Proces determinacji płci obejmuje trzy 

podstawowe etapy, stanowiące ściśle 

powiązany układ hierarchiczny:

1)Czynnik (sygnał) wywoławczy

, który działa jak przełącznik- 

kieruje rozwój osobnika na szlak żeński lub męski

2)Kaskada genów regulatorowych

, w której każdy gen poprzedni 

uruchamia następny, a ostatni w szeregu działa bezpośrednio na 
geny etapu trzeciego

3)Aktywacja genów

, pod kontrolą których tworzą się gonady i 

drugorzędowe cechy płciowe. Zróżnicowanie osobników w 
kierunku jednej płci, tzw. płci podstawowej, przebiega 
samorzutnie, a uruchomienie sygnału wywoławczego wiąże się z 
wykształceniem płci przeciwnej 

 

 

Płeć u muszki zależy od stosunku chromosomów X do liczby 

haploidalnych autosomów

• Normalny samiec- X:A=1/2 (2n=2A+XY,   1X:2A=0,5)
• Normalna samica- X:A=1   (2n=2A+XX,    2X:2A=1)

                                                   

stosunek X:A

                   poniżej 0,67                  0,67                            powyżej 0,67

                 samiec                interseks (3A+XX, 2X:3A=0,67)      samica
 0,5-normalny samiec, lub:                                                   1-normalna samica, lub: 
sterylny samiec(2A+X0, 1X:2A=0,5)                                 samica(2A+XXY, 2X:2A=1),
0,33-nadsamiec(3A+XY, 1X:3A=0,33)                              triploidalna samica(3A+3X)
                                                                                  1,5-nadsamica(2A+XXX, 

3X:2A=1,5)

Gynandromorfy- 2A+XY, ale podczas pierwszego podziału zygoty następuje błąd      Utrata 

chromosomu ojcowskiego przez jeden z 2 blastomerów       powstaje osobnik półdamski, 
półmęski 

 

 

•

nie jest do końca wyjaśnione, jak organizm oblicza liczbę 
chromosomów w każdej 

komórce

. Prawdopodobnie 

odpowiedzialne za to są geny występujące na chromosomie X. 
Kodują one białka będące czynnikami transkrypcyjnymi -  

sis-a, 

sis-b, runt i deadpan.

 To one, gdy wartość stosunku X/A 

przekroczy 0,67, warunkują, że osobnik zostanie kobietą. 
Aktywują one nadrzędny gen regulatorowy Sxl(sex-lethal)

•

Sxl uruchamia:

1) Mechanizm kompensacji- 

równoważy dysproporcje w liczbie 

genów w chromosomach X u samicy(XX) i samca(X)

 

1) Determinacja płci somatycznej-  

zróżnicowanie samic i 

samców pod względem budowy narządów płciowych oraz innych 
cech, np. budowa odwłoka, obecność grzebyczków kopulacyjnych u 
samców muszki, itp..

1)  

Różnicowanie się gamet 

(jaj lub plemników)

 

 

Etapy determinacji płci u Drosophila 

Melanogaster

                                                                                         msl            mechanizm
                                                                                                           kompensacji

Stosunek liczbowy               Sxl               tra-1,tra-2          dsx            determinacja 

płci

       X:A                     sis-a                                                                  somatycznej
                                  sis-b
                                  runt                                                determinacja płci
                               deadpan                                           komórek rozrodczych

Y nie determinuje płci męskiej, ale ma ważne geny kierujące prawidłowym 

przebiegiem spermatogenezy

 

 

Pre-mRNA dla genu Sxl

                         2                           3                         4

                 2            3            4                                         2          4
mRNA                                                                                                    mRNA

              obecność kodonu                                                  
                 terminacyjnego

                   brak syntezy                                                aktywne białko 
              aktywnego białka                                                     SXL
                    SXL

                     

 

 

                                                                                               kompleks regulujący 
                                                                                                 wycinanie intronu   

                      1                  2                                           1                          2        
          

3’                                            5’                                                        SXL                 

                                   1                2                                                           1              2

Kompleks                                           mRNA                                                         

mRNA

regulujący
wycinanie                 brak syntezy                                                             
intronu

                 

aktywnego białka                                              aktywne białko 

                                   TRA                                                              TRA                      

                     

Pre-mRNA dla genu tra

 

 

Pre- mRNA dla genu dsx

                               3                                4                           5

                                                                                               4 
              3                5                                    3                4  TRA                 5

                                                                                               3                 4 

  

białko DSX specyficzne dla                      białko DSX specyficzne dla