Środki cieniujące (kontrastowe)
Są to substancje osłabiające promieniowanie mniej lub bardziej
niż tkanki ciała
Środki cieniujące negatywne – minimalnie osłabiają
promieniowanie np. gazy
Środki cieniujące pozytywne – bardzo osłabiają promieniowanie
• nierozpuszczalne w wodzie, np. siarczan baru
(baryt),
Lipiodol ultrafluid
• rozpuszczalne w wodzie – związki jodu
o toksyczności jodowych środków
cieniujących decydują:
• osmolalność
• jonizacja
• lepkość
• hydrofilność
• budowa (monomery / dimery)
PRZYKŁADY
ŚRODKÓW
CIENIUJĄCYCH
jonowe
niejonowe
Uropolinum
Urografinum
Isopaque
Uromiro
Amipaque
Ultravist
Omnipaque
Jopamiro
Iomeron
Isovist
Visipaque
POWIKŁANIA PO
PODANIU ŚRODKÓW
CIENIUJĄCYCH
LEKKIE
10%
UMIARKOWANE
1-2%
CIĘŻKIE
0,1-0,2%
nudności
wymioty
pokrzywka
świąd skóry
chrypka
kaszel
kichanie
obfite pocenie się
uczucie ciepła
omdlenie
silne wymioty
rozległa
pokrzywka
obrzęk twarzy
obrzęk krtani
skurcz oskrzeli
drgawki
obrzęk płuc
wstrząs
zatrzymanie
oddechu
zatrzymanie
krążenia
zgon: 1:50 000 – 1:100 000
Powikｳania
Alergie
Niewydolność
nerek
Przeciążenie
objętościowe
POWIKŁANIA PO
PODANIU
JODOWYCH
ŚRODKÓW
CIENIUJĄCYCH
grupy podwyższonego ryzyka wystąpienia powikłań:
- powikłania po poprzednim podaniu środka cieniującego
- alergia
- nadczynność tarczycy, wole guzowate
- astma
- guz chromochłonny nadnerczy
- niedokrwistość sierpowatokrwinkowa
- paraproteinemia (szpiczak mnogi, chor. Waldenströma)
- niewydolność nerek (stężenie kreatyniny w surowicy pow. 2
mg/dl)
- niewydolność krążenia
- niewydolność oddechowa
- niewydolność wątroby
- wiek powyżej 65 lat
- dzieci do lat 10
ŚRODKI KONTRASTOWE
W DIAGNOSTYCE MR
Wzmocnienie środkami kontrastowymi jest wykorzystywane
w diagnostyce chorób ośrodkowego układu nerwowego, układu
mięśniowo-stawowego, serca, wątroby, nerek i nadnerczy, narządu
rodnego. Przydatne są szczególnie w rozpoznawaniu i różnicowaniu
guzów, zmian zapalnych i niedokrwienia.
Użycie paramagnetyku w technikach szybkiego obrazowania układu
moczowego pozwala określić filtrację nerkową, oraz poprawia jakość
obrazowania małych naczyń w angiografii MR.
Jako środki kontrastowe w badaniach magnetycznego rezonansu
używane są związki powodujące skrócenie czasów relaksacji T1 i T2
protonów. Tkanka kumulująca środek kontrastowy w zależności od
stosowanej sekwencji pomiarowej może wykazywać
hiperintensywność sygnału (obrazy T1 zależne) lub hipointensywność
(obrazy T2 zależne). Umożliwia to uzyskanie obrazu z lepszym
kontrastem między tkankami, szczególnie pomiędzy tkankami
patologicznymi i prawidłowymi.
Na podstawie właściwości magnetycznych stosowanych środków
kontrastowych dzieli się je na pozytywne i negatywne.
Środki kontrastowe stosowane w badaniach MR
Pozytywne to paramagnetyki skracające czas relaksacji T1.
Obecnie w praktyce klinicznej wykorzystuje związki, których
podstawowym składnikiem jest gadolin - pierwiastek ziem
rzadkich - należący do lantanowców. Na jego bazie są
zbudowane Magnevist, Omniscan, ProHance, Dolarem.
Paramagnetyki to substancje dobrze rozpuszczalne w wodzie,
całkowicie wchłaniające się z układu krążenia i przewodu
pokarmowego do przestrzeni międzykomórkowych i szybko
wydalane przez nerki. Stosowane środki kontrastowe cechuje
mała liczba towarzyszących ich podaniu objawów
niepożądanych, między innymi dlatego, że nie zawierają jodu.
Nie zanotowano interakcji z lekami.
Negatywne środki kontrastowe skracają czas relaksacji T2,
obniżając intensywność sygnału w tkance wzmocnionej
preparatem. Obraz tkanki wzmocnionej jest wówczas
ciemniejszy. Do tych związków należą superparamagnetyki
i ferromagnetyki różniące się wielkością cząstek. Przykładem
kontrastu negatywnego jest magnetyt - Fe304. Podawany
doustnie lub dożylnie jest swoiście wychwytywany przez układ
siateczkowo-śródbłonkowy, a zwłaszcza komórki Kupffera - co
wykorzystuje się do wzmacniania obrazu w badaniach wątroby.
ŚRODKI KONTRASTOWE W
DIAGNOSTYCE USG
mikropęcherzyki gazu zawieszone w albuminie lub
roztworze
galaktozy