Rozwój Zrównoważony SZANSĄ NA ZACHOWANIE PRZYRODNICZYCH WALORÓW PRZESTRZENI

Specyfika gospodarowania
środowiskiem i jego
elementami



Przestrzeń (a także związany z nią krajobraz oraz

elementy różnorodności biologicznej) są zasobem rzadkim

użytkowanym

coraz intensywniej w procesach produkcji i konsumpcji



Człowiek ingeruje w przestrzeń, przekształca środowisko,

wpływa na biologiczną różnorodność, trwale i

nieodwracalnie zmienia krajobraz, aby zaspokoić swoje

liczne i coraz to nowsze potrzeby



Potrzeby te mają z reguły podłoże ekonomiczne

Sposoby użytkowania
przestrzeni



Implikowane funkcjami produkcyjnymi



Rolnictwo



Leśnictwo



Rybołówstwo



Przemysł



Handel i usługi



Komunikacja



Implikowane funkcjami

konsumpcyjnymi



Mieszkalnictwo



Turystyka i wypoczynek



Rekreacja

Pewne funkcje chętnie współwystępują i bezkolizyjnie ze sobą sąsiadują. Inne
wymagają dystansu, gdyż sąsiadując ze sobą wiodą do licznych konfliktów i
nieprawidłowości. Brak niektórych funkcji (często niepożądanych w
najbliższym sąsiedztwie innych) również bywa niekorzystny!

Idea rozwoju zrównoważonego
w gospodarowaniu środowiskiem i jego
zasobami



W rozważaniach nad kształtowaniem relacji człowiek-środowisko

do pewnego momentu faworyzowano głównie aspekty

ekonomiczne



Momentem tym było zaprezentowanie przez D. Meadowsa

w 1972 roku Klubowi Rzymskiemu raportu, który przedstawiał

funkcjonowanie i zdolności adaptacyjne systemu środowiska

oraz nakreślał zbliżające się granice wzrostu



Zwrócono wówczas uwagę na realną groźbę globalnej katastrofy,

gdyż według raportu już niebawem powinny wyczerpać się

intensywnie eksploatowane surowce przemysłowe, a wówczas

nastąpi gwałtowny spadek produkcji globalnej, masowo wzrośnie

bezrobocie, zmaleje dostępność żywności wywołując wielki

wzrost śmiertelności ludzi



Podwojenie nieodnawialnych zasobów środowiska w symulacjach

komputerowych kończyło się katastrofą ze względu na

gwałtownie wzrastające zanieczyszczenie środowiska



Arbitralne usunięcie tego problemu sprawiało zaś, że ludzkość

napotykała kolejny problem – stanowiła go granica wzrostu

produkcji żywności



Pesymistyczne wyniki modelu skłaniały do zaproponowania

radykalnych rozwiązań. Należało do nich m.in. Natychmiastowe

ograniczenie wzrostu liczby ludności, ilości emitowanych

zanieczyszczeń i wzrostu ekonomicznego



Zyskały one silny oddźwięk międzynarodowy



Tendencja w rozważaniach nad kształtowaniem relacji w

złożonych systemach człowiek - środowisko generalnie uległa

wówczas odwróceniu



Potencjał ekologiczny zaczęto postrzegać jako element

najważniejszy



Tak było do roku 1980, w którym wydano dokument

Światowej Strategii Ochrony Przyrody



Dokument ten zawierał pojęcie rozwoju zrównoważonego

we współczesnym jego rozumieniu



Obecnie rezygnuje się z wyolbrzymiania aspektów

ekologicznych,

coraz częściej kładzie się zaś nacisk na

trwały rozwój harmonizujący potrzeby człowieka i

środowiska,

którego człowiek jest integralną częścią

Idea rozwoju zrównoważonego
w gospodarowaniu środowiskiem i jego
zasobami

Karta Ziemi to dokument, który
mówił m.in. o:



Prawie człowieka do zdrowego życia

w harmonii z przyrodą



Suwerennym prawie wszystkich krajów do

korzystania ze swoich zasobów, ale także

odpowiedzialności za stan środowiska przed

obecnymi i przyszłymi pokoleniami



Ochronie środowiska jako nierozłącznej części

procesów rozwojowych



Ograniczaniu i eliminacji niewłaściwych

modeli

produkcji i konsumpcji



Konieczności zapewnienia szerokiego dostępu

do informacji o środowisku



Według Constanzy o zrównoważonym rozwoju
możemy mówić wówczas, gdy relacja
pomiędzy tworzonymi przez człowieka
dynamicznymi systemami ekonomicznymi, a
dynamicznymi systemami ekologicznymi,
zapewnia:



stabilność i rozwój życia ludzkiego



szanse rozwoju i samorealizacji pojedynczych osób



zachowanie i rozwój kultury człowieka

Rozwój zrównoważony gwarantuje, że skutki działalności ludzkiej w

przyrodzie pozostają w określonych granicach, dzięki czemu nie

dochodzi do niszczenia różnorodności podtrzymujących życie

systemów ekologicznych

Rozwój zrównoważony – ujęcie
systemowe

Rozwój zrównoważony (ekorozwój) wg
Michnowskiego:



Tworzenie z istniejących już elementów takich nowych

konfiguracji, które umożliwią wyższą jakość życia

systemu (własną i jego otoczenia)



Stan, w którym cały system jest zewnętrznie

konstruktywny



Stan taki nie oznacza wyeliminowania patologii z życia,

lecz znaczne świadome ograniczenie ich występowania



Stan ekorozwoju to jakościowo nowa forma dojrzałego,

odpowiedzialnego życia indywidualnego i społecznego

– na zasadzie rozwoju razem z otoczeniem

– społecznym i przyrodniczym



Ekorozwój to także:



skutek wzmocnienia naturalnego procesu ewolucji

przez jego intelektualizację



sukcesywne, mądre i bezkryzysowe przekraczanie

kolejnych granic wzrostu



Wyobraźmy sobie punkt materialny Q znajdujący się w
trójwymiarowej
przestrzeni fazowej (przestrzeni wszystkich możliwych stanów
badanego układu)



Każdy stan układu jest jednym punktem w tej przestrzeni



Wykres pokazujący zmiany stanu układu w czasie nazywany jest

portretem fazowym

Rozwój zrównoważony wg
Bajerowskiego (ujęcie dynamiczne)

n-
elementów

Pojedynczy punkt Q reprezentuje stan całego układu n-
elementów

Koncepcja Bajerowskiego



Bajerowski w dwuwymiarowej przestrzeni fazowej przedstawia działanie

układu dynamicznego składającego się ze zagregowanych wartości

ekologicznych i ekonomicznych



Przy założeniu, że omawiany układ jest cyklicznie stabilny, jego ewolucja

łudząco przypomina znane z ekologii cykle rozwojowe w układzie drapieżca-

ofiara Lotki-Volterry



Model zależności występujących w ekosystemach, określający zmienne

relacje

w populacjach ofiar (x) i drapieżników (y) opisuje układ równań:

dx/dt = (a-by)x

dy/dt = (cx-d)y

gdzie parametry równań(a,b,c,d > 0) można opisać następująco:

a - współczynnik wzrostu populacji ofiar
b - współczynnik efektywności drapieżników – określa część spotkań D-O kończącą się

konsumpcją ofiar
c - współczynnik konwersji ofiar na liczbę potomków drapieżnika
d - współczynnik wymierania drapieżników przy wyczerpaniu się pożywienia

Model rozwoju wartości
ekologicznych
i ekonomicznych wg
Bajerowskiego



x – wartości ekologiczne (ofiara)



y – wartości ekonomiczne (drapieżca)



Parametry:



a – potencjał środowiska odzwierciedlający zdolność
do rozwoju i regeneracji ekosystemów



b – intensywność przetwarzania zasobów
środowiska przez gospodarkę



c – efektywność gospodarki w przetwarzaniu
zasobów środowiska



d – wrażliwość gospodarki na
opór środowiska

Symulacja działania modelu w programie
STELLA

INIT Wekol:

INFLOWS:

przyrost Wekol = a*Wekol

OUTFLOWS:

spadek Wekol =

b*Wekon*Wekol

INIT Wekon:

INFLOWS:

przyrost Wekon =

c*Wekol*Wekon

OUTFLOWS:

spadek Wekon = d*Wekon

Parametry:
a = 0.04
b = 0.008
c = 0.01
d = 0.2

Wyniki modelu

Years

W ekol

W ekon

10,0

1,0

11,4

0,7

13,2

0,5

15,2

0,4

17,7

0,3

20,5

0,3

23,8

0,4

27,6

0,5

31,8

0,7

36,3

1,2

40,3

2,4

41,8

5,7

36,9

12,8

25,3

20,1

15,3

20,0

10,2

14,8

8,2

9,5

7,5

5,8

7,6

3,6

8,2

2,2

9,1

1,4

10,3

0,9

11,8

0,6

13,6

0,5

15,7

0,4

100

18,2

0,3

Ekorozwój

(rozumiany

jako

nie

zmniejszanie

wartości

ekologicznych

)

Rozwój

zrównoważo

(wspólny

wzrost obu

wartości)

Przykłady praktycznych odniesień tych
rozważań:



Poligony wojskowe, hałdy i składowiska odpadów

przemysłu i wysypiska śmieci, obszary

zdewastowane

– wypełniają część cyklu między pkt. IV i I



Tereny przemysłowe, osiedlowe i inne

zabudowane

– wypełniają część cyklu między pkt. III i IV



Obszary rozwoju zrówn., przemysł „ekologiczny”,

nowoczesne mieszkalnictwo i rekreacja, rolnictwo

ekologiczne

– wypełniają część cyklu między pkt. II i III



Obszary wzmożonej ochrony ekologicznej,

ścisłe rezerwaty i parki narodowe

– wypełniają część cyklu między pkt. I i II

Wnioski



Można jednoznacznie zdefiniować przestrzeń idealnego rozwoju

zrównoważonego - stanowi ją ograniczony obszar wspólnego

wzrostu obu wartości - ekologicznych i ekonomicznych



Jedynym sposobem na osiągnięcie wyższych efektów

ekonomicznych bez utraty możliwości osiągania rosnących

efektów ekologicznych jest odpowiednia deformacja obrazu

opisywanego cyklu

drapieżca (wartości ekonomiczne

wartości ekonomiczne

) - ofiara (wartości

wartości

ekologiczne

)



Deformacja taka powinna być celem rozwoju

zrównoważonego,

dokonuje się ona m.in. Poprzez:



coraz efektywniejsze wykorzystywanie ograniczonych zasobów

środowiska



coraz oszczędniejszą gospodarkę



wdrażanie innowacji poprawiających efektywność czynników

produkcji

Podsumow

anie

Możliwe są scenariusze rozwoju, w których

(jeśli tylko społeczeństwa nie skoncentrują się

na niekorzystnym w dłuższej perspektywie

maksymalizowaniu wyłącznie korzyści

ekonomicznych) można realizować

satysfakcjonujący wzrost wartości zarówno

ekonomicznych jak i ekologicznych

Document Outline