(różnorodne 

białka, 

pektyny, 

węglowodany)  i  nieożywionej  (gliny,  mgły,  pył 
wulkaniczny),  jak  również  wśród  związków 
otrzymanych 

sztucznie 

w 

laboratorium 

chemicznym  (mydła,  niektóre  barwniki,  siarka 
koloidalna,  tlenki  metali  itd.).  Oprócz  tego  w 
przyrodzie  występuje  dużo  związków,  których 
cząsteczki  mają  wymiary  charakterystyczne  dla 
układów  koloidalnych,  zwane  są  one  eukoloidami 
(np.  skrobia,  celuloza,  kauczuk,  keratyna, 
kolagen,  glikogen  itd.),  znane  są  również 
syntetyczne  eukoloidy,  jak  polistyreny  i  inne 
tworzywa 

sztuczne. 

Podczas 

rozpuszczania 

eukoloidów 

powstają 

samorzutnie 

układy 

koloidalne. 

 

 

Budowa miceli
Roztwory koloidalne można otrzymywać bądź przez 
dyspersję większych cząstek (zawiesin) bądź, co 
znacznie częstsze, przez kondensację, agregację 
mniejszych cząsteczek. 
Odpowiednie rozdrobnienie otrzymuje się przez 
mielenie w tzw. młynach koloidalnych lub przez 
działanie ultradźwiękami.
 Agregacyjny sposób otrzymywania roztworów 
koloidalnych polega na przeprowadzeniu reakcji 
chemicznej w roztworze, powodującej powstanie 
nierozpuszczalnych cząsteczek, w danych warunkach 
łatwo tworzących cząstki koloidalne. Np. wytrącając 
z roztworu soli żelaza (III) wodorotlenek Fe(OH)

3

 

przez zalkalizowanie środowiska, otrzymujemy 
roztwór koloidalny wodorotlenku żelaza. 

 

 

 

 

Metody otrzymywania

 

Wyróżnia się dwie podstawowe metody otrzymywania układów 
koloidalnych:

dyspersyjna 
kondensacyjna

 

Metody dyspersyjne

Rozdrobnienie

 aż do uzyskania rozdrobnienia koloidalnego 

osiąga się albo mechanicznie (np. młyn koloidalny), albo 
elektrycznie (łuk elektryczny).
Ten ostatni sposób szczególnie stosuje się do otrzymania zoli 
metali, tlenków metali, koloidalnego grafitu itp. W metodach 
dyspersyjnych wykorzystuje się również 

ultradźwięki 

(drgania 

akustyczne o częstości rzędu 20000 Hz). Otrzymuje się w ten 
sposób m.in. zole barwników, krochmalu, gipsu itp.)

 

 

Metody kondensacyjne

Rozdrobnienie koloidalne osiąga się w wyniku łączenia 
pojedynczych cząsteczek chemicznych. Stosuje się w tym celu 
procesy chemiczne:

polimeryzacja

 

zmniejszenie rozpuszczalności 

(np. otrzymywanie 

koloidalnego roztworu siarki w wodzie przez 
wlewanie do wody nasyconego roztworu siarki w 
alkoholu) 

redukcja

 

utlenianie

 (np. H

2

S --> S koloidalna) 

wymiana

 (AgNO

3

 + KI --> AgI + AgNO

3

)

 

 

WŁAŚCIWOŚCI UKŁADÓW KOLOIDALNYCH

Właściwości mechaniczne
Jedną  z  najbardziej  charakterystycznych  cech 
układów 

koloidalnych 

są 

ruchy 

Browna. 

Zjawisko  polega  na  ciągłych  chaotycznych 
ruchach postępowych, obrotowych i drgających, 
fazy  rozproszonej  w  ośrodku  ciekłym  lub 
gazowym.  Ruchy  Browna  można  zaobserwować 
przypatrując 

się 

np. 

cząstkom 

kurzu 

oświetlonym 

cienką 

wiązką 

światła 

w 

zaciemnionym pomieszczeniu.

 

 

Właściwości optyczne
Jedną  z  najbardziej  charakterystycznych  cech  układów 
koloidalnych  jest  efekt  Tyndalla.  Polega  on  na  tym,  że 
jeżeli  przez  roztwór  koloidalny  przepuszczamy  wiązkę 
światła, to wskutek uginania się promieni na cząstkach 
fazy  rozproszonej,  mniejszych  od  długości  fali,  światło 
staje  się  widoczne  w  postaci  smugi  świetlnej. 
Intensywność  tego  efektu  jest  tym  większa  im  większa 
jest  różnica  między  współczynnikami  załamania  fazy 
rozproszonej i ośrodka dyspersyjnego. 

 

 

Absorpcja światła. Niektóre układy koloidalne mają 
silniejszą absorpcję aniżeli rozproszenie światła. 
Pomiar absorpcji światła jest jedną z metod badania 
układów koloidalnych, pozwala on na oznaczanie 
stężenia fazy rozproszonej i na śledzenie przebiegu 
koagulacji. Barwa układów koloidalnych 
uwarunkowana jest zarówno przez absorpcję, jak i 
przez rozproszenie światła. Zależy ona od wielkości, 
kształtu i stopnia agregacji cząstek fazy rozproszonej. 
W świetle rozproszonym może być ona inna niż w 
świetle przechodzącym. Ten sam układ koloidalny 
może mieć różną barwę w zależności od stopnia 
rozproszenia. 

 

 

Właściwości elektryczne. Na skutek adsorpcji 
jonów elektrolitu z roztworu na powierzchni cząstki 
koloidalnej powstaje ładunek elektryczny. W wyniku 
tej adsorpcji tworzy się podwójna warstwa 
elektryczna złożona z powłoki wewnętrznej, czyli 
adsorpcyjnej, przylegającej mocno do powierzchni 
zewnętrznej, będącej warstwą jonów przeciwnego 
znaku. Zależnie od tego jakie jony są adsorbowane 
na powierzchni, cząstka może być naładowana albo 
ujemnie albo dodatnio. Jednak znak ładunku 
elektrycznego nie jest ich cechą charakterystyczną. 
Ta sama bowiem cząstka koloidalna może mieć 
ładunek dodatni lub ujemny, zależnie od 
środowiska. Na przykład koloidalny jodek srebra 
AgI w roztworze zawierającym jony srebra jest 
naładowany dodatnio, w roztworze zaś 
zawierającym jony jodkowe ujemne.

 

 

Koloidy dzielimy na:

•liofilowe (hydrofilowe jeśli mowa o roztworach wodnych) i 
•liofobowe (hydrofobowe). 

Koloidy hydrofilowe są znacznie trwalszym układem. Do ich 
koagulacji doprowadzić może dopiero duży dodatek 
elektrolitu. Koloidami hydrofilowymi są najczęściej koloidy 
wielkocząsteczkowych związków - białek, skrobi itp.
Koloidami hydrofobowymi są cząstki zawiesin nieorganicznych 
i bezwodne tlenki metali) 

 

 

Żele

Niektóre roztwory koloidalne koloidów hydrofilowych 

po pewnym czasie przechodzą w postać miękkich, 
elastycznych ciał stałych. Proces taki zachodzi między innymi 
w przypadku roztworów żelatyny - stąd nazwa ogólna takich 
galaretowatych ciał - żele. Inne przykłady to galaretki 
owocowe (pektyna) czy kisiele (skrobia). Tego typu 
substancja koloidalna rozpuszczona na gorąco, w celu 
uzyskania stosunkowo dużego stężenia, powoli chłodzona, 
zaczyna tworzyć nieregularną sieć powiązań miedzy 
cząsteczkami, wewnątrz tej sieci, zamykając fazę ciągłą. 

Przejście zolu (ciecz koloidalna) w żel jest niekiedy 

procesem odwracalnym, niektóre żele wykazują efekt 
tiksotropowy, przechodząc powtórnie w zol po mocnym 
wstrząśnięciu. W tych żelach siły wiązań sieci są bardzo 
słabe i niewielka energia mechaniczna wystarcza do ich 
zerwania. Prawdziwe żele tym się różnią od innych, 
podobnych ciał, np. galaretowatych osadów wodorotlenku 
glinu, że zawierają znacznie więcej rozpuszczalnika (często 
cały rozpuszczalnik zolu, z którego powstały). 

 

 

Niektóre żele, najczęściej nieorganiczne, po 

wysuszeniu i ostrożnym wyprażeniu uzyskują 
postać ciała stałego, jednak ze względu na 
technologię otrzymywania mają bardzo rozwiniętą 
powierzchnie. Na przykład tak otrzymany 1 g 
tlenku glinu ma powierzchnię około 200 m

2

. 

W 

związku z tą powierzchnią mają silne właściwości 
adsorpcyjne, czyli są w stanie związać fizycznie i 
chemicznie ze swoją powierzchnią (np. z licznymi 
grupami OH w żelu krzemionkowym lub tlenku 
glinu) wiele związków chemicznych.

 

 

Woda demineralizowana z dodatkiem 

koloidu miedzi wykorzystuje antybakteryjne 
właściwości miedzi. Skuteczność działania 
przeciwgrzybiczego miedzi została 
potwierdzona wynikami badań 
mikrobiologicznych przeprowadzonych w 
Specjalistycznym Laboratorium Badawczym 
ITA-TEST. Badaniom została poddana woda 
demineralizowana z koloidem miedzi o 
stężeniu 10 ppm. 

Wyniki 

potwierdzają, że dodatek koloidu miedzi w 
stężeniu 10 ppm do wody demineralizowanej 
hamuje wzrost szczepu Candida albicans już po 
15 minutach. W związku z tym, właściwości 
przeciwgrzybicze koloidu miedzi mogą być 
wykorzystane do zastosowania preparatu w 
recepturach niektórych kosmetyków.

 

 

Do grupy surowców kosmetycznych należą 

również 

woski

: 

•wosk pszczeli

, 

•woski carnauba

 (roślinny wosk pozyskiwanym z liści 

kopernicji, palmy rosnącej w Brazylii),

•wosk z trzciny cukrowej

, 

•lanolina

 (jest surowcem, który stosowany jest do 

pielęgnacji skóry). Miesza się ją z większością surowców 
stosowanych w kosmetykach i środkach farmaceutycznych, 
takich, jak oleje, woski, tłuszcze, węglowodory parafinowe, 
przez co ułatwia ich wprowadzenie do różnych receptur. 
Nazwa jej wywodzi się od łacińskiego słowa "lano", które 
oznacza wełnę. Zaliczana jest do grupy wosków, ponieważ 
jej głównymi składnikami są estry i poliestry 
wysokocząsteczkowych alkoholi i kwasów tłuszczowych, 
wolnych alkoholi i steroli oraz śladowej ilości kwasów i 
węglowodorów

•wosk ryżowy

. 

 

 

Wykorzystuje się również woski mineralne, np. 

wosk 

mikrokrystaliczny. 

Surowce te wykazują działanie okluzyjne, uzupełniają 
zewnętrzną powłokę lipidową skóry. W kosmetykach stosuje 
się głównie ciekłe woski, np. olej jojoba. Woski ciekłe nie 
pozostawiają na skórze ciekłej, błyszczącej warstwy w 
porównaniu z woskami stałymi. Mają bardzo dobre 
działanie zmiękczające i wygładzające. Również sterole są 
doskonałymi składnikami nawilżającymi – poprawiają 
strukturę warstw okluzyjnych na powierzchni skóry i 
wspomagają odbudowę cementu międzykomórkowego. 

 

 

Jednym z najcenniejszych składników kosmetycznych są 

ceramidy

. Uzupełniają braki w strukturach cementu 

międzykomórkowego, hamując transepidermalną utratę wody. 
W przemyśle kosmetycznym stosuje się mieszaniny ceramidów 
ze sterolami i lecytynami. Niestety ceramidy mają bardzo 
wysoką cenę. Z tego względu stosuje się tzw. pseudoceramidy, 
będące związkami o strukturze przestrzennej zbliżonej do 
struktury naturalnych ceramidów. 

Ceramidy są lipidami (substancjami tłuszczowymi) występującymi 
m.in. w skórze. Wraz z kwasami tłuszczowymi i cholesterolem 
tworzą tzw. cement międzykomórkowy, czyli barierę wodno-
lipidową naskórka. Ceramidy regulują przenikanie przezskórne 
(np. wody, kosmetyków), utrzymują też spójność 
międzykomórkową.

 

 

W zależności od pochodzenia, sterole można podzielić na fitosterole 
(sterole roślinne) i zoosterole (sterole syntetyzowane przez organizm 
zwierząt i ludzi) oraz mykosterole, zawarte w różnego rodzaju 
grzybach (np. ergosterol).

Do  zoosteroli  zaliczyć  można  np.:  androsteron,  testosteron, 
progesteron,  estradiol,  estron,  aldosteron,  kortykosteron,  kortyzol, 
kortyzon, kwas cholowy, kwas litocholowy.

Do fitosteroli zaliczamy: ergosterol, stigmasterol, sitosterole, lanosterol, 
sapogeniny,  witanolidy,  kampesterol,  brasykasterol,  alfa-spinasterol, 
fukosterol, zymosterol, askosterol i inne.

Sterole 

- organiczne związki chemiczne, alkohole, należące do 

steroidów. Powstają poprzez podstawienie atomu węgla w pozycji 
3 w szkielecie steroidu przez grupę hydroksylową. Do steroli 
należy większość steroidów.

LECYTYNY 

fosfolipidy, w których reszta kwasu ortofosforowego jest 
zestryfikowana choliną; występują w nasionach roślin, w żółtku jaj, 
u zwierząt w mózgu, w tkance nerwowej i wątrobie.

 

 

Produkty pszczele

Miód zajmuje ważne miejsce w kosmetyce 

leczniczej. 
Dzięki wysokim wartościom odżywczym wzbogaca on 
skórę w substancje biologicznie aktywne, m.in. w 
glikogen. 
Podwyższa napięcie skóry, czyni ją miękką i gładką. 
Ze względu na właściwości higroskopijne miód 
wchłania substancje wydzielane przez skórę. 
Wykazuje działanie odkażające. 
Na drodze osmozy powoduje wzmożenie przepływu 
krwi w tkance skórnej, polepszając jej odżywianie. 
Skóra nabywa w ten sposób elastyczności, zmarszczki 
ulegają wygładzeniu. 
Miód usuwa złuszczony naskórek, działa oczyszczająco 
i leczniczo, szczególnie w przypadku skóry źle 
ukrwionej i o rozszerzonych porach

.

 

 

Kremy miodowe stosuje się przede 
wszystkim do cery suchej i do masażu 
kosmetycznego. Zawierają one zwykle wosk, 
oleje roślinne, np. z kiełków pszenicy, i 
witaminy rozpuszczalne w tłuszczach.

Do kąpieli odżywiających i tonizujących 
skórę używa się od 200 do 500 g miodu na 
wannę (ok. 40 l wody). Niekiedy poleca się 
dodanie do kąpieli 1 l mleka. Kąpiel o 
temperaturze 37-40

o

C nie powinna być 

dłuższa niż 10 minut.

Z innych preparatów kosmetycznych 
zawierających w swym składzie miód 
wymienić należy okłady, pasty, emulsje, 
mleczka, balsamy, płyny i wody miodowe 
oraz utrwalacze do włosów.

 

 

Propolis w medycynie i kosmetyce

 

Propolis,

 zwany również kitem pszczelim, jest

 lepką substancją żywiczną służącą pszczołom do uszczelniania 
ula.
 Jego zadaniem jest również dezynfekcja ula, ponieważ ma 
właściwości bakteriobójcze, grzybobójcze oraz przeciwwirusowe.

Propolis jest słowem pochodzenia greckiego i oznacza 

dosłownie „przedmurze miasta”. Jest to trafna nazwa dla kitu 
pszczelego, bo pszczoły budują coś w rodzaju bariery 
propolisowej za otworem wejściowym do ula. Jest ona tak 
zbudowana, że każda pszczoła musi ją pokonać, wlatując do ula. 
W ten sposób każda „mieszkanka” ula ulega swoistej 
dezynfekcji i nie wnosi do swojej siedziby 
chorobotwórczych zarazków. 

Surowcem służącym pszczołom do produkcji propolisu jest 

żywica znajdująca się w miejscu uszkodzenia kory drzew iglastych oraz 
na pąkach drzew liściastych, takich jak topola czy brzoza. Propolis jest 
substancją o bardzo złożonym składzie, który uzależniony jest od 
surowca, jaki znajduje się w pobliżu pszczelich lotów. Dla 
terapeutycznych właściwości kitu pszczelego istotne znaczenie 
mają związki biologicznie czynne – kwasy i alkohole organiczne, 
flawonoidy oraz liczne makro- i mikroelementy (żelazo, magnez, 
kobalt, cynk, mangan, miedź).

 

 

Kit pszczeli

 ma doskonałe właściwości regenerujące 

wszystkie typy tkanek. Maść propolisowa przyspiesza leczenie 
trudno gojących się ran, oparzeń, egzem oraz żylakowatych 
owrzodzeń podudzi. Ze względu na właściwości regeneracyjne, 
przeciwzapalne oraz antybiotyczne propolis wykorzystuje się 
także w recepturach preparatów kosmetycznych. Są one 
produkowane przez firmy pszczelarskie i dostępne głównie w 
aptekach. 

Mydło propolisowe polecane jest do pielęgnacji skóry 

skłonnej do zakażeń bakteryjnych lub grzybiczych. Szampon z 
dodatkiem propolisu stosuje się przy schorzeniach 
dermatologicznych skóry głowy, takich jak łojotok czy łupież. 
Kremy z dodatkiem kitu pszczelego mają działanie 
regenerujące skórę. Polecane są do pielęgnacji skóry tłustej ze 
skłonnością do zmian zapalnych, na przykład trądziku. 

Przy stosowaniu preparatów propolisowych, zarówno 

doustnych, jak i do pielęgnacji skóry, należy zachować 
szczególną ostrożność, szczególnie gdy używa się ich po raz 
pierwszy. Niestety, kit pszczeli u wrażliwych osób może 
wywołać reakcję alergiczną. Wyjątkowo powinny uważać osoby, 
u których wystąpiły uczulenia na inne produkty pszczele, takie 
jak miód czy pyłek pszczeli. 

 

 

Do najbardziej wartościowych i znanych kosmetyków 

zalicza się 

maseczki, kremy i kąpiele miodowe

.

Maseczki obok miodu zawierają zazwyczaj żółtko jaja 

kurzego, sok z cytryny, glicerynę, spirytus, mąkę pszenną lub 
owsianą i produkty mleczne (świeżą śmietankę, twarożek 
homogenizowany, jogurt). W ich skład mogą wchodzić także 
zmielone surowce zielarskie (nasiona słonecznika, korzeń 
prawoślazu), witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E) i 
karoten (prowitamina A). Zwykle po nałożeniu maseczki na 
skórę twarzy po 15 minutach zmywa się ją letnią wodą.

Maseczki miodowe działają oczyszczająco, zmiękczająco 

i leczniczo, a także zapobiegają powstawaniu zmarszczek. 
Stosuje się je zarówno do skóry suchej, jak i zanieczyszczonej o 
rozszerzonych porach.

 

 

 

 

Detergent - to substancja lub mieszanina 
substancji - która stanowi aktywny czynnik 
wszelkich środków czystości, takich jak 
szampony, proszki do prania, płyny do mycia 
naczyń itp.

Detergenty "czyszczą" dzięki temu, że działają na brud/nieczystości w 
następujący sposób:
•zachowują się jak surfaktanty - ułatwiając mieszanie się brudu z 
wodą (lub 

innym rozpuszczalnikiem), ułatwiając zwilżanie 

mytych powierzchni, 

zmieniają pH powierzchni,co prowadzi do zrywania 
wiązań wodorowych, którymi brud jest związany z 
powierzchnią, lub zmiana pH prowadzi do rozkładu 
substancji tworzących brud, 

obniżają twardość wody, dzięki czemu woda lepiej 
zwilża powierzchnię i łatwiej rozpuszczają się w niej 
związki jonowe, tworzące brud, 
rozkładają brud poprzez reakcję utleniania, 

 

 

Detergenty są środkami czyszczącymi, powszechnie 

używanymi zarówno w gospodarstwach domowych jak i w 
przemyśle. 
Dzielimy je na:
•mydła i 
•detergenty syntetyczne, nie zwierające mydeł. 

Te ostatnie często określamy po prostu mianem 

detergentów, wyłączając z tej ogólnej nazwy mydła.

działają enzymatycznie poprzez 
katalizowanie reakcji prowadzących do 
rozkładu cząsteczek organicznych 
tworzących brud, 
działają pianotwórczo - zwiększając 
powierzchnię styku brudu z środkiem 
myjącym,

 

 

 

Mydła i detergenty syntetyczne zawierają

 substancje zmniejszające napięcie powierzchniowe
 wody, co powoduje, że dużo lepiej rozpływa się ona 
po powierzchni tkanin, naczyń itp., zwilżając brud. 

Substancje te nazywamy środkami 

powierzchniowo czynnymi. 

Należąca do takich substancji cząsteczka 

stearynianu sodu składa się z długiego, 
siedemnastowęglowego łańcucha i grupy 
karboksylanowej (-COO-), z którą związany jest 
jonowo kation sododowy. Konsekwencją takiej 
budowy jest dwoista natura tej cząsteczki. Silnie 
polarna grupa karboksylanowa wykazuje duże 
powinowactwo do wody (część hydrofilowa). Długi, 
niepolarny łańcuch węglowy wykazuje duże 
powinowactwo do węglowodorów i innych substancji 
niepolarnych, w tym także tłuszczów (część 
hydrofobowa). 

 

 

Jeśli do roztworu mydła wprowadzi się nieco 

tłuszczu, cząsteczki mydła wnikają swymi łańcuchami do 
jego kropelek, a pozostałe na powierzchni grupy - COO-Na+ 
umożliwiają zwilżanie powierzchni tłuszczu przez wodę. 
Roztwory detergentów dobrze zwilżają zatłuszczone 
powierzchnie, a następnie, po mechanicznym oderwaniu 
cząstek brudu, tworzą z tłuszczami trwałą emulsję, którą 
można łatwo spłukać wodą. Jeżeli liczba drobin detergentu 
jest duża i nie mogą się one zmieścić w płaskiej warstwie 
powierzchniowej, to układ dąży do zwiększenia powierzchni 
i w ten sposób powstają bańki mydlane. Łączna 
powierzchnia pęcherzyków jest wielokrotnie większa od 
płaskiej powierzchni wody i dlatego może pomieścić dużo 
więcej drobin detergentu

 

 

Pierwszym znanym i używanym detergentem 

było mydło, wynalezione na Bliskim Wschodzie 
ponad 5000 lat temu.

Używano go głównie do prania odzieży i 

przemywania ran. Dopiero w II wieku n.e. zaczęto 
używać mydła do mycia się. Mydło jest mieszaniną soli 
sodowych wyższych kwasów tłuszczowych (głównie 
stearynowego i palmitynowego) z dodatkiem substancji 
zapachowych i środków ułatwiających formowanie go w 
kostki. Mydło jest wyrabiane przez przereagowanie 
tłuszczu, jak łój, olej kokosowy czy olej palmowy, z 
wodorotlenkiem (ługiem), na przykład wodorotlenkiem 
sodowym (sodą kaustyczną) lub wodorotlenkiem 
potasowym (potażem żrącym). Zachodzący tam proces 
chemiczny nazywa się zmydlaniem. 

 

 

Płynne detergenty syntetyczne produkuje się 

dodając do roztworu składników substancji zwanej 
hydrotropem. Zwiększa ona rozpuszczalność 
substancji w wodzie, nie pozwalając tym samym 
składnikom płynu wytrącać się z roztworu. 
Detergenty syntetyczne używane są także w innych 
środkach czyszczących, takich jak np. proszki czy 
mleczka do szorowania. Taki typowy proszek 
zawiera detergent anionowy, drobno sproszkowany 
związek mineralny(np. skaleń czy marmur) oraz 
wybielacz chlorowy. 

Detergenty, oprócz powszechnie znanego 

zastosowania w gospodarstwie domowym stosowane 
są w przemyśle włókienniczym do wstępnego 
oczyszczania włókien naturalnych, na przykład 
wełny, oraz do nadawania włóknom odpowiednich 
cech użytkowych (np. środki antystatyczne 
zapobiegają elektryzowaniu się tkanin)

 

 

W nowoczesnych instalacjach do ciągłej 

produkcji mydła substraty są mieszane, a 
potem podgrzewane pod ciśnieniem do ok. 
130

o

C. Produktem reakcji jest mydło i 

gliceryna. Po oddzieleniu gliceryny stopione 
mydło przechodzi dalsze procesy 
technologiczne, w których uzyskuje się 
żądany produkt finalny.

Mydła sodowe otrzymuje się przez 

wysuszenie stopionego mydła oraz dodanie 
środków zapachowych i barwiących, po czym 
formuje się je w kostki. Mydła toaletowe są 
wytwarzane z lepszych gatunków tłuszczu, a 
po wysuszeniu są ponownie podgrzewane 
aby zmniejszyć zawartość wody.

 

 

Chociaż wytwarzanie mydła ma długą historię, to 

pierwszy detergent syntetyczny pojawił się dopiero 
w 1916 roku, stworzony przez niemieckiego chemika 
Fritza Gunthera. Był to środek do zastosowań 
przemysłowych. 

Syntetyczne środki dla gospodarstw domowych, 

wystarczająco delikatne by nie uszkodzić skóry rąk, 
wprowadzono w 1933 roku.

Od tego czasu stworzono szeroką gamę 

syntetycznych detergentów o różnych 
właściwościach.Ich produkcja stanowi jedną z 
podstawowych gałęzi przemysłu chemicznego. 
Produkowanych jest wiele rodzajów detergentów 
syntetycznych, zarówno w formie proszków jak i 
płynów. Proszki zawierają około 20 – 25% substancji 
powierzchniowo czynnych, produkowane są przez 
suszenie rozpryskowe mieszaniny tych substancji i 
innych składników. Niektóre proszki do prania 
zawierają enzymy proteolityczne, na przykład proteazę, 
które pomagają usunąć zabrudzenia pochodzenia 
białkowego – takie jak plamy z krwi czy jajek. 

 

 

WITAMINY

Choć istniały od setek lat, to miano nadał im dopiero w 1911 

roku polski biochemik Kazimierz Funk, gdy wyizolował substancję 
leczącą chorobę beri-beri i nazwał ją witaminą, sugerując, że jest to 
amina życiodajna.

Witaminy to związki organiczne, które - nie będąc źródłem 

energii (nie należą do białek, tłuszczów czy węglowodanów), ani 
strukturalnym składnikiem tkanek organizmu - są niezbędne do 
zachowania zdrowia oraz prawidłowego przebiegu wszystkich 
procesów metabolicznych zachodzących w tkankach organizmu.

TAK

NIE

 

 

Witaminy wchodzą w skład enzymów, 

będących w ludzkim organizmie katalizatorami 
reakcji biochemicznych. Enzymy są odpowiedzialne 
za regulacje wielu procesów: za przekształcanie 
różnych substratów w formy energii, za procesy 
budulcowe tkanek organizmu, za regenerację i 
wzrost. Dzięki nim nasz organizm może normalnie 
funkcjonować, rozwijać się, bronić przed 
bakteryjnymi zagrożeniami z zewnątrz. Niedobór 
lub brak poszczególnych witamin powoduje 
zaburzenia fizjologiczne (utrata homeostazy), 
nazywane hipowitaminozami (niedobór witaminy w 
organizmie) i awitaminozami (zupełny brak 
witaminy w organizmie).

 

 

Witaminy dzieli się na:

rozpuszczalne w wodzie 

witamina C 

(kwas askorbinowy)

witamina B

1

 (tiamina)

witaminaB

2

 (ryboflawina)

witaminaB

3

 

 (niacyna, witamina PP, kwas nikotynowy, 

amid kwasu nikotynowego)

witamina B

5

 (kwas pantotenowy)

 witamina B

6

 (pirydoksyna, pirydoksal)

witamina B

9 

(kwas foliowy)

witamina B

12

 (cyjanokobalamina)

witamina H (biotyna)
witamina P (glikozydy flawonoidowe)

 

 

rozpuszczalne w tłuszczach 

witamina  A (retinol i jego pochodne)
witamina D (cholekalcyferol i pochodne)
witamina E (tokoferol)
witamina K (fitochinon) 

Zapotrzebowanie

Dzienne zapotrzebowanie na witaminy jest niewielkie i 

liczone w miligramach (mg), a nawet w mikrogramach (μg).
Przedawkowanie, niedobór lub brak jednej z witamin, po 
wyczerpaniu zapasów organizmu, prowadzi do jednostek 
chorobowych, które nazywamy w zależności od zaawansowania 

hiperwitaminozą

 (przedawkowanie), 

hipowitaminozą

 

(niedobór częściowy) lub 

awitaminozą

 (całkowity brak).

Związki organiczne, które dopiero w organizmie zostają 
przekształcone w odpowiednią witaminę, nazywa się 

prowitaminami

.

 

 

Witamina A - akseroftol

Odgrywa tak dużą rolę u młodych, rosnących organizmów, że jest 
nazywana "witaminą wzrostową". Współdziała z hormonem 
wzrostu.
Jest niezbędna dla silnych kości, zdrowych zębów i skóry, do 
zachowania zdrowych włosów i paznokci, regeneracji naskórka. 
Ma wpływ na układ nerwowy i różne funkcje z nim związane, np. 
wzrok. Jest istotna dla siatkówki oka - retiny, dlatego nazywana 
jest także retinolem. Pomocna w zwalczaniu infekcji. Jej stałe 
stężenie we krwi może zmniejszać ryzyko zachorowania na 
niektóre postacie nowotworów (rak piersi, szyjki macicy, żołądka, 
płuc).

Przyspiesza odnowę komórek skóry i sprawia, że rysy wygładzają 
się. Jest witaminą, która chroni skórę przed szkodliwym 
wpływem promieni UV. 

Jej niedobór, a także nadmiar, powoduje utratę apetytu, suchość i 
świąd skóry, wypadanie włosów, gorsze gojenie się ran, "kurzą 
ślepotę", czyli złe widzenie o zmroku, zahamowuje wzrost. 

 

 

WITAMINY z grupy B

Wszystkie witaminy z grupy B mają wiele cech 

wspólnych i z tego względu są często określane jako witamina 
B-kompleks. Przeważnie występują w tych samych produktach 
spożywczych (wątroba, ziarno pełne, drożdże piwne) Są 
rozpuszczalne w wodzie. Oznacza to, że są szybko wydalane z 
krwią i moczem, a więc stale trzeba uzupełniać ich zapas. 
Witamina B nigdy nie występuje w produktach naturalnych w 
postaci wyizolowanej, lecz zawsze jako kompleks witamin B.

 

 

Witamina C

 - wpływa na wytwarzanie i zachowywanie kolagenu, z 

którego jest produkowana tkanka łączna. Obecność kolagenu, a 
pośrednio witaminy C, ułatwia gojenie się ran, złamań, hamuje 
tworzenie się sińców, powstawanie krwotoków i krwawień dziąseł. Dzięki 
niej zdrowe komórki stają się odporne na zakażenia i uszkodzenia.

Podnosi odporności organizmu na choroby, szczególnie w 

okresach przeciążenia fizycznego. Aktywizuje system immunologiczny, 
czyli pobudza wzrost i sprawność komórek odpornościowych oraz 
białych ciałek krwi, które zwalczają mikroorganizmy. 

Spożywanie dostatecznej ilości witaminy C zapewnia sprawne 

funkcjonowanie układu krwionośnego - serca. Reguluje produkcję 
cholesterolu w wątrobie i przetwarzanie go w kwasy żółciowe, które 
organizm wydala z organizmu. Obniża ogólny poziom cholesterolu we 
krwi i "złego" cholesterolu LDL, podnosząc przy tym ilość "dobrego" 
cholesterolu HDL. Zapobiega to odkładaniu się nadmiaru cholesterolu 
na ściankach naczyń krwionośnych, chroniąc przed miażdżycą i chorobą 
wieńcową, która objawia się zwężeniem tętnic, co z kolei powoduje 
często groźne dla życia zaburzenia w przepływie krwi prowadzące nawet 
do zawału serca. Witamina ta obniża też ciśnienie krwi. Podobnie jak 
witaminy A czy E - jest występującym w organizmie przeciwutleniaczem, 
który chroni płyny ustrojowe (a więc krew i inne płyny znajdujące się 
wewnątrz i na zewnątrz komórek) przed wolnymi rodnikami tlenu 
mogącymi spowodować uszkodzenia m.in. wyściółki naczyń 
krwionośnych. Zwalczając wolne rodniki, witamina C hamuje utlenianie 
"dobrego" cholesterolu HDL, dzięki czemu utrudnia jego niekorzystną 
przemianę.

 

 

Witamina E

Jest głównym antyoksydantem, który chroni komórki przed 
utleniaczami. Bierze udział w dostarczaniu składników odżywczych 
do komórek. Wzmacnia ścianę naczyń krwionośnych oraz chroni 
czerwone krwinki przed przedwczesnym rozpadem. Wykorzystywana 
jest też do leczenia męskiej bezpłodności, zaburzeń mięśniowych 
oraz chorób serca. 

Skutki niedoboru - praktycznie nie spotykamy się z jej niedoborem. 
Jednakże awitaminoza może powodować: rozdrażnienie, osłabienie 
zdolności koncentracji, zaburzenia funkcjonowania i osłabienie 
mięśni szkieletowych, rogowacenie i wczesne starzenie się skóry, 
gorsze gojenie się ran, pogorszenie wzroku, niedokrwistość, 
bezpłodność, zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
Skutki nadmiaru - bardzo rzadkie, w przypadku spożywania 
codziennie przez dłuższy okres dawki większej niż 1000 mg mogą 
wystąpić następujące objawy: zmęczenie, bóle głowy, osłabienie 
mięśni, zaburzenia widzenia.

Źródła występowania - występuje w olejach roślinnych (sojowym, 
kukurydzianych, słonecznikowym), migdałach, margarynie, jajach, 
orzechach włoskich i ziemnych, kiełkach pszenicy, mące 
pełnoziarnistej, mleku, brukselce i innych zielonolistnych 
warzywach.

Zapotrzebowanie - 8-13 mg na dobę

 

 

nazwa zapotrz rola w organizmie

objawy niedoboru

występowanie

A

2 mg/

dzień

 niezbędna w procesie widzenia,

głównie w ciemności

 niezbędna dla wzrostu

 utrzymuje w prawidłowym stanie

włosy, skórę i błonę śluzową

 wzmaga odporność na zakażenia ropne

 uczestniczy w powstawaniu kości i

zębów

 zahamowanie wzrostu

 kurza ślepota, suchość oczu

 zanikanie nabłonków, łuszczenie skóry,

sucha skóra

wątroba, tran, jaja,

mleko, masło,

marchew,
pomidory, papryka

D

0,02
mg/

dzień

 wpływ na prawidłowy rozwój kości i

zębów

 wpływ na wzrost

 wpływa na wchłanianie jonów wapnia

z układu pokarmowego

 krzywica u dzieci

 osteomalacja (rozmiękczenie kości u

dorosłych)

 tracenie zębów i łamliwość kości

wątroba, tran, jaja,
mleko, masło,

drożdże, ryby:

śledź i łosoś

E

20 mg/

dzień

 wpływa na przebieg ciąży i

rozmnażanie

 spowalnia starzenie komórek

 niepłodność, zaburzenia ciąży

 osłabienie i zwyrodnienie mięśni

 choroby narządów rozrodczych

olej, orzechy,

kiełki pszenicy,
wołowina, jaja,

mleko, czosnek

K

1 mg/

dzień

 uczestniczy w krzepnięciu krwi

 jej zapotrzebowanie jest pokrywane

przez florę jelitową

 jego brak jest często po operacjach

 krwotoki, obniżona krzepliwość krwi

szpinak,. lucerna,

kapusta, mięso,

wątroba, nerki

B

1

1,5 mg/
dzień

 udział w przemianach węglowodanów i

tłuszczów

 udział w utlenianiu biologicznym

 odpowiada za prawidłowy stan tkanki

nerwowej

 choroba beri-beri (bóle rąk i nóg)

 drżenie i osłabienie mięśni

 niewydolność układu krążenia

 nerwowość, słaba pamięć i koncentracja

 złe samopoczucie

wątroba, mięso,
drożdże, ryż

niełuskany,

rodzynki, ciemny

chleb

B

2

1,7 mg/

dzień

 podnosi odporność

 składnik enzymów utleniających

 zahamowanie wzrostu

 choroby oczu i skóry (łojotok, łysienie,

zajady)

wątroba, ser,

mleko, jaja,

drożdże, twaróg

B

3

(PP)

20 mg/

dzień

 obniża ciśnienie krwi

 pobudza produkcje hormonów

płciowych

 uczestniczy w regeneracji skóry i

układu nerwowego

 zaburzenia pamięci, zmęczenie, depresja

 pelagra= rumień lombardzki

(przebarwienia i zapalenia skóry,
biegunka, gorączka, utraty przytomności)

otręby, drożdże,

nerki, ryby,

wątroba, nasiona
grochu i fasoli

B

5

10 mg/

dzień

 niezbędna w przemianach kwasów

tłuszczowych

 w naturalnych warunkach nie stwierdzono wątroba, mleko,

jaja, pomidory

B

6

2 mg/

dzień

 reguluje przemiany aminokwasów

 udział w procesach krwiotwórczych

 składnik enzymów

 wspiera działanie układu nerwowego i

pokarmowego

 depresje

 nerwowość

 pobudliwość

 choroby skóry

 epilepsja, anemia

 zatrzymanie wody w organizmie

banany, kiełki

pszenicy, otręby

ryżowe, drożdże,
mięso, drób,

groszek

 

 

B

8

200 μg/

dzień

 udział w metabolizmie

 udział w rozwoju tkanek nerwowych

skóry i włosów

 halucynacje, depresje

 choroby skóry, bóle mięśni, wypadanie

włosów

marchew,

czekolada, maliny,

drożdże

B

11

0,3-0,4

mg/

dzień

 niezbędny do rozwoju układu

nerwowego

 do tworzenia nowych tkanek u zarodka

 uczestniczy w syntezie kwasów

nukleinowych i funkcjonowaniu układu

krwionośnego

 anemia złośliwa

 wady cewki moczowej u płodu

rośliny

strączkowe,

drożdże, jarzyny

liściaste

B

12

5 μg/

dzień

 pobudza wytwarzanie erytrocytów

 składnik enzymów biorących udział w

przemianach kwasów nukleinowych

 osłabienie i anemia złośliwa

wątroba, mleko,

bakterie, nie

występują w

żadnych roślinach

C

75-100

mg/

dzień

 aktywator enzymów

 wzmaga odporność

 uczestniczy w utlenianiu biologicznym

 wpływa na stan dziąseł i naczyń

krwionośnych

 przyspiesza gojenie ran

 niezbędny do syntezy kolagenu,

wchłaniania żelaza, tworzenia kości i

zębów

 mała odporność

 rany trudno się goją

 szkorbut (krwawienie dziąseł, wypadanie

zębów, kości się nie zrastają)

 kruchość naczyń krwionośnych

 wit. C szybko ulega rozkładowi w

wysokich temperaturach

porzeczki, cytrusy,

maliny, truskawki,

koperek, papryka,

chrzan, kapusta,

ziemniaki, aronia,

pomidor

Nadmiar witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A,D,E,K) nie jest korzystny, ponieważ nie jest wydalany z organizmu i osadza

się w tkance tłuszczowej. Pozostałe witaminy zostają nieszkodliwie wydalone, oprócz wit. C której nadmiar powoduje kamienie

nerkowe.

nazwa

skutki niedoboru

 

 

Głównym powodem sięgania po witaminowe środki 
pielęgnujące jest chęć dbania o włosy (20%), poprawienie 
kondycji skóry (17%) i paznokci (13%). Najmłodsze kobiety 
(15-19 lat) częściej jako przyczynę sięgania po preparaty 
witaminowe wskazują chęć poprawienia wyglądu skóry i 
paznokci (odpowiednio 21% i 18% wskazań). Pozostałe 
kobiety wybór specyfiku częściej motywują chęcią dbania o 
włosy (20%). 

Stosowanie kosmetycznych środków 
witaminowych przez kobiety w 
Polsce