OKRES 
NIEMOWLĘC
Y

 

 

Niemowlęciem nazywamy dziecko od 

ukończenia 4. tygodnia życia do końca 1. 

roku. Pierwszy rok życia odznacza się 

wielką dynamiką rozwoju. 

 

 

Rozwój morfotyczny 

Dziecko rośnie bardzo dynamicznie. Jego długość, a pod 

koniec roku także wysokość  zwiększa się o połowę. To jest 

minimum; jak wykazują często nowe pomiary, dzieci 

osiągają wyższe wskaźniki. Podobną, a nawet znacznie 

większą dynamikę wykazuje wskaźnik masy ciała. Otóż w 

ciągu pierwszych 5 miesięcy życia dziecko swoją masę 

urodzeniową podwaja, a pod koniec roku potraja. Ta norma 

jest obecnie często przekraczana. 

 

 

Wynika stąd, że dziecko w 1. roku raczej "grubieje", niż rośnie. Tak jest 
zwłaszcza w pierwszej połowie roku - niemowlę staje się bardzo 
"pulchne", ma obfitą tkankę tłuszczową, układającą się w 
charakterystyczne poduszki. Poprzez tę tkankę bardzo trudno 
dopatrzyć się zarysów mięśni. Rosną tułów i kończyny, głowa znacznie 
mniej. 

 

 

 

Dziecku w połowie roku wyrzynają się 

pierwsze zęby, tzw. zęby mleczne, potem już 

co dwa miesiące pojawiają się kolejne dwa. 

 

 

Niemowlę bardzo dużo je. Jest to zrozumiałe, bo tempo 
jego rozwoju stawia mu takie wymagania. Niemowlęta 
jednak nie odżywiają się tylko mlekiem i cukrem. W 
pierwszym okresie życia konieczne jest karmienie 
naturalne, z piersi matki. Pokarm, który niemowlę 
wysysa z piersi, jest czysty biologicznie i nie 
zainfekowany. Pokarm ma stałą ciepłotę, przez cały 
czas ssania niezmienną. Nigdy nie jest popsuty. 

 

 

Jeżeli chodzi o skład chemiczny pokarmu kobiecego, to 

może on się dość znacznie różnić u kobiet. Nie zawsze 

jest pełnowartościowy - zależy to od wieku, stanu 

odżywiania matki, a może i innych cech 

indywidualnych. Jednak w normalnych warunkach 

skład chemiczny pokarmu jest najkorzystniejszy dla 

dziecka. Pokarm ten zawiera ciała odpornościowe i 

dlatego dzieci karmione piersią mniej chorują, są 

bardziej odporne na infekcje. 

 

 

Trzeba jednak pamiętać, że w niektórych przypadkach 

istnieje ważna potrzeba dokarmiania dziecka. Chodzi 

głównie o składniki budulcowe i witaminy. Każde 

niemowlę powinno być dość wcześnie dokarmiane, poza 

pokarmem matki otrzymywać witaminy i pożywienie 

zawierające sole mineralne. 

 

 

Bliski fizyczny i psychiczny 

kontakt dziecka z matką 

wpływa na powstanie i 

rozwój więzi emocjonalnej 

między tymi dwoma 

istotami. Rozwój 

uczuciowy, który jest 

najtrudniejszy do zbadania, 

ma ogromne znaczenie 

zarówno dla jednostki, jak i 

dla społeczeństwa. Matka, 

karmiąc piersią, stwarza 

dziecku okazję do kontaktu 

fizycznego poprzez dotyk 

policzka do skóry sutka, 

dotyk wargami, językiem 

itp. Temu dotykowi 

towarzyszą zapach ciała 

matki i jej głos. Dziecko 

poznaje bardzo szybko 

cechy indywidualne matki i 

na nie żywo reaguje. 

 

 

Niemowlę ma bardzo małe rezerwy pokarmowe. Musi być 
karmione często, początkowo sześć razy na dobę, a 
wcześniaki nawet częściej. Kiedy jest głodne, jego 
pobudzenie, niepokój są tak duże, że tylko nakarmienie 
może je uspokoić. Kilka razy dziennie powtarza się więc 
taki cykl: uczucie dojmującego głodu - kontakt fizyczny z 
matką - uczucie nasycenia się. Powstaje więc sprzężenie 
tych miłych doznań z obecnością matki. I to jest m.in. 
napęd rozwoju emocjonalnego. 

 

 

O rozwoju dziecka w 1. roku mówimy, że jest to rozwój 
psychoruchowy. Tych dwu składników w tym wieku nie 

można oddzielić. Istnieje ścisła współzależność. Co osiąga, 

czego uczy się dziecko w ciągu jednego zaledwie roku 

życia? A więc pionizacja postawy ciała. Człowiek jako 

jedyny w świecie istot żywych przyjął pionizowaną postawę 

ciała, wyłączył górne kończyny z funkcji podporowych i 

lokomocyjnych, uwolnił dłoń do innych zadań. 

 

 

Dziecko w 1. roku uczy się ludzkiej 

mowy, dla celów "dydaktycznych" 

mówimy - opanowuje jeden obcy 

język. To nie jest tak całkiem 

prawdziwe. Uczy się znacznie 

więcej, bo uczy się rozumieć 

intencje mówiącego. Jeszcze dużo 

wcześniej, niż można sądzić, że 

dziecko rozumie poszczególne 

słowa - odczuwa ono bezbłędnie 

nastrój osoby mówiącej. Potem 

rozumie coraz więcej słów, a pod 

koniec roku zaczyna samo mówić. 

Nie jest to jeszcze pełna mowa 

słownictwo jest ubogie, zdań 

dziecko jeszcze nie formułuje. Jest 

to raczej opanowanie języka w 

formie biernej. Dzieci w różnym 

czasie zaczynają mówić, 

oczywiście znacznie później, niż 

rozumieć. Uważa się, że nie 

mówienie przez dziecko do 3. roku 

życia można uznać za normę. Choć 

oczywiście bardzo wiele dzieci 

mówi wcześniej.

 

 

Kolejną 

umiejętnością jest 

samodzielne 

poruszanie się. 

Dziecko na początku 

podnosi główkę - 

najpierw leżąc na 

wznak, potem leżąc 

na brzuszku. Jest to 

ważne ćwiczenie 

kształtujące 

krzywizny 

kręgosłupa. Potem 

zazwyczaj siada. 

Wiele dzieci obecnie 

najpierw staje, a 

potem dopiero siada. 

Oczywiście, pierwsze 

tego typu sukcesy 

odnosi przy pomocy 

dorosłych czy 

przedmiotów, których 

można się uchwycić. 

 

 

Przemieszczanie się w przestrzeni dziecko zaczyna od 

raczkowania, czyli poruszania się za pomocą czterech 

kończyn. W raczkowaniu może osiągnąć znaczne 

sukcesy, dojść do dużej ekspresji poruszać się szybko i 

zwrotnie. Dzieci nie mające bodźców do pionizacji 

mogą opanować bardzo dobrze raczkowanie i nie 

dążyć do chodzenia.